Prohormony to związki, które organizm przekształca enzymatycznie w aktywne hormony; w suplementach dla sportowców tą nazwą określa się prekursory testosteronu i nandrolonu, takie jak androstendion, androstendiol, DHEA czy 19-norandrostendion [1]. W krótkotrwałych badaniach u mężczyzn badane klasyczne prohormony nie poprawiały siły ani składu ciała ponad trening z placebo, a podnosiły stężenie estrogenów i obniżały cholesterol HDL [1] [2] [3]; dla jednego nowszego związku wykazano korzyści treningowe połączone z niekorzystnymi zmianami markerów zdrowia [4]. Lista substancji zabronionych w sporcie zalicza je do środków anabolicznych (klasa S1), a polska ustawa przewiduje kary za udostępnianie i obrót substancjami z tej grupy bez pozwoleń wymaganych prawem farmaceutycznym [5] [6]. Produkty sprzedawane jako prohormony bywają też źródłem niezadeklarowanych sterydów i były opisywane jako przyczyna ciężkiego uszkodzenia wątroby [7] [8].
Świat Supli to sklep z suplementami diety. Nie sprzedajemy sterydów ani prohormonów i nie zachęcamy do ich stosowania. Nie zalecamy dawek ani schematów stosowania i nie wskazujemy sprzedawców. Ilości wymienione w bibliografii opisują wyłącznie interwencje badawcze. Ten artykuł nie zastępuje porady lekarskiej ani prawnej. Jeśli przyjąłeś taki produkt i źle się czujesz, zacznij od sekcji o objawach alarmowych.
Spis treści
1. Czym są prohormony?
Prohormon to nieaktywny lub słabo aktywny prekursor, z którego organizm wytwarza hormon. W fizjologii pojęcie jest szerokie: prohormonem jest np. proIGF-1, z którego po obróbce enzymatycznej powstaje dojrzały insulinopodobny czynnik wzrostu 1 (IGF-1) [9]. Takie białkowe prekursory powstają w komórkach i nie są suplementami.
W sporcie i w sklepach z odżywkami słowo ma węższe znaczenie. Chodzi o steroidowe prekursory testosteronu i nandrolonu, które od lat 90. sprzedawano jako suplementy na masę: androstendion, androstendiol, dehydroepiandrosteron (DHEA), 19-norandrostendion i 19-norandrostendiol [1]. Część z nich organizm wytwarza sam w nadnerczach, gonadach i tkankach obwodowych jako ogniwa szlaku hormonów płciowych [10]. Przegląd Browna i wsp. z 2006 r. opisuje, że reklamowano je jako środki podnoszące testosteron i budujące mięśnie [1].
W naszym sklepie prohormonów nie ma. Osoby, które trenują siłowo, znajdą u nas m.in. kreatynę, czyli składnik z oświadczeniem zdrowotnym dopuszczonym w UE, który nie jest hormonem ani jego prekursorem; piszemy o tym niżej [11].
1.1. Prohormony a sterydy anaboliczne: czym się różnią?
Różnica dotyczy drogi działania, a nie klasy substancji: steryd anaboliczno-androgenny jest aktywnym hormonem lub jego pochodną, a prohormon z założenia ma zadziałać dopiero po przemianie w taki hormon w organizmie [10]. Prohormony często przedstawia się przez to jako osobną, łagodniejszą grupę. Przepisy antydopingowe tego rozróżnienia nie znają: związki te są wymienione z nazwy w tej samej klasie co testosteron, nandrolon i stanozolol [5]. Kierunki działań niepożądanych też są wspólne, o czym piszemy w części o skutkach ubocznych. Jak wygląda cała grupa i kto po nią sięga, opisujemy w przeglądzie najczęściej stosowanych sterydów anabolicznych.
2. Jak działają prohormony w organizmie?
Założenie jest proste: po połknięciu prohormon ma zostać przekształcony przez enzymy w tkankach obwodowych w testosteron albo nortestosteron (nandrolon) i dzięki temu działać anabolicznie [10]. Androstendion i androstendiol są prekursorami testosteronu, a 19-norandrostendion i 19-norandrostendiol prekursorami nandrolonu [10] [12].
W badaniach u ludzi ten plan nie przebiega tak, jak obiecuje etykieta, z trzech powodów:
- Przemiana idzie także w stronę estrogenów. Według przeglądu Ziegenfussa i wsp. jednorazowe przyjęcie androstendionu lub androstendiolu podnosi stężenie testosteronu u mężczyzn umiarkowanie i przejściowo, a towarzyszy temu większy wzrost estrogenów [10]. To skutek aromatyzacji, czyli przemiany androgenów w estrogeny [3].
- Organizm ogranicza własną produkcję. W badaniu Broedera i wsp. u mężczyzn przyjmujących androstendion stężenie hormonu luteinizującego (LH), który pobudza jądra do wytwarzania testosteronu, było w trakcie stosowania niższe o 18–33% [3].
- Efekt zależy od związku i od tego, co faktycznie jest w kapsułce. Nowsze związki, wprowadzone po zmianie prawa w USA, mogą działać silniej i szkodzić bardziej niż dawne prohormony [4], a zawartość produktów bywa inna niż na etykiecie [13].
Dawne teksty o prohormonach, także na naszym blogu, powtarzały, że uzupełniają one tylko hormony, które organizm już ma, i dlatego są bezpieczne. Badania tego nie potwierdzają: podanie prekursora z zewnątrz zmienia proporcje hormonów płciowych i hamuje oś, która reguluje ich wytwarzanie [3]. O tym, co wpływa na własny testosteron bez środków hormonalnych, piszemy w poradniku jak podnieść testosteron naturalnie.
3. Prohormony: efekty i skuteczność w badaniach u ludzi
W badaniach z randomizacją klasyczne prohormony (androstendion, androstendiol, 19-norandrostendion) nie dawały większego przyrostu siły ani masy mięśniowej niż sam trening z placebo [2] [3] [10]. Przegląd Browna i wsp. z 2006 r. podsumowuje, że wbrew reklamom suplementy z prohormonami, w tym z DHEA, nie wykazały u mężczyzn działania anabolicznego ani ergogenicznego (poprawiającego wydolność), a mogą zwiększać ryzyko szkód zdrowotnych [1].
- King i wsp., 1999. 20 zdrowych, wcześniej nietrenujących mężczyzn w wieku 19–29 lat przez 8 tygodni ćwiczyło siłowo i przyjmowało androstendion (10 osób) albo placebo (10 osób). Testosteron całkowity i wolny nie zmienił się, wzrosło stężenie estradiolu i estronu, a siła, przekrój włókien mięśniowych i beztłuszczowa masa ciała poprawiły się podobnie w obu grupach. Cholesterol HDL w grupie androstendionu spadł po 2 tygodniach z 1,09 do 0,96 mmol/l i pozostał obniżony do końca badania [2].
- Broeder i wsp., 2000 (The Andro Project). 50 mężczyzn w wieku 35–65 lat przez 12 tygodni intensywnego treningu siłowego dostawało androstendion, androstendiol albo placebo. W grupie androstendionu testosteron całkowity był po miesiącu wyższy o 16%, ale po 12 tygodniach wrócił do wartości wyjściowych. Żaden z prekursorów nie poprawił składu ciała ani siły w porównaniu z placebo, oba podniosły stężenie estrogenów i pogorszyły profil lipidowy [3].
- Ziegenfuss i wsp., 2002 (przegląd). Stosowanie androstendionu lub androstendiolu do 12 tygodni nie wpływało na skład ciała ani wydolność i obniżało HDL; podobnie bez efektu było stosowanie norandrostendionu i norandrostendiolu do 8 tygodni [10].
- Granados i wsp., 2014. To wyjątek wart uwagi. 17 trenujących siłowo mężczyzn przez 4 tygodnie przyjmowało nowszy prohormon (3β-hydroksy-5α-androst-1-en-17-on) albo placebo. Beztłuszczowa masa ciała wzrosła o 6,3% wobec 0,5% w grupie placebo, ale HDL spadł o 38,7%, LDL wzrósł o 32,8%, stężenie kreatyniny wzrosło o 19,6%, aktywność enzymu wątrobowego AST o 113,8%, a wskaźnik filtracji kłębuszkowej, czyli miara pracy nerek, obniżył się o 18,0%. Autorzy uznali, że szkody przeważają nad korzyścią [4].
Dawki z tych badań podajemy wyłącznie w opisach źródeł jako interwencje badawcze, nie zalecenia. Granice dowodów są wyraźne: próby były małe, trwały od 4 do 12 tygodni i obejmowały tylko mężczyzn, a autorzy badania z 2014 r. zaznaczają, że produkty wprowadzone na rynek po 2004 r. nie były wcześniej oceniane w takich próbach [4].
3.1. Przykładowe prohormony: w co się przekształcają i co o nich wiadomo
Tabela zestawia związki wymienione z nazwy na liście zabronionej 2026 [5] z wynikami badań. Nie jest rankingiem ani wskazówką wyboru.
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Związek | W co jest przekształcany | Co wiadomo z badań u ludzi | Opisane ryzyko |
|---|---|---|---|
| Androstendion | Testosteron; część ulega aromatyzacji do estrogenów [10] [3] | 8 tygodni: testosteron bez zmian, siła i mięśnie jak przy placebo [2]; 12 tygodni: przejściowy wzrost testosteronu o 16% po miesiącu, bez przewagi nad placebo [3] | Wzrost estradiolu i estronu, spadek HDL, niższe LH [2] [3]; próbki moczu z metabolitem nandrolonu po zanieczyszczonym preparacie [13] |
| Androstendiol | Testosteron [10] | 12 tygodni z treningiem siłowym: bez przewagi nad placebo w sile i składzie ciała [3] | Wzrost estrogenów, gorszy profil lipidowy [3] |
| 19-norandrostendion i 19-norandrostendiol | Nandrolon (19-nortestosteron) [10] [12] | Do 8 tygodni: bez wpływu na skład ciała i wydolność [10] | Metabolit nandrolonu w moczu już po mikrogramowych ilościach [14] |
| DHEA (prasteron) | Prekursor testosteronu [1] | W przeglądzie z 2006 r.: bez działania anabolicznego i ergogenicznego u mężczyzn [1] | Substancja zabroniona w sporcie [5]; w Polsce substancja czynna produktów leczniczych [15] |
| 1-epiandrosteron (3β-hydroksy-5α-androst-1-en-17-on) | Streszczenie badania nie podaje hormonu docelowego [4] | 4 tygodnie, 17 mężczyzn: większy przyrost beztłuszczowej masy ciała i siły niż przy placebo [4] | Spadek HDL o 38,7%, wzrost LDL, kreatyniny i AST, niższa filtracja kłębuszkowa [4] |
4. Prohormony: skutki uboczne
Skutki uboczne prohormonów dotyczą tych samych układów co przy sterydach anabolicznych: gospodarki hormonalnej, lipidów i serca oraz wątroby, a dodatkowym ryzykiem jest nieznany skład produktu [1] [4] [7]. Poniżej to, co udokumentowano w badaniach i rejestrach.
4.1. Hormony: estrogeny, własny testosteron, skóra
W obu głównych badaniach androstendionu rosło stężenie estradiolu i estronu [2] [3]. Popularne opisy łączą z tym ginekomastię (powiększenie tkanki piersiowej u mężczyzn); w cytowanych badaniach jej nie oceniano, więc nie podajemy częstości. Spadek LH o 18–33% w badaniu Broedera oznacza przyhamowanie własnej produkcji testosteronu w trakcie stosowania [3]. Brytyjska służba zdrowia (NHS) wymienia wśród skutków nadużywania sterydów anabolicznych u mężczyzn zmniejszenie liczby plemników, niepłodność, zmniejszenie jąder i zaburzenia erekcji, a u kobiet nadmierne owłosienie twarzy i ciała oraz obniżenie głosu [16]. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) przy produktach kulturystycznych ze sterydami lub substancjami steroidopodobnymi wymienia też nasilony trądzik, wypadanie włosów i zmiany nastroju [8].
Po odstawieniu środków anabolicznych czynność osi hormonalnej u wielu mężczyzn stopniowo się poprawia, ale czas i stopień powrotu są zmienne, a zaburzenia mogą się utrzymywać. Objawy wymagają konsultacji lekarskiej. W badaniu przekrojowym u mężczyzn, którzy przestali stosować androgeny, powrót czynności jąder oceniono na 6 do 18 miesięcy od odstawienia, a objętość jąder pozostawała u nich mniejsza niż u niestosujących [17]. Co się wtedy dzieje i jak wygląda leczenie prowadzone przez lekarza, opisujemy we wpisie o odbloku po cyklu (PCT). Nie podajemy schematów takiej terapii.
4.2. Lipidy i serce
Spadek cholesterolu HDL to najczęściej powtarzany wynik: wystąpił w badaniu Kinga, w badaniu Broedera i, w dużo większej skali, u Granadosa [2] [3] [4]. Niski HDL przy rosnącym LDL jest niekorzystny dla naczyń, a autorzy badania z 2014 r. ocenili, że zdrowie układu krążenia i czynność wątroby są przy badanym związku szczególnie zagrożone [4]. NHS wśród poważnych skutków nadużywania sterydów anabolicznych wymienia zawał serca, udar, nadciśnienie oraz choroby wątroby i nerek [16]; FDA dodaje zatorowość płucną i zakrzepicę żył głębokich [8].
4.3. Wątroba: żółtaczka po produktach na masę
Uszkodzenie wątroby to najlepiej opisane ciężkie powikłanie. Amerykańska sieć DILIN, która rejestruje polekowe uszkodzenia wątroby, przedstawiła w 2019 r. 44 mężczyzn (średni wiek 33 lata) z uszkodzeniem wątroby po suplementach kulturystycznych. Mediana czasu od rozpoczęcia stosowania do uszkodzenia wynosiła 73 dni; wszyscy mieli żółtaczkę, 84% świąd, 71% trafiło do szpitala, nikt nie zmarł i nikt nie wymagał przeszczepienia wątroby. Cholestaza, czyli zastój żółci, ustępowała powoli. W części produktów analiza chemiczna wykazała sterydy anaboliczne, których nie było na etykiecie [7]. To seria przypadków: pokazuje, co się zdarza, a nie jak często.
Opisano też pojedynczy przypadek polekowego uszkodzenia wątroby u żołnierza sił specjalnych po suplemencie sprzedawanym jako prohormon testosteronu [18]. FDA informuje, że zna zgłoszenia zdarzeń niepożądanych po takich produktach, w tym z cechami poważnego uszkodzenia wątroby [8]. Stare poradniki zalecały przy prohormonach metylowanych osłonę wątroby suplementami; nie znaleźliśmy badań u ludzi, które potwierdzałyby, że suplement zapobiega takiemu uszkodzeniu, dlatego niczego takiego nie polecamy. Jakie oznaczenia zleca lekarz i jak je czytać, opisujemy w przewodniku badania krwi a sterydy; badania wykrywają problem, ale mu nie zapobiegają.
4.4. Skład inny niż na etykiecie
Catlin i wsp. zbadali w 2000 r. siedem marek androstendionu sprzedawanych bez recepty w USA: jedna nie zawierała androstendionu, jedna zawierała 10 mg testosteronu, a cztery kolejne miały najwyżej 90% deklarowanej ilości [13]. Przegląd Walpurgis i wsp. z 2020 r. podaje, że sterydy anaboliczno-androgenne i stymulanty były często wykrywane w suplementach jako niezadeklarowane składniki, wskutek zanieczyszczeń krzyżowych w produkcji albo celowego dodania [19]. Kupujący produkt z napisem prohormon nie wie więc, czy przyjmuje słaby prekursor, czy steryd; podobny problem opisujemy przy środkach z innej grupy we wpisie sterydy anaboliczne a SARM-y.
5. Prohormony: wady i zalety w świetle badań
Bilans jest niekorzystny: zalety obiecywane w reklamach nie zostały potwierdzone dla klasycznych prohormonów, a wady są udokumentowane [1] [10].
| Obiecywana zaleta | Co pokazały badania |
|---|---|
| Szybszy przyrost masy mięśniowej i siły | Dla androstendionu, androstendiolu i prekursorów nandrolonu nie potwierdzono przewagi nad treningiem z placebo [2] [3] [10]; jeden nowszy związek dał większy przyrost, ale z pogorszeniem wyników badań wątroby, nerek i lipidów [4] |
| Wyższy testosteron | Wzrost umiarkowany i przejściowy, z większym wzrostem estrogenów [10]; po 8 i 12 tygodniach testosteron nie różnił się od wyjściowego [2] [3] |
| Bezpieczniejsze od sterydów | Spadek HDL, niższe LH, wzrost estrogenów [2] [3]; ciężka cholestaza po suplementach kulturystycznych [7] |
| Legalne i dozwolone w sporcie | Klasa S1 listy zabronionej, zakaz w każdym czasie [5]; przepisy karne o obrocie substancjami z grupy S1 [6] |
| Znany, naturalny skład | Rozbieżności między etykietą a zawartością i niezadeklarowane sterydy [13] [19] |
Na pytanie, czy prohormony warto stosować, badania odpowiadają więc przecząco: przy klasycznych związkach nie potwierdzono korzyści treningowych, a przy silniejszych korzyść przychodzi razem ze szkodą, którą autorzy badania ocenili jako większą [1] [4].
6. Czy prohormony są legalne w Polsce?
Nie są legalnym suplementem na masę w takim znaczeniu, jak przedstawiały je dawne poradniki. W sporcie są zabronione, a obrót substancjami z grupy środków anabolicznych poza systemem leków jest w Polsce zagrożony karą [5] [6]. Poniżej opisujemy, co udało się potwierdzić w źródłach urzędowych, a czego nie.
- Sport. Lista substancji i metod zabronionych 2026 w klasie S1 (środki anaboliczne), zabronionej podczas zawodów i poza nimi, wymienia z nazwy m.in. androstendion, androstendiol, 4-androstendiol, 5-androstendion, 1-androstendiol, 1-androstendion, 19-norandrostendion, 19-norandrostendiol, boldion, 1-epiandrosteron, epiandrosteron, 7-keto-DHEA i prasteron (DHEA), a także inne substancje o podobnej strukturze chemicznej lub podobnym działaniu biologicznym [5]. Klasy i zmiany na liście omawiamy we wpisie lista substancji zakazanych WADA 2026.
- Prawo karne. Ustawa o zwalczaniu dopingu w sporcie w art. 49 przewiduje grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 3 dla osoby, która udostępnia innym, odpłatnie lub nieodpłatnie, substancję zabronioną z grupy S1, S2 lub S4 albo przechowuje ją w tym celu, nie mając pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, a także dla osoby, która prowadzi obrót taką substancją bez zezwoleń z prawa farmaceutycznego lub przywozi ją niezgodnie z tym prawem [6]. Art. 48 dotyczy podawania takich substancji małoletniemu zawodnikowi albo zawodnikowi bez jego wiedzy [6]. Omawiane w tym artykule prekursory testosteronu i nandrolonu należą do grupy S1 w brzmieniu załącznika obowiązującym od 1 stycznia 2026 r. [20].
- Leki. DHEA nie jest w Polsce zwykłym suplementem: prasteron to substancja czynna czterech produktów leczniczych w Rejestrze Produktów Leczniczych (odczyt 2.10.2026) [15]. Jeden z nich, DHEA Aflofarm 25 mg, ma według oznakowania opakowania kategorię OTC, czyli jest lekiem wydawanym bez recepty; kategorii pozostałych leków z prasteronem nie sprawdzaliśmy, a dostępność bez recepty nie oznacza wskazania do budowania masy mięśniowej ani dopuszczenia w sporcie [15] [5]. Dla androstendionu wyszukiwanie w tym rejestrze nie zwróciło żadnego produktu, co oznacza brak produktu dopuszczonego do obrotu w sprawdzonym rejestrze, a nie osobny zakaz [15].
- USA. Stamtąd pochodzi większość produktów i opisów. Po ustawie Anabolic Steroid Control Act z 2004 r. androstendion i 17 innych sterydów uznano za substancje kontrolowane i od stycznia 2005 r. nie wolno ich sprzedawać bez recepty [1]. FDA podaje, że wiele produktów kulturystycznych, które nielegalnie zawierają sterydy lub substancje steroidopodobne, jest oznakowanych jako suplementy diety [8].
Co sprawdziliśmy 2.10.2026, a czego nie: ustawa nie używa słowa prohormony, tylko odsyła do grup S1, S2 i S4 załącznika nr 1 do konwencji antydopingowej [6]. W brzmieniu tego załącznika obowiązującym od 1 stycznia 2026 r., ogłoszonym w Dzienniku Ustaw z 2026 r. pod pozycją 365, grupa S1.1 wymienia z nazwy m.in. androstendion, androstendiol, 4-androstendiol, 5-androstendion, 1-androstendiol, 1-epiandrosteron, epiandrosteron, 19-norandrostendion, 19-norandrostendiol, boldion, 7-keto-DHEA i prasteron (DHEA), a także obejmuje inne substancje o podobnej strukturze chemicznej lub podobnym działaniu biologicznym [20]. Tekst jednolity ustawy z 2022 r. był w dniu sprawdzenia najnowszym tekstem jednolitym, a baza aktów prawnych Sejmu nie wykazywała zmian ustawy późniejszych niż w nim uwzględnione [6]. Nie znaleźliśmy natomiast urzędowego polskiego ani unijnego wykazu, który wymieniałby poszczególne prohormony jako składniki suplementów diety dozwolone albo zakazane, więc nie rozstrzygamy, jak organ lub sąd oceni konkretny produkt. W sprawach indywidualnych potrzebna jest porada prawnika.
6.1. Prohormony a kontrola antydopingowa
Prohormony są wykrywane w kontroli antydopingowej, a do wyniku wystarczają ilości śladowe. W badaniu Catlina i wsp. wszystkie próbki moczu osób przyjmujących androstendion zawierały 19-norandrosteron, czyli metabolit nandrolonu, a w 20 z 24 przypadków jego stężenie przekraczało ówczesny próg raportowania; źródłem było śladowe zanieczyszczenie preparatu 19-norandrostendionem [13]. Watson i wsp. podali 20 ochotnikom kreatynę z dodatkiem mikrogramowych ilości 19-norandrostendionu: po największej z badanych ilości u 15 osób (75%) stężenie metabolitu w moczu przekroczyło 2 ng/ml [14].
Wynik laboratoryjny nie jest jeszcze stwierdzeniem naruszenia przepisów; o naruszeniu rozstrzyga postępowanie. Zawodnik leczony lekiem z substancją zabronioną potrzebuje wyłączenia dla celów terapeutycznych (TUE), uzyskanego co do zasady przed zastosowaniem leku [21]. Polska Agencja Antydopingowa (POLADA) ostrzega, że odżywki mogą zawierać substancje niedozwolone w sporcie i że ich przyjmowanie jest obarczone ryzykiem pozytywnego wyniku badań [22]. Leki sprawdza się przed użyciem w prowadzonej przez POLADA bazie leków zabronionych. Przebieg kontroli i kary opisujemy w przewodniku doping w sporcie.
7. Prohormony w sklepie: gdzie kupić i dlaczego nie u nas
W sklepie Świat Supli prohormonów nie kupisz: nie sprzedajemy sterydów, prohormonów ani innych środków z klasy S1 i nie wskazujemy sprzedawców. Powody są trzy i wynikają z tego, co opisaliśmy wyżej.
- Prawo. Udostępnianie i obrót substancjami z grupy S1 bez pozwoleń wymaganych prawem farmaceutycznym jest w Polsce przestępstwem [6].
- Skład. W produktach tego typu znajdowano inne substancje niż na etykiecie, w tym sterydy anaboliczne [13] [7] [19]. Sklep internetowy, który oferuje prohormony, nie daje więc kupującemu wiedzy o tym, co faktycznie przyjmie.
- Bilans. Dla klasycznych prohormonów nie potwierdzono korzyści treningowych, a szkody są opisane [1].
Z tych samych powodów nie publikujemy rankingu prohormonów, nie odpowiadamy, który jest najmocniejszy, i nie podajemy cen ani zaleceń dawkowania. Nie znaleźliśmy źródła, które wskazywałoby dawkę o potwierdzonym bezpieczeństwie: opisane badania trwały najwyżej 12 tygodni, a w badaniu Broedera i wsp. niekorzystne zmiany lipidów i hormonów wystąpiły przy ilościach zalecanych przez producentów [3].
Jeśli szukasz legalnego produktu, który ma wspierać własny testosteron, zacznij od naszego rankingu boosterów testosteronu z jawną punktacją i opisem granic dowodów; to suplementy diety, które nie działają jak prohormon ani steryd. Osobno wyjaśniamy, co badania mówią o związku kreatyny z testosteronem. Osoby, które mimo ryzyka stosują środki anaboliczne, odsyłamy do wpisu o tym, które suplementy na cyklu sterydowym mają uzasadnienie w badaniach, a które są mitem.
7.1. Uzupełnianie diety: kiedy rozważyć suplement
Poniższe produkty są legalnymi suplementami diety. Żaden z nich nie jest hormonem ani prohormonem, nie działa jak steryd i nie zastępuje leczenia. Dobór wynika z treningu i diety. Jeśli trenujesz siłowo albo interwałowo, uzasadniona jest kreatyna w ilości 3 g dziennie [11]. Jeśli posiłki nie pokrywają zapotrzebowania na białko, pomocna bywa jedna z odżywek białkowych, bo białko przyczynia się do wzrostu i utrzymania masy mięśniowej [11]. Jeśli dieta jest uboga w witaminy i składniki mineralne, np. przy dużym ograniczeniu kalorii, sens ma preparat wielowitaminowy z cynkiem: cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu testosteronu we krwi, co jest oświadczeniem o zwykłej funkcji organizmu, a nie obietnicą wzrostu hormonu ponad normę [11]. Nieprawidłowy wynik badań hormonów to sprawa dla lekarza, nie dla suplementu. Odżywkę białkową i multiwitaminę pokazujemy w wersji naszej marki Świat Supli, bo znamy ich skład i producenta.
Uwaga dla zawodników objętych kontrolami: oświadczenia zdrowotne dotyczą składnika i warunków jego stosowania, a nie czystości antydopingowej produktu. Na stronach tych produktów nie znaleźliśmy informacji o certyfikacie programu, który bada partie pod kątem substancji zabronionych w sporcie, a ostrzeżenie POLADA o ryzyku związanym z suplementami dotyczy każdej odżywki, także poniższych [22].
BioTechUSA 100% Creatine Monohydrate, 500 g
Porcja dzienna według producenta: 3,4 g mikronizowanego monohydratu kreatyny, co producent deklaruje jako 3 g kreatyny; opakowanie wystarcza na 147 porcji.
Dla dorosłych, którzy trenują intensywnie, np. siłowo albo interwałowo, i chcą kreatyny w ilości zgodnej z warunkiem oświadczenia. Kreatyna zwiększa wydolność fizyczną w przypadku następujących po sobie krótkich, bardzo intensywnych ćwiczeń fizycznych; korzystny efekt występuje przy spożyciu 3 g kreatyny dziennie, a oświadczenie dotyczy osób dorosłych wykonujących intensywne ćwiczenia fizyczne [11]. Kreatyna nie jest hormonem ani prohormonem i nie figuruje na liście zabronionej 2026 [5].
Skład: mikronizowany monohydrat kreatyny; według producenta produkt wytworzono w zakładzie, który przetwarza także m.in. mleko, jaja, zboża zawierające gluten, soję, orzechy, ryby i skorupiaki. Producent podaje, że produktu nie powinny spożywać osoby poniżej 18 lat, osoby chore oraz kobiety w ciąży i karmiące piersią. Przed badaniami krwi powiedz lekarzowi, że przyjmujesz kreatynę; przy przyjmowanych lekach uzgodnij stosowanie z lekarzem.
Świat Supli WPC Premium 80, 700 g
Porcja 30 g proszku dostarcza 23,1 g białka i 117 kcal (wartości z tabeli na stronie produktu dla smaku truskawkowego; w innych smakach zawartość białka może różnić się o około 2%); opakowanie wystarcza na około 23 porcje.
Dla osób, które trenują siłowo i nie pokrywają zapotrzebowania na białko samymi posiłkami. Białko przyczynia się do wzrostu masy mięśniowej i pomaga w utrzymaniu masy mięśniowej; to oświadczenie dotyczy żywności, która jest co najmniej źródłem białka, a w tej odżywce białko daje około 79% energii [11].
Zawiera mleko i soję (lecytyna sojowa w składzie); według producenta może zawierać śladowe ilości jaja (lizozym). Producent podaje, że produktu nie powinny stosować kobiety w ciąży i karmiące piersią. Stosowanie u osób niepełnoletnich, przy chorobach nerek i przyjmowanych lekach uzgodnij z lekarzem.
Świat Supli Multivitamina Complex, 90 kapsułek
Porcja 2 kapsułki dostarcza m.in. 15 mg cynku (150% referencyjnej wartości spożycia), 80 µg selenu, 12 µg witaminy D i 5 mg żelaza; opakowanie wystarcza na 45 dni.
Dla dorosłych, których dieta jest uboga w witaminy i składniki mineralne, w tym cynk, np. przy dużym ograniczeniu kalorii, i którzy wolą jeden preparat zamiast kilku; to, czy dieta pokrywa zapotrzebowanie, oceni dietetyk lub lekarz, bo sam odsetek referencyjnej wartości spożycia na etykiecie tego nie rozstrzyga. Cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu testosteronu we krwi oraz prawidłowej płodności i funkcji rozrodczych; porcja zawiera więcej niż 15% referencyjnej wartości spożycia cynku, której wymaga to oświadczenie [11]. To oświadczenie o zwykłej funkcji organizmu, nie o podnoszeniu testosteronu ponad normę.
Kapsułka z żelatyny wołowej; według producenta produkt może zawierać mleko (w tym laktozę), soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, sezam, zboża zawierające gluten, jaja, skorupiaki i ryby. Zawiera witaminę A: nie stosuj go podczas leczenia izotretynoiną. Zawiera też żelazo: przy wysokim hematokrycie uzgodnij stosowanie z lekarzem. Przed dodaniem innych preparatów z cynkiem sprawdź łączną ilość cynku z diety i suplementów. Według informacji na stronie produktu nie stosować w ciąży; stosowanie w okresie karmienia piersią i u osób niepełnoletnich uzgodnij z lekarzem.
Suplement diety nie zastąpi zróżnicowanej diety i zdrowego trybu życia. Porcje i składy według stron produktów w dniu odczytu 2.10.2026.
7.2. Jak wybrać: podsumowanie
Kreatynę rozważ, jeśli trenujesz siłowo lub interwałowo i jesteś osobą dorosłą. Odżywkę białkową, jeśli brakuje Ci białka w posiłkach i tolerujesz mleko. Preparat wielowitaminowy ma uzasadnienie przy mało urozmaiconej diecie; nie łącz go bez sprawdzenia z innymi preparatami z cynkiem. Żaden z tych produktów nie działa jak prohormon. Inne preparaty tego typu są w kategorii multiwitaminy.
8. Objawy alarmowe: kiedy do lekarza, kiedy 112
Poniższe zasady dotyczą każdej osoby, która przyjęła produkt sprzedawany jako prohormon, steryd albo środek na masę o niepewnym składzie. Lekarzowi lub ratownikom powiedz, co zostało przyjęte, i pokaż opakowanie.
- nagły ból lub ucisk w klatce piersiowej, który nie mija, ból promieniujący do ręki, szyi, żuchwy, brzucha lub pleców albo ból w klatce z dusznością, potami, nudnościami lub zawrotami głowy: natychmiast dzwoń pod 112 [23],
- opadanie jednej strony twarzy, nagłe osłabienie lub niedowład ręki, zaburzenia mowy, nagłe zaburzenia widzenia: natychmiast dzwoń pod 112, także wtedy, gdy objawy już ustąpiły [24],
- nagły obrzęk ust, języka lub gardła, trudności w oddychaniu, ucisk w gardle albo omdlenie: natychmiast dzwoń pod 112 [25],
- osoba nieprzytomna: dzwoń pod 112 i sprawdź oddech; jeśli oddycha prawidłowo, ułóż ją w pozycji bocznej i do przyjazdu pomocy stale kontroluj oddech; jeśli nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, rozpocznij resuscytację według instrukcji dyspozytora [26],
- zażółcenie skóry lub białek oczu, ciemny mocz, jasny stolec albo uporczywy świąd skóry: nie przyjmuj kolejnej porcji produktu i pilnie zgłoś się do lekarza tego samego dnia [27] [8],
- nudności, osłabienie lub nietypowe zmęczenie, gorączka albo ból brzucha w trakcie stosowania takiego produktu: skontaktuj się z lekarzem bez zwlekania; FDA wymienia te objawy jako powód natychmiastowej konsultacji [8],
- wysypka lub pokrzywka po suplemencie: odstaw produkt i skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą [28]; wysypka po leku przepisanym przez lekarza: pilnie skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą przed przyjęciem kolejnej dawki,
- obniżony nastrój, lęk lub apatia po odstawieniu środków anabolicznych: zgłoś się do lekarza [16].
Bezpłatne wsparcie w kryzysie emocjonalnym jest dostępne całą dobę pod numerem 116 123 [29]. Jeśli pojawiają się myśli samobójcze i życie jest zagrożone, dzwoń pod 112 [29].
9. Najczęstsze pytania o prohormony
9.1. Czy prohormony działają?
Dla klasycznych prohormonów (androstendion, androstendiol, prekursory nandrolonu, DHEA) w badaniach z grupą kontrolną nie potwierdzono większego przyrostu siły ani masy mięśniowej niż przy samym treningu [1] [10]. Jeden nowszy związek dał w 4-tygodniowym badaniu 17 mężczyzn większy przyrost beztłuszczowej masy ciała, ale z wyraźnym pogorszeniem lipidów oraz wskaźników pracy wątroby i nerek [4].
9.2. Dlaczego opinie o prohormonach różnią się od wyników badań?
Opinie użytkowników dotyczą produktów o niepewnym składzie i powstają bez grupy kontrolnej. W części suplementów kulturystycznych wykrywano sterydy anaboliczne, których nie było na etykiecie [7] [19], więc efekt przypisywany prohormonowi mógł pochodzić od innej substancji. Poza tym w badaniach z placebo siła i masa mięśniowa rosły także w grupie, która tylko trenowała [2].
9.3. Czy prohormony są bezpieczniejsze od sterydów?
Nie znaleźliśmy badań, które porównywałyby je bezpośrednio ze sterydami i potwierdzały większe bezpieczeństwo. W próbach klinicznych prohormony obniżały cholesterol HDL, podnosiły estrogeny i hamowały wydzielanie LH [2] [3], a po suplementach kulturystycznych opisano 44 przypadki uszkodzenia wątroby z żółtaczką; 71% tych osób było hospitalizowanych [7].
9.4. Jaki prohormon wybrać na masę?
Nie wskazujemy żadnego. Badania nie potwierdziły, by klasyczne prohormony zwiększały masę mięśniową ponad efekt treningu [1], a związek, który w jednym badaniu to zrobił, pogorszył wyniki badań wątroby, nerek i lipidów [4]. Dla osoby trenującej udokumentowaną i legalną podstawą pozostają trening, podaż białka i kreatyna w ilości 3 g dziennie [11].
9.5. Jak dawkować prohormony?
Nie zalecamy żadnego dawkowania ani schematu stosowania; ilości wymienione w bibliografii opisują wyłącznie interwencje badawcze. Nie znaleźliśmy źródła, które wskazywałoby dawkę o potwierdzonym bezpieczeństwie: opisane badania trwały najwyżej 12 tygodni, a spadek HDL i zmiany hormonalne wystąpiły przy ilościach zalecanych przez producentów [3]. Do tego skład produktów bywa inny niż na etykiecie [13].
9.6. Czy prohormon to lek i czy można go kupić bez recepty?
Zależy od związku. DHEA (prasteron) jest w Polsce substancją czynną produktów leczniczych wpisanych do Rejestru Produktów Leczniczych, a niektóre z nich można kupić bez recepty: oznakowanie opakowania leku DHEA Aflofarm 25 mg podaje kategorię OTC, czyli lek wydawany bez recepty [15]. Nie dotyczy to automatycznie wszystkich leków z prasteronem; kategorię innego preparatu sprawdź w rejestrze lub w aptece [15]. Dostępność bez recepty nie oznacza wskazania do budowania masy mięśniowej ani dopuszczenia w sporcie, bo prasteron należy do klasy S1 [5]. Dla androstendionu wyszukiwanie w rejestrze 2.10.2026 nie zwróciło produktu dopuszczonego do obrotu [15]. Udostępnianie i obrót substancjami z grupy S1 bez pozwoleń wymaganych prawem farmaceutycznym jest zagrożone karą [6].
9.7. Czy prohormony wykryje kontrola antydopingowa?
Tak. Są w klasie S1, zabronionej podczas zawodów i poza nimi [5]. W badaniu Catlina i wsp. wszystkie próbki moczu osób przyjmujących androstendion zawierały metabolit nandrolonu [13], a u Watsona i wsp. mikrogramowe ilości 19-norandrostendionu wystarczyły, by u części ochotników przekroczyć próg 2 ng/ml [14]. O naruszeniu przepisów rozstrzyga postępowanie, nie sam wynik laboratorium.
10. Podsumowanie
- Prohormony to prekursory, które organizm przekształca w hormony; w suplementach chodzi o prekursory testosteronu i nandrolonu, np. androstendion, androstendiol, DHEA i 19-norandrostendion [1].
- W badaniach z placebo klasyczne prohormony nie zwiększały siły ani masy mięśniowej ponad efekt treningu; testosteron rósł najwyżej przejściowo, a estrogeny wyraźniej [2] [3] [10].
- Udokumentowane skutki uboczne to spadek HDL, wzrost estrogenów i zahamowanie LH, a po nowszym związku także gorsze wskaźniki pracy wątroby i nerek [3] [4].
- Po suplementach kulturystycznych opisano ciężką cholestazę z żółtaczką; w części produktów były sterydy spoza etykiety [7].
- Prohormony należą do klasy S1 listy zabronionej, a polska ustawa przewiduje kary za udostępnianie i obrót substancjami tej grupy bez wymaganych pozwoleń [5] [6].
- Świat Supli nie sprzedaje prohormonów; osobom trenującym proponujemy legalne suplementy z oświadczeniami dopuszczonymi w UE, takie jak kreatyna i białko [11].
- Zażółcenie skóry lub oczu i ciemny mocz po produkcie na masę wymagają lekarza tego samego dnia, a ból w klatce piersiowej, duszność lub objawy udaru telefonu pod 112 [27] [23] [24].
11. Źródła
- Brown G.A., Vukovich M., King D.S. Testosterone prohormone supplements. Medicine and Science in Sports and Exercise 2006;38(8):1451–1461 (przegląd narracyjny badań u ludzi nad androstendionem, DHEA, androstendiolem, 19-norandrostendionem i 19-norandrostendiolem: suplementy te były przez dekadę intensywnie reklamowane jako podnoszące testosteron i budujące mięśnie; według autorów dotychczasowe badania nie wykazały u mężczyzn działania anabolicznego ani ergogenicznego, a stosowanie może zwiększać ryzyko szkód zdrowotnych; Anabolic Steroid Control Act z 2004 r. uznał androstendion i 17 innych sterydów za substancje kontrolowane, od stycznia 2005 r. bez recepty nie można ich sprzedawać w USA; ograniczenia: przegląd z 2006 r., nie obejmuje związków wprowadzonych później; korzystaliśmy ze streszczenia). europepmc.org/article/MED/16888459. Dostęp: 2.10.2026.
- King D.S., Sharp R.L., Vukovich M.D., Brown G.A., Reifenrath T.A., Uhl N.L., Parsons K.A. Effect of oral androstenedione on serum testosterone and adaptations to resistance training in young men: a randomized controlled trial. JAMA 1999;281(21):2020–2028 (badanie randomizowane, 30 zdrowych mężczyzn w wieku 19–29 lat z prawidłowym testosteronem, nietrenujących siłowo; 20 z nich trenowało 8 tygodni i przyjmowało androstendion 300 mg dziennie w tygodniach 1, 2, 4, 5, 7 i 8, n = 10, albo placebo, n = 10, jako interwencja badawcza, nie zalecenie; u 10 mężczyzn oceniono pojedynczą dawkę 100 mg; testosteron wolny i całkowity bez zmian; estradiol 310, 300 i 280 pmol/l po 2, 5 i 8 tygodniach wobec 220 pmol/l przed badaniem; wzrost estronu; siła, przekrój włókien typu 2 i beztłuszczowa masa ciała bez różnic między grupami; HDL 1,09 wobec 0,96 mmol/l po 2 tygodniach, niski także po 5 i 8 tygodniach; ograniczenia: mała próba, młodzi nietrenujący mężczyźni; korzystaliśmy ze streszczenia). europepmc.org/article/MED/10359391. Dostęp: 2.10.2026.
- Broeder C.E., Quindry J., Brittingham K. i wsp. The Andro Project: physiological and hormonal influences of androstenedione supplementation in men 35 to 65 years old participating in a high-intensity resistance training program. Archives of Internal Medicine 2000;160(20):3093–3104 (badanie randomizowane z podwójnie ślepą próbą, 50 mężczyzn w wieku 35–65 lat z prawidłowym testosteronem; androstendion albo androstendiol 200 mg dziennie, albo placebo, przez 12 tygodni treningu siłowego, jako interwencje badawcze, nie zalecenia; wzrost estronu i estradiolu w obu grupach; w grupie androstendionu testosteron całkowity wyższy o 16% po miesiącu i powrót do wartości wyjściowych po 12 tygodniach; LH niższe o 18–33% w okresie stosowania; brak przewagi nad placebo w składzie ciała i sile; niekorzystne zmiany HDL i wskaźników lipidowych; autorzy piszą o dawkach zalecanych przez producentów; ograniczenia: 12 tygodni, tylko mężczyźni; korzystaliśmy ze streszczenia). europepmc.org/article/MED/11074738. Dostęp: 2.10.2026.
- Granados J., Gillum T.L., Christmas K.M., Kuennen M.R. Prohormone supplement 3β-hydroxy-5α-androst-1-en-17-one enhances resistance training gains but impairs user health. Journal of Applied Physiology 2014;116(5):560–569 (badanie randomizowane, 17 trenujących siłowo mężczyzn w wieku 23 ± 1 lat: prohormon 330 mg dziennie, n = 9, albo placebo, n = 8, przez 4 tygodnie treningu, jako interwencja badawcza, nie zalecenie; beztłuszczowa masa ciała +6,3% wobec +0,5%, masa tłuszczowa −24,6% wobec −9,5%, przysiad +14,3% wobec +5,7%; w grupie prohormonu HDL −38,7%, LDL +32,8%, kreatynina +19,6%, AST +113,8%, albumina −5,1%, filtracja kłębuszkowa −18,0%; autorzy: szkody przeważają nad korzyścią; wstęp: produkty wprowadzone po zmianie prawa w 2004 r. nie były wcześniej oceniane; ograniczenia: 17 osób, 4 tygodnie, jeden związek; korzystaliśmy ze streszczenia). europepmc.org/article/MED/24381122. Dostęp: 2.10.2026.
- Polska Agencja Antydopingowa. Lista substancji i metod zabronionych 2026, polskie tłumaczenie listy WADA obowiązującej od 1.01.2026 (klasa S1 środki anaboliczne, zabroniona w każdym czasie; S1.1 steroidy anaboliczno-androgenne przy podawaniu egzogennym, wymienione m.in. 1-androstendiol, 1-androstendion, 1-epiandrosteron, 4-androstendiol, 5-androstendion, 7-keto-DHEA, 19-norandrostendiol, 19-norandrostendion, androstendiol, androstendion, boldion, epiandrosteron, prasteron (DHEA), nandrolon, stanozolol i testosteron oraz inne substancje o podobnej strukturze chemicznej lub podobnym działaniu biologicznym; wszystkie substancje klasy są substancjami nieokreślonymi; słowo kreatyna nie występuje w dokumencie; wiążąca jest wersja angielska). antydoping.pl, 2026_Lista-zabroniona.pdf. Dostęp: 2.10.2026.
- Ustawa z dnia 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie, tekst jednolity: Dz.U. 2022 poz. 1258 (akt prawny, odczyt tekstu z bazy aktów Sejmu: art. 2 pkt 1 definiuje substancję zabronioną przez odesłanie do załącznika nr 1 do Międzynarodowej konwencji o zwalczaniu dopingu w sporcie; art. 48 podawanie substancji z grupy S1, S2 lub S4 małoletniemu zawodnikowi albo zawodnikowi bez jego wiedzy; art. 49 udostępnianie osobom trzecim, odpłatnie lub nieodpłatnie, i przechowywanie w tym celu bez pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, obrót bez zezwoleń z prawa farmaceutycznego, przywóz niezgodny z art. 68 prawa farmaceutycznego; kara: grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 3; aktualność sprawdzona 2.10.2026 w bazie aktów prawnych Sejmu: obwieszczenie o statusie obowiązujący, najnowszy tekst jednolity ustawy; ostatni akt zmieniający wymieniony w bazie wszedł w życie 1.01.2022, czyli przed ogłoszeniem tego tekstu jednolitego; aktualne brzmienie załącznika do konwencji podajemy w osobnej pozycji bibliografii; opis nie jest poradą prawną). isap.sejm.gov.pl, Dz.U. 2022 poz. 1258. Dostęp: 2.10.2026.
- Stolz A., Navarro V., Hayashi P.H. i wsp., DILIN Investigators. Severe and protracted cholestasis in 44 young men taking bodybuilding supplements: assessment of genetic, clinical and chemical risk factors. Alimentary Pharmacology and Therapeutics 2019;49(9):1195–1204 (prospektywna seria przypadków z amerykańskiej sieci Drug-Induced Liver Injury Network: 44 mężczyzn, średni wiek 33 lata, uszkodzenie wątroby po suplementach kulturystycznych ocenione jako co najmniej prawdopodobne; mediana czasu do wystąpienia 73 dni; żółtaczka u 100%, świąd u 84%; biopsja u 59%: łagodne zapalenie i nasilona cholestaza; hospitalizacja 71%; bez zgonów i przeszczepień; w części produktów analiza chemiczna wykazała sterydy anaboliczne niewymienione na etykiecie; ograniczenia: seria bez grupy kontrolnej, nie pozwala ocenić częstości; produkty z rynku USA; korzystaliśmy ze streszczenia). europepmc.org/article/MED/30934130. Dostęp: 2.10.2026.
- U.S. Food and Drug Administration. Caution: Bodybuilding Products Can Be Risky (komunikat dla konsumentów, treść aktualna na 20.09.2024: część produktów kulturystycznych nielegalnie zawiera sterydy lub substancje steroidopodobne; wiele z nich jest oznakowanych jako suplementy diety i reklamowanych jako produkty hormonalne lub alternatywa dla sterydów anabolicznych; zgłoszenia zdarzeń niepożądanych, w tym z cechami poważnego uszkodzenia wątroby; wymienione zagrożenia: uszkodzenie nerek, zawał serca, udar, zatorowość płucna, zakrzepica żył głębokich, nasilony trądzik, wypadanie włosów, zmiany nastroju; zalecenie natychmiastowej konsultacji przy nudnościach, osłabieniu lub zmęczeniu, gorączce, bólu brzucha, bólu w klatce piersiowej, duszności, żółtaczce albo ciemnym moczu; komunikat dotyczy rynku USA i nie podaje liczby zgłoszeń). fda.gov, Caution: Bodybuilding Products Can Be Risky. Dostęp: 2.10.2026.
- Annibalini G., Contarelli S., De Santi M. i wsp. The intrinsically disordered E-domains regulate the IGF-1 prohormones stability, subcellular localisation and secretion. Scientific Reports 2018;8(1):8919 (badanie laboratoryjne na komórkach, cytowane tylko dla definicji: IGF-1 jest syntetyzowany jako prohormon proIGF-1, który wymaga obróbki enzymatycznej, by powstał dojrzały IGF-1; praca nie dotyczy suplementów; źródło podane w dawnej wersji wpisu). europepmc.org/article/MED/29891966. Dostęp: 2.10.2026.
- Ziegenfuss T.N., Berardi J.M., Lowery L.M. Effects of prohormone supplementation in humans: a review. Canadian Journal of Applied Physiology 2002;27(6):628–646 (przegląd narracyjny: wiele prohormonów powstaje endogennie w nadnerczach, gonadach i tkankach obwodowych; założeniem suplementacji jest obwodowa przemiana enzymatyczna androstendionu i androstendiolu w testosteron, a 19-norandrostendionu i 19-norandrostendiolu w nortestosteron; jednorazowe przyjęcie co najmniej 200 mg androstendionu lub androstendiolu umiarkowanie i przejściowo podnosi testosteron u mężczyzn, z większym wzrostem estrogenów; stosowanie poniżej 300 mg dziennie do 12 tygodni bez wpływu na skład ciała i wydolność, ze spadkiem HDL; norandrostendion i norandrostendiol do 8 tygodni bez wpływu; ilości jako interwencje badawcze, nie zalecenia; ograniczenia: przegląd z 2002 r.; korzystaliśmy ze streszczenia). europepmc.org/article/MED/12501001. Dostęp: 2.10.2026.
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż oświadczenia odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci, Dz.U. UE L 136 z 25.05.2012, s. 1 (załącznik: brzmienie i warunki stosowania oświadczeń dla kreatyny, białka i cynku; oświadczenia dotyczą składnika i warunków jego stosowania, a nie tego, czy produkt jest wolny od substancji zabronionych w sporcie). eur-lex.europa.eu, rozporządzenie 432/2012. Dostęp: 2.10.2026.
- Diel P., Friedel A., Geyer H. i wsp. The prohormone 19-norandrostenedione displays selective androgen receptor modulator (SARM) like properties after subcutaneous administration. Toxicology Letters 2008;177(3):198–204 (badanie na szczurach i w testach komórkowych, cytowane tylko dla informacji, że 19-norandrostendion po podaniu doustnym jest metabolizowany do nortestosteronu, czyli nandrolonu, i należy do często nadużywanych prekursorów sterydów; wyników na zwierzętach nie przenosimy na ludzi; korzystaliśmy ze streszczenia). europepmc.org/article/MED/18325697. Dostęp: 2.10.2026.
- Catlin D.H., Leder B.Z., Ahrens B., Starcevic B., Hatton C.K., Green G.A., Finkelstein J.S. Trace contamination of over-the-counter androstenedione and positive urine test results for a nandrolone metabolite. JAMA 2000;284(20):2618–2621 (badanie randomizowane androstendionu, otwarta próba 19-norandrostendionu i analiza preparatów; 41 zdrowych mężczyzn w wieku 20–44 lat; androstendion 100 albo 300 mg dziennie przez 7 dni albo brak, 4 osoby otrzymały 10 µg 19-norandrostendionu, jako interwencje badawcze, nie zalecenia; 19-norandrosteron we wszystkich próbkach moczu osób przyjmujących androstendion i w żadnej próbce grupy kontrolnej; przekroczenie progu raportowania 2,0 ng/ml u 20 z 24 osób; preparat zawierał śladową ilość 19-norandrostendionu; z 7 marek androstendionu 1 nie zawierała androstendionu, 1 zawierała 10 mg testosteronu, 4 kolejne miały 90% deklarowanej ilości lub mniej; ograniczenia: preparaty z rynku USA z lat 1998–2000; korzystaliśmy ze streszczenia). europepmc.org/article/MED/11086369. Dostęp: 2.10.2026.
- Watson P., Judkins C., Houghton E., Russell C., Maughan R.J. Urinary nandrolone metabolite detection after ingestion of a nandrolone precursor. Medicine and Science in Sports and Exercise 2009;41(4):766–772 (badanie eksperymentalne, 20 ochotników, 11 mężczyzn i 9 kobiet: 5 g monohydratu kreatyny w 500 ml wody z dodatkiem 1,0, 2,5 albo 5,0 µg 19-norandrostendionu, jako interwencja badawcza, nie zalecenie; szczytowe stężenia 19-norandrosteronu w moczu 0,68, 1,56 i 3,89 ng/ml; po 5,0 µg stężenie powyżej 2 ng/ml u 15 osób, 75%; po 1,0 µg u nikogo; odzysk dawki od 11% do 84%; ograniczenia: jednorazowe podanie, próg według przepisów z 2009 r.; korzystaliśmy ze streszczenia). europepmc.org/article/MED/19276858. Dostęp: 2.10.2026.
- Rejestr Produktów Leczniczych, Centrum e-Zdrowia. Wyszukiwanie publiczne według substancji czynnej, odczyt 2.10.2026 (Prasteronum: 4 produkty lecznicze, DHEA Aflofarm tabletki powlekane 25 mg, Stymen tabletki 10 mg, Novostella tabletki 10 mg, Intrarosa globulki 6,5 mg; zapytania Androstenedionum i Androstendion: 0 produktów; rejestr pokazuje produkty dopuszczone do obrotu jako leki, brak wyniku nie jest zakazem, a importu docelowego nie sprawdzaliśmy; kategorię dostępności odczytaliśmy tylko dla DHEA Aflofarm 25 mg, pozwolenie nr 10521, z dokumentu oznakowania opakowania, punkt 14: OTC, lek wydawany bez recepty; kategorii pozostałych trzech produktów nie sprawdzaliśmy). rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl, wyszukiwarka RPL; oznakowanie opakowania DHEA Aflofarm. Dostęp: 2.10.2026.
- National Health Service. Anabolic steroid misuse (informacja dla pacjentów, przegląd strony 16.01.2026: skutki u mężczyzn, m.in. zmniejszona liczba plemników, niepłodność, zmniejszenie jąder, zaburzenia erekcji; u kobiet, m.in. nadmierne owłosienie twarzy i ciała, obniżenie głosu; u obu płci zawał serca lub udar, choroby lub niewydolność wątroby i nerek, nadciśnienie; uzależnienie i objawy po odstawieniu: depresja i apatia, lęk, trudności z koncentracją; zalecenie zgłoszenia się do lekarza; strona dotyczy sterydów anabolicznych, a ścieżki pomocy opisano dla Wielkiej Brytanii). nhs.uk, Anabolic steroid misuse. Dostęp: 2.10.2026.
- Shankara-Narayana N., Yu C., Savkovic S. i wsp. Rate and Extent of Recovery from Reproductive and Cardiac Dysfunction Due to Androgen Abuse in Men. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism 2020;105(6):dgz324 (badanie przekrojowe, obserwacyjne, rekrutacja przez media społecznościowe: 41 mężczyzn aktualnie stosujących androgeny, 31 byłych użytkowników, co najmniej 3 miesiące od ostatniego użycia, mediana 300 dni, i 21 zdrowych niestosujących; u byłych użytkowników czynność rozrodcza i serca nie różniła się od niestosujących poza mniejszą objętością jąder i stężeniem SHBG; średni czas powrotu LH 10,7 miesiąca, liczby plemników 14,1 miesiąca; według autorów powrót zajmuje od 6 do 18 miesięcy, a dłuższe stosowanie wiązało się z wolniejszym powrotem liczby plemników; ograniczenia: badanie przekrojowe, bez obserwacji tych samych osób w czasie, dotyczy androgenów ogółem, nie produktów sprzedawanych jako prohormony, osoby z utrzymującymi się zaburzeniami mogły być słabiej reprezentowane; korzystaliśmy ze streszczenia). europepmc.org/article/MED/32030409. Dostęp: 2.10.2026.
- Hoedebecke K.L., Rerucha C.M., Maxwell K., Butler J.N. Drug-induced liver injury secondary to testosterone prohormone dietary supplement use. Journal of Special Operations Medicine 2013;13(4):1–5 (opis przypadku: żołnierz sił specjalnych z rozpoznanym polekowym uszkodzeniem wątroby po suplemencie sprzedawanym jako prohormon testosteronu; autorzy zwracają uwagę na słabo zbadane składniki i potrzebę zgłaszania działań niepożądanych; ograniczenie: jeden pacjent, streszczenie nie podaje składu produktu ani wyników badań; korzystaliśmy ze streszczenia). europepmc.org/article/MED/24227554. Dostęp: 2.10.2026.
- Walpurgis K., Thomas A., Geyer H., Mareck U., Thevis M. Dietary Supplement and Food Contaminations and Their Implications for Doping Controls. Foods 2020;9(8):1012 (przegląd narracyjny autorów z laboratorium antydopingowego w Kolonii: sterydy anaboliczno-androgenne i stymulanty były często wykrywane jako niezadeklarowane składniki suplementów, wskutek zanieczyszczeń krzyżowych przy słabej kontroli jakości albo celowego dodania; śladowe ilości mogą dać niekorzystny wynik analityczny; ograniczenie: przegląd nie podaje jednego odsetka zanieczyszczonych produktów dla całego rynku). europepmc.org/article/MED/32727139. Dostęp: 2.10.2026.
- Zmieniony Załącznik nr 1 do Międzynarodowej konwencji o zwalczaniu dopingu w sporcie, sporządzonej w Paryżu dnia 19 października 2005 r., obowiązujący od dnia 1 stycznia 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 365, ogłoszony 18.03.2026 (akt urzędowy, przekład listy substancji i metod zabronionych 2026: klasa S1 środki anaboliczne zabroniona w każdym czasie; S1.1 steroidy anaboliczno-androgenne w przypadku podawania egzogennego, wymienione m.in. 1-androstendiol, 1-epiandrosteron, 4-androstendiol, 5-androstendion, 7-keto-DHEA, 19-norandrostendiol, 19-norandrostendion, androstendiol, androstendion, boldion, epiandrosteron, prasteron (DHEA), nandrolon i testosteron oraz inne substancje o podobnej strukturze chemicznej lub podobnym działaniu biologicznym; dokument ogłoszono jako skan bez warstwy tekstowej, nazwy odczytaliśmy 2.10.2026 ze stron 5 i 6; opis nie jest poradą prawną). eli.gov.pl, Dz.U. 2026 poz. 365. Dostęp: 2.10.2026.
- Polska Agencja Antydopingowa. Pytania i odpowiedzi: wyłączenia dla celów terapeutycznych (strona informacyjna: TUE jako prawo do użycia substancji zabronionej w celach terapeutycznych; zgodę trzeba uzyskać przed wejściem w posiadanie substancji lub przed jej pierwszym zastosowaniem; TUE z mocą wsteczną m.in. przy nagłym lub pilnym leczeniu; wniosek do POLADA dla zawodników klasy krajowej i do federacji międzynarodowej dla klasy międzynarodowej; strona bez daty aktualizacji). antydoping.pl, Pytania i odpowiedzi. Dostęp: 2.10.2026.
- Polska Agencja Antydopingowa. Odżywki i suplementy w świecie sportowca wyczynowego (strona edukacyjna: odżywki mogą zawierać niedozwolone w sporcie substancje i ich stosowanie niesie ryzyko dyskwalifikacji; przyjmowanie odżywek, także z grupy szczególnie polecanych sportowcom, jest obarczone ryzykiem pozytywnego wyniku badań antydopingowych; najpierw dieta, potem uzupełnianie; strona nie wymienia prohormonów z nazwy i nie ma daty publikacji). antydoping.pl, Odżywki i suplementy. Dostęp: 2.10.2026.
- National Health Service. Chest pain (informacja dla pacjentów, przegląd strony 8.08.2023: natychmiastowe wezwanie pogotowia przy nagłym bólu lub dyskomforcie w klatce piersiowej, który nie mija, przy bólu promieniującym do ręki, szyi, żuchwy, brzucha lub pleców oraz przy bólu z potami, nudnościami, zawrotami głowy lub dusznością; ścieżki pomocy opisane dla Wielkiej Brytanii, w Polsce odpowiednikiem numeru 999 jest 112). nhs.uk, Chest pain. Dostęp: 2.10.2026.
- National Health Service. Stroke: symptoms (informacja dla pacjentów, przegląd strony 12.09.2024: opadanie jednej strony twarzy, osłabienie ręki, zaburzenia mowy, a także zaburzenia widzenia; natychmiastowe wezwanie pogotowia także wtedy, gdy objawy wystąpiły w ciągu ostatnich 24 godzin i ustąpiły; ścieżki pomocy opisane dla Wielkiej Brytanii). nhs.uk, Stroke symptoms. Dostęp: 2.10.2026.
- National Health Service. Anaphylaxis (informacja dla pacjentów, przegląd strony 21.06.2023: nagły obrzęk ust, języka lub gardła, trudności w oddychaniu, ucisk w gardle, omdlenie jako objawy wymagające natychmiastowego wezwania pogotowia; ścieżki pomocy opisane dla Wielkiej Brytanii). nhs.uk, Anaphylaxis. Dostęp: 2.10.2026.
- National Health Service. Poisoning (informacja dla pacjentów, przegląd strony 12.06.2025: natychmiastowe wezwanie pomocy przy podejrzeniu przyjęcia szkodliwej substancji, utracie przytomności, zatrzymaniu oddechu lub dużej trudności z oddychaniem; pozycja boczna u osoby nieprzytomnej, która oddycha; resuscytacja, gdy osoba nie reaguje i nie oddycha; nie wywoływać wymiotów, nie podawać jedzenia ani picia; ścieżki pomocy opisane dla Wielkiej Brytanii). nhs.uk, Poisoning. Dostęp: 2.10.2026.
- National Health Service. Jaundice (informacja dla pacjentów, przegląd strony 22.01.2024: zażółcenie skóry lub białek oczu, świąd, ciemniejszy mocz, jaśniejszy stolec; przy zażółceniu pilna wizyta u lekarza lub kontakt z infolinią medyczną; ścieżki pomocy opisane dla Wielkiej Brytanii). nhs.uk, Jaundice. Dostęp: 2.10.2026.
- National Health Service. Hives (informacja dla pacjentów, przegląd strony 26.04.2024: pokrzywkę mogą wywołać m.in. pokarmy i leki; rozpoznanie własnych czynników wyzwalających pomaga ich unikać; kontakt z farmaceutą lub lekarzem, gdy objawy nie ustępują po 2 dniach, wysypka się szerzy lub nawraca, pojawia się gorączka albo obrzęk pod skórą; natychmiastowe wezwanie pogotowia przy obrzęku ust, języka lub gardła i trudnościach w oddychaniu; zalecenie odstawienia suplementu i kontaktu z lekarzem lub farmaceutą jest naszym ostrożniejszym zastosowaniem tych zasad; ścieżki pomocy opisane dla Wielkiej Brytanii). nhs.uk, Hives. Dostęp: 2.10.2026.
- Ministerstwo Zdrowia. Gdzie uzyskać pomoc psychologiczną i psychiatryczną (strona urzędowa, publikacja 5.12.2024: numer alarmowy 112 w nagłej sytuacji zagrożenia życia; 116 123 poradnia telefoniczna dla osób przeżywających kryzys emocjonalny, całodobowa i bezpłatna; 800 70 2222 Centrum Wsparcia dla osób dorosłych, całodobowe i bezpłatne). gov.pl, pomoc psychologiczna i psychiatryczna. Dostęp: 2.10.2026.
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
