TRT (testosterone replacement therapy), czyli terapia testosteronem, to leczenie hipogonadyzmu męskiego: niedoboru testosteronu potwierdzonego jednocześnie objawami i badaniami krwi [1] [2]. Wytyczne Endocrine Society wymagają do rozpoznania dwóch pomiarów testosteronu całkowitego wykonanych rano na czczo, a lek i sposób jego stosowania dobiera lekarz, który potem kontroluje m.in. hematokryt i prostatę [1]. W badaniu TRAVERSE u 5246 mężczyzn z hipogonadyzmem i chorobą serca lub wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym złożony punkt końcowy obejmujący zgon z przyczyn sercowo-naczyniowych, zawał lub udar niezakończony zgonem wystąpił z podobną częstością w grupie testosteronu i placebo, co spełniło kryterium nie gorszego bezpieczeństwa, ale w grupie testosteronu częściej notowano migotanie przedsionków, ostre uszkodzenie nerek i zatorowość płucną [3]. Terapia hamuje wytwarzanie plemników, a suplementy nazywane boosterami testosteronu jej nie zastępują [2] [4].
Świat Supli to sklep z suplementami diety. Nie sprzedajemy testosteronu, innych leków ani sterydów anabolicznych i nie zachęcamy do ich stosowania bez wskazań; ten artykuł nie zastępuje porady lekarskiej. Jeśli w trakcie leczenia dzieje się coś niepokojącego, zacznij od sekcji o objawach alarmowych.
Spis treści
1. TRT: co to jest
TRT to podawanie testosteronu jako leku mężczyźnie, którego jądra wytwarzają go za mało, tak aby stężenie hormonu wróciło do zakresu prawidłowego [1].
Europejskie Towarzystwo Urologiczne (EAU) wyróżnia też hipogonadyzm o późnym początku: stan u starzejącego się mężczyzny, w którym niskie stężenie testosteronu występuje razem z charakterystycznymi objawami [5]. Według brytyjskiej służby zdrowia (NHS) testosteron obniża się stopniowo, o około 1% rocznie od 30.–40. roku życia, i samo to zwykle nie powoduje dolegliwości, a hipogonadyzm o późnym początku jest rzadkim, konkretnym stanem chorobowym, częstszym przy otyłości i cukrzycy typu 2 [6].
W naszym sklepie kupisz suplementy diety, m.in. z kategorii boostery testosteronu; nie zawierają one testosteronu i nie są leczeniem hipogonadyzmu. Sposoby niefarmakologiczne, czyli redukcję nadmiaru masy ciała, sen i ograniczenie alkoholu, opisujemy we wpisie jak podnieść testosteron naturalnie.
2. Dla kogo jest terapia TRT: objawy i kwalifikacja
Terapia jest przeznaczona dla mężczyzn, u których lekarz rozpoznał hipogonadyzm, a rozpoznanie wymaga dwóch rzeczy naraz: objawów i jednoznacznie, powtarzalnie niskiego stężenia testosteronu [1]. Kwalifikacja według wytycznych Endocrine Society (Bhasin i wsp., 2018) przebiega w kilku krokach [1]:
- Objawy. NHS wymienia m.in. spadek popędu płciowego, zaburzenia erekcji, wahania nastroju, utratę masy mięśniowej, odkładanie się tłuszczu na brzuchu, zmęczenie i gorszą koncentrację; takie dolegliwości często mają inne przyczyny niż hormony, np. stres, depresję, mało snu lub alkohol [6].
- Pierwszy pomiar. Testosteron całkowity oznacza się rano, na czczo, wiarygodną metodą [1].
- Drugi pomiar. Niski wynik trzeba potwierdzić powtórnym badaniem w tych samych warunkach; jeden wynik nie wystarcza [1].
- Testosteron wolny. Zaleca się go, gdy wynik jest przy dolnej granicy normy albo gdy zmienione jest stężenie białka wiążącego hormony płciowe (SHBG) [1].
- Szukanie przyczyny. Po potwierdzeniu niedoboru lekarz ustala, skąd się wziął [1].
Te same wytyczne odradzają rozpoczynanie terapii u mężczyzn, którzy w najbliższym czasie planują ojcostwo, oraz przy raku piersi lub prostaty, wyczuwalnym guzku prostaty, podwyższonym stężeniu PSA (antygenu swoistego dla prostaty) bez oceny urologicznej, podwyższonym hematokrycie, nieleczonym ciężkim obturacyjnym bezdechu sennym, nasilonych objawach ze strony dolnych dróg moczowych, niewyrównanej niewydolności serca, zawale lub udarze w ostatnich 6 miesiącach i trombofilii, czyli skłonności do zakrzepów [1].
2.1. W jakim wieku stosuje się TRT
U dorosłego mężczyzny sam wiek nie jest wskazaniem do TRT: kwalifikacja uwzględnia rozpoznanie, choroby współistniejące i ograniczenia konkretnego leku [1] [7]. Hipogonadyzm bywa wrodzony i objawia się m.in. opóźnionym dojrzewaniem [6]; opóźnione dojrzewanie u nastolatka wymaga odrębnej oceny endokrynologa dziecięcego, a np. żel Testavan nie jest wskazany u dzieci i nie oceniano go u osób poniżej 18 lat [7]. U starszych mężczyzn niedobór może rozwinąć się później, zwłaszcza przy otyłości lub cukrzycy typu 2 [6]. Wytyczne Endocrine Society odradzają rutynowe leczenie wszystkich mężczyzn po 65. roku życia z niskim testosteronem; przy objawach i powtarzalnie niskich wynikach decyzja zapada indywidualnie, po omówieniu korzyści i ryzyka [1].
3. Leki z testosteronem w Polsce: żel i iniekcje
W polskim Rejestrze Produktów Leczniczych leki z testosteronem mają postać żelu przezskórnego albo roztworu do wstrzykiwań; przykłady z odczytu 2.10.2026 to m.in. żele Androtop i Testavan oraz roztwory do wstrzykiwań Nebido (undecylan testosteronu), Omnadren 250 (mieszanina czterech estrów testosteronu) i Testosteronum prolongatum Jelfa (enantan testosteronu) [8].
- Żel nakłada się na skórę. Charakterystyka żelu Testavan ostrzega, że bez środków ostrożności testosteron może przenieść się na inne osoby przez kontakt skóry ze skórą, dlatego miejsce nałożenia zakrywa się ubraniem, a ręce myje wodą z mydłem [7].
- Iniekcje wykonuje się domięśniowo. Charakterystyka Nebido wymaga bardzo powolnego wstrzyknięcia i obserwacji pacjenta bezpośrednio po nim [2].
3.1. Dawki testosteronu na TRT: dlaczego ich tu nie ma
Dawkę i odstępy między podaniami ustala lekarz na podstawie charakterystyki konkretnego leku i wyników pacjenta, dlatego nie podajemy żadnych liczb. Wytyczne wskazują cel leczenia: stężenie testosteronu w środku zakresu prawidłowego, a nie możliwie wysokie [1]. Charakterystyki obu przeczytanych leków każą oznaczać testosteron w trakcie leczenia i na tej podstawie korygować dawkowanie [2] [7].
4. Efekty terapii testosteronem: co pokazały badania
U mężczyzn z rozpoznanym niedoborem leczenie ma utrzymać męskie cechy płciowe i złagodzić objawy hipogonadyzmu [1]. W programie Testosterone Trials (Snyder i wsp., 2016) 790 mężczyzn w wieku co najmniej 65 lat z niskim testosteronem i objawami stosowało przez rok żel z testosteronem albo placebo [9]:
- aktywność seksualna, popęd i erekcja poprawiły się istotnie w grupie testosteronu;
- nastrój był nieco lepszy, a nasilenie objawów depresyjnych mniejsze niż po placebo;
- nie wykazano istotnej korzyści dla witalności mierzonej skalą zmęczenia;
- w badaniu sprawności fizycznej odsetek mężczyzn z wyraźną poprawą dystansu marszu nie różnił się istotnie między grupami.
Autorzy ocenili korzyść dla funkcji seksualnej jako umiarkowaną, a uczestników jako zbyt nielicznych do oceny ryzyka [9]. Wynik dotyczy mężczyzn po 65. roku życia leczonych przez rok.
5. Skutki uboczne i ryzyko TRT
Najlepiej udokumentowane ryzyko TRT to wzrost hematokrytu i zahamowanie wytwarzania plemników; dane o sercu są po badaniu TRAVERSE spokojniejsze, ale nie bez zastrzeżeń [2] [3].
| Obszar | Co wiadomo | Postępowanie |
|---|---|---|
| Serce i naczynia | TRAVERSE (Lincoff i wsp., 2023): zawał, udar lub zgon sercowo-naczyniowy u 182 mężczyzn (7,0%) w grupie testosteronu i 190 (7,3%) w grupie placebo; częściej migotanie przedsionków, ostre uszkodzenie nerek i zatorowość płucna [3] | Wytyczne odradzają rozpoczynanie terapii przy niewyrównanej niewydolności serca oraz do 6 miesięcy po zawale lub udarze [1] |
| Ciśnienie tętnicze | Testosteron może zwiększać ciśnienie tętnicze krwi [7] | Ostrożność u mężczyzn z nadciśnieniem [7]; pomiary ciśnienia według zaleceń lekarza |
| Hematokryt (odsetek objętości krwi zajmowany przez krwinki czerwone) | Policytemia, czyli nadmiar krwinek czerwonych, należy do częstych działań niepożądanych Nebido [2] | Kontrola hemoglobiny i hematokrytu w trakcie leczenia [1] [2] |
| Płodność | Terapia hamuje spermatogenezę, czyli wytwarzanie plemników, bo testosteron podany z zewnątrz hamuje wydzielanie hormonów przysadki FSH i LH, które pobudzają jądra [2] [10]; powrót po zakończeniu leczenia jest możliwy, ale jego czas i stopień są zmienne [10] | Plany rodzicielskie omawia się z lekarzem przed rozpoczęciem leczenia; wytyczne odradzają terapię mężczyznom planującym wkrótce ojcostwo [1] |
| Prostata | Androgeny mogą przyspieszyć rozwój utajonego raka prostaty i łagodnego rozrostu prostaty [2] | Badanie przed leczeniem, potem badanie prostaty i PSA co najmniej raz w roku [2] |
| Bezdech senny | Istniejący bezdech senny może się nasilić [2] | Nieleczony ciężki bezdech jest powodem, by terapii nie rozpoczynać [1] |
| Zakrzepy | U osób z trombofilią lub czynnikami ryzyka opisano zakrzepicę żył głębokich i zatorowość płucną w trakcie leczenia [2] | Ostrożność i ocena ryzyka przez lekarza [2] |
TRAVERSE objęło mężczyzn w wieku 45–80 lat z objawami hipogonadyzmu i dwoma wynikami testosteronu poniżej 300 ng/dl; leczenie żelem trwało średnio 21,7 miesiąca, a obserwacja 33 miesiące [3]. Wynik nie dotyczy mężczyzn bez hipogonadyzmu ani dawek ponad zalecane.
Charakterystyka Nebido wymienia też jako najczęstsze trądzik i ból w miejscu wstrzyknięcia, a wśród działań opisanych po lekach z testosteronem łojotok i przyspieszony porost włosów [2]. Testosteron działa w części tkanek po przemianie w dwa czynne metabolity: estradiol i dihydrotestosteron [2]; o drugim z nich piszemy we wpisie DHT, czyli dihydrotestosteron.
5.1. Inhibitor aromatazy dla mężczyzn na TRT
W charakterystykach Nebido i Testavan nie ma zalecenia, by do testosteronu dołączać inhibitor aromatazy, czyli lek hamujący przemianę androgenów w estrogeny [2] [7]. O każdym dodatkowym leku decyduje lekarz prowadzący. Jak działają te leki i dlaczego zbyt niski estradiol też jest problemem, wyjaśniamy we wpisie inhibitory aromatazy: anastrozol i eksemestan.
6. Kontrola w trakcie leczenia
TRT wymaga stałej kontroli lekarskiej według ustalonego planu, zwłaszcza w pierwszym roku. Wytyczne Endocrine Society zalecają w tym czasie ocenę objawów i działań niepożądanych, pomiar testosteronu i hematokrytu oraz ocenę ryzyka raka prostaty [1]. Charakterystyka Nebido dodaje szczegóły [2]:
- badanie prostaty i piersi oraz oznaczenie PSA co najmniej raz w roku, a u pacjentów w podeszłym wieku lub z grupy ryzyka dwa razy w roku;
- regularne oznaczanie hemoglobiny, hematokrytu, prób wątrobowych i profilu lipidowego przy leczeniu długoterminowym;
- wykonywanie pomiarów testosteronu w tym samym laboratorium, bo wyniki różnią się między pracowniami.
Charakterystyka żelu Testavan ostrzega, że testosteron może zwiększać ciśnienie tętnicze, i zaleca ostrożność u mężczyzn z nadciśnieniem [7]. Mierz więc ciśnienie w trakcie leczenia według zaleceń lekarza, a rozpoznane nadciśnienie i jego leczenie omów z lekarzem prowadzącym TRT.
Nasz wpis badania krwi a sterydy jest napisany dla osób, które stosują sterydy anaboliczne bez wskazań i chcą zrozumieć swoje wyniki; nie jest planem kontroli TRT. O tym, co wiadomo o piciu alkoholu przy leczeniu testosteronem, piszemy we wpisie testosteron a alkohol.
7. TRT a cykl: czym leczenie różni się od stosowania pozamedycznego
TRT uzupełnia potwierdzony niedobór do zakresu prawidłowego pod kontrolą lekarza, a cykl to stosowanie testosteronu lub innych sterydów anabolicznych bez wskazań, dla sylwetki lub wyniku. Różnice wynikają z cytowanych dokumentów:
- Cel. W TRT celem jest stężenie w środku zakresu prawidłowego [1]. Charakterystyka Nebido stwierdza, że androgeny nie są odpowiednim środkiem do przyspieszania rozwoju mięśni u osób zdrowych ani do zwiększania sprawności fizycznej [2].
- Ilość i łączenie. Według tej samej charakterystyki testosteron nadużywano zwykle w dawkach przekraczających zalecane i razem z innymi sterydami anaboliczno-androgennymi [2].
- Skutki. Nadużywanie może prowadzić do poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych, w części przypadków zakończonych zgonem, oraz do zdarzeń wątrobowych i psychiatrycznych [2]. Stanowisko Endocrine Society (Pope i wsp., 2014) wiąże takie stosowanie ze zwiększonym ryzykiem zgonu [11].
Nie opisujemy schematów ani dawek. Określenie TRT używane w kulturystyce na stałe przyjmowanie testosteronu bez rozpoznania nie jest terapią zastępczą w rozumieniu wytycznych. Przegląd substancji i ich ryzyka znajdziesz we wpisie o najczęściej stosowanych sterydach anabolicznych, a to, co dzieje się z własnym wytwarzaniem testosteronu po ich odstawieniu, we wpisie odblok po cyklu.
8. TRT a sport: testosteron na liście zabronionej
Zawodnik objęty przepisami antydopingowymi nie może stosować TRT bez wyłączenia dla celów terapeutycznych (TUE, Therapeutic Use Exemption), bo testosteron należy do klasy S1, środków anabolicznych, zabronionych w każdym czasie: podczas zawodów i poza nimi [12]. Charakterystyka Nebido każe uprzedzić sportowca, że lek może dać dodatni wynik testu antydopingowego [2].
O TUE na testosteron jest trudno. Wytyczne WADA dla lekarzy (wersja 9, styczeń 2026) stanowią, że [13]:
- zasadą jest udokumentowana organiczna przyczyna hipogonadyzmu, czyli uszkodzenie lub wada jąder, przysadki albo podwzgórza;
- osobną kategorią jest przejściowe, konstytucjonalne opóźnienie dojrzewania: WADA dopuszcza wtedy czasowe TUE, gdy potrzebę leczenia potwierdzą pediatra i endokrynolog, a leczenie kończy się z początkiem dojrzewania;
- nie przyznaje się go przy niskim testosteronie czynnościowym, do którego WADA zalicza m.in. starzenie się, otyłość, przetrenowanie, niedożywienie, nieleczony bezdech senny oraz wcześniejsze stosowanie androgenów, także SARM-ów;
- dokumentacja musi zawierać testosteron całkowity i LH oznaczone przed godziną 10 rano, dwukrotnie w ciągu 4 tygodni, w odstępie co najmniej tygodnia.
Według POLADA zgodę trzeba co do zasady uzyskać przed pierwszym zastosowaniem leku, a wniosek wypełnia się razem z lekarzem [14]. Leczenia nie przerywa się samodzielnie przed startem; wniosek o TUE omawia się z lekarzem. Pełny przegląd klas znajdziesz we wpisie lista substancji zakazanych WADA.
9. Boostery testosteronu a TRT: czy suplement zastąpi leczenie
Nie: booster testosteronu to suplement diety, który nie zawiera hormonu i nie leczy hipogonadyzmu, a TRT to lek podawany przy rozpoznanej chorobie. Przegląd systematyczny Morgado i wsp. z 2024 r. objął 52 badania 27 składników: większość nie zwiększała testosteronu całkowitego w porównaniu z placebo, a jako możliwie skuteczne u zdrowych mężczyzn autorzy ocenili ekstrakty z Eurycoma longifolia i ashwagandhy [4]. Co potwierdzono dla składników najczęściej łączonych z testosteronem:
- Cynk. Pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu testosteronu we krwi; to oświadczenie dopuszczone w UE dla żywności będącej co najmniej źródłem cynku i opisuje zwykłą funkcję organizmu [15]. U 14 trenujących mężczyzn z wystarczającą podażą cynku po preparacie z cynkiem i magnezem nie wykazano istotnej statystycznie zmiany testosteronu całkowitego ani wolnego; streszczenie nie podaje ilości składników ani czasu suplementacji [16].
- Witamina D. Nie ma dopuszczonego oświadczenia o testosteronie [15]. W badaniu Lerchbaum i wsp. z 2017 r. u 98 mężczyzn z prawidłowym testosteronem, którzy ukończyli badanie, 12 tygodni suplementacji nie dało istotnej zmiany [17].
- Magnez i zioła. Nie mają w UE dopuszczonych oświadczeń o testosteronie [15].
Punktację konkretnych produktów, w tym boostera naszej marki własnej, pokazujemy w rankingu boosterów testosteronu. Osobno opisujemy dwa popularne składniki: Tribulus terrestris i kwas D-asparaginowy (DAA).
10. Suplementacja przy TRT: co brać z testosteronem
Przy TRT uzasadnione są tylko te suplementy, które uzupełniają rzeczywisty brak w diecie, i każdy z nich trzeba zgłosić lekarzowi prowadzącemu. Cytowane wytyczne i charakterystyki leków nie zalecają żadnego suplementu jako dodatku do terapii ani jako ochrony przed jej działaniami niepożądanymi [1] [2] [7]. Trzy zasady:
- Suplement nie kontroluje ryzyka. Hematokryt, prostatę i lipidy kontroluje się badaniami, a nieprawidłowy wynik omawia z lekarzem [1] [2].
- Zioła bez obietnic. W cytowanych źródłach nie oceniano palmy sabałowej, kordycepsu ani kozieradki jako dodatku do TRT; żadne z nich nie ma w UE dopuszczonego oświadczenia o testosteronie, prostacie ani estrogenach [15]. Przytoczone dokumenty nie potwierdzają też, że cynk działa jak inhibitor aromatazy.
- Leki mają pierwszeństwo. Testosteron może nasilać działanie doustnych leków przeciwzakrzepowych z grupy pochodnych kumaryny [2], dlatego lekarz i farmaceuta powinni znać wszystkie przyjmowane preparaty; ogólne reguły opisujemy we wpisie jakich suplementów nie łączyć.
Osobom, które stosują sterydy bez wskazań, poświęcony jest osobny tekst: suplementy na cyklu sterydowym.
10.1. Uzupełnianie diety: kiedy rozważyć suplement
Poniższe produkty służą uzupełnianiu diety. Nie zastępują TRT, nie podnoszą testosteronu ponad normę i nie zmniejszają ryzyka leczenia; mają sens, gdy uzupełniają to, czego brakuje w jadłospisie. Pokazujemy produkty naszej marki Świat Supli, bo znamy ich skład i producenta.
Świat Supli Multivitamina Complex, 90 kapsułek
Porcja 2 kapsułki dostarcza m.in. 15 mg cynku (150% referencyjnej wartości spożycia), 12 µg witaminy D, 65 mg magnezu, 80 µg selenu i 5 mg żelaza; opakowanie wystarcza na 45 dni.
Dla dorosłych, których dieta jest uboga w witaminy i składniki mineralne, w tym cynk, np. przy małej ilości mięsa, ryb i nasion albo przy dużym ograniczeniu kalorii; to, czy dieta pokrywa zapotrzebowanie, oceni dietetyk lub lekarz. Cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu testosteronu we krwi; porcja zawiera więcej niż 15% referencyjnej wartości spożycia cynku, której wymaga to oświadczenie [15]. To oświadczenie o zwykłej funkcji organizmu, nie o podnoszeniu testosteronu ponad normę ani o zastępowaniu leczenia.
Kapsułka z żelatyny wołowej; według producenta produkt może zawierać mleko (w tym laktozę), soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, sezam, zboża zawierające gluten, jaja, skorupiaki i ryby. Zawiera witaminę A: nie stosuj go podczas leczenia izotretynoiną. Zawiera też żelazo: przy wysokim hematokrycie uzgodnij stosowanie z lekarzem. Przed dodaniem innych preparatów z cynkiem sprawdź łączną ilość cynku z diety i suplementów, bo górny poziom to 25 mg dziennie [18]. Według informacji na stronie produktu nie stosować w ciąży; stosowanie w okresie karmienia piersią i u osób niepełnoletnich uzgodnij z lekarzem.
Świat Supli Cytrynian Magnezu, 90 kapsułek
Porcja 2 kapsułki dostarcza 1562,5 mg cytrynianu magnezu, w tym 250 mg magnezu (66% referencyjnej wartości spożycia); opakowanie wystarcza na 45 dni.
Dla dorosłych, którzy trenują intensywnie i których dieta dostarcza mało magnezu; to, czy dieta pokrywa zapotrzebowanie, oceni dietetyk lub lekarz. Magnez przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia oraz pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu mięśni; porcja zawiera więcej niż 15% referencyjnej wartości spożycia magnezu, której wymagają te oświadczenia [15]. Magnez nie ma dopuszczonego oświadczenia o testosteronie.
Skład według strony produktu: cytrynian magnezu, otoczka kapsułki z żelatyny wołowej. Porcja dzienna dostarcza 250 mg magnezu, czyli tyle, ile wynosi górny poziom dla magnezu z suplementów, wody i żywności wzbogacanej [18], dlatego nie łącz jej z innymi preparatami z magnezem. Według informacji na stronie produktu nie stosować w ciąży; stosowanie w okresie karmienia piersią, u osób niepełnoletnich, przy chorobach nerek i przyjmowanych lekach uzgodnij z lekarzem.
Świat Supli WPC Premium 80, 700 g
Porcja 30 g proszku dostarcza 23,1 g białka i 117 kcal (wartości z tabeli na stronie produktu dla smaku truskawkowego; w innych smakach zawartość białka może różnić się o około 2%); opakowanie wystarcza na około 23 porcje.
Dla osób trenujących, które nie pokrywają zapotrzebowania na białko samymi posiłkami. Białko przyczynia się do wzrostu masy mięśniowej i pomaga w jej utrzymaniu; te oświadczenia dotyczą żywności, która jest co najmniej źródłem białka, a w tej odżywce białko daje około 79% energii [15]. Nie jest elementem terapii testosteronem.
Zawiera mleko i soję (lecytyna sojowa w składzie); według producenta może zawierać śladowe ilości jaja (lizozym). Producent podaje, że produktu nie powinny stosować kobiety w ciąży i karmiące piersią. Stosowanie u osób niepełnoletnich, przy chorobach nerek i przyjmowanych lekach uzgodnij z lekarzem.
Suplement diety nie zastąpi zróżnicowanej diety i zdrowego trybu życia. Porcje i składy według stron produktów w dniu odczytu 2.10.2026.
10.2. Jak wybrać: podsumowanie
Multiwitaminę rozważ przy diecie ubogiej w kilka składników naraz, sam magnez przy małej jego podaży i intensywnym treningu, a odżywkę białkową, gdy brakuje Ci białka w posiłkach. Nie łącz pełnej porcji cytrynianu magnezu z opisaną multiwitaminą, która też dostarcza magnez, i policz cynk ze wszystkich preparatów. Inne formy i porcje są w kategorii cynk.
11. Objawy alarmowe: kiedy 112, kiedy pilnie do lekarza
Nagłe objawy ze strony serca, mózgu, płuc lub ciężka reakcja alergiczna wymagają natychmiastowego telefonu pod 112, bez czekania na poprawę:
- nagły ból lub ucisk w klatce piersiowej, który nie mija, ból promieniujący do ręki, szyi, żuchwy, brzucha lub pleców albo ból w klatce z dusznością, potami, nudnościami lub zawrotami głowy: natychmiast dzwoń pod 112 [19],
- opadanie jednej strony twarzy, niemożność uniesienia i utrzymania obu rąk, zaburzenia mowy, nagłe splątanie lub utrata widzenia: natychmiast dzwoń pod 112, także wtedy, gdy objawy ustąpiły [20],
- nagła duszność, ból w klatce piersiowej lub górnej części pleców, bardzo szybkie bicie serca albo omdlenie, zwłaszcza z bólem i obrzękiem jednej łydki: natychmiast dzwoń pod 112, bo mogą to być objawy zatorowości płucnej [21],
- obrzęk ust, języka lub gardła, trudności w oddychaniu lub połykaniu albo omdlenie po leku lub suplemencie: natychmiast dzwoń pod 112; jeśli osoba ma autowstrzykiwacz z adrenaliną, należy go użyć [22],
- osoba nie reaguje: dzwoń pod 112 i oceń oddech; jeśli oddycha prawidłowo, ułóż ją w pozycji bocznej, a jeśli nie oddycha albo nie oddycha prawidłowo, rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową według wskazówek dyspozytora [23],
- zażółcenie skóry lub białek oczu albo ciemny mocz: pilnie zgłoś się do lekarza tego samego dnia [24],
- kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej w trakcie wstrzyknięcia albo tuż po nim: powiedz o tym od razu osobie, która podaje lek [2],
- erekcja utrzymująca się ponad 3–4 godziny: natychmiast jedź na SOR albo dzwoń pod 112; nie prowadź sam samochodu, poproś kogoś o podwiezienie lub wezwij karetkę i zabierz przyjmowane leki [25],
- inny niepokojący objaw po leku z testosteronem, np. obrzęki, częste przemijające erekcje, drażliwość: skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą przed kolejną dawką; leczenia nie przerywa się ani nie zmienia bez lekarza [2],
- sama wysypka po suplemencie: odstaw produkt i skonsultuj się z lekarzem.
Wsparcie emocjonalne dla dorosłych w kryzysie zapewnia bezpłatny, całodobowy telefon 116 123 [26]; to linia wsparcia, a nie numer ratunkowy.
12. Najczęstsze pytania o TRT
12.1. Jakie dawki testosteronu stosuje się na TRT?
Ustala je lekarz dla konkretnego leku i pacjenta, a potem koryguje według wyników, tak aby stężenie testosteronu mieściło się w środku zakresu prawidłowego [1] [2]. Nie podajemy liczb, bo dawka bez badań i kontroli nie jest leczeniem.
12.2. Co to jest TRT w kulturystyce?
W środowisku siłowni skrótem TRT nazywa się też stałe przyjmowanie testosteronu bez rozpoznanego hipogonadyzmu. To stosowanie pozamedyczne: charakterystyka leku stwierdza, że androgeny nie służą do przyspieszania rozwoju mięśni u osób zdrowych [2], a w sporcie testosteron jest zabroniony w każdym czasie [12].
12.3. Czy TRT wpływa na płodność?
Tak. TRT hamuje wytwarzanie plemników [2]. Po zakończeniu leczenia może się odbudować, ale czas i stopień powrotu są zmienne, zwłaszcza po długim stosowaniu, więc odzyskania płodności nie można zagwarantować [10]. Dlatego wytyczne odradzają ją mężczyznom, którzy w najbliższym czasie planują ojcostwo [1]. Plany rodzicielskie trzeba omówić z lekarzem przed rozpoczęciem leczenia.
12.4. Czy booster testosteronu może zastąpić TRT?
Nie. Większość składników boosterów nie zwiększała w badaniach testosteronu całkowitego w porównaniu z placebo [4], a suplement diety nie jest lekiem na hipogonadyzm. Przy objawach niedoboru potrzebne są badania u lekarza.
12.5. Czy TRT można kupić w sklepie z suplementami?
Nie. Testosteron jest lekiem [8], a Świat Supli nie sprzedaje leków; suplementy diety z naszej oferty nie zawierają testosteronu.
13. Podsumowanie
- TRT to leczenie hipogonadyzmu potwierdzonego objawami i dwoma porannymi pomiarami testosteronu na czczo [1].
- Leki mają postać żelu i roztworu do wstrzykiwań; dawkę ustala i koryguje lekarz [2] [8].
- Roczne leczenie mężczyzn po 65. roku życia poprawiło głównie funkcję seksualną [9].
- W badaniu TRAVERSE u mężczyzn z hipogonadyzmem i ryzykiem sercowym, leczonych żelem średnio 21,7 miesiąca, zgon sercowo-naczyniowy, zawał lub udar wystąpił z podobną częstością jak po placebo, ale częstsze były migotanie przedsionków, ostre uszkodzenie nerek i zatorowość płucna [3].
- Terapia hamuje wytwarzanie plemników i wymaga kontroli hematokrytu oraz prostaty [1] [2].
- W sporcie testosteron jest zabroniony w każdym czasie, a TUE wymaga co do zasady udokumentowanej organicznej przyczyny hipogonadyzmu; odrębnie WADA traktuje konstytucjonalne opóźnienie dojrzewania [12] [13].
- Boostery nie zastępują leczenia; suplement ma sens tylko jako uzupełnienie diety [4] [15].
14. Źródła
- Bhasin S., Brito J.P., Cunningham G.R. i wsp. Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism 2018;103(5):1715–1744 (wytyczne kliniczne opracowane metodą GRADE: rozpoznanie tylko przy objawach i jednoznacznie, powtarzalnie niskim testosteronie; pomiar testosteronu całkowitego rano na czczo i jego powtórzenie; testosteron wolny przy wyniku granicznym lub zmienionym SHBG; stany, w których odradza się rozpoczynanie terapii; cel: stężenie w środku zakresu prawidłowego; plan kontroli w pierwszym roku; zalecenie 2.4 (odczyt ze strony endocrine.org): bez rutynowego leczenia wszystkich mężczyzn po 65. roku życia z niskim testosteronem, decyzja indywidualna przy objawach i powtarzalnie niskich wynikach; ograniczenie: wytyczne amerykańskiego towarzystwa, streszczenie nie podaje progów liczbowych testosteronu ani hematokrytu). europepmc.org/article/MED/29562364. Dostęp: 2.10.2026.
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Nebido, 1000 mg/4 ml, roztwór do wstrzykiwań (testosteronu undecylan), tekst zatwierdzony 15.12.2025 (dokument urzędowy z Rejestru Produktów Leczniczych: wskazanie w hipogonadyzmie męskim potwierdzonym objawami i badaniami; przeciwwskazania; badanie prostaty i PSA co najmniej raz w roku; kontrola hemoglobiny, hematokrytu, prób wątrobowych i lipidów; nasilenie bezdechu sennego; incydenty zakrzepowe u osób z czynnikami ryzyka; odwracalne hamowanie spermatogenezy; policytemia jako częste działanie niepożądane na podstawie 6 badań klinicznych z udziałem 422 mężczyzn; ostrzeżenie o nadużywaniu i o testach antydopingowych; ograniczenie: dokument dotyczy jednego produktu). rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl, ChPL Nebido. Dostęp: 2.10.2026.
- Lincoff A.M., Bhasin S., Flevaris P. i wsp. Cardiovascular Safety of Testosterone-Replacement Therapy. New England Journal of Medicine 2023;389(2):107–117 (badanie TRAVERSE: wieloośrodkowe, randomizowane, podwójnie zaślepione, z placebo, typu non-inferiority; 5246 mężczyzn w wieku 45–80 lat z chorobą sercowo-naczyniową lub wysokim jej ryzykiem, objawami hipogonadyzmu i dwoma wynikami testosteronu na czczo poniżej 300 ng/dl; żel z testosteronem 1,62% z dawką dostosowywaną do stężenia albo żel placebo jako interwencja badawcza, nie zalecenie; średni czas leczenia 21,7 miesiąca, obserwacji 33,0 miesiąca; zgon sercowo-naczyniowy, zawał lub udar niezakończony zgonem: 182 osoby, 7,0%, wobec 190 osób, 7,3%; hazard względny 0,96, 95% CI 0,78–1,17; częstsze migotanie przedsionków, ostre uszkodzenie nerek i zatorowość płucna w grupie testosteronu; ograniczenia: tylko mężczyźni z hipogonadyzmem i ryzykiem sercowym, jedna postać leku, finansowanie m.in. przez producenta). europepmc.org/article/MED/37326322. Dostęp: 2.10.2026.
- Morgado A., Tsampoukas G., Sokolakis I., Schoentgen N., Urkmez A., Sarikaya S. Do testosterone boosters really increase serum total testosterone? A systematic review. International Journal of Impotence Research 2024;36(4):348–364 (przegląd systematyczny 52 badań z dwóch dekad, 27 składników: większość nie zwiększa testosteronu całkowitego wobec placebo; jako możliwie skuteczne u zdrowych mężczyzn oceniono Eurycoma longifolia i Withania somnifera; ograniczenie: różne populacje i preparaty). europepmc.org/article/MED/37697053. Dostęp: 2.10.2026.
- Salonia A., Bettocchi C., Boeri L. i wsp. European Association of Urology Guidelines on Sexual and Reproductive Health, 2021 Update: Male Sexual Dysfunction. European Urology 2021;80:333–357 (streszczenie wytycznych EAU na podstawie przeglądu piśmiennictwa do stycznia 2021 r.: hipogonadyzm o późnym początku jako stan u starzejącego się mężczyzny łączący niskie stężenie testosteronu z objawami; wytyczne obejmują diagnostykę, leczenie i przeciwwskazania; ograniczenie: streszczenie nie podaje progów liczbowych). europepmc.org/article/MED/34183196. Dostęp: 2.10.2026.
- National Health Service. The male menopause (informacja dla pacjentów, przegląd strony 13.10.2022: objawy zgłaszane przez mężczyzn w wieku około 50 lat i ich przyczyny niehormonalne; spadek testosteronu o około 1% rocznie od 30.–40. roku życia; hipogonadyzm wrodzony i o późnym początku, częstszy przy otyłości i cukrzycy typu 2; rozpoznanie na podstawie objawów i badań krwi; leczenie w postaci iniekcji lub żelu; ograniczenie: ścieżki opieki opisane dla Wielkiej Brytanii). nhs.uk, The male menopause. Dostęp: 2.10.2026.
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Testavan, 20 mg/g, żel przezskórny (testosteron), tekst zatwierdzony w sierpniu 2023 r. (dokument urzędowy z Rejestru Produktów Leczniczych: wskazanie w hipogonadyzmie dorosłych mężczyzn potwierdzonym objawami i badaniami; okresowe oznaczanie testosteronu i dostosowanie dawki; ryzyko przeniesienia żelu na inne osoby i środki ostrożności; pkt 4.4: testosteron może zwiększać ciśnienie tętnicze, ostrożność przy nadciśnieniu, ograniczone doświadczenie po 65. roku życia; produkt niewskazany u dzieci i nieoceniany poniżej 18 lat; ograniczenie: dokument dotyczy jednego produktu). rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl, ChPL Testavan. Dostęp: 2.10.2026.
- Rejestr Produktów Leczniczych (Centrum e-Zdrowia). Wyszukiwanie według nazwy powszechnej testosteron (rejestr urzędowy, odczyt 2.10.2026: m.in. żele przezskórne Androtop, Seltigex i Testavan oraz roztwory do wstrzykiwań Nebido, Omnadren 250, Testosteronum prolongatum Jelfa i inne z enantanem lub undecylanem testosteronu; ograniczenie: lista nie podaje kategorii dostępności i obejmuje także pozwolenia na import równoległy). rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl, Rejestr Produktów Leczniczych. Dostęp: 2.10.2026.
- Snyder P.J., Bhasin S., Cunningham G.R. i wsp. Effects of Testosterone Treatment in Older Men. New England Journal of Medicine 2016;374(7):611–624 (Testosterone Trials: 790 mężczyzn w wieku co najmniej 65 lat z testosteronem poniżej 275 ng/dl i objawami; żel z testosteronem albo placebo przez rok jako interwencja badawcza, nie zalecenie; istotny wzrost aktywności seksualnej, popędu i funkcji erekcji; bez istotnej korzyści dla witalności; nieco lepszy nastrój; poprawa dystansu marszu o co najmniej 50 m nieistotna w badaniu sprawności, a w analizie wszystkich uczestników u 20,5% wobec 12,6%; ograniczenia: tylko starsi mężczyźni, rok leczenia, za mało uczestników do oceny ryzyka). europepmc.org/article/MED/26886521. Dostęp: 2.10.2026.
- Patel A.S., Leong J.Y., Ramos L., Ramasamy R. Testosterone Is a Contraceptive and Should Not Be Used in Men Who Desire Fertility. World J Mens Health (skrót NLM) 2019;37(1):45–54 (przegląd narracyjny: testosteron podawany z zewnątrz wpływa na oś podwzgórze-przysadka-gonady i hamuje wytwarzanie FSH i LH, co pogarsza płodność; w cytowanych badaniach kontrolowanych azoospermia ustępowała po odstawieniu u 64–84% mężczyzn, u części dopiero po 2 latach, a stopień powrotu po długotrwałym stosowaniu jest niejasny; ograniczenie: przegląd bez metaanalizy; odczyt pełnego tekstu PMC6305868). europepmc.org/article/MED/30350483. Dostęp: 2.10.2026.
- Pope H.G., Wood R.I., Rogol A., Nyberg F., Bowers L., Bhasin S. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocrine Reviews 2014;35(3):341–375 (stanowisko naukowe: większość stosujących to osoby trenujące siłowo poza sportem wyczynowym; częste dawki znacznie ponad fizjologiczne i łączenie środków; związek ze zwiększonym ryzykiem zgonu oraz zaburzeniami sercowo-naczyniowymi, psychicznymi, metabolicznymi, hormonalnymi, wątrobowymi i nerkowymi; ograniczenie: dane głównie obserwacyjne, bo badań z takimi dawkami nie można prowadzić). europepmc.org/article/MED/24423981. Dostęp: 2.10.2026.
- Polska Agencja Antydopingowa (POLADA). Lista zabroniona 2026, polskie tłumaczenie Listy substancji i metod zabronionych Światowej Agencji Antydopingowej (dokument regulacyjny obowiązujący od 1 stycznia 2026 r.: klasa S1, środki anaboliczne, w tym testosteron, zabroniona w każdym czasie; ograniczenie: tłumaczenie, przy rozbieżnościach wiążąca jest wersja angielska). antydoping.pl, 2026_Lista-zabroniona.pdf. Dostęp: 2.10.2026.
- World Anti-Doping Agency. TUE Physician Guidelines: Male Hypogonadism, wersja 9, styczeń 2026 (wytyczne dla lekarzy i komisji TUE, 14 stron: zasadą jest TUE przy hipogonadyzmie o udokumentowanej przyczynie organicznej; konstytucjonalne opóźnienie dojrzewania jako kategoria szczególna z możliwością czasowego TUE po potwierdzeniu przez pediatrę i endokrynologa, bez leczenia poza początek dojrzewania; brak zgody przy niskim testosteronie czynnościowym, m.in. przy starzeniu się, otyłości, przetrenowaniu, niedożywieniu, nieleczonym bezdechu sennym i stosowaniu androgenów; testosteron całkowity i LH przed godziną 10, dwukrotnie w ciągu 4 tygodni, w odstępie co najmniej tygodnia; brak leczenia alternatywnego spoza listy przy potwierdzonym rozpoznaniu; hipogonadyzm organiczny zwykle długotrwały lub trwały; ograniczenie: dokument dotyczy zawodników, nie ogółu pacjentów). wada-ama.org, TUE Physician Guidelines: Male Hypogonadism. Dostęp: 2.10.2026.
- Polska Agencja Antydopingowa (POLADA). Pytania i odpowiedzi: wyłączenia dla celów terapeutycznych (strona informacyjna: definicja TUE, organ właściwy dla zawodników klasy krajowej i międzynarodowej, zgoda co do zasady przed zastosowaniem, wniosek wypełniany z lekarzem; ograniczenie: informacja ogólna, bez zasad dla poszczególnych leków). antydoping.pl, Pytania i odpowiedzi. Dostęp: 2.10.2026.
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż oświadczenia odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci, Dz.U. UE L 136 z 25.05.2012, s. 1 (załącznik: cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu testosteronu we krwi, dla żywności będącej co najmniej źródłem cynku; magnez przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia i pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu mięśni; białko przyczynia się do wzrostu masy mięśniowej i pomaga w jej utrzymaniu; brak oświadczeń o testosteronie dla witaminy D, magnezu i ziół; ograniczenie: oświadczenia dotyczą składników i warunków, nie produktów). eur-lex.europa.eu, rozporządzenie 432/2012. Dostęp: 2.10.2026.
- Koehler K., Parr M.K., Geyer H., Mester J., Schänzer W. Serum testosterone and urinary excretion of steroid hormone metabolites after administration of a high-dose zinc supplement. European Journal of Clinical Nutrition 2009;63(1):65–70 (14 zdrowych, regularnie ćwiczących mężczyzn w wieku 22–33 lat z podażą cynku 11,9–23,2 mg dziennie przed badaniem; preparat z cynkiem i magnezem jako interwencja badawcza, nie zalecenie; wzrost cynku w surowicy, bez istotnych statystycznie zmian testosteronu całkowitego i wolnego; ograniczenia: mała próba, osoby z dietą wystarczającą w cynk; dawki i czasu suplementacji nie podajemy, bo streszczenie ich nie zawiera, a pełny tekst nie jest dostępny w otwartym dostępie). europepmc.org/article/MED/17882141. Dostęp: 2.10.2026.
- Lerchbaum E., Pilz S., Trummer C. i wsp. Vitamin D and Testosterone in Healthy Men: A Randomized Controlled Trial. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism 2017;102(11):4292–4302 (badanie randomizowane z podwójnie ślepą próbą: wynik dotyczy 98 zdrowych mężczyzn, którzy ukończyli badanie, z testosteronem całkowitym co najmniej 10,4 nmol/l i 25(OH)D poniżej 75 nmol/l; 20 000 IU witaminy D3 tygodniowo albo placebo przez 12 tygodni jako interwencja badawcza, nie zalecenie; bez istotnego wpływu na testosteron całkowity; ograniczenie: jeden ośrodek, 12 tygodni). europepmc.org/article/MED/28938446. Dostęp: 2.10.2026.
- Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Overview on Tolerable Upper Intake Levels as derived by the Scientific Committee on Food (SCF) and the EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA), wersja 11, sierpień 2025 (górne tolerowane poziomy spożycia dla dorosłych: cynk 25 mg dziennie; magnez 250 mg dziennie z łatwo dysocjujących soli i związków w suplementach, wodzie lub dodanych do żywności, bez magnezu naturalnie obecnego w żywności; ograniczenie: wartości dla zdrowych dorosłych). efsa.europa.eu, ul-summary-report.pdf. Dostęp: 2.10.2026.
- National Health Service. Chest pain (informacja dla pacjentów, przegląd strony 8.08.2023: natychmiastowe wezwanie pomocy przy nagłym bólu lub ucisku w klatce piersiowej, który nie mija, bólu promieniującym do ręki, szyi, żuchwy, brzucha lub pleców albo bólu z potami, nudnościami, zawrotami głowy lub dusznością; ograniczenie: ścieżki pomocy opisane dla Wielkiej Brytanii, w Polsce numer alarmowy to 112). nhs.uk, Chest pain. Dostęp: 2.10.2026.
- National Health Service. Symptoms of a stroke (informacja dla pacjentów, przegląd strony 12.09.2024: opadanie jednej strony twarzy, osłabienie ręki, zaburzenia mowy, nagłe splątanie, zaburzenia widzenia; natychmiastowe wezwanie pomocy także wtedy, gdy objawy ustąpiły; ograniczenie: ścieżki pomocy opisane dla Wielkiej Brytanii). nhs.uk, Symptoms of a stroke. Dostęp: 2.10.2026.
- National Health Service. Pulmonary embolism (informacja dla pacjentów, przegląd strony 25.05.2023: nagła duszność, ból w klatce piersiowej nasilający się przy wdechu, odkrztuszanie krwi, ból i obrzęk jednej nogi jako objaw zakrzepu; natychmiastowe wezwanie pomocy przy ciężkiej duszności, bólu w klatce lub górnej części pleców, bardzo szybkim biciu serca albo omdleniu; ograniczenie: ścieżki pomocy opisane dla Wielkiej Brytanii). nhs.uk, Pulmonary embolism. Dostęp: 2.10.2026.
- National Health Service. Anaphylaxis (informacja dla pacjentów, przegląd strony 21.06.2023: obrzęk gardła i języka, trudności w oddychaniu i połykaniu, omdlenie; przy podejrzeniu reakcji anafilaktycznej użycie autowstrzykiwacza z adrenaliną, jeśli osoba go ma, i natychmiastowe wezwanie pomocy; ograniczenie: ścieżki pomocy opisane dla Wielkiej Brytanii). nhs.uk, Anaphylaxis. Dostęp: 2.10.2026.
- St John Ambulance. How to do CPR, przegląd kliniczny 28.04.2025 (instrukcja pierwszej pomocy: gdy osoba dorosła nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, wezwać pomoc i od razu rozpocząć resuscytację; osobę, która nie reaguje, ale oddycha prawidłowo, można ułożyć w pozycji bocznej; ograniczenie: instrukcja brytyjska, w Polsce numer alarmowy to 112). sja.org.uk, How to do CPR. Dostęp: 2.10.2026.
- National Health Service. Jaundice (informacja dla pacjentów, przegląd strony 22.01.2024: zażółcenie skóry lub białek oczu, któremu mogą towarzyszyć świąd, ciemniejszy mocz i jaśniejszy stolec, wymaga pilnej wizyty u lekarza; ograniczenie: ścieżki pomocy opisane dla Wielkiej Brytanii). nhs.uk, Jaundice. Dostęp: 2.10.2026.
- National Health Service. Priapism (painful erections) (informacja dla pacjentów, przegląd strony 5.12.2023: erekcja trwająca ponad 3–4 godziny wymaga natychmiastowego leczenia w szpitalu, aby uniknąć trwałego uszkodzenia prącia; nie prowadzić samemu samochodu, poprosić kogoś o podwiezienie lub wezwać karetkę, zabrać przyjmowane leki; ograniczenie: ścieżki pomocy opisane dla Wielkiej Brytanii, w Polsce numer alarmowy to 112). nhs.uk, Priapism. Dostęp: 3.10.2026.
- Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym, 116sos.pl (bezpłatny, anonimowy telefon 116 123 dla osób dorosłych, czynny całą dobę przez 7 dni w tygodniu; ograniczenie: informacja organizatora, linia nie zastępuje pomocy medycznej). 116sos.pl. Dostęp: 2.10.2026.
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
