Czy witamina D spowalnia skracanie telomerów? Co pokazało badanie VITAL

Możliwe, ale dowody są skromne: w badaniu VITAL u 1031 Amerykanów po pięćdziesiątce witamina D3 w dawce 2000 j.m. dziennie przez 4 lata zmniejszyła skracanie telomerów o 140 par zasad w porównaniu z placebo, a w australijskim badaniu D-Health duża dawka raz w miesiącu nie zmieniła ich długości [1] [2]. Długość telomerów to marker starzenia się komórek, a nie miara długości życia: w głównym badaniu VITAL ta sama witamina D nie zmniejszyła liczby nowotworów, zawałów ani zgonów [3]. Witamina D ma sens jako uzupełnienie diety w dawce z polskich wytycznych, dla większości dorosłych 1000-2000 j.m. dziennie (po 65. roku życia przez cały rok), a nie jako sposób na wydłużenie telomerów [4].

Preparaty z tej grupy przejrzysz w kategorii witamina D w sklepie Świat Supli.

Aktualizacja 7.10.2026: nowy tekst: witamina D a telomery – badanie VITAL dokładnie, ograniczenia, telomery a zdrowie, dawki, nowe źródła i zdjęcia.

Tabela zbiera badania z losowym przydziałem, w których sprawdzano witaminę D i długość telomerów. Zwróć uwagę na populację i dawkę: wyniki dotyczą różnych grup i nie można ich łączyć w jeden wniosek dla wszystkich. Badania stosowały różne miary długości telomerów; w kilobazach (kb, tysiącach par zasad DNA) podajemy tylko wynik VITAL. 95% CI (95-procentowy przedział ufności) pokazuje niepewność oszacowania. Przy wielokrotnym powtarzaniu badania przedziały wyznaczone tą metodą obejmowałyby rzeczywisty efekt w około 95% przypadków.

Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.

Witamina D a telomery: kogo badano i co wyszło

Badanie	Kto, dawka, czas	Wynik
VITAL Telomere, Zhu i wsp., 2025 (USA)	1031 osób w analizie, średnio 65 lat; D3 2000 j.m. dziennie albo placebo przez 4 lata	Telomery krótsze o 0,02 kb przy witaminie D i o 0,16 kb przy placebo; różnica 0,14 kb, 95% CI 0,007-0,27 [1]
D-Health, Rahman i wsp., 2023 (Australia)	1519 osób w wieku 60-84 lat; 60 000 j.m. D3 raz w miesiącu przez 4-5 lat	Bez różnicy z placebo: różnica względnej długości telomerów (stosunek T/S, bez jednostki) -0,001, 95% CI -0,02 do 0,02 (pomiar tylko na końcu) [2]
Bhatt i wsp., 2025 (Indie)	121 kobiet ze stanem przedcukrzycowym i niedoborem witaminy D, 81 do końca; 60 000 j.m. tygodniowo przez 8 tygodni, następnie 200 j.m. dziennie; obie grupy 1 g węglanu wapnia dziennie; 78 tygodni	Wzrost długości telomerów o 14,5 procent od początku badania w grupie witaminy D; autorzy podają też różnice względem placebo w analizie osób, które ukończyły badanie, i w analizie wszystkich 121 kobiet [5]
Yang i wsp., 2020 (Chiny)	183 osoby od 65 lat z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi; 800 j.m. dziennie przez 12 miesięcy	Telomery dłuższe niż w grupie placebo [6]
Agirbasli i wsp., 2022 (Turcja)	102 kobiety po menopauzie z niedoborem witaminy D; 50 000 j.m. D3 raz w tygodniu albo placebo przez 8 tygodni	Względna długość telomerów wzrosła w obu grupach, bardziej w grupie placebo; mała grupa, przydział rzutem monetą [7]

Spis treści

1. Co to są telomery i dlaczego się skracają?

Telomery to powtarzające się odcinki DNA na końcach chromosomów. Przy podziałach komórek stopniowo się skracają, dlatego ich długość w krwinkach białych (leukocytach) traktuje się jak zegar podziałów komórkowych [8]. W badaniach mierzy się zwykle telomery w leukocytach z próbki krwi, w kilobazach (kb, tysiącach par zasad) albo jako stosunek do genu kontrolnego [1] [2].

U dorosłych telomery skracają się powoli. Autorzy VITAL przyjęli za wcześniejszym badaniem 510 osób, że ubytek wynosi średnio 460 par zasad w ciągu 10 lat [1]. Krótsze telomery częściej występują u osób palących i pijących alkohol, choć to związek z badania obserwacyjnego, a nie dowód przyczyny [8].

Pytanie brzmi więc, czy coś spowalnia skracanie telomerów i czy ma to znaczenie dla zdrowia. Na pierwszą część odpowiadają badania z losowym przydziałem, na drugą duże kohorty i analizy genetyczne opisane w sekcji 4.

2. Badanie VITAL: kogo badano, jaka dawka i jaki wynik

VITAL (VITamin D and OmegA-3 TriaL) to amerykańskie badanie z losowym przydziałem i podwójnie ślepą próbą. Objęło 25 871 osób: kobiety od 55 i mężczyzn od 50 lat. Uczestnicy dostawali witaminę D3 2000 j.m. dziennie, kwasy omega-3 w kapsułce 1 g oleju rybiego dziennie (840 mg omega-3, w tym 460 mg EPA, kwasu eikozapentaenowego, i 380 mg DHA, kwasu dokozaheksaenowego), oba preparaty albo placebo, przez około 5 lat [3] [1]. Preparaty z witaminą D3 w tej i innych dawkach zebraliśmy w kategorii witamina D w sklepie Świat Supli.

Długość telomerów badano w podgrupie VITAL Telomere (badanie dodatkowe w ramach VITAL, rejestr NCT04386577):

• Uczestnicy: 1054 osoby badane osobiście w ośrodku w Bostonie, w analizie 1031 (508 w grupie witaminy D i 523 w grupie placebo); średni wiek około 65 lat, 49 procent kobiet, 85 procent osób białych [1].
• Stan wyjściowy: średnie stężenie 25(OH)D (główna forma witaminy D we krwi, z której ocenia się jej zapasy) wynosiło około 28 ng/ml, czyli większość badanych nie miała niedoboru [1].
• Pomiar: długość telomerów w leukocytach metodą qPCR (ilościowa reakcja łańcuchowa polimerazy) na początku, po 2 i po 4 latach; zmiany długości były z góry określonym głównym wynikiem [1].
• Wynik po 4 latach: w grupie placebo telomery skróciły się średnio o 0,16 kb, a w grupie witaminy D o 0,02 kb; różnica wyniosła 0,14 kb, czyli 140 par zasad (95% CI 0,007-0,27; p = 0,039) [1].
• W analizie trendu telomery w grupie witaminy D były o około 0,035 kb dłuższe na każdy rok obserwacji niż w grupie placebo [1].
• Omega-3 (840 mg EPA i DHA dziennie) nie zmieniły długości telomerów ani po 2, ani po 4 latach [1].

Korzyść z witaminy D była wyraźniejsza w niektórych podgrupach: u osób młodszych niż około 64 lata, niepalących, bez otyłości i z niższym wyjściowym stężeniem 25(OH)D. Autorzy zaznaczają jednak, że podgrupy były małe i nie korygowano wyników na wielokrotne porównania, więc to wskazówka do dalszych badań, a nie zalecenie [1].

2.1. Skąd się wzięły 3 lata w nagłówkach?

Liczba 3 lata to przeliczenie autorów, a nie zmierzony wiek biologiczny. Przyjęli oni, że telomery skracają się o około 460 par zasad w ciągu 10 lat, więc zachowane 140 par zasad odpowiada w przybliżeniu 3 latom starzenia się telomerów [1]. To samo przeliczenie zastosowane do granic przedziału ufności daje zakres od około 2 miesięcy do niecałych 6 lat, co pokazuje, jak niepewne jest to oszacowanie (obliczenie własne na podstawie danych z publikacji).

2.2. Ograniczenia badania VITAL Telomere

• To jedno badanie, którego wyniku nie potwierdzono w innej dużej grupie; australijskie D-Health z dawką miesięczną nie wykazało efektu [2].
• Wynik jest na granicy istotności statystycznej: dolna granica przedziału ufności, 7 par zasad, jest bliska zeru [1].
• Różnica 140 par zasad pochodzi z głównego modelu analizy (model 2). W modelu z dodatkową korektą na palenie i przyjmowane leki (model 3) różnica wyniosła 0,06 kb (95% CI -0,08 do 0,19) i nie była istotna statystycznie; tekst publikacji opisuje wyniki jako istotne we wszystkich modelach, co nie zgadza się z tabelą 2 [1].
• Po 4 latach brakowało danych od 37 procent uczestników, co według autorów osłabiło analizę omega-3 [1].
• Uczestnicy to w większości biali Amerykanie po pięćdziesiątce, zwykle bez niedoboru witaminy D, więc wyniku nie można przenieść na osoby młodsze, dzieci ani osoby z ciężkim niedoborem [1].
• Badano telomery w krwinkach białych, a nie w innych tkankach, i nie sprawdzano, czy zmiana przełożyła się na zdrowie uczestników [1].

3. Co pokazały inne badania witaminy D i telomerów?

Poniżej opisujemy cztery inne badania z losowym przydziałem, w których mierzono telomery po suplementacji witaminą D; to wybór badań, a nie pełny przegląd literatury. Ich wyniki są niespójne:

• D-Health, Australia: 1519 osób w wieku 60-84 lat, w większości bez niedoboru, przyjmowało 60 000 j.m. witaminy D3 albo placebo raz w miesiącu przez 4-5 lat. Średnia względna długość telomerów była w obu grupach taka sama (różnica -0,001, 95% CI -0,02 do 0,02). Ograniczenie: telomery zmierzono tylko raz, na końcu badania, bez pomiaru wyjściowego [2].
• Indie: 121 kobiet ze stanem przedcukrzycowym i wyjściowym niedoborem witaminy D, w grupie witaminy D 60 000 j.m. tygodniowo przez 8 tygodni, następnie 200 j.m. dziennie; obie grupy otrzymywały 1 g węglanu wapnia dziennie. Po 78 tygodniach telomery w grupie witaminy D były dłuższe o 14,5 procent niż na początku. To zmiana od początku badania w jednej grupie, a nie różnica z placebo; autorzy podają także porównania z placebo w analizie według protokołu (81 kobiet, które ukończyły badanie) i w analizie zgodnej z zamiarem leczenia (wszystkie 121 kobiet). Do końca dotrwało 81 ze 121 uczestniczek, a publikacja nie opisuje dokładnie, jak postępowano z brakującymi danymi [5].
• Chiny: 183 osoby od 65 lat z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi przyjmowały 800 j.m. witaminy D dziennie albo placebo przez rok; w grupie witaminy D telomery były dłuższe niż w grupie placebo [6].
• Turcja: 102 kobiety po menopauzie z niedoborem witaminy D przyjmowały 50 000 j.m. witaminy D3 raz w tygodniu albo placebo (olej słonecznikowy) przez 8 tygodni. Względna długość telomerów wzrosła w obu grupach, bardziej w grupie placebo. Ograniczenia: mała grupa, przydział rzutem monetą i krótki czas; autorzy wiążą zmiany telomerów raczej z porą roku i ekspozycją na słońce niż z suplementacją [7].

Osobną miarą starzenia są zegary epigenetyczne, czyli wzorce metylacji DNA (chemicznych znaczników na DNA, które zmieniają się z wiekiem). W szwajcarskiej części badania DO-HEALTH 777 osób w wieku od 70 lat, w większości zdrowych i aktywnych, przez 3 lata przyjmowało witaminę D 2000 j.m. dziennie, omega-3 1 g dziennie (330 mg EPA i 660 mg DHA), ćwiczyło w domu albo łączyło te działania. Sama witamina D nie zmieniła żadnego z czterech zegarów, a omega-3 spowolniły trzy z nich o około 3-4 miesiące; to analiza post hoc, a znaczenie tych zegarów dla przeżycia nie jest znane [9].

4. Czy dłuższe telomery oznaczają dłuższe życie?

Nie wprost. W brytyjskiej kohorcie UK Biobank (472 432 osoby, średni wiek 57 lat, obserwacja średnio 12 lat) krótsze telomery o jedno odchylenie standardowe wiązały się z ryzykiem zgonu wyższym o 8 procent (HR, czyli iloraz hazardów porównujący tempo występowania zdarzeń: 1,08, 95% CI 1,07-1,09). To niewielki związek z badania obserwacyjnego i nie dotyczył zgonów z powodu nowotworów [8].

Dłuższe telomery nie są też jednoznacznie korzystne. W analizie randomizacji mendlowskiej, która porównuje osoby z genetycznie dłuższymi i krótszymi telomerami, dłuższe telomery wiązały się z wyższym ryzykiem kilku nowotworów. Na każde jedno odchylenie standardowe większej genetycznie przewidywanej długości telomerów OR (iloraz szans) wynosił na przykład dla glejaka 5,27 (95% CI 3,15-8,81) i dla gruczolakoraka płuca 3,19 (95% CI 2,40-4,22), a dla choroby wieńcowej 0,78 (95% CI 0,67-0,90), czyli ryzyko było niższe [10]. To wyniki dla genetycznie uwarunkowanej długości przez całe życie, a nie dla suplementacji.

Najważniejszy jest wynik samego VITAL: u 25 871 uczestników witamina D3 2000 j.m. dziennie, przy medianie obserwacji wynoszącej 5,3 roku, nie zmniejszyła liczby zachorowań na nowotwory (HR 0,96, 95% CI 0,88-1,06), poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych (HR 0,97, 95% CI 0,85-1,12) ani zgonów z każdej przyczyny (HR 0,99, 95% CI 0,87-1,12) [3]. Nie ustalono, czy wolniejsze skracanie telomerów w tej podgrupie przyniosło korzyści zdrowotne.

5. Co wydłuża telomery? Suplementy na telomerazę, omega-3 i styl życia

Żaden suplement nie ma dopuszczonego w Unii Europejskiej oświadczenia o telomerach ani o spowalnianiu starzenia [11]. Tak wyglądają dowody dla substancji, o które pytają czytelnicy:

• Aktywatory telomerazy, czyli enzymu wydłużającego telomery (TA-65 z traganka błoniastego): w badaniu z losowym przydziałem 117 względnie zdrowych osób w wieku 53-87 lat zakażonych wirusem cytomegalii (ukończyło je 97) przyjmowało przez 12 miesięcy niską dawkę TA-65 (250 jednostek), wysoką (1000 jednostek) albo placebo. Po 12 miesiącach zmiana długości telomerów przy niskiej dawce była o około 530 par zasad korzystniejsza niż w grupie placebo (różnica zmian między grupami), a przy wysokiej dawce różnica z placebo nie była istotna. Badanie finansował producent, część autorów to jego pracownicy i konsultanci, a w streszczeniu nie opisano wpływu na zdrowie [12].
• Kwasy omega-3: w VITAL nie zmieniły długości telomerów, a w DO-HEALTH nieznacznie spowolniły zegary epigenetyczne [1] [9]. Kiedy omega-3 mają sens z innych powodów, wyjaśniamy w tekście kwasy omega-3: czym są i kiedy suplementacja ma sens.
• Witaminę D oceniano w kilku badaniach z losowym przydziałem opisanych w sekcjach 2 i 3; wyniki są niespójne, a VITAL Telomere obejmowało starszych dorosłych [1] [2].
• Inne składniki reklamowane jako odmładzające mają osobne, zwykle małe badania; przykład to urolityna A i jej badania na ludziach.

Styl życia: w przeglądzie 37 badań (41 230 osób) 15 wykazało związek aktywności fizycznej z dłuższymi telomerami, 20 nie wykazało istotnego związku, a 2 opisały zależność w kształcie odwróconego U; autorzy uznali tę kwestię za otwartą [13]. Palenie i alkohol wiążą się z krótszymi telomerami w obserwacji [8]. Suplementy ocenione według siły dowodów dla konkretnych celów zebraliśmy w rankingu 10 suplementów według dowodów.

6. Ile witaminy D brać i kiedy zrobić badanie 25(OH)D?

Polskie wytyczne z 2023 r. wskazują witaminę D3 jako pierwszy wybór. Zdrowym dorosłym w wieku 19-65 lat zalecają 1000-2000 j.m. dziennie (25-50 µg) od października do kwietnia, a przez cały rok, jeśli od maja do września nie mają ekspozycji na słońce, która według wytycznych pozwala na syntezę witaminy D w skórze (30-45 minut między 10 a 15, z odkrytymi przedramionami i nogami, bez filtrów); nawet przy takiej ekspozycji suplementacja pozostaje zalecana i bezpieczna; osobom w wieku 65-75 lat 1000-2000 j.m. przez cały rok, a po 75. roku życia 2000-4000 j.m. przez cały rok, a przy otyłości wytyczne przewidują zwykle większą dawkę niż u rówieśników z prawidłową masą ciała [4]. Tę większą dawkę ustala lekarz, najlepiej po badaniu 25(OH)D: nie podwajaj dawki samodzielnie i bez zalecenia lekarza nie przekraczaj 100 µg (4000 j.m.) dziennie ze wszystkich źródeł [4] [14]. Dawka z VITAL, 2000 j.m. dziennie, mieści się więc w zaleceniach dla dorosłych [1] [4].

Górny bezpieczny poziom spożycia dla dorosłych to według Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) 100 µg (4000 j.m.) dziennie łącznie z żywności i wszystkich suplementów, a nie zalecana dawka [14]. Witamina D z kilku produktów się sumuje: multiwitamina, osobna D3 i tran razem mogą przekroczyć ten poziom. Ile witaminy D ma łyżka tranu, opisujemy w tekście tran z dorsza: właściwości i skład.

Badanie 25(OH)D z krwi pokazuje zapasy witaminy D. Według polskich wytycznych stężenie poniżej 20 ng/ml oznacza niedobór, a za optymalne uznaje się 30-50 ng/ml [4]. Badanie ma sens przed leczeniem niedoboru i u osób z grup ryzyka, bo wtedy dawkę ustala lekarz [4]. Porę dnia, posiłek i miesiące przyjmowania omawiamy w tekście kiedy brać witaminę D: rano czy wieczorem.

7. Jaką witaminę D wybrać? Dawka jak w VITAL

Jeśli mało przebywasz na słońcu, a w diecie rzadko masz tłuste ryby, suplement to najprostszy sposób, żeby dostarczyć witaminę D w dawce z polskich zaleceń: w wieku 19-65 lat od października do kwietnia, a przez cały rok, jeśli od maja do września nie masz ekspozycji na słońce wystarczającej do syntezy witaminy D w skórze (warunki opisujemy w sekcji 6); po 65. roku życia przez cały rok [4]. Witamina D pomaga w utrzymaniu zdrowych kości oraz w prawidłowym funkcjonowaniu mięśni i układu odpornościowego [11]. Telomerów nie dotyczy żadne dopuszczone oświadczenie, a wynik VITAL odnosi się do dawki 2000 j.m. dziennie, a nie do konkretnego produktu [1]. Sytuacje, w których dawkę ustala lekarz, opisujemy w sekcji 8.

Marki własne Świat Supli i Promaker mają obecnie witaminę D3 w kapsułkach 4000 j.m., czyli na poziomie górnego limitu dla dorosłych [15] [14]. Do dawki z badania VITAL wybraliśmy więc kapsułki 2000 j.m. innych producentów, dostępne w sklepie 6.10.2026:

• Jeśli masz 19-75 lat, prawidłową masę ciała i chcesz przyjmować dokładnie taką dawkę jak w VITAL, wybierz Singularis Witamina D 2000 j.m. (karta poniżej): 1 kapsułka dziennie, opakowanie na 60 dni.
• Jeśli wolisz większe opakowanie, wybierz 7Nutrition Vitamin D3 2000 (karta poniżej): 120 kapsułek, zapas na 120 dni, czyli około 4 miesięcy.
• Jeśli masz ponad 75 lat, otyłość albo niedobór w badaniu krwi, dawkę ustal z lekarzem, bo zalecana dawka może być wtedy wyższa niż 2000 j.m. [4].

Singularis Witamina D 2000 j.m., 60 kapsułek

Dla kogo: dla dorosłych z prawidłową masą ciała, którzy chcą uzupełnić witaminę D w dawce z polskich zaleceń: w wieku 19-65 lat od października do kwietnia (przez cały rok, jeśli latem nie mają ekspozycji na słońce wystarczającej do syntezy witaminy D), a w wieku 65-75 lat przez cały rok; przy otyłości, po 75. roku życia, przy chorobach nerek i lekach przyjmowanych na stałe dawkę ustal z lekarzem.

Według karty produktu 1 kapsułka zawiera 2000 j.m. witaminy D3 (1000 procent referencyjnej wartości spożycia). Składniki: witamina D3 z lanoliny, olej z krokosza barwierskiego, żelatyna, gliceryna, woda oczyszczona. Producent zaleca 1 kapsułkę dziennie podczas posiłku albo zaraz po jedzeniu; opakowanie wystarcza na 60 dni.

Witamina D pomaga w utrzymaniu zdrowych kości, w prawidłowym funkcjonowaniu mięśni i układu odpornościowego [11]. To ta sama dawka dzienna, którą sprawdzano w VITAL; wynik badania dotyczy dawki, nie tego produktu. Witaminę D z tej kapsułki sumuj z multiwitaminą i tranem.

Producent nie deklaruje alergenów na karcie produktu; otoczka zawiera żelatynę, a witamina D3 pochodzi z lanoliny, więc produkt nie jest wegański.

Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.

Sprawdź skład i cenę

7Nutrition Vitamin D3 2000, 120 kapsułek

Dla kogo: dla dorosłych z prawidłową masą ciała, którzy wolą większe opakowanie, zapas na 120 dni, czyli około 4 miesięcy: w wieku 19-65 lat od października do kwietnia (przez cały rok, jeśli latem nie mają ekspozycji na słońce wystarczającej do syntezy witaminy D), w wieku 65-75 lat przez cały rok; przy otyłości, po 75. roku życia, przy chorobach nerek i lekach przyjmowanych na stałe dawkę ustal z lekarzem.

Według karty produktu 1 kapsułka zawiera 2000 j.m. (50 µg) witaminy D3, 1000 procent referencyjnej wartości spożycia. Składniki: olej słonecznikowy, żelatyna, substancja utrzymująca wilgoć glicerol, witamina D3 (cholekalcyferol). Porcja dzienna to 1 kapsułka po posiłku; opakowanie wystarcza na 120 dni.

Witamina D pomaga w utrzymaniu zdrowych kości, w prawidłowym funkcjonowaniu mięśni i układu odpornościowego [11]. Kapsułka z olejem wygodnie łączy się z posiłkiem zawierającym tłuszcz; witaminę D z niej sumuj z innymi preparatami.

Producent nie deklaruje alergenów na karcie produktu (w polu Alergeny wpisano brak); otoczka zawiera żelatynę.

Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.

Sprawdź skład i cenę

8. Kto powinien uzgodnić witaminę D z lekarzem?

Zbyt duże dawki witaminy D przyjmowane długo mogą prowadzić do nadmiaru wapnia w organizmie, który osłabia kości i uszkadza nerki i serce [16]. Dawkę ustal z lekarzem w tych sytuacjach:

• podwyższone stężenie wapnia we krwi albo w moczu, kamica nerkowa, przewlekła choroba nerek, sarkoidoza albo inne choroby ziarniniakowe [4];
• długotrwałe leczenie glikokortykosteroidami, lekami przeciwpadaczkowymi, przeciwretrowirusowymi, ogólnoustrojowymi lekami przeciwgrzybiczymi, ryfampicyną, cholestyraminą albo orlistatem, bo te leki mogą obniżać stężenie witaminy D [4];
• wiek powyżej 75 lat albo otyłość, bo zalecana dawka może być wtedy wyższa niż 2000 j.m. [4];
• ciąża i karmienie piersią: wytyczne zalecają w ciąży 2000 j.m. dziennie, ale preparat wybierz z lekarzem, bo karty produktów opisanych wyżej mają ostrzeżenie dotyczące ciąży [4] [15];
• dzieci i nastolatki: dawki zależą od wieku i masy ciała, produkty opisane wyżej są dla dorosłych [4].

Odstęp od innych leków sprawdź w ulotce albo u farmaceuty. Pary suplementów i leków, które trzeba rozdzielać, zebraliśmy w tekście jakich suplementów nie łączyć.

10. Podsumowanie

• W VITAL witamina D3 2000 j.m. dziennie przez 4 lata spowolniła skracanie telomerów o 140 par zasad u Amerykanów po pięćdziesiątce; 3 lata to przeliczenie autorów z dużą niepewnością [1].
• Inne badania dają wyniki niespójne, a D-Health z dawką miesięczną nie wykazało efektu [2].
• Długość telomerów to marker, nie długość życia: w VITAL witamina D nie zmniejszyła liczby nowotworów, zawałów ani zgonów [3].
• Witaminę D bierz jako uzupełnienie diety w dawce z polskich wytycznych, dla większości dorosłych 1000-2000 j.m. dziennie (po 65. roku życia i przy niewystarczającej ekspozycji na słońce latem przez cały rok), i sumuj wszystkie źródła do limitu EFSA [4] [14].
• Przy chorobach nerek, zaburzeniach wapnia, lekach przyjmowanych na stałe, w ciąży i u dzieci dawkę ustal z lekarzem [4].
• Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.

Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.