Skutki uboczne SARM-ów opisano przede wszystkim w trzech rodzajach źródeł: w krótkich badaniach klinicznych kandydatów na leki, w opisach przypadków osób, które przyjmowały produkty kupione w internecie, oraz w analizach chemicznych tych produktów. Najczęściej opisywanym ciężkim powikłaniem jest polekowe uszkodzenie wątroby, a w badaniach klinicznych powtarzają się spadek własnego testosteronu i cholesterolu HDL. Ten artykuł zbiera, co jest udokumentowane dla wątroby, hormonów, serca, ścięgien i kości, czym różnią się dane o ostarynie, ligandrolu, RAD140, andarynie i YK-11, dlaczego skład produktów z sieci zwiększa ryzyko i czy suplementy chronią przed szkodami.
Nie podajemy dawek, cykli, połączeń ani źródeł zakupu. Czym są SARM-y i jaki mają status prawny, opisujemy w artykule SARM-y: co to jest. Jeśli już je przyjmujesz, sekcja o objawach alarmowych mówi, kiedy dzwonić pod 112, a kiedy umówić wizytę.
Spis treści
1. Skąd wiemy o skutkach ubocznych SARM-ów
SARM-y (selektywne modulatory receptora androgenowego) nie są zatwierdzonymi lekami ani w USA, ani w UE [1]. Dane o ich bezpieczeństwie pochodzą z badań klinicznych prowadzonych u chorych, osób starszych i zdrowych ochotników przez kilka tygodni lub miesięcy, w dawkach ustalonych przez protokół, oraz z opisów przypadków osób stosujących SARM-y rekreacyjnie [2] [3]. Przegląd systematyczny z 2023 r. objął 17 prób klinicznych, jedno badanie ankietowe oraz 15 publikacji opisujących przypadki lub serie przypadków; w próbach klinicznych SARM otrzymało 1 447 uczestników [2].
Oba rodzaje danych mają ograniczenia. Badania kliniczne są krótkie i nie obejmują dawek ani połączeń, które opisują sportowcy [3]. Opisy przypadków pokazują, że dane powikłanie może wystąpić, ale nie mówią, jak często, a skład przyjmowanego produktu zwykle pozostaje nieznany [2] [1]. Brak doniesień o jakimś skutku nie oznacza więc, że go nie ma.
Legalne suplementy wspierające codzienną dietę, np. z kategorii omega-3, znajdziesz w sklepie Świat Supli; kiedy mają sens, opisujemy w sekcji o badaniach i wsparciu zdrowia.
2. Wątroba: najczęściej opisywane ciężkie powikłanie
W badaniach klinicznych średnia odsetków uczestników z podwyższoną aktywnością aminotransferazy alaninowej (ALT), enzymu, którego wzrost świadczy o obciążeniu wątroby, wyniosła w poszczególnych badaniach 7,1%; nie jest to oszacowanie ryzyka dla osób kupujących produkty w internecie, a w opisach przypadków zebranych w tym samym przeglądzie było 15 polekowych uszkodzeń wątroby [2]. Przegląd z 2024 r. zebrał 20 doniesień o działaniach niepożądanych opublikowanych od 2020 r.; większość opisywała uszkodzenie wątroby z cholestazą, czyli zastojem żółci, albo z uszkodzeniem komórek wątrobowych i żółtaczką [1].
Dwa opisy przypadków pokazują przebieg takiego uszkodzenia. Mężczyzna po czterdziestce przyjmował ostarynę (enobosarm) przez dwa miesiące bez nadzoru lekarza i zgłosił się z żółtaczką, brakiem apetytu, spadkiem masy ciała i biegunką; biopsja potwierdziła polekowe uszkodzenie wątroby z cholestazą, bilirubina rosła jeszcze po przyjęciu do szpitala, a wyniki poprawiały się stopniowo przez kilka miesięcy [4]. W drugim przypadku 43-letni mężczyzna przyjmował RAD140 przez dwa miesiące; tydzień po odstawieniu zgłosił się z żółtaczką i świądem, przez kolejne sześć tygodni wyniki się pogarszały do bilirubiny 708 µmol/l przy normie poniżej 20, a do normy wróciły po pięciu miesiącach od odstawienia [5]. W obu przypadkach wykluczono inne typowe przyczyny, a obraz w biopsji przypominał uszkodzenie po sterydach anabolicznych [5] [4].
3. Hormony: testosteron, FSH, libido i płodność
SARM działa przez receptor androgenowy, więc może hamować oś podwzgórze, przysadka, jądra, która steruje własną produkcją testosteronu i plemników. W randomizowanym badaniu z udziałem 76 zdrowych mężczyzn, przydzielonych do ligandrolu lub placebo na 21 dni, w grupach ligandrolu testosteron całkowity i SHBG (globulina wiążąca hormony płciowe) spadały zależnie od dawki, a przy najwyższej z badanych dawek spadły też wolny testosteron i hormon folikulotropowy (FSH); w ciągu pięciu tygodni po odstawieniu wartości wróciły do wyjściowych [6].
Opis przypadku 25-latka, który przez pięć tygodni przyjmował ligandrol razem z ibutamorenem (MK-677), pokazuje większą skalę zmian poza badaniem: w trakcie przyjmowania wolny testosteron spadł o 85,7%, a testosteron całkowity o 62,3%; po odstawieniu oba wróciły do wartości wyjściowych, natomiast FSH był poniżej normy zarówno w trakcie, jak i po zakończeniu przyjmowania [7]. FSH jest potrzebny do wytwarzania plemników, ale w tym przypadku nie zmierzono go przed rozpoczęciem przyjmowania ani nie badano nasienia, więc nie da się ustalić, czy spadł wskutek przyjmowania substancji, ani ocenić wpływu na płodność. Przegląd z 2025 r. wymienia hamowanie testosteronu wśród skutków opisanych w badaniach przedklinicznych i klinicznych [3]. Spadek testosteronu może się objawiać obniżeniem libido, zaburzeniami erekcji, zmęczeniem i gorszym nastrojem; takie objawy wymagają oceny lekarskiej, a o tym, jak długo trwa powrót po wielomiesięcznym stosowaniu produktów o nieznanym składzie, badania kliniczne nie dają odpowiedzi.
4. Lipidy i serce
W badaniu ligandrolu cholesterol HDL, czyli frakcja uznawana za ochronną dla naczyń, spadał zależnie od dawki i wrócił do wartości wyjściowych po odstawieniu [6]. W opisanym wyżej przypadku połączenia ligandrolu z ibutamorenem HDL spadł o 36,4%, a LDL (frakcja lipoprotein o małej gęstości) wzrósł o 40%; po odstawieniu cholesterol całkowity i LDL nie wróciły do wartości sprzed przyjmowania w okresie obserwacji [7].
Opisano też przypadek prawdopodobnego ostrego zapalenia mięśnia sercowego u 32-letniego mężczyzny, który zaczął przyjmować RAD140 w celu budowy mięśni. Autorzy postawili to rozpoznanie jako przypuszczalne, a pacjent miał cukrzycę typu 1 i przeszłość używania innych substancji, co utrudnia ocenę przyczyny [8]. Autorzy przeglądu z 2025 r. ostrzegają, że dawki wyższe od badanych klinicznie mogą zwiększać ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych; wielkości tego ryzyka nie określono [3].
5. Ścięgna i mięśnie
36-letni zawodnik trójboju siłowego doznał zerwania obu ścięgien Achillesa, jednego po drugim, po przyjmowaniu dwóch rodzajów SARM-ów; oba wymagały operacji. Autorzy zwracają uwagę, że sterydy anaboliczne mają udokumentowany niekorzystny wpływ na ścięgna, a ten przypadek sugeruje, że SARM-y również mogą zwiększać podatność na zerwanie [9]. Jeden przypadek nie pozwala oszacować ryzyka, ale przegląd z 2023 r. zaleca, by o zerwaniu ścięgna i rabdomiolizie, czyli rozpadzie mięśni szkieletowych, mówić wprost osobom stosującym SARM-y; w opisie przypadku rabdomioliza wystąpiła po połączeniu ostaryny z kardaryną i intensywnym wysiłku, a w jednym badaniu klinicznym u dwóch uczestników po dużym wysiłku, bez uznania związku z badaną substancją [2].
6. Kości i masa tłuszczowa
W przypadku połączenia ligandrolu z ibutamorenem gęstość mineralna kości spadła w trakcie przyjmowania o 2,1% i w kontroli cztery tygodnie po zakończeniu przyjmowania wróciła do wartości wyjściowej, a masa tłuszczowa wzrosła o 15,4% i po odstawieniu nie wróciła do wartości wyjściowych w okresie obserwacji [7]. To pojedyncza osoba przyjmująca dwie substancje naraz, więc nie wiadomo, która odpowiadała za który efekt. Przegląd z 2025 r. zbiera zmiany w kościach i narządach opisane łącznie w badaniach przedklinicznych i klinicznych, bez rozdzielenia w streszczeniu, które wykazano u ludzi, a które tylko w modelach zwierzęcych, dlatego nie przytaczamy tej listy jako potwierdzonych powikłań u osób stosujących SARM-y [3].
7. Skutki uboczne poszczególnych SARM-ów
Pytania o skutki uboczne często dotyczą jednej substancji. Poniższa tabela zbiera to, co udało się potwierdzić w źródłach; brak wpisu oznacza brak danych u ludzi w przeanalizowanych publikacjach, a nie bezpieczeństwo. Nie wiadomo też, czy w produkcie z daną nazwą jest ta substancja: w analizie produktów kupionych we Włoszech w 23% próbek zamiast deklarowanego SARM-u był inny [10].
| Substancja | Rodzaj danych u ludzi | Co opisano |
|---|---|---|
| Ostaryna (enobosarm, MK-2866) | Badania kliniczne u chorych i osób starszych; opis przypadku | Polekowe uszkodzenie wątroby z cholestazą potwierdzone biopsją po dwóch miesiącach przyjmowania [4] |
| Ligandrol (LGD-4033) | Badanie randomizowane u zdrowych mężczyzn; opis przypadku | Spadek testosteronu, SHBG i HDL zależny od dawki, przy najwyższej dawce także FSH [6]; w połączeniu z ibutamorenem duże spadki testosteronu i HDL, wzrost LDL i enzymów wątrobowych, spadek gęstości kości [7] |
| RAD140 (testolon) | Badanie fazy I u 22 kobiet z przerzutowym rakiem piersi (LoRusso i wsp.); opisy przypadków | W badaniu fazy I najczęstsze zdarzenia niepożądane występujące w trakcie leczenia, niezależnie od przyczyny: wzrost AST (aminotransferazy asparaginianowej; 59,1% pacjentek), ALT (45,5%) i bilirubiny (27,3%), wymioty, odwodnienie, spadek apetytu i masy ciała; zdarzenia stopnia 3 lub 4 z dowolnej przyczyny u 72,7%, zdarzenia uznane za związane z lekiem stopnia 3 u 31,8%, stopnia 4 żadne [11]; poza badaniem ciężkie uszkodzenie wątroby z cholestazą [5] i prawdopodobne zapalenie mięśnia sercowego z czynnikami zakłócającymi [8] |
| Andaryna (S-4), YK-11, S-23 | W przeanalizowanych publikacjach brak badań bezpieczeństwa u ludzi | Wymienione na liście substancji zabronionych w sporcie [12]; brak danych nie oznacza braku ryzyka |
| Ibutamoren (MK-677), kardaryna (GW501516) | Nie są SARM-ami, ale występują w produktach sprzedawanych jako SARM-y [13] | Opisujemy osobno; o ibutamorenie w artykule MK-677 (ibutamoren) |
Źródła danych w tabeli: abstrakty i pełne teksty publikacji [6] [13] [10] [5] [4] [8] [7] [11] oraz lista zabroniona [12]. Wyniki badania RAD140 dotyczą ciężko chorych, wcześniej intensywnie leczonych pacjentek onkologicznych i nie przenoszą się wprost na zdrowe osoby; nie są też potwierdzeniem bezpieczeństwa stosowania rekreacyjnego.
8. Co zwiększa ryzyko: skład, łączenie substancji i dawki
Skład. W analizie 44 produktów kupionych w internecie w USA tylko 52% zawierało jakikolwiek SARM, 39% zawierało inną niezatwierdzoną substancję, a 25% składniki nieujęte na etykiecie [13]. W analizie 13 produktów kupionych we Włoszech deklarowany SARM był w około 70% próbek, w 30% wykryto niezadeklarowane leki (m.in. tamoksyfen, klomifen, testosteron, epimetandienon i tadalafil), w ponad 60% więcej niż jedną substancję czynną, a zawartość wahała się od 30 do 90% deklarowanej [10]. Autorzy obu analiz nie określają, jak często te problemy występują w produktach kupowanych dziś, ale pokazują, że etykieta nie mówi, co przyjmuje kupujący.
Łączenie. Dodanie drugiej substancji dokłada jej ryzyko do ryzyka pierwszej, a przy produktach z kilkoma substancjami czynnymi kupujący łączy je nieświadomie [10] [7]. Dawki. Sportowcy przyjmują dawki wyższe niż badane klinicznie, a autorzy przeglądu z 2025 r. ostrzegają, że może to zwiększać ryzyko uszkodzenia wątroby, zaburzeń gospodarki cukrowej, zdarzeń sercowo-naczyniowych i uszkodzeń ścięgien, choć wielkości tego ryzyka nie określono [3].
9. Czy SARM-y da się stosować bezpiecznie
W internecie krążą porady użytkowników SARM-ów: zacząć od niskiej dawki, kupować od zaufanych dostawców, robić badania, nie łączyć wielu substancji. Żadna z tych rad nie usuwa ryzyka opisanego wyżej. Niska dawka na etykiecie nie gwarantuje niskiej dawki w kapsułce [13] [10]. Zaufany dostawca nie istnieje w sensie prawnym, bo żaden SARM nie ma pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, a ich udostępnianie innym jest w Polsce przestępstwem [1] [14]. Badania krwi mogą wychwycić część szkód, ale uszkodzenie wątroby w opisanym przypadku narastało jeszcze sześć tygodni po odstawieniu [5]. Nie ma zatwierdzonego dawkowania ani sprawdzonego sposobu stosowania SARM-ów do celów sylwetkowych, dlatego nie publikujemy takich instrukcji.
Opinie użytkowników mają dodatkowe ograniczenie: bez analizy chemicznej piszący nie wie, co przyjmował, a spadek HDL, wzrost ALT czy spadek FSH nie dają objawów, które dałoby się opisać w komentarzu [6] [13] [7].
10. Czy suplementy chronią wątrobę i hormony podczas cyklu
Popularne zalecenia, by w trakcie przyjmowania SARM-ów brać preparaty na wątrobę, boostery testosteronu czy zestawy witamin, nie mają oparcia w badaniach dotyczących SARM-ów. Nie znaleźliśmy badań, w których jakikolwiek suplement zmniejszałby ryzyko polekowego uszkodzenia wątroby po SARM-ach. Najczęściej polecana sylimaryna (ostropest plamisty) w przeglądzie systematycznym 14 badań u osób z przewlekłymi chorobami wątroby nie zmniejszała śmiertelności ani nie poprawiała obrazu w biopsji, a niewielki efekt dotyczący ALT nie utrzymał się w analizie badań lepszej jakości [15]. O TUDCA, które również bywa polecane w trakcie cyklu, piszemy osobno. Suplement przyjmowany w przekonaniu, że chroni wątrobę, może za to opóźnić odstawienie produktu i wizytę u lekarza. Które suplementy mają sens u osób stosujących środki wspomagające, a czego nie potrafią, opisujemy w tekście o suplementacji podczas cyklu sterydowego.
Terapii po cyklu (PCT) nie opisujemy, bo leki w niej stosowane wymagają recepty i oceny lekarza, a nie ma badań nad takim postępowaniem po SARM-ach. Po odstawieniu, zwłaszcza przy objawach niskiego testosteronu, właściwym krokiem jest wizyta u lekarza.
11. Jeśli już przyjmujesz SARM-y: objawy alarmowe
Dzwoń pod 112 albo jedź na szpitalny oddział ratunkowy, gdy pojawi się ból lub ucisk w klatce piersiowej, nagła ciężka duszność, omdlenie, a także silny ból i osłabienie mięśni z ciemnym, brunatnym moczem, które mogą oznaczać rabdomiolizę.
Zgłoś się do lekarza bez odkładania wizyty, gdy zauważysz zażółcenie skóry lub białek oczu, ciemny mocz bez bólu mięśni, odbarwione stolce, świąd skóry, brak apetytu, nietypowe zmęczenie, duszność przy zwykłym wysiłku, kołatanie serca albo nagły ból w okolicy ścięgna Achillesa. Żółtaczka po SARM-ach może narastać także po odstawieniu [5] [4].
Umów wizytę u lekarza pierwszego kontaktu lub endokrynologa przy utrzymującym się obniżeniu libido, zaburzeniach erekcji lub nastroju po odstawieniu. Powiedz wprost, co przyjmowałeś, jak długo i z czym; lekarza obowiązuje tajemnica zawodowa, z wyjątkami przewidzianymi w przepisach. W publikacjach o osobach stosujących SARM-y oceniano próby wątrobowe i bilirubinę, lipidogram oraz hormony płciowe [6] [5] [7]; o tym, co i kiedy oznaczyć, decyduje lekarz.
12. Status w sporcie i w prawie
SARM-y są w klasie S1.2 listy substancji zabronionych na 2026 r., z przykładami: andaryna, LGD-4033, enobosarm, RAD140, S-23 i YK-11; klasa S1 obowiązuje w czasie zawodów i poza nimi [12]. Udostępnianie innym substancji z grupy S1 bez pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, obrót nimi oraz niezgodne z prawem sprowadzanie ich do Polski są zagrożone karą do 3 lat pozbawienia wolności [14]. Szczegóły opisujemy w artykule SARM-y: co to jest.
13. Badania i wsparcie zdrowia: wątroba i serce
Podstawą dbania o zdrowie przy SARM-ach są badania i lekarz, któremu mówisz, co przyjmujesz; badania pozwalają wcześnie wykryć zmiany, ale im nie zapobiegają. Brakuje kontrolowanych badań u ludzi, które pokazywałyby, że jakikolwiek suplement cofa uszkodzenie wątroby po SARM-ach, a suplement nie zastąpi wizyty u lekarza, gdy pojawią się objawy opisane wyżej. Na co dzień o wątrobę i serce dbają przede wszystkim ograniczenie alkoholu, prawidłowa masa ciała, ruch i zbilansowana dieta. Jeśli chcesz ją uzupełnić, w Unii Europejskiej dozwolone są dwa oświadczenia zdrowotne związane z narządami, o których piszemy w tym artykule: cholina przyczynia się do utrzymania prawidłowej czynności wątroby, jeśli porcja dostarcza co najmniej 82,5 mg choliny, a kwasy eikozapentaenowy (EPA) i dokozaheksaenowy (DHA) z grupy omega-3 przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca przy spożyciu 250 mg EPA i DHA dziennie [16]. Takie produkty mogą wspomóc pracę wątroby i serca w ramach zwykłej diety, ale brakuje badań, które pokazywałyby, że chronią przed skutkami SARM-ów albo innych substancji. Znajdziesz je w sklepie Świat Supli, w kategorii omega-3, a cholinę na stronie produktu poniżej.
13.1. Suplementy z dopuszczonymi oświadczeniami o wątrobie i sercu
Jeśli po lekturze chcesz uzupełnić dietę w składniki, które mają dopuszczone oświadczenia o zwykłej pracy wątroby i serca, poniżej dwa produkty z naszej oferty spełniające warunki tych oświadczeń. Żaden z nich nie chroni przed działaniami niepożądanymi SARM-ów i nie zastępuje badań ani lekarza.
Świat Supli Cholina 500 mg, 60 kapsułek
Porcja 2 kapsułki rano z posiłkiem: 1225 mg dwuwinianu choliny, czyli 500 mg choliny; opakowanie wystarcza na 30 dni.
Dla osób, które chcą uzupełnić dietę w cholinę, np. gdy rzadko jedzą jajka, podroby i rośliny strączkowe. Cholina pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu wątroby i w utrzymaniu prawidłowego metabolizmu tłuszczów; oświadczenie dotyczy żywności dostarczającej co najmniej 82,5 mg choliny w porcji [16]. To oświadczenie o zwykłej pracy wątroby, a nie ochrona przed skutkami SARM-ów czy sterydów.
Może zawierać mleko, soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, sezam, owies, jaja i skorupiaki; otoczka roślinna. Według informacji na stronie produktu nie stosować w ciąży; stosowanie w okresie karmienia piersią i u osób niepełnoletnich uzgodnij z lekarzem. Przy chorobach wątroby lub nerek, trimetyloaminurii i przyjmowanych lekach uzgodnij stosowanie z lekarzem.
Promaker Omega 3 ULTRA 500 EPA 250 DHA, 90 kapsułek
Porcja 2 kapsułki podczas posiłku: 2000 mg oleju z sardeli, 1000 mg EPA i 500 mg DHA; opakowanie wystarcza na 45 dni.
Dla osób, które rzadko jedzą tłuste ryby morskie i chcą uzupełnić dietę w EPA i DHA. EPA i DHA przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca; korzystne działanie występuje przy spożyciu 250 mg EPA i DHA dziennie, a porcja dostarcza 1500 mg [16].
Zawiera ryby; otoczka z żelatyny; według producenta może zawierać mleko (w tym laktozę), soję, skorupiaki i mięczaki. Producent podaje, że produkt nie jest przeznaczony dla dzieci, kobiet w ciąży ani kobiet karmiących piersią. Osoby przyjmujące leki, zwłaszcza przeciwzakrzepowe, powinny przed stosowaniem skonsultować się z lekarzem.
Suplement diety nie zastąpi zróżnicowanej diety i zdrowego trybu życia. Ceny i porcje według stron produktów w dniu odczytu 30.09.2026.
13.2. Jak wybrać cholinę i omega-3: podsumowanie
Przy cholinie sprawdzaj ilość samej choliny w porcji, a nie masę soli, np. dwuwinianu; przy omega-3 łączną ilość EPA i DHA w porcji dziennej, a nie ilość oleju rybiego, bo od tego zależą warunki oświadczeń [16]. Cały wybór znajdziesz w kategorii omega-3, a suplementy dla osób, które już stosują środki wspomagające, opisujemy we wpisie suplementy na cyklu sterydowym.
Zobacz produkty z omega-3 w sklepie
14. Najczęstsze pytania o skutki uboczne SARM-ów
14.1. Jakie są skutki uboczne SARM-ów?
Najczęściej opisywanym ciężkim powikłaniem jest polekowe uszkodzenie wątroby z żółtaczką [2] [1]. W badaniach klinicznych powtarzały się spadek własnego testosteronu i HDL [6]. Opisano też zerwanie ścięgien, rabdomiolizę i prawdopodobne zapalenie mięśnia sercowego [2] [8] [9].
14.2. Czy SARM-y szkodzą wątrobie?
Mogą. W badaniach klinicznych średnia odsetków uczestników z podwyższonym ALT wyniosła 7,1%, a opisy przypadków dokumentują ciężkie cholestatyczne uszkodzenie wątroby po ostarynie i RAD140, potwierdzone biopsją [2] [5] [4].
14.3. Czy po SARM-ach wraca własny testosteron?
W trzytygodniowym badaniu ligandrolu wartości wróciły do wyjściowych w ciągu pięciu tygodni po odstawieniu [6]. W opisie przypadku połączenia z ibutamorenem testosteron całkowity i wolny także wróciły do wartości sprzed przyjmowania, ale FSH pozostawał poniżej normy także cztery tygodnie po odstawieniu; nie mierzono go przed rozpoczęciem przyjmowania [7]. To pojedynczy przypadek z dwiema substancjami, a danych o dłuższym stosowaniu brakuje, więc nie da się przewidzieć, jak będzie u konkretnej osoby; objawy niskiego testosteronu wymagają oceny lekarza.
14.4. RAD 140: jakie ma skutki uboczne?
W badaniu fazy I opublikowanym przez LoRusso i wsp. uczestniczyły 22 kobiety z przerzutowym rakiem piersi; najczęstsze zdarzenia niepożądane występujące w trakcie leczenia, niezależnie od przyczyny, to wzrost AST, ALT i bilirubiny, wymioty, odwodnienie oraz spadek apetytu i masy ciała, a zdarzenia uznane za związane z lekiem stopnia 3 wystąpiły u 31,8% pacjentek [11]. Tych wyników nie można przenosić wprost na zdrowe osoby. Poza badaniem opisano ciężkie uszkodzenie wątroby z cholestazą [5] i prawdopodobne zapalenie mięśnia sercowego u pacjenta z innymi czynnikami ryzyka [8].
14.5. YK-11 i andaryna (S4): jakie mają skutki uboczne?
W przeanalizowanych publikacjach nie ma badań bezpieczeństwa tych substancji u ludzi. Obie są na liście substancji zabronionych w sporcie [12]. Brak danych oznacza, że nie wiadomo, jak szkodzą, a nie że są bezpieczne.
14.6. Czy można wierzyć opiniom o SARM-ach?
Opinie nie mówią, co faktycznie było w produkcie, bo analizy chemiczne wykazały częste niezgodności z etykietą [13] [10]. Nie wychwytują też zmian widocznych tylko w badaniach krwi, takich jak spadek HDL czy wzrost ALT [6] [7].
14.7. Czy suplementy na wątrobę chronią podczas przyjmowania SARM-ów?
Nie ma badań, które by to pokazywały. W przeglądzie badań u osób z chorobami wątroby nie wykazano przekonujących korzyści klinicznych sylimaryny; niewielki efekt dotyczący ALT nie utrzymał się w analizie badań lepszej jakości [15]. Przy objawach ze strony wątroby potrzebny jest lekarz, nie suplement.
15. Podsumowanie
- Najczęściej opisywanym ciężkim skutkiem ubocznym SARM-ów jest polekowe uszkodzenie wątroby, które może narastać także po odstawieniu [2] [1] [5] [4].
- W badaniu ligandrolu już po trzech tygodniach spadły testosteron, SHBG i HDL, a w najwyższej dawce także FSH [6]; w opisie przypadku łączenia z ibutamorenem zmiany były znacznie większe [7].
- Opisano zerwanie obu ścięgien Achillesa, rabdomiolizę i prawdopodobne zapalenie mięśnia sercowego [2] [8] [9].
- Skład produktów z internetu często nie odpowiada etykiecie, a wiele zawiera kilka substancji czynnych naraz [13] [10].
- Na co dzień pracę wątroby i serca mogą wspomóc dieta, ruch i ograniczenie alkoholu, a z suplementów cholina oraz kwasy EPA i DHA w ramach dozwolonych oświadczeń; nie chronią one przed skutkami SARM-ów [16].
- Nie ustalono bezpiecznego sposobu stosowania SARM-ów do celów sylwetkowych i nie wykazano, aby suplementy chroniły przed ich działaniami niepożądanymi. W cytowanym przeglądzie nie wykazano przekonujących korzyści klinicznych sylimaryny; niewielki efekt dotyczący ALT nie utrzymał się w analizie badań lepszej jakości, a nie były to badania ochrony przed SARM-ami [15].
- Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej; objawy alarmowe opisane wyżej wymagają pilnej pomocy.
16. Źródła
- Leciejewska N., Jędrejko K., Gómez-Renaud V.M., Manríquez-Núñez J., Muszyńska B., Pokrywka A. Selective androgen receptor modulator use and related adverse events including drug-induced liver injury: Analysis of suspected cases. European Journal of Clinical Pharmacology 2024;80(2):185–202. (analiza opublikowanych opisów podejrzeń działań niepożądanych po SARM-ach, w tym polekowego uszkodzenia wątroby, i przegląd statusu rejestracyjnego; opisy przypadków nie pozwalają ustalić częstości) europepmc.org/article/MED/38059982. Dostęp: 25.09.2026.
- Vignali J.D., Pak K.C., Beverley H.R. i wsp. Systematic Review of Safety of Selective Androgen Receptor Modulators in Healthy Adults: Implications for Recreational Users. Journal of Xenobiotics 2023;13(2):218–236. (przegląd systematyczny bezpieczeństwa u zdrowych dorosłych: 17 prób klinicznych, jedno badanie ankietowe i 15 publikacji z opisami przypadków lub serii; opisy przypadków nie pozwalają ustalić częstości ani pewnej przyczynowości) europepmc.org/article/MED/37218811. Dostęp: 25.09.2026.
- Vasireddi N., Hahamyan H.A., Gould H.P. i wsp. Athlete Selective Androgen Receptor Modulators Abuse: A Systematic Review. American Journal of Sports Medicine 2025;53(4):999–1009. (przegląd systematyczny publikacji o stosowaniu SARM-ów przez sportowców; łączy badania przedkliniczne, kliniczne i opisy przypadków bez rozdzielenia wyników według populacji w streszczeniu, wielkości ryzyka nie określa) europepmc.org/article/MED/39755947. Dostęp: 25.09.2026.
- Bedi H., Hammond C., Sanders D., Yang H.M., Yoshida E.M. Drug-Induced Liver Injury From Enobosarm (Ostarine), a Selective Androgen Receptor Modulator. ACG Case Reports Journal 2021;8(1):e00518. (opis jednego przypadku z potwierdzeniem w biopsji; nie pozwala ustalić częstości) europepmc.org/article/MED/34368386. Dostęp: 25.09.2026.
- Perananthan V., George J. Severe liver injury following use of RAD-140, a selective androgen receptor modulator, for body building. Australian Prescriber 2024;47(1):26–28. (opis jednego przypadku; nie pozwala ustalić częstości ani pewnej przyczynowości) europepmc.org/article/MED/38444893. Dostęp: 25.09.2026.
- Basaria S., Collins L., Dillon E.L. i wsp. The safety, pharmacokinetics, and effects of LGD-4033, a novel nonsteroidal oral, selective androgen receptor modulator, in healthy young men. Journals of Gerontology Series A 2013;68(1):87–95. (badanie randomizowane z placebo, 76 zdrowych mężczyzn w wieku 21 do 50 lat, 21 dni; spadek testosteronu, SHBG i HDL zależny od dawki i powrót po odstawieniu, krótka obserwacja) europepmc.org/article/MED/22459616. Dostęp: 25.09.2026.
- Cardaci T.D., Machek S.B., Wilburn D.T. i wsp. LGD-4033 and MK-677 use impacts body composition, circulating biomarkers, and skeletal muscle androgenic hormone and receptor content: A case report. Experimental Physiology 2022;107(12):1467–1476. (opis jednego przypadku 25-letniego mężczyzny przyjmującego dwie substancje przez pięć tygodni, z kontrolą cztery tygodnie po odstawieniu; nie pozwala ustalić częstości ani przypisać efektu jednej substancji) europepmc.org/article/MED/36303408. Dostęp: 25.09.2026.
- Padappayil R.P., Chandini Arjun A., Vivar Acosta J., Ghali W., Mughal M.S. Acute Myocarditis From the Use of Selective Androgen Receptor Modulator (SARM) RAD-140 (Testolone). Cureus 2022;14(1):e21663. (opis jednego przypadku prawdopodobnego zapalenia mięśnia sercowego u mężczyzny z cukrzycą typu 1 i przeszłością używania innych substancji; nie pozwala ustalić przyczynowości ani częstości) europepmc.org/article/MED/35233331. Dostęp: 25.09.2026.
- Gould H.P., Hawken J.B., Duvall G.T., Hammond J.W. Asynchronous Bilateral Achilles Tendon Rupture with Selective Androgen Receptor Modulators: A Case Report. JBJS Case Connector 2021;11(2). (opis jednego przypadku; nie pozwala ustalić częstości ani pewnej przyczynowości) europepmc.org/article/MED/33835995. Dostęp: 25.09.2026.
- Gaudiano M.C., Aureli F., Manna L. i wsp. Illegal products containing selective androgen receptor modulators purchased online from Italy: health risks for consumers. Sexual Medicine 2024;12(2):qfae018. (analiza chemiczna 13 produktów kupionych w internecie we Włoszech; mała próba z jednego kraju) europepmc.org/article/MED/38560649. Dostęp: 25.09.2026.
- LoRusso P., Hamilton E., Ma C. i wsp. A First-in-Human Phase 1 Study of a Novel Selective Androgen Receptor Modulator (SARM), RAD140, in ER+/HER2- Metastatic Breast Cancer. Clinical Breast Cancer 2022;22(1):67–77. (badanie fazy I bez grupy kontrolnej, 22 kobiety po menopauzie z przerzutowym rakiem piersi; ocena bezpieczeństwa w populacji onkologicznej) europepmc.org/article/MED/34565686. Dostęp: 25.09.2026.
- Polska Agencja Antydopingowa. Lista substancji i metod zabronionych 2026, klasa S1.2: inne środki anaboliczne (SARM-y, m.in. andaryna, LGD-4033, enobosarm, RAD140, S-23 i YK-11). antydoping.pl, 2026_Lista-zabroniona.pdf. Dostęp: 25.09.2026.
- Van Wagoner R.M., Eichner A., Bhasin S., Deuster P.A., Eichner D. Chemical Composition and Labeling of Substances Marketed as Selective Androgen Receptor Modulators and Sold via the Internet. JAMA 2017;318(20):2004–2010. (analiza chemiczna 44 produktów kupionych w internecie jako SARM-y; próba z jednego okresu zakupów w USA) europepmc.org/article/MED/29183075. Dostęp: 25.09.2026.
- Ustawa z dnia 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie, Dz.U. 2017 poz. 1051, art. 49 ust. 1 do 3 (przepisy karne). isap.sejm.gov.pl, WDU20170001051. Dostęp: 25.09.2026.
- Jacobs B.P., Dennehy C., Ramirez G., Sapp J., Lawrence V.A. Milk thistle for the treatment of liver disease: a systematic review and meta-analysis. American Journal of Medicine 2002;113(6):506–515. (przegląd systematyczny i metaanaliza 14 badań sylimaryny u osób z przewlekłymi chorobami wątroby; niewielki efekt dotyczący ALT nie utrzymał się w badaniach lepszej jakości; nie dotyczy SARM-ów) europepmc.org/article/MED/12427501. Dostęp: 25.09.2026.
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż oświadczenia odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci, Dz.U. UE L 136 z 25.05.2012, s. 1 (załącznik: brzmienie i warunki stosowania oświadczeń dla białka, kreatyny, choliny, cynku, selenu, EPA i DHA, witamin B6 i B12). eur-lex.europa.eu, rozporządzenie 432/2012. Dostęp: 30.09.2026.
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
