Sterydy anaboliczne a SARM-y: co to jest, różnice, skutki uboczne i legalność

Sterydy anaboliczne (sterydy anaboliczno-androgenne, w skrócie SAA) to testosteron i jego syntetyczne pochodne. W medycynie testosteron jest zarejestrowanym lekiem, m.in. w leczeniu niedoboru własnego testosteronu, a poza medycyną sterydy przyjmuje się w celu zwiększenia masy mięśniowej i siły. SARM-y działają przez ten sam receptor, ale mają inną budowę i żaden z nich nie jest zatwierdzonym lekiem. Ten artykuł wyjaśnia, co to są sterydy anaboliczne, czym różnią się od SARM-ów, co wiadomo o ich działaniu na mięśnie i siłę, jakie szkody dokumentują badania i jak wygląda ich status prawny w Polsce.

Nie podajemy dawek, cykli, połączeń ani źródeł zakupu. SARM-y opisujemy szerzej w artykule SARM-y: co to jest, a ich działania niepożądane w tekście skutki uboczne SARM-ów.

Spis treści

1. Co to są sterydy anaboliczne

Sterydy anaboliczne to związki o budowie steroidowej, które wiążą się z receptorem androgenowym. Działanie anaboliczne oznacza budowanie tkanek, zwłaszcza mięśni, a androgenne rozwój cech męskich, takich jak zarost czy obniżenie głosu; androgeny wpływają też na prostatę, a jej patologiczne powiększenie jest jednym z możliwych działań niepożądanych. Syntetyczne pochodne testosteronu projektowano tak, by w testach na zwierzętach przeważało działanie anaboliczne, ale u ludzi, zwłaszcza u kobiet, ryzyko maskulinizacji pozostaje wysokie [1].

Testosteron ma w Polsce zarejestrowane postaci lecznicze: żele przezskórne i roztwory do wstrzykiwań zawierające różne estry testosteronu [3]. Stosuje się je pod kontrolą lekarza, gdy organizm nie wytwarza wystarczającej ilości własnego hormonu. Stanowisko Towarzystwa Endokrynologicznego z 2014 r. zwraca uwagę, że większość osób stosujących takie substancje to nie sportowcy wyczynowi, tylko osoby trenujące rekreacyjnie, które często przyjmują dawki wielokrotnie przekraczające fizjologiczne i łączą kilka substancji; z takim stosowaniem wiąże opisane niżej szkody [2].

Stosowanie sterydów poza medycyną nie jest marginesem. Metaanaliza 187 badań z całego świata oszacowała, że sterydy anaboliczne choć raz w życiu przyjęło 3,3% badanych, a autorzy uznali pozamedyczne stosowanie za poważny problem zdrowia publicznego [4].

2. Czym SARM-y różnią się od sterydów

SARM-y, czyli selektywne modulatory receptora androgenowego, w większości nie mają budowy steroidowej. Projektowano je jako kandydatów na leki, które silniej działałyby na mięśnie i kości niż na prostatę czy skórę; badano je m.in. w wyniszczeniu nowotworowym, hipogonadyzmie oraz raku piersi i prostaty, ale żaden nie uzyskał zatwierdzenia [5] [14]. Ta selektywność okazała się niepełna: w trzytygodniowym badaniu ligandrolu u zdrowych mężczyzn spadał własny testosteron i cholesterol HDL, podobnie jak po sterydach [6].

Sterydy anaboliczne i SARM-y w zestawieniu: budowa, status, dane z badań i status w sporcie według cytowanych źródeł

Cecha	Sterydy anaboliczne	SARM-y
Budowa	Steroidowa: testosteron i jego syntetyczne pochodne [1]	W większości niesteroidowa [5]
Status leczniczy w Polsce	Testosteron zarejestrowany jako lek w postaci żeli i zastrzyków [3]; wiele syntetycznych pochodnych bez rejestracji	Żaden SARM nie jest zatwierdzonym lekiem w UE ani w USA [14]
Dane o szkodach	Dziesiątki lat obserwacji osób stosujących sterydy bez wskazań: lipidy, serce, hormony, psychika [2] [8] [9]	Krótkie badania kliniczne i opisy przypadków, głównie polekowe uszkodzenia wątroby [13] [14]
Skład produktów z nielegalnego obrotu	Bez kontroli zawartości i sterylności	W analizie 44 produktów tylko 52% zawierało jakikolwiek SARM [15]
Sport	Klasa S1.1, zabronione zawsze [16]	Klasa S1.2, zabronione zawsze [16]

Źródła danych w tabeli: publikacje i dokumenty [1] [2] [3] [5] [8] [9] [13] [14] [15] [16].

3. Czy SARM-y są bezpieczniejsze od sterydów

Nie ma badań, które porównywałyby bezpieczeństwo SARM-ów i sterydów u tych samych osób. Badania kliniczne SARM-ów zestawiały je z placebo, trwały tygodnie lub miesiące i dotyczyły produktu o znanym składzie [5] [6]. O sterydach wiemy więcej, bo od dziesięcioleci obserwuje się osoby, które stosowały je latami [2]. Mniejsza liczba opisanych szkód po SARM-ach wynika więc częściowo z krótszej historii ich stosowania, a nie z udowodnionego bezpieczeństwa. Do tego po obu grupach substancji opisano spadek własnego testosteronu i HDL, a po SARM-ach dodatkowo ciężkie uszkodzenia wątroby [6] [13] [14].

4. Sterydy na masę i siłę: co pokazują badania

Przegląd Hartgensa i Kuipersa z 2004 r. podsumowuje, że w badaniach krótkotrwałe stosowanie sterydów zwiększało siłę o około 5 do 20 procent i masę ciała o 2 do 5 kg, a zmniejszenia masy tłuszczowej nie stwierdzono [7]. Autorzy zaznaczają, że dawki w większości badań laboratoryjnych różniły się od stosowanych pozamedycznie, a protokoły były zróżnicowane; zakresy te nie są więc prognozą dla konkretnej osoby, a przyrost masy ciała nie oznacza takiego samego przyrostu mięśni. Ten sam przegląd wymienia działania najczęściej zgłaszane przez mężczyzn: wzrost popędu, trądzik, nasilone owłosienie, agresję oraz zahamowanie własnej produkcji testosteronu [7]. Zastrzyki i tabletki różnią się sposobem podania i tempem działania, ale oba sposoby dostarczają hormonu, który hamuje własną oś hormonalną i niesie opisane niżej ryzyko [2].

5. Skutki uboczne sterydów anabolicznych

5.1. Serce i naczynia

Przegląd 49 badań z udziałem 1 467 sportowców wykazał u stosujących sterydy wzrost cholesterolu LDL i spadek HDL, związek z wyższym ciśnieniem i przerostem lewej komory serca, który może utrzymywać się po odstawieniu, a w małych seriach także zawały i groźne zaburzenia rytmu [8]. W badaniu 140 mężczyzn trenujących siłowo osoby z co najmniej dwuletnim stosowaniem sterydów miały średnio niższą frakcję wyrzutową lewej komory (52 wobec 63 procent) i większą objętość blaszek miażdżycowych w tętnicach wieńcowych, a większe obciążenie miażdżycą wiązało się z dłuższym łącznym czasem stosowania [9]. To badanie przekrojowe, więc pokazuje związek, a nie dowodzi przyczyny.

Długą obserwację przyniosło duńskie badanie rejestrowe z 2025 r.: 1 189 mężczyzn przyłapanych na stosowaniu sterydów w kontrolach antydopingowych siłowni porównano z 59 450 mężczyznami z populacji ogólnej w tym samym wieku. Przez średnio 11 lat stosujący mieli około 3 razy większe ryzyko zawału serca i zabiegu na tętnicach wieńcowych, 3,6 razy większe ryzyko niewydolności serca, 2,4 razy większe ryzyko zakrzepicy żylnej i prawie 9 razy większe ryzyko kardiomiopatii, czyli choroby mięśnia sercowego [20].

5.2. Czy sterydy podnoszą ciśnienie

Tak. Metaanaliza z 2025 r. obejmująca sportowców i osoby aktywne fizycznie wykazała u stosujących sterydy ciśnienie skurczowe wyższe średnio o 12,43 mmHg i rozkurczowe o 8,09 mmHg, a także wyższy cholesterol LDL i aktywność AST oraz ALT [21]. To średnie z badań o różnym układzie, więc u konkretnej osoby wzrost może być mniejszy albo większy. Ciśnienie warto mierzyć w domu i pokazać wyniki lekarzowi razem z informacją o przyjmowanych środkach; jakie jeszcze parametry sterydy zmieniają i jak je odczytywać, opisujemy we wpisie o badaniach krwi a sterydach.

5.3. Hormony, płodność i nastrój po odstawieniu

Zewnętrzne androgeny hamują własną produkcję testosteronu i mogą znacznie ograniczyć, a niekiedy zatrzymać wytwarzanie plemników; nie oznacza to jednak pewnej ochrony przed zapłodnieniem. U części byłych użytkowników niski testosteron i objawy hipogonadyzmu, takie jak spadek libido, zaburzenia erekcji i zmęczenie, opisano jeszcze miesiące i lata po odstawieniu [10] [11]. W badaniu z 2026 r. mężczyźni w pierwszym roku po zaprzestaniu stosowania zgłaszali zaburzenia nastroju i funkcji seksualnych oraz zmęczenie, choć ich testosteron całkowity nie różnił się od niestosujących, a zgłaszane rozpoznania psychiatryczne były u stosujących i byłych użytkowników 2,5 razy częstsze [12].

5.4. Wątroba, skóra i kobiety

Stanowisko Towarzystwa Endokrynologicznego wiąże stosowanie substancji poprawiających wyniki, w tym sterydów, ze zwiększonym ryzykiem zgonu oraz z zaburzeniami sercowo-naczyniowymi, psychicznymi, metabolicznymi, hormonalnymi, neurologicznymi, zakaźnymi, a także chorobami wątroby, nerek i układu ruchu [2]. Przegląd badań u sportowców wymienia wśród częstych działań trądzik i nasilone owłosienie [7], a u kobiet ryzyko trwałych cech męskich pozostaje wysokie także przy pochodnych o korzystniejszym profilu w testach na zwierzętach [1]. Kicman opisuje też ginekomastię, czyli rozrost gruczołu piersiowego u mężczyzn, przy androgenach przekształcanych w estrogeny, oraz nasilenie łysienia u osób predysponowanych [1].

6. Czy sterydy są legalne: apteka, sklep i sport

Apteka. Legalnie sterydy anaboliczne są dostępne wyłącznie jako zarejestrowane leki, np. preparaty testosteronu czy dekanianu nandrolonu, na receptę i pod kontrolą lekarza [3]. Preparaty sprzedawane w internecie jako sterydy anaboliczne do wstrzykiwań nie są lekami z apteki, tylko produktami z nielegalnego obrotu, bez kontroli zawartości ani sterylności.

Obrót. Ustawa o zwalczaniu dopingu w sporcie przewiduje grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 3 za udostępnianie innym substancji z grupy S1 bez pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, za obrót nimi bez zezwolenia i za niezgodne z prawem sprowadzanie ich do Polski [17]. Sterydy anaboliczne i SARM-y należą do grupy S1 [16]. Świat Supli nie sprzedaje sterydów ani SARM-ów i nie wskazuje źródeł zakupu.

Sport. Na liście substancji zabronionych na 2026 r. sterydy anaboliczne są w klasie S1.1, a SARM-y w klasie S1.2; obie są zabronione w czasie zawodów i poza nimi [16].

7. Jeśli stosujesz albo stosowałeś sterydy

Porozmawiaj z lekarzem pierwszego kontaktu, endokrynologiem albo kardiologiem i powiedz wprost, co, jak długo i w jakich połączeniach przyjmowałeś; bez tej informacji lekarz nie dobierze badań, a obowiązuje go tajemnica zawodowa z wyjątkami przewidzianymi w przepisach. W badaniach osób stosujących sterydy oceniano m.in. lipidogram, ciśnienie, serce w obrazowaniu i hormony płciowe [8] [9] [10].

Ból lub ucisk w klatce piersiowej, nagła duszność, omdlenie, kołatanie serca z zawrotami głowy, nagłe osłabienie połowy ciała albo zaburzenia mowy to powód, by od razu dzwonić pod 112. Narastające obrzęki, duszność przy zwykłym wysiłku, zażółcenie skóry lub oczu, a po odstawieniu utrzymujące się obniżenie nastroju, myśli samobójcze albo zaburzenia erekcji wymagają pilnej wizyty u lekarza; przy myślach samobójczych dzwoń pod 112 albo na całodobowy telefon zaufania 116 123.

8. Mięśnie bez sterydów: dieta, trening i mikroelementy

Przyrost mięśni bez sterydów opiera się na treningu oporowym z progresją, odpowiedniej ilości białka i energii oraz śnie; porównanie tego, co działa na redukcję i na masę, znajdziesz w tekście SARM-y na redukcję i na masę. Przy intensywnym treningu warto też pilnować składników, od których zależy praca mięśni. W Unii Europejskiej dozwolone oświadczenia mówią, że magnez przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania mięśni i zmniejszenia uczucia zmęczenia, a cynk przyczynia się do utrzymania prawidłowego poziomu testosteronu we krwi [18]. To wsparcie prawidłowych funkcji przy niedoborach w diecie, a nie działanie anaboliczne ani zamiennik sterydu. Przy magnezie liczy się też ilość: EFSA wskazuje 250 mg dziennie jako górny poziom magnezu z suplementów i dodatków do żywności, bez magnezu z naturalnej żywności [19]. Produkty znajdziesz w sklepie Świat Supli, w kategoriach magnez i cynk.

Świat Supli Cytrynian Magnezu, 90 kapsułek

Według strony produktu jedna kapsułka dostarcza 125 mg magnezu z cytrynianu, a porcja 2 kapsułek 250 mg, czyli tyle, ile wynosi górny poziom magnezu z suplementów i dodatków do żywności wskazywany przez EFSA [19]. To granica bezpieczeństwa, a nie dawka docelowa: przed doborem porcji zsumuj magnez ze wszystkich suplementów i produktów z dodatkiem magnezu. Przy chorobach nerek zapytaj lekarza; producent nie zaleca stosowania w ciąży. Osoby niepełnoletnie, karmiące piersią, z chorobami przewlekłymi lub przyjmujące leki powinny uzgodnić suplementację z lekarzem.

Sprawdź cytrynian magnezu Świat Supli

Promaker Zinc 15 mg, 100 kapsułek

Glukonian cynku; według strony produktu jedna kapsułka dostarcza 15 mg cynku, czyli 150% referencyjnej wartości spożycia. Górny poziom spożycia cynku dla dorosłych według EFSA to 25 mg dziennie łącznie z żywnością i suplementami [19], a zwykła dieta też dostarcza cynku, więc zasadność kapsułki zależy od tego, co jesz; referencyjna wartość spożycia i górny poziom to różne wartości. Cynk nie przywraca pracy osi hormonalnej po sterydach i nie działa anabolicznie. Może zawierać śladowe ilości m.in. mleka; producent nie zaleca stosowania w ciąży. Osoby niepełnoletnie, karmiące piersią, z chorobami przewlekłymi lub przyjmujące leki powinny uzgodnić suplementację z lekarzem.

Sprawdź cynk Promaker

10. Podsumowanie

• Sterydy anaboliczne to testosteron i jego pochodne; testosteron jest w Polsce zarejestrowanym lekiem na receptę, a pozamedycznie sterydy przyjęło kiedyś 3,3% badanych na świecie [1] [3] [4].
• SARM-y działają przez ten sam receptor, ale mają inną budowę i żaden nie jest zatwierdzony; badań porównujących ich bezpieczeństwo ze sterydami nie ma [5] [6] [14].
• Sterydy zwiększają siłę i masę ciała, ale wiążą się ze zmianami lipidów, przerostem i osłabieniem serca, miażdżycą oraz długotrwałym hipogonadyzmem po odstawieniu [7] [8] [9] [10] [11].
• Obrót sterydami bez pozwolenia jest w Polsce karalny, a w sporcie są zabronione zawsze [16] [17].
• Przy intensywnym treningu magnez i cynk mają dozwolone oświadczenia związane z pracą mięśni i poziomem testosteronu, ale nie działają anabolicznie, a magnezu z suplementów nie powinno być więcej niż 250 mg dziennie [18] [19].
• Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.