Sterydy anaboliczne (sterydy anaboliczno-androgenne, w skrócie SAA) to testosteron i jego syntetyczne pochodne. W medycynie testosteron jest zarejestrowanym lekiem, m.in. w leczeniu niedoboru własnego testosteronu, a poza medycyną sterydy przyjmuje się w celu zwiększenia masy mięśniowej i siły. SARM-y działają przez ten sam receptor, ale w większości mają budowę niesteroidową i żaden z nich nie jest zatwierdzonym lekiem. Ten artykuł wyjaśnia, co to są sterydy anaboliczne, czym różnią się od SARM-ów, co wiadomo o ich działaniu na mięśnie i siłę, jakie szkody dokumentują badania i jak wygląda ich status prawny w Polsce.
Nie podajemy dawek, cykli, połączeń ani źródeł zakupu. SARM-y opisujemy szerzej w artykule SARM-y: co to jest, a ich działania niepożądane w tekście skutki uboczne SARM-ów.
Spis treści
1. Co to są sterydy anaboliczne
Sterydy anaboliczne to związki o budowie steroidowej, które wiążą się z receptorem androgenowym. Działanie anaboliczne oznacza budowanie tkanek, zwłaszcza mięśni, a androgenne rozwój cech męskich, takich jak zarost czy obniżenie głosu; androgeny wpływają też na prostatę, a jej patologiczne powiększenie jest jednym z możliwych działań niepożądanych. Syntetyczne pochodne testosteronu projektowano tak, by w testach na zwierzętach przeważało działanie anaboliczne, ale u ludzi, zwłaszcza u kobiet, ryzyko maskulinizacji pozostaje wysokie [1].
Testosteron ma w Polsce zarejestrowane postaci lecznicze: żele przezskórne i roztwory do wstrzykiwań zawierające różne estry testosteronu [3]. Stosuje się je pod kontrolą lekarza, gdy organizm nie wytwarza wystarczającej ilości własnego hormonu. Stanowisko Towarzystwa Endokrynologicznego z 2014 r. zwraca uwagę, że większość osób stosujących takie substancje to nie sportowcy wyczynowi, tylko osoby trenujące rekreacyjnie, które często przyjmują dawki wielokrotnie przekraczające fizjologiczne i łączą kilka substancji; z takim stosowaniem wiąże opisane niżej szkody [2].
Stosowanie sterydów poza medycyną nie jest marginesem. Metaanaliza 187 badań z całego świata oszacowała, że sterydy anaboliczne choć raz w życiu przyjęło 3,3% badanych, a autorzy uznali pozamedyczne stosowanie za poważny problem zdrowia publicznego [4].
Jeśli trenujesz, legalne i przebadane suplementy wspierające trening, np. z kategorii kreatyny, znajdziesz w sklepie Świat Supli; o badaniach i wsparciu zdrowia przy sterydach piszemy w osobnej sekcji.
2. Czym SARM-y różnią się od sterydów
SARM-y, czyli selektywne modulatory receptora androgenowego, w większości nie mają budowy steroidowej. Projektowano je jako kandydatów na leki, które silniej działałyby na mięśnie i kości niż na prostatę czy skórę; badano je m.in. w wyniszczeniu nowotworowym, hipogonadyzmie (niedostatecznej czynności jąder, związanej m.in. z niedoborem testosteronu) oraz raku piersi i prostaty, ale żaden nie uzyskał zatwierdzenia [5] [14]. Ta selektywność okazała się niepełna: w trzytygodniowym badaniu ligandrolu u zdrowych mężczyzn spadał własny testosteron i cholesterol HDL (frakcja lipoprotein o dużej gęstości, potocznie dobry cholesterol), podobnie jak po sterydach [6].
| Cecha | Sterydy anaboliczne | SARM-y |
|---|---|---|
| Budowa | Steroidowa: testosteron i jego syntetyczne pochodne [1] | W większości niesteroidowa [5] |
| Status leczniczy w Polsce | Testosteron zarejestrowany jako lek w postaci żeli i zastrzyków [3]; wiele syntetycznych pochodnych bez rejestracji | Żaden SARM nie jest zatwierdzonym lekiem w UE ani w USA [14] |
| Dane o szkodach | Dziesiątki lat obserwacji osób stosujących sterydy bez wskazań: lipidy, serce, hormony, psychika [2] [8] [9] | Krótkie badania kliniczne i opisy przypadków, głównie polekowe uszkodzenia wątroby [13] [14] |
| Skład produktów z nielegalnego obrotu | Bez kontroli zawartości i sterylności | W analizie 44 produktów tylko 52% zawierało jakikolwiek SARM [15] |
| Sport | Klasa S1.1, zabronione zawsze [16] | Klasa S1.2, zabronione zawsze [16] |
Źródła danych w tabeli: publikacje i dokumenty [1] [2] [3] [5] [8] [9] [13] [14] [15] [16].
Jeszcze inną grupę środków, prohormony, omawiamy osobno we wpisie o tym, czym są prohormony.
3. Czy SARM-y są bezpieczniejsze od sterydów
Przywołane badania nie pozwalają uznać SARM-ów za bezpieczniejsze od sterydów anabolicznych przy stosowaniu pozamedycznym. Badania kliniczne SARM-ów zestawiały je z placebo, trwały tygodnie lub miesiące i dotyczyły produktu o znanym składzie [5] [6]. O sterydach wiemy więcej, bo od dziesięcioleci obserwuje się osoby, które stosowały je latami [2]. Mniejsza liczba opisanych szkód po SARM-ach wynika więc częściowo z krótszej historii ich stosowania, a nie z udowodnionego bezpieczeństwa. Do tego po obu grupach substancji opisano spadek własnego testosteronu i HDL, a po SARM-ach dodatkowo ciężkie uszkodzenia wątroby [6] [13] [14].
4. Sterydy na masę i siłę: co pokazują badania
Przegląd Hartgensa i Kuipersa z 2004 r. podsumowuje, że w badaniach krótkotrwałe stosowanie sterydów zwiększało siłę o około 5 do 20 procent i masę ciała o 2 do 5 kg, a zmniejszenia masy tłuszczowej nie stwierdzono [7]. Autorzy zaznaczają, że dawki w większości badań laboratoryjnych różniły się od stosowanych pozamedycznie, a protokoły były zróżnicowane; zakresy te nie są więc prognozą dla konkretnej osoby, a przyrost masy ciała nie oznacza takiego samego przyrostu mięśni. Ten sam przegląd wymienia działania najczęściej zgłaszane przez mężczyzn: wzrost popędu, trądzik, nasilone owłosienie, agresję oraz zahamowanie własnej produkcji testosteronu [7]. Zastrzyki i tabletki różnią się sposobem podania i tempem działania, ale oba sposoby dostarczają hormonu, który hamuje własną oś hormonalną i niesie opisane niżej ryzyko [2].
5. Skutki uboczne sterydów anabolicznych
5.1. Serce i naczynia
Przegląd 49 badań z udziałem 1 467 sportowców wykazał u stosujących sterydy wzrost cholesterolu LDL (frakcja lipoprotein o małej gęstości, potocznie zły cholesterol) i spadek HDL, związek z wyższym ciśnieniem i przerostem lewej komory serca, który może utrzymywać się po odstawieniu, a w małych seriach także zawały i groźne zaburzenia rytmu [8]. W badaniu 140 mężczyzn trenujących siłowo osoby z co najmniej dwuletnim stosowaniem sterydów miały średnio niższą frakcję wyrzutową lewej komory, czyli odsetek krwi wypompowywanej z komory podczas skurczu (52 wobec 63 procent), i większą objętość blaszek miażdżycowych w tętnicach wieńcowych, a większe obciążenie miażdżycą wiązało się z dłuższym łącznym czasem stosowania [9]. To badanie przekrojowe, więc pokazuje związek, a nie dowodzi przyczyny.
Długą obserwację przyniosło duńskie badanie rejestrowe z 2025 r.: 1 189 mężczyzn przyłapanych na stosowaniu sterydów w kontrolach antydopingowych siłowni porównano z 59 450 mężczyznami z populacji ogólnej w tym samym wieku. Przez średnio 11 lat stosujący mieli około 3 razy większe ryzyko zawału serca i zabiegu na tętnicach wieńcowych, 3,6 razy większe ryzyko niewydolności serca, 2,4 razy większe ryzyko zakrzepicy żylnej i prawie 9 razy większe ryzyko kardiomiopatii, czyli choroby mięśnia sercowego [20]. To skorygowane ilorazy hazardu z badania obserwacyjnego, więc na wyniki mogły wpływać także inne czynniki.
5.2. Czy sterydy podnoszą ciśnienie
Tak. Metaanaliza z 2025 r. obejmująca sportowców i osoby aktywne fizycznie wykazała u stosujących sterydy ciśnienie skurczowe wyższe średnio o 12,43 mmHg i rozkurczowe o 8,09 mmHg, a także wyższy cholesterol LDL oraz wyższą aktywność aminotransferazy asparaginianowej (AST) i aminotransferazy alaninowej (ALT), enzymów oznaczanych m.in. przy ocenie wątroby [21]. Sam wzrost ich aktywności nie jest rozpoznaniem uszkodzenia wątroby; wynik interpretuje lekarz. To średnie różnice między porównywanymi grupami, a nie przewidywany wzrost ciśnienia u konkretnej osoby względem jej wyniku sprzed stosowania. Ciśnienie warto mierzyć w domu i pokazać wyniki lekarzowi razem z informacją o przyjmowanych środkach; jakie jeszcze parametry sterydy zmieniają i jak je odczytywać, opisujemy we wpisie o badaniach krwi a sterydach.
5.3. Hormony, płodność i nastrój po odstawieniu
Zewnętrzne androgeny hamują własną produkcję testosteronu i mogą znacznie ograniczyć, a niekiedy zatrzymać wytwarzanie plemników; nie oznacza to jednak pewnej ochrony przed zapłodnieniem. U części byłych użytkowników niski testosteron i objawy hipogonadyzmu, takie jak spadek libido, zaburzenia erekcji i zmęczenie, opisano jeszcze miesiące i lata po odstawieniu [10] [11]. W badaniu z 2026 r. mężczyźni w pierwszym roku po zaprzestaniu stosowania zgłaszali zaburzenia nastroju i funkcji seksualnych oraz zmęczenie, choć ich testosteron całkowity nie różnił się od niestosujących, a zgłaszane przez uczestników rozpoznania psychiatryczne były u stosujących i byłych użytkowników 2,5 razy częstsze [12]; to badanie przekrojowe 247 mężczyzn, więc nie rozstrzyga, czy zaburzenia poprzedzały stosowanie androgenów.
5.4. Wątroba, skóra i kobiety
Stanowisko Towarzystwa Endokrynologicznego wiąże stosowanie substancji poprawiających wyniki, w tym sterydów, ze zwiększonym ryzykiem zgonu oraz z zaburzeniami sercowo-naczyniowymi, psychicznymi, metabolicznymi, hormonalnymi, neurologicznymi, zakaźnymi, a także chorobami wątroby, nerek i układu ruchu [2]. Przegląd badań u sportowców wymienia wśród częstych działań trądzik i nasilone owłosienie [7], a u kobiet ryzyko trwałych cech męskich pozostaje wysokie także przy pochodnych o korzystniejszym profilu w testach na zwierzętach [1]. Kicman opisuje też ginekomastię, czyli rozrost gruczołu piersiowego u mężczyzn, przy androgenach przekształcanych w estrogeny, oraz nasilenie łysienia u osób predysponowanych [1].
6. Czy sterydy są legalne: apteka, sklep i sport
Apteka. Legalnie sterydy anaboliczne są dostępne wyłącznie jako zarejestrowane leki, np. preparaty testosteronu czy dekanianu nandrolonu, na receptę i pod kontrolą lekarza [3]. Preparaty sprzedawane w internecie jako sterydy anaboliczne do wstrzykiwań nie są lekami z apteki, tylko produktami z nielegalnego obrotu, bez kontroli zawartości ani sterylności.
Obrót. Ustawa o zwalczaniu dopingu w sporcie przewiduje grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 3 za udostępnianie innym substancji z grupy S1 bez pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, za obrót nimi bez zezwolenia i za niezgodne z prawem sprowadzanie ich do Polski [17]. Sterydy anaboliczne i SARM-y należą do grupy S1 [16]. Świat Supli nie sprzedaje sterydów ani SARM-ów i nie wskazuje źródeł zakupu.
Sport. Na liście substancji zabronionych na 2026 r. sterydy anaboliczne są w klasie S1.1, a SARM-y w klasie S1.2; obie są zabronione w czasie zawodów i poza nimi [16].
7. Jeśli stosujesz albo stosowałeś sterydy
Porozmawiaj z lekarzem pierwszego kontaktu, endokrynologiem albo kardiologiem i powiedz wprost, co, jak długo i w jakich połączeniach przyjmowałeś. Ta informacja pomaga lekarzowi dobrać badania i zinterpretować wyniki. Jeśli nie znasz dokładnego składu preparatu, również to zgłoś. Lekarza obowiązuje tajemnica zawodowa z wyjątkami przewidzianymi w przepisach. W badaniach osób stosujących sterydy oceniano m.in. lipidogram, ciśnienie, serce w obrazowaniu i hormony płciowe [8] [9] [10].
Ból lub ucisk w klatce piersiowej, nagła duszność, omdlenie, kołatanie serca z zawrotami głowy, nagłe osłabienie połowy ciała albo zaburzenia mowy to powód, by od razu dzwonić pod 112. Narastające obrzęki, duszność przy zwykłym wysiłku, zażółcenie skóry lub oczu, a po odstawieniu utrzymujące się obniżenie nastroju, myśli samobójcze albo zaburzenia erekcji wymagają pilnej wizyty u lekarza. Jeśli zamierzasz zrobić sobie krzywdę, podjąłeś próbę samobójczą lub nie możesz zapewnić sobie bezpieczeństwa, dzwoń natychmiast pod 112. Dorośli w kryzysie emocjonalnym mogą też otrzymać całodobowe wsparcie pod numerem 116 123 [22].
8. Badania i wsparcie zdrowia przy sterydach
Jeśli stosujesz sterydy albo niedawno je odstawiłeś, podstawą dbania o zdrowie są badania i lekarz, któremu mówisz, co przyjmujesz; co zgłosić i kiedy dzwonić pod 112, opisujemy w sekcji dla osób stosujących sterydy. Badania pozwalają wcześnie wykryć zmiany, ale im nie zapobiegają. Suplementy mogą wspierać trening i prawidłowe funkcje organizmu w granicach dopuszczonych oświadczeń UE, ale brakuje kontrolowanych badań u ludzi, które pokazywałyby, że chronią przed skutkami sterydów; szerzej piszemy o tym w poradniku o suplementacji podczas cyklu sterydowego, do którego link znajdziesz w ramce przed pytaniami, a najczęściej stosowane substancje i ich ryzyko porównujemy w przeglądzie sterydów, które królują na siłowniach.
Podstawą budowy mięśni są trening oporowy z progresją, odpowiednia ilość białka i energii oraz sen; porównanie tego, co działa na redukcję i na masę, znajdziesz w tekście SARM-y na redukcję i na masę. Przy intensywnym treningu warto też pilnować składników, od których zależy praca mięśni. W Unii Europejskiej dozwolone oświadczenia mówią, że magnez przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania mięśni i zmniejszenia uczucia zmęczenia [18]. To wsparcie prawidłowych funkcji przy niedoborach w diecie, a nie działanie anaboliczne. Przy magnezie liczy się też ilość: EFSA wskazuje 250 mg dziennie jako górny poziom magnezu z suplementów i dodatków do żywności, bez magnezu z naturalnej żywności [19]. Cytrynian magnezu Świat Supli ma w porcji 2 kapsułek 250 mg magnezu, czyli tyle, ile wynosi ten górny poziom [19], a górny poziom to limit, a nie zalecany cel suplementacji. Dlatego przed doborem porcji zsumuj magnez ze wszystkich suplementów i z żywności wzbogacanej; opisana niżej multiwitamina ma w porcji 65 mg magnezu, które też trzeba doliczyć. Ostrzeżenia dotyczące tego preparatu: według strony produktu nie stosować go w ciąży, a przy chorobach nerek, w okresie karmienia piersią, u osób niepełnoletnich i przy przyjmowanych lekach stosowanie trzeba najpierw uzgodnić z lekarzem. Inne produkty znajdziesz w kategorii magnez.
8.1. Uzupełnianie diety: kiedy rozważyć suplement
Poniżej są trzy produkty z naszej oferty z dopuszczonymi w UE oświadczeniami, dobrane do potrzeb żywieniowych, niezależnie od stosowania sterydów: omega-3 dla osób, które rzadko jedzą tłuste ryby, cholina przy diecie ubogiej w ten składnik i multiwitamina przy rozpoznanych brakach w diecie. Oświadczenia opisują prawidłowe funkcjonowanie organizmu, a nie ochronę przed skutkami sterydów [18].
Promaker Omega 3 ULTRA, 90 kapsułek
Porcja: 2 kapsułki podczas posiłku, czyli 1000 mg EPA i 500 mg DHA z oleju z sardeli; opakowanie wystarcza na 45 dni.
Dla kogo: dla osób, które rzadko jedzą tłuste ryby morskie. Ten suplement nie jest lekiem na zaburzenia lipidowe i nie zastępuje leczenia zaleconego przez lekarza. EPA i DHA przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca; korzystne działanie występuje przy spożyciu 250 mg EPA i DHA dziennie [18]. Brakuje badań, które pokazywałyby, że omega-3 zapobiega zmianom w sercu wywołanym sterydami, dlatego wyniki omów z lekarzem.
Alergeny i ostrzeżenia: Zawiera ryby; otoczka z żelatyny; według producenta może zawierać mleko (w tym laktozę), soję, skorupiaki i mięczaki. Producent podaje, że produkt nie jest przeznaczony dla dzieci, kobiet w ciąży ani kobiet karmiących piersią. Osoby przyjmujące leki, zwłaszcza przeciwzakrzepowe, powinny przed stosowaniem skonsultować się z lekarzem.
Świat Supli Cholina 500 mg, 60 kapsułek
Porcja: 2 kapsułki rano z posiłkiem, czyli 500 mg choliny z dwuwinianu choliny (VitaCholine); opakowanie wystarcza na 30 dni.
Dla kogo: dla dorosłych, których dieta jest uboga w cholinę i którzy chcą ją uzupełnić składnikiem z dopuszczonym oświadczeniem, a nie produktem z obietnicą oczyszczania. Cholina pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu wątroby i przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu tłuszczów; oświadczenia dotyczą porcji zawierającej co najmniej 82,5 mg choliny [18]. Cholina nie chroni przed skutkami sterydów, a przy zażółceniu skóry lub oczu potrzebny jest lekarz, nie suplement.
Alergeny i ostrzeżenia: Kapsułka roślinna; według producenta produkt może zawierać mleko, soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, sezam, owies, jaja i skorupiaki. Według informacji na stronie produktu nie stosować w ciąży; stosowanie w okresie karmienia piersią i u osób niepełnoletnich uzgodnij z lekarzem. Przy chorobach wątroby lub nerek, trimetyloaminurii (zespole rybiego zapachu) albo przyjmowaniu leków najpierw porozmawiaj z lekarzem.
Świat Supli Multivitamina Complex, 90 kapsułek
Porcja: 2 kapsułki dziennie; porcja dostarcza m.in. 15 mg cynku, 80 µg selenu, 12 µg witaminy D i 6 mg witaminy B6; opakowanie wystarcza na 45 dni.
Dla kogo: dla dorosłych, których dieta jest uboga w witaminy i składniki mineralne, w tym cynk i selen, np. przy dużym ograniczeniu kalorii, i którzy wolą jeden preparat zamiast kilku; to, czy dieta pokrywa zapotrzebowanie, oceni dietetyk lub lekarz. Cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu testosteronu we krwi oraz prawidłowej płodności i prawidłowych funkcji rozrodczych, a selen pomaga w prawidłowym przebiegu spermatogenezy, czyli wytwarzania plemników; porcja dostarcza ponad 15% referencyjnej wartości spożycia obu składników, czego wymagają te oświadczenia [18]. Oświadczenia dotyczą utrzymania prawidłowych funkcji, a nie przywracania własnej produkcji testosteronu zahamowanej przez sterydy. Górny tolerowany poziom spożycia cynku dla dorosłych to 25 mg dziennie łącznie z diety, żywności wzbogacanej i suplementów [19]; to limit, a nie dawka docelowa. Porcja dostarcza 15 mg cynku, więc nie łącz tej multiwitaminy z innym suplementem z cynkiem. Porcja zawiera też 65 mg magnezu, który trzeba doliczyć do magnezu z innych suplementów i z żywności wzbogacanej [19].
Alergeny i ostrzeżenia: Kapsułka z żelatyny wołowej; według producenta produkt może zawierać mleko (w tym laktozę), soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, sezam, zboża zawierające gluten, jaja, skorupiaki i ryby. Porcja zawiera witaminę A: nie stosuj produktu podczas leczenia trądziku izotretynoiną. Zawiera też żelazo: przy podwyższonym hematokrycie uzgodnij stosowanie z lekarzem. Według informacji na stronie produktu nie stosować w ciąży; stosowanie w okresie karmienia piersią i u osób niepełnoletnich uzgodnij z lekarzem.
Suplement diety nie zastąpi zróżnicowanej diety i zdrowego trybu życia. Karty pokazują produkty z oferty Świata Supli.
Jak wybrać suplement uzupełniający dietę
Punktem wyjścia jest to, czego brakuje w jadłospisie, a nie wynik badań ani stosowane substancje; nieprawidłowy wynik badań omawia się z lekarzem. Wybieraj produkty, których etykieta podaje ilość składnika w porcji dziennej i dopuszczone oświadczenie zdrowotne, a omijaj obietnice ochrony wątroby, odbudowy hormonów czy oczyszczania organizmu. Przy omega-3 sprawdź, czy porcja dostarcza co najmniej 250 mg EPA i DHA, przy cholinie, czy zawiera co najmniej 82,5 mg tego składnika [18]. Cynk sumuj z diety, żywności wzbogacanej i suplementów; górny tolerowany poziom dla dorosłych to 25 mg dziennie. Dla magnezu limit 250 mg dziennie dotyczy suplementów i magnezu dodawanego do żywności, bez magnezu naturalnie obecnego w jedzeniu; żaden z tych limitów nie jest dawką docelową [19]. Produkty znajdziesz w kategoriach omega-3 i multiwitaminy, a o tym, czego suplementy nie zrobią u osób stosujących sterydy, piszemy w poradniku Suplementy na cyklu sterydowym.
9. Najczęstsze pytania o sterydy anaboliczne
9.1. Co to są sterydy anaboliczne?
To testosteron i jego syntetyczne pochodne, które działają przez receptor androgenowy, budując mięśnie i nasilając cechy męskie [1]. Testosteron jest w Polsce zarejestrowanym lekiem [3], a pozamedycznie sterydy stosuje się dla masy i siły.
9.2. Czy sterydy są legalne w Polsce i czy są dostępne w aptece?
Legalnie sterydy anaboliczne są dostępne tylko jako zarejestrowane leki na receptę. W Polsce są zarejestrowane m.in. preparaty testosteronu i dekanianu nandrolonu do wstrzykiwań [3]; rejestracja nie oznacza bieżącej dostępności w każdej aptece. Produkty z ogłoszeń nie pochodzą z legalnego obrotu i nie mają kontroli zawartości ani sterylności. Udostępnianie innym sterydów bez pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, obrót nimi bez wymaganego zezwolenia i niezgodne z prawem sprowadzanie do Polski są zagrożone karą do 3 lat pozbawienia wolności [17].
9.3. Czy sterydy podnoszą ciśnienie i czy są takie, które go nie podnoszą?
Tak, podnoszą. W metaanalizie z 2025 r. ciśnienie skurczowe u stosujących było średnio o 12,43 mmHg wyższe, a rozkurczowe o 8,09 mmHg [21]. W przywołanych badaniach nie wskazano sterydu wolnego od tego ryzyka: metaanaliza opisuje stosujących sterydy jako grupę [21], a Towarzystwo Endokrynologiczne wiąże stosowanie środków dopingujących z zaburzeniami sercowo-naczyniowymi [2]. Wysokie ciśnienie po sterydach wymaga konsultacji z lekarzem, a przy nadciśnieniu każda decyzja o lekach hormonalnych należy do lekarza.
9.4. Czy sterydy skracają życie?
Stanowisko Towarzystwa Endokrynologicznego wiąże ich stosowanie ze zwiększonym ryzykiem zgonu [2], a w 11-letniej obserwacji duńskiej stosujący częściej przechodzili zawał, niewydolność serca i kardiomiopatię [20].
9.5. SARM czy steryd: co jest bezpieczniejsze?
Przywołane badania nie pozwalają uznać SARM-ów za bezpieczniejsze od sterydów anabolicznych przy stosowaniu pozamedycznym. Po obu opisano spadek własnego testosteronu i HDL, a po SARM-ach także ciężkie uszkodzenia wątroby [6] [8] [13].
9.6. Czy peptydy to sterydy?
Nie. Peptydy to krótkie łańcuchy aminokwasów, a sterydy mają budowę steroidową. Część peptydów, np. związki pobudzające wydzielanie hormonu wzrostu, jest jednak na liście zabronionej w sporcie, w innej klasie niż sterydy [16].
9.7. Ile daje steryd na masę?
Przegląd Hartgensa i Kuipersa z 2004 r. opisuje w badaniach krótkiego stosowania wzrost siły o około 5 do 20 procent i masy ciała o 2 do 5 kg, bez zmniejszenia tkanki tłuszczowej, przy dawkach innych niż stosowane pozamedycznie [7]. Ceną są zmiany w lipidach, sercu i hormonach [8] [9] [10].
10. Podsumowanie
- Sterydy anaboliczne to testosteron i jego pochodne; testosteron jest w Polsce zarejestrowanym lekiem na receptę, a pozamedycznie sterydy przyjęło kiedyś 3,3% badanych na świecie [1] [3] [4].
- SARM-y działają przez ten sam receptor, w większości mają budowę niesteroidową i żaden nie jest zatwierdzony; przywołane badania nie pozwalają uznać ich za bezpieczniejsze od sterydów anabolicznych przy stosowaniu pozamedycznym [5] [6] [14].
- Sterydy zwiększają siłę i masę ciała, ale wiążą się ze zmianami lipidów, przerostem i osłabieniem serca, miażdżycą oraz długotrwałym hipogonadyzmem po odstawieniu [7] [8] [9] [10] [11].
- Obrót sterydami bez pozwolenia jest w Polsce karalny, a w sporcie są zabronione zawsze [16] [17].
- Przy intensywnym treningu magnez ma dozwolone oświadczenia związane z pracą mięśni i zmęczeniem, ale nie działa anabolicznie; 250 mg dziennie to górny poziom magnezu z suplementów i żywności wzbogacanej, a nie dawka docelowa [18] [19].
- Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.
11. Źródła
- Kicman A.T. Pharmacology of anabolic steroids. British Journal of Pharmacology 2008;154(3):502–521. europepmc.org/article/MED/18500378. Dostęp: 02.10.2026. Przegląd farmakologii sterydów anabolicznych: mechanizmy działania, zastosowania kliniczne i doping. Wniosek: mimo korzystniejszego rozdziału działania anabolicznego i androgennego wielu syntetycznych pochodnych ryzyko wirylizacji u kobiet pozostaje wysokie; autor zaznacza, że ryzyka medycznego nie należy wyolbrzymiać, ale przekonanie użytkowników o własnej odporności na działania niepożądane jest błędne.
- Pope H.G., Wood R.I., Rogol A., Nyberg F., Bowers L., Bhasin S. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocrine Reviews 2014;35(3):341–375. europepmc.org/article/MED/24423981. Dostęp: 02.10.2026. Stanowisko naukowe towarzystwa, czyli synteza dostępnych danych o skutkach zdrowotnych środków poprawiających wyniki. Wniosek: większość stosujących to osoby trenujące siłowo poza sportem wyczynowym, często przy dawkach ponadfizjologicznych i łączeniu substancji; stosowanie powiązano ze zwiększonym ryzykiem zgonu i zaburzeniami wielu układów. Autorzy wskazują, że badań z randomizacją nie można etycznie prowadzić przy tak dużych dawkach, dlatego potrzebne są badania obserwacyjne.
- Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Rejestr Produktów Leczniczych, wyszukiwanie substancji Testosteronum, Testosteroni undecanoas, Testosteroni enantas i nazwy Deca-Durabolin: m.in. Androtop, Testavan (żel przezskórny), Nebido, Omnadren 250 i Deca-Durabolin, dekanian nandrolonu (roztwór do wstrzykiwań). rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public. Dostęp: 02.10.2026. Rejestr urzędowy: potwierdza dopuszczenie wymienionych produktów do obrotu w Polsce i ich postać, a nie bieżącą dostępność w aptekach ani skuteczność.
- Sagoe D., Molde H., Andreassen C.S., Torsheim T., Pallesen S. The global epidemiology of anabolic-androgenic steroid use: a meta-analysis and meta-regression analysis. Annals of Epidemiology 2014;24(5):383–398. europepmc.org/article/MED/24582699. Dostęp: 02.10.2026. Metaanaliza i metaregresja 187 badań z 271 wskaźnikami rozpowszechnienia w różnych krajach i grupach. Wynik: stosowanie sterydów anaboliczno-androgennych choć raz w życiu u 3,3% badanych (95% CI 2,8 do 3,8). Niejednorodność badań: I² = 99,7%; rodzaj próby (sportowcy), metoda pomiaru i metoda doboru próby istotnie wiązały się z wysokością wskaźnika.
- Solomon Z.J., Mirabal J.R., Mazur D.J., Kohn T.P., Lipshultz L.I., Pastuszak A.W. Selective Androgen Receptor Modulators: Current Knowledge and Clinical Applications. Sexual Medicine Reviews 2019;7(1):84–94. europepmc.org/article/MED/30503797. Dostęp: 02.10.2026. Przegląd narracyjny piśmiennictwa z bazy MEDLINE obejmujący badania podstawowe i kliniczne nad SARM-ami. Wniosek: brak wskazań zatwierdzonych przez amerykańską agencję FDA; wczesne badania kliniczne dotyczyły m.in. wyniszczenia nowotworowego, łagodnego rozrostu prostaty, hipogonadyzmu i raka piersi.
- Basaria S., Collins L., Dillon E.L. i wsp. The safety, pharmacokinetics, and effects of LGD-4033, a novel nonsteroidal oral, selective androgen receptor modulator, in healthy young men. Journals of Gerontology Series A 2013;68(1):87–95. europepmc.org/article/MED/22459616. Dostęp: 02.10.2026. Badanie z randomizacją, kontrolowane placebo: 76 zdrowych mężczyzn w wieku 21 do 50 lat, 21 dni podawania trzech rosnących dawek (interwencja badawcza, nie zalecenie) i 5 tygodni obserwacji po zakończeniu. Wynik: zależne od dawki obniżenie testosteronu całkowitego, SHBG, cholesterolu HDL i triglicerydów oraz wzrost beztłuszczowej masy ciała; po zakończeniu podawania hormony i lipidy wróciły do wartości wyjściowych. Autorzy wskazują potrzebę dłuższych badań z randomizacją.
- Hartgens F., Kuipers H. Effects of androgenic-anabolic steroids in athletes. Sports Medicine 2004;34(8):513–554. europepmc.org/article/MED/15248788. Dostęp: 02.10.2026. Przegląd piśmiennictwa o działaniu sterydów u sportowców. Wynik: przy krótkotrwałym stosowaniu przyrost siły o około 5 do 20% i masy ciała o 2 do 5 kg, bez zmniejszenia masy tłuszczowej; opisano też zahamowanie własnej produkcji testosteronu utrzymujące się miesiącami po odstawieniu. Autorzy zaznaczają, że dawki w większości badań laboratoryjnych były niższe od stosowanych pozamedycznie, więc dane mogą zaniżać działania niepożądane.
- Achar S., Rostamian A., Narayan S.M. Cardiac and metabolic effects of anabolic-androgenic steroid abuse on lipids, blood pressure, left ventricular dimensions, and rhythm. American Journal of Cardiology 2010;106(6):893–901. europepmc.org/article/MED/20816133. Dostęp: 02.10.2026. Przegląd 49 badań obejmujących 1 467 sportowców. Wynik: u stosujących sterydy opisywano wyższy cholesterol LDL i niższy HDL, wyższe ciśnienie i przerost lewej komory, a w małych seriach przypadków zawały i groźne komorowe zaburzenia rytmu. Autorzy zaznaczają, że badania były zwykle małe i retrospektywne, a dane częściowo sprzeczne.
- Baggish A.L., Weiner R.B., Kanayama G. i wsp. Cardiovascular Toxicity of Illicit Anabolic-Androgenic Steroid Use. Circulation 2017;135(21):1991–2002. europepmc.org/article/MED/28533317. Dostęp: 02.10.2026. Badanie przekrojowe: 140 mężczyzn w wieku 34 do 54 lat trenujących siłowo, w tym 86 z co najmniej 2 latami łącznego stosowania sterydów i 54 niestosujących; echokardiografia i tomografia tętnic wieńcowych. Wynik: frakcja wyrzutowa lewej komory średnio 52% wobec 63% oraz większa objętość blaszek miażdżycowych u stosujących. Układ przekrojowy; stosowanie sterydów ustalano na podstawie deklaracji uczestników, a autorzy piszą o związku, nie o przyczynie.
- Kanayama G., Hudson J.I., DeLuca J. i wsp. Prolonged hypogonadism in males following withdrawal from anabolic-androgenic steroids: an under-recognized problem. Addiction 2015;110(5):823–831. europepmc.org/article/MED/25598171. Dostęp: 02.10.2026. Badanie przekrojowe, naturalistyczne: 24 byłych długotrwałych użytkowników sterydów i 36 niestosujących mężczyzn trenujących siłowo, rekrutowanych z ogłoszeń w stanie Massachusetts. Wynik: 19 nieleczonych byłych użytkowników miało mniejszą objętość jąder, niższy testosteron i mniejszy popęd; u 5 testosteron był poniżej 200 ng/dl mimo 3 do 26 miesięcy abstynencji.
- Rasmussen J.J., Selmer C., Østergren P.B. i wsp. Former Abusers of Anabolic Androgenic Steroids Exhibit Decreased Testosterone Levels and Hypogonadal Symptoms Years after Cessation: A Case-Control Study. PLoS One 2016;11(8):e0161208. europepmc.org/article/MED/27532478. Dostęp: 02.10.2026. Badanie przekrojowe w układzie kliniczno-kontrolnym: 37 aktualnie stosujących, 33 byłych użytkowników (średnio 2,5 roku od zaprzestania) i 30 zdrowych osób z grupy kontrolnej, wiek 18 do 50 lat, rekreacyjny trening siłowy. Wynik: u byłych użytkowników niższy testosteron całkowity (mediana 14,4 wobec 18,8 nmol/l) i częstsze objawy sugerujące hipogonadyzm; 27,2% byłych użytkowników miało testosteron całkowity poniżej dolnej granicy normy (12,1 nmol/l), a w grupie kontrolnej nikt.
- Grant B., Kean J., de Silva N.L. i wsp. Clinical features of androgen abuse withdrawal in men during the first year of cessation: a community dwelling study. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism 2026;111(9):2649–2663. europepmc.org/article/MED/41818709. Dostęp: 02.10.2026. Badanie przekrojowe 247 mężczyzn: 50 niestosujących, 125 aktualnie stosujących i 72 osoby, które przestały w ciągu ostatnich 12 miesięcy; kwestionariusze nastroju, lęku, funkcji seksualnych i jakości życia oraz poranne oznaczenia hormonów. Wynik: rozpoznania psychiatryczne deklarowane przez uczestników były 2,5 razy częstsze u aktualnych i byłych użytkowników, a objawy po odstawieniu wiązały się silniej z chorobami psychicznymi niż z powrotem hormonów do normy. Układ przekrojowy; rozpoznania psychiatryczne pochodziły z deklaracji uczestników.
- Vignali J.D., Pak K.C., Beverley H.R. i wsp. Systematic Review of Safety of Selective Androgen Receptor Modulators in Healthy Adults: Implications for Recreational Users. Journal of Xenobiotics 2023;13(2):218–236. europepmc.org/article/MED/37218811. Dostęp: 02.10.2026. Przegląd systematyczny 33 publikacji: 15 opisów przypadków lub serii i 18 badań klinicznych u ogólnie zdrowych dorosłych (2 136 osób, w tym 1 447 przyjmujących SARM). Wynik: 15 opisów polekowego uszkodzenia wątroby, pojedyncze przypadki rabdomiolizy i zerwania ścięgna Achillesa; w badaniach klinicznych podwyższoną aktywność ALT zgłaszano średnio u 7,1% przyjmujących SARM. Autorzy odradzają rekreacyjne stosowanie SARM-ów. Opisy przypadków nie pozwalają określić częstości tych powikłań; średnia częstość podwyższonej ALT w badaniach klinicznych nie jest oszacowaniem ryzyka ciężkiego uszkodzenia wątroby przy stosowaniu rekreacyjnym.
- Leciejewska N., Jędrejko K., Gómez-Renaud V.M., Manríquez-Núñez J., Muszyńska B., Pokrywka A. Selective androgen receptor modulator use and related adverse events including drug-induced liver injury: Analysis of suspected cases. European Journal of Clinical Pharmacology 2024;80(2):185–202. europepmc.org/article/MED/38059982. Dostęp: 02.10.2026. Przegląd 20 doniesień o zdarzeniach niepożądanych po SARM-ach wyszukanych w bazie PubMed, uzupełniony danymi przedklinicznymi i klinicznymi. Wynik: większość doniesień opisywała polekowe uszkodzenie wątroby, często z żółtaczką; żaden SARM nie ma zatwierdzenia FDA ani Europejskiej Agencji Leków. Autorzy zaznaczają, że to przypadki podejrzewane, a dane o dawkach i czystości produktów były ograniczone.
- Van Wagoner R.M., Eichner A., Bhasin S., Deuster P.A., Eichner D. Chemical Composition and Labeling of Substances Marketed as Selective Androgen Receptor Modulators and Sold via the Internet. JAMA 2017;318(20):2004–2010. europepmc.org/article/MED/29183075. Dostęp: 02.10.2026. Analiza chemiczna 44 produktów sprzedawanych w internecie jako SARM-y, kupionych w 2016 r. i badanych metodami stosowanymi w laboratoriach antydopingowych. Wynik: 23 produkty (52%) zawierały co najmniej jeden SARM, 39% zawierało inną niezatwierdzoną substancję, w 9% nie wykryto substancji czynnej, a tylko w 41% ilość zgadzała się z etykietą. Autorzy określają analizę jako ograniczoną do 44 produktów.
- Polska Agencja Antydopingowa. Lista substancji i metod zabronionych 2026: klasa S1.1 (anaboliczne sterydy androgenne), S1.2 (inne środki anaboliczne, w tym SARM-y), S2 (hormony peptydowe i czynniki wzrostu). antydoping.pl, 2026_Lista-zabroniona.pdf. Dostęp: 25.09.2026.
- Ustawa z dnia 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie, Dz.U. 2017 poz. 1051, art. 49 ust. 1 do 3 (przepisy karne). isap.sejm.gov.pl, WDU20170001051. Dostęp: 25.09.2026.
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z 16.05.2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, pozycje: magnez (prawidłowe funkcjonowanie mięśni; zmniejszenie uczucia zmęczenia i znużenia), cynk (utrzymanie prawidłowego poziomu testosteronu we krwi; utrzymanie prawidłowej płodności i prawidłowych funkcji rozrodczych), selen (prawidłowy przebieg spermatogenezy); warunek dla składników mineralnych: co najmniej źródło składnika, czyli 15% referencyjnej wartości spożycia w porcji; kwas eikozapentaenowy i kwas dokozaheksaenowy (EPA i DHA przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca; warunek: co najmniej źródło kwasów omega-3 i informacja, że korzystne działanie występuje przy spożyciu 250 mg EPA i DHA dziennie); cholina (pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu wątroby i przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu tłuszczów; warunek: co najmniej 82,5 mg choliny na 100 g, 100 ml lub pojedynczą porcję). Oświadczenia opisują prawidłowe funkcjonowanie organizmu, nie leczenie ani ochronę przed skutkami leków. eur-lex.europa.eu/eli/reg/2012/432/oj/pol. Dostęp: 30.09.2026.
- EFSA. Overview on Tolerable Upper Intake Levels as derived by the Scientific Committee on Food (SCF) and the EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA), zestawienie górnych tolerowanych poziomów spożycia: magnez 250 mg dziennie z suplementów i magnezu dodawanego do żywności, bez magnezu naturalnie obecnego w żywności (SCF 2001); cynk dla dorosłych 25 mg dziennie ze wszystkich źródeł (SCF 2002). Górny poziom jest limitem bezpieczeństwa, a nie zalecanym spożyciem. efsa.europa.eu, UL summary report (PDF). Dostęp: 2.10.2026.
- Windfeld-Mathiasen J., Heerfordt I.M., Dalhoff K.P. i wsp. Cardiovascular Disease in Anabolic Androgenic Steroid Users. Circulation 2025;151(12):828–834 europepmc.org/article/MED/39945117. Dostęp: 02.10.2026. Badanie kohortowe na danych z duńskich rejestrów: 1 189 mężczyzn ukaranych w latach 2006 do 2018 za stosowanie sterydów w programie antydopingowym siłowni i 59 450 mężczyzn z populacji ogólnej dobranych pod względem wieku, średnio 11 lat obserwacji. Wynik w skorygowanych ilorazach hazardu: zawał serca 3,00, zabieg na tętnicach wieńcowych 2,95, zakrzepica żylna 2,42, zaburzenia rytmu 2,26, kardiomiopatia 8,90, niewydolność serca 3,63. Wyników dla udaru niedokrwiennego i zatrzymania krążenia nie podano, bo wśród stosujących było zbyt mało takich zdarzeń.
- Mingxing L., Yanfei Y. Adverse Effects of Anabolic Androgenic Steroid Abuse in Athletes and Physically Active Individuals: A Systematic Review and Meta-Analysis. Substance Use and Misuse 2025;60(6):873–887. europepmc.org/article/MED/39945139. Dostęp: 02.10.2026. Przegląd systematyczny z metaanalizą (PRISMA, ocena jakości zmodyfikowanym narzędziem QUADAS-2) u sportowców i osób aktywnych fizycznie. Wynik jako średnie różnice: ciśnienie skurczowe wyższe o 12,43 mmHg, rozkurczowe o 8,09 mmHg, cholesterol LDL o 9,12 mg/dl, AST o 14,47 U/l i ALT o 12,16 U/l. Streszczenie nie podaje liczby badań ani uczestników.
- Ministerstwo Zdrowia. Gdzie uzyskać pomoc psychologiczną i psychiatryczną? Informacja urzędowa: całodobowy telefon wsparcia emocjonalnego 116 123 dla osób przeżywających kryzys emocjonalny; w nagłej sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia numer alarmowy 112, pogotowie ratunkowe 999 albo szpitalny oddział ratunkowy. gov.pl/web/zdrowie. Dostęp: 2.10.2026.
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
