Spośród ziół na pamięć i koncentrację powtarzalną poprawę w badaniach z placebo u zdrowych dorosłych pokazała bakopa drobnolistna (brahmi): po 12 tygodniach przyjmowania 300-450 mg ekstraktu dziennie poprawiała głównie swobodne przypominanie słów [1]. Starsza metaanaliza sugerowała też szybszą uwagę, ale nowsza nie wykazała różnic w uwadze ani szybkości przetwarzania [2] [3]. Miłorząb japoński nie poprawił pamięci zdrowych osób, a pomóc może co najwyżej części osób z rozpoznaną demencją [4] [5]. Różeniec górski, żeń-szeń i ashwagandha mają małe badania, często w populacjach mieszanych albo u osób zmęczonych lub z zaburzeniami pamięci, a szałwia, melisa, rozmaryn i mięta głównie krótkie próby [6] [7] [8] [9]. Żadne zioło nie odbudowuje mózgu, a oświadczenia zdrowotne o roślinach czekają w UE na zakończenie oceny (status on hold), więc żadne nie jest dopuszczonym oświadczeniem o poprawie pamięci [10] [11].
Podobne produkty porównasz w sklepie Świat Supli, w kategorii adaptogeny.
Aktualizacja 9.11.2026: nowy tekst: zioła na pamięć i koncentrację – bakopa, miłorząb, różeniec i inne według badań, bezpieczeństwo, porównanie produktów, nowe źródła i zdjęcia.
Jeśli chcesz spróbować zioła na pamięć, wybierz standaryzowany ekstrakt bakopy i oceniaj efekt po 12 tygodniach, bo tyle trwały badania [1]; bakopa częściej niż placebo wywoływała dolegliwości żołądkowo-jelitowe [12]. Miłorząb może zwiększać ryzyko krwawień przy lekach przeciwzakrzepowych [13], a ashwagandhy nie stosuj przy chorobach wątroby lub tarczycy, w ciąży i podczas karmienia [14]. Jeśli bierzesz leki na stałe, przed zakupem porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą.
Spis treści
Polecamy: zioła z porównania etykiet
1. Zioła na poprawę pamięci i koncentracji: ranking według badań
Zioła dzielimy na grupy według pewności dowodów u ludzi, nie na dokładne miejsca: A to kilka 12-tygodniowych badań z placebo u zdrowych, B to badania w populacjach mieszanych, u chorych, z wynikami sprzecznymi albo bez efektu u zdrowych, C to pojedyncze małe próby. Kolejność w grupie jest umowna, a bezpieczeństwo opisuje kolumna Uważaj na.
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Grupa i zioło | Zdrowi dorośli | Osoby z zaburzeniami pamięci lub populacje mieszane | Uważaj na | Nasza ocena |
|---|---|---|---|---|
| A. Bakopa drobnolistna | lepsze przypominanie po 12 tygodniach [1]; uwaga: wyniki niejednoznaczne [2] [3] | badania u starszych bez otępienia [15] | dolegliwości żołądkowe [12] | warta próby przez 12 tygodni |
| B. Ashwagandha | brak osobnej analizy dla zdrowych [8] | lepsze testy pamięci w badaniu pilotażowym [16]; metaanaliza pamięci: 6 badań, 366 osób, populacje mieszane [8] | wątroba, tarczyca, ciąża, leki [14] | małe badania, liczne ostrzeżenia |
| B. Różeniec górski | zmęczenie psychiczne: wyniki sprzeczne [6] | nie oceniano w opisanych badaniach | interakcja z losartanem [17] | wyniki sprzeczne, mało danych |
| B. Miłorząb japoński | brak efektu [4] | demencja: możliwa mała korzyść; łagodne zaburzenia: prawdopodobnie brak [5] | krwawienia przy lekach przeciwkrzepliwych [13] | u zdrowych bez efektu; w demencji decyduje lekarz |
| B. Żeń-szeń | brak przekonujących dowodów [7] | poprawa poniżej progu znaczenia klinicznego [18] | słabsze działanie warfaryny [19] | słabe dowody |
| C. Szałwia lekarska | pojedyncze dawki, wyniki niejednoznaczne [9] | 1 małe 4-miesięczne badanie w chorobie Alzheimera [20] | brak danych o długim stosowaniu | za mało danych |
| C. Melisa lekarska | pojedyncze dawki, poprawa po 1600 mg [21] | 1 małe 4-miesięczne badanie w chorobie Alzheimera [22]; 96 tygodni u 323 osób z łagodnymi zaburzeniami: bez przewagi nad placebo [23] | wyniku ekstraktu nie przenosimy na napar | za mało danych, większe badanie negatywne |
| C. Rozmaryn | starsi: 750 mg lepiej, 6000 mg gorzej [24] | nie oceniano w opisanych badaniach | duże dawki pogarszały wynik [24] | w ilościach kuchennych |
| C. Mięta pieprzowa | małe badanie herbaty: 25 osób, 1 szklanka [25] | nie oceniano w opisanych badaniach | brak danych o długim stosowaniu | za mało danych |
| C. Kurkuma (kurkumina) | 40 osób bez otępienia, 18 miesięcy [26] | nie oceniano w opisanych badaniach | brak danych o długim stosowaniu | za mało danych |
Ziołowe preparaty z tej listy, w tym bakopę, miłorząb i różeniec, znajdziesz w kategorii Pamięć i koncentracja w sklepie Świat Supli. Konkretne produkty porównujemy w sekcji 7 według parametrów z etykiet.
2. Bakopa drobnolistna (brahmi): czy poprawia pamięć?
Bakopa drobnolistna to roślina z medycyny ajurwedyjskiej, a jej ekstrakty standaryzuje się na zawartość bakozydów. Przegląd z 2012 roku objął 6 badań z losowaniem u dorosłych bez otępienia, każde trwające 12 tygodni, z dawką 300-450 mg ekstraktu dziennie. Bakopa poprawiła wynik w 9 z 17 testów swobodnego przypominania, a w innych obszarach myślenia dowodów poprawy było mało [1].
Metaanaliza 9 badań z placebo (518 osób) wykazała, że czas testu Trail B, mierzącego szybkość przełączania uwagi, skrócił się o 17,9 ms (95-procentowy przedział ufności, CI: od -24,6 do -11,2 ms) [2]. U osób starszych wyniki są podobne:
- 54 osoby w wieku 65 lat i starsze bez objawów otępienia (48 ukończyło) przyjmowały 300 mg ekstraktu albo placebo przez 12 tygodni; grupa bakopy lepiej przypominała sobie słowa po czasie, ale testy podzielnej uwagi i pamięci cyfr się nie różniły [15];
- 98 zdrowych osób powyżej 55 lat (81 ukończyło) przyjmowało 300 mg ekstraktu albo placebo przez 12 tygodni; bakopa poprawiła uczenie się listy słów i odroczone przypominanie, a 3 pozostałe testy nie różniły się od placebo [12].
Metaanaliza sieciowa z 2026 roku (29 badań, 2107 zdrowych dorosłych) wskazała, że bakopa w dawce co najmniej 600 mg dziennie poprawiała pamięć roboczą bardziej niż placebo, ze standaryzowaną różnicą średnich (SMD, miara wielkości efektu) 2,03 (95% CI od 1,28 do 2,78). Wynik opiera się w dużej części na porównaniach pośrednich, a w uwadze podtrzymywanej, selektywnej i szybkości przetwarzania analiza nie wykazała różnic [3]. Poprawa uwagi z metaanalizy z 2014 roku jest więc niepewna. Porcje produktów z sekcji 7 są niższe, a dawek z badań nie traktuj jako schematu samodzielnej suplementacji.
W badaniu u 98 osób bakopa częściej niż placebo wywoływała dolegliwości żołądkowo-jelitowe [12], a w badaniu u 54 osób działania niepożądane były podobne w obu grupach i obejmowały głównie dolegliwości żołądkowe [15]. Przy wrażliwym żołądku przyjmuj kapsułkę w trakcie posiłku.
3. Miłorząb japoński (ginkgo biloba): pamięć, demencja i krążenie mózgowe
Miłorząb jest często polecany na pamięć, ale u zdrowych to się nie potwierdza: w metaanalizie 13 badań z udziałem 1132 osób wielkość efektu wyniosła -0,04 (95% CI od -0,17 do 0,07), czyli praktycznie zero [4]. Nie zapobiega też demencji: w badaniu GEM 3069 osób w wieku 75 lat i starszych przyjmowało 120 mg ekstraktu 2 razy dziennie albo placebo i po medianie 6,1 roku ryzyko demencji było podobne, iloraz zagrożeń (HR) 1,12 (95% CI od 0,94 do 1,33) [27].
Przegląd Cochrane z 2026 roku (82 badania, 10 613 uczestników) wskazał, że przy łagodnych zaburzeniach poznawczych miłorząb po 6 miesiącach prawdopodobnie nie działa, a w demencji możliwe są małe do umiarkowanych korzyści, przy dowodach niskiej pewności [5]. Europejska Agencja Leków (EMA) uznaje suchy ekstrakt z liści za lek roślinny przy związanych z wiekiem zaburzeniach poznawczych i łagodnej demencji, w dawce 240 mg na dobę, z oceną po 3 miesiącach [28]. To wskazanie dotyczy określonych leków roślinnych, a nie automatycznie suplementów diety z miłorzębem; o leczeniu demencji decyduje lekarz.
Hasło zioła na krążenie mózgowe nie ma potwierdzenia u zdrowych. EMA dopuszcza sproszkowany liść miłorzębu tylko tradycyjnie przy uczuciu ciężkich nóg i zimnych dłoni i stóp, po wykluczeniu poważnych chorób przez lekarza [29]. Więcej piszemy w tekście czy miłorząb japoński działa na pamięć.
4. Różeniec górski, żeń-szeń i ashwagandha: koncentracja przy zmęczeniu i stresie
4.1. Różeniec górski
Przegląd 11 badań różeńca wykazał poprawę przy zmęczeniu psychicznym w 3 z 5 badań z losowaniem, ale wszystkie miały wysokie albo niejasne ryzyko błędu, a wyniki były sprzeczne [6].
EMA uznaje korzeń różeńca za tradycyjny lek roślinny do czasowej ulgi w objawach stresu, takich jak zmęczenie i uczucie osłabienia, u dorosłych i bez porady lekarza nie dłużej niż 2 tygodnie, zaznaczając, że dowody z badań klinicznych są niewystarczające [30]. Ocena dotyczy określonych leków roślinnych, a nie suplementów diety z różeńcem. Porównanie z ashwagandhą opisujemy w tekście ashwagandha czy różeniec górski.
4.2. Żeń-szeń
Przegląd Cochrane znalazł 9 badań z placebo, w tym 8 u zdrowych, i nie stwierdził przekonujących dowodów, że żeń-szeń poprawia funkcje poznawcze zdrowych osób [7]. Metaanaliza z 2026 roku (9 badań, 617 starszych osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi lub demencją) pokazała wynik w skali MMSE (krótkim teście sprawności umysłowej, 0-30 punktów) wyższy o 0,38 punktu niż w grupie kontrolnej. Autorzy podkreślili, że poprawa nie osiągnęła progu znaczenia klinicznego [18].
4.3. Ashwagandha
W badaniu pilotażowym 50 dorosłych z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi przyjmowało 300 mg ekstraktu z korzenia 2 razy dziennie albo placebo przez 8 tygodni; grupa ashwagandhy miała lepsze wyniki testów pamięci, uwagi i szybkości przetwarzania [16]. Metaanaliza z 2026 roku objęła 20 badań funkcji poznawczych i fizycznych, a analiza pamięci 6 badań i 366 uczestników z różnych populacji, także klinicznych; podała poprawę pamięci o SMD 0,52 (95% CI od 0,27 do 0,78), bez osobnej analizy dla zdrowych [8]. NCCIH ocenia, że dowodów na wpływ na funkcje poznawcze jest za mało [14]. Ashwagandha ma też liczne ostrzeżenia, które opisujemy w sekcji 8.
5. Polskie zioła na pamięć: szałwia, melisa, rozmaryn i mięta
Zioła z polskich ogrodów mają głównie małe badania, a najdłuższe opisane tu badanie melisy nie wykazało przewagi nad placebo:
- szałwia lekarska: u 30 zdrowych osób jednorazowe 600 mg suszonego liścia poprawiło wykonywanie zadań wielozadaniowych, a 300 mg w późniejszym pomiarze je pogorszyło [9]; u 42 osób z łagodną do umiarkowanej chorobą Alzheimera wyciąg przez 4 miesiące dał lepszy wynik niż placebo [20];
- melisa lekarska: u 20 zdrowych młodych osób jednorazowe 1600 mg suszonego liścia poprawiło pamięć i spokój; autorzy przypominają, że w ich wcześniejszym badaniu inny ekstrakt melisy pogarszał zadania pamięciowe na czas [21]; podobne badanie w chorobie Alzheimera opisał ten sam irański zespół co przy szałwii [22]; w japońskim badaniu u 323 osób z subiektywnymi lub łagodnymi zaburzeniami poznawczymi ekstrakt melisy z 500 mg kwasu rozmarynowego dziennie przez 96 tygodni nie poprawił wyników testów poznawczych bardziej niż placebo, a korzystna różnica w podgrupie osób bez nadciśnienia była analizą dodatkową [23]; wyniku tego ekstraktu nie przenosimy na napar;
- rozmaryn: u 28 osób w średnim wieku 75 lat jednorazowe 750 mg sproszkowanego liścia, ilość bliska kuchennej, poprawiło szybkość pamięci, a 6000 mg ją pogorszyło [24];
- mięta pieprzowa: u 25 dorosłych szklanka (200 ml) herbaty miętowej poprawiła wyniki testów komputerowych bardziej niż napój kontrolny i zwiększyła przepływ krwi w korze przedczołowej [25]; jeden pomiar w małej próbie nie uzasadnia polecania mięty na zaburzenia krążenia mózgowego.
Irańskie badania czekają na potwierdzenie. Herbata ziołowa może być dobrym elementem przerwy w nauce, ale napar zawiera inną ilość substancji niż kapsułki z badań, więc ich wyników nie przenosimy na herbatę.
5.1. Kurkuma, lawenda, oregano i kozieradka
Kurkuminę w łatwiej wchłanialnej formie (90 mg 2 razy dziennie) badano przez 18 miesięcy u 40 osób w wieku 51-84 lat bez otępienia; testy pamięci wypadły lepiej niż przy placebo, ale badanie było małe [26]. Badanie kozieradki u 82 osób z chorobą Alzheimera opisuje poprawę pamięci względem początku badania, bez liczbowej różnicy z placebo [31]. Lawendę bada się głównie w aromaterapii przy lęku i zmęczeniu [32], a dla oregano nie znaleźliśmy w PubMed (12.10.2026) badań pamięci u ludzi.
6. Czy są zioła, które regenerują mózg? Mgła mózgowa a zioła
Nie. W badaniach u ludzi mierzono wyniki testów pamięci i uwagi albo przejście w demencję, a nie odbudowę komórek nerwowych, a badanie miłorzębu z medianą obserwacji 6,1 roku nie wykazało ochrony przed demencją [1] [27].
Mgła mózgowa to potoczne określenie, nie rozpoznanie. Częstymi przyczynami problemów z pamięcią są stres, lęk, depresja i bezsenność, które da się leczyć, a lekarz rodzinny powinien je ocenić, gdy objawy przeszkadzają w codziennym życiu [33]. Jeśli mgła pojawiła się po infekcji, przeczytaj tekst zmęczenie po COVID: kiedy to długi COVID. Zioła nie zastąpią snu, leczenia ani diagnostyki.
7. Ranking suplementów ziołowych na pamięć: porównanie etykiet
Produkty porównaliśmy według parametrów z kart sklepu: standaryzacja, porcja dzienna wobec dawek z badań, koszt dnia, alergeny i ostrzeżenia. Wyników badań konkretnych ekstraktów nie przenosimy na te produkty. Na pierwszym miejscu jest bakopa, bo w kilku 12-tygodniowych badaniach z placebo poprawiła pamięć zdrowych dorosłych (sekcja 2). Różeniec i ashwagandha należą do grupy B: porównujemy je wyłącznie po parametrach etykiety, bez obietnicy działania, a ashwagandha jest na końcu, bo ma więcej ostrzeżeń (sekcja 8). Dwa preparaty ashwagandhy marek Świat Supli i Promaker mają według kart ten sam skład; różnią się ceną. Miłorzębu nie ma w porównaniu: u zdrowych nie poprawiał pamięci, a wskazanie EMA dotyczy leków roślinnych, nie suplementów (sekcja 3).
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Miejsce i produkt | Forma i standaryzacja | Porcja dzienna według producenta | Alergeny według karty | Cena opakowania i koszt dnia | Sklep |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. Doctor’s Best Bacopa 320 mg, 60 kaps. | ekstrakt z bakopy Synapsa, 55% bakozydów, kapsułka roślinna | 1 kapsułka: 320 mg ekstraktu, 176 mg bakozydów | producent nie deklaruje | 110,99 zł, 1,85 zł za dzień | Sprawdź |
| 2. Aliness Bacopa Monnieri Extract 50%, 100 kaps. | ekstrakt z bakopy, 50% bakozydów, kapsułka roślinna | 1 kapsułka: 500 mg ekstraktu, 250 mg bakozydów | producent nie deklaruje | 49,90 zł, 0,50 zł za dzień | Sprawdź |
| 3. Świat Supli Różeniec Górski, 90 kaps. | ekstrakt z korzenia, 1% salidrozydów, kapsułka żelatynowa | 1 kapsułka: 500 mg ekstraktu, 5 mg salidrozydów | producent nie deklaruje | 29,99 zł, 0,33 zł za dzień | Sprawdź |
| 4. Świat Supli Ashwagandha, 60 kaps. | ekstrakt z korzenia, 2% witanolidów, kapsułka żelatynowa | 1 kapsułka: 500 mg ekstraktu, 10 mg witanolidów | może zawierać mleko, soję, orzeszki ziemne, orzechy, sezam, owies, jaja, skorupiaki | 19,99 zł, 0,33 zł za dzień | Sprawdź |
| 5. Promaker Ashwagandha PRO+, 60 kaps. | ekstrakt z korzenia, 2% witanolidów, kapsułka żelatynowa (skład jak poz. 4) | 1 kapsułka: 500 mg ekstraktu, 10 mg witanolidów | może zawierać mleko, soję, orzeszki ziemne, orzechy, sezam, owies, jaja, skorupiaki | 27,99 zł, 0,47 zł za dzień | Sprawdź |
Ceny i dostępność: odczyt ze sklepu 12.10.2026. Koszt dnia to cena opakowania podzielona przez liczbę porcji dziennych według producenta.
Doctor’s Best Bacopa 320 mg, 60 kaps.
Dla kogo: dla zdrowych dorosłych, którzy chcą sprawdzić bakopę na pamięć przez 12 tygodni, bo tyle trwały badania [1].
W 1 kapsułce według karty produktu: 320 mg ekstraktu z całej rośliny Synapsa, standaryzowanego na 55 procent bakozydów, czyli 176 mg bakozydów. Masa ekstraktu mieści się w zakresie 300-450 mg dziennie z przeglądu badań, ale przegląd obejmował 3 różne ekstrakty, więc to parametr etykiety, a nie dowód równoważności z badanym preparatem [1]. Dla bakopy nie ma dopuszczonych w UE oświadczeń zdrowotnych [10].
Skład: ekstrakt z bakopy drobnolistnej, hypromeloza (kapsułka roślinna), celuloza mikrokrystaliczna, dwutlenek krzemu, stearynian magnezu. Producent nie deklaruje alergenów w składzie.
Producent zaleca 1 kapsułkę dziennie, z posiłkiem lub bez. Nie przekraczaj zalecanej porcji i przechowuj produkt w miejscu niedostępnym dla małych dzieci. Przy lekach przyjmowanych na stałe zapytaj lekarza lub farmaceutę.
Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.
Aliness Bacopa Monnieri Extract 50% 500 mg, 100 kaps.
Dla kogo: dla zdrowych dorosłych, którzy chcą sprawdzić bakopę przy niższym koszcie dziennej porcji.
W 1 kapsułce według karty produktu: 500 mg ekstraktu z bakopy standaryzowanego na 50 procent bakozydów, czyli 250 mg bakozydów. To więcej niż 300-450 mg ekstraktu dziennie w przeglądzie badań [1]; nie zwiększaj porcji ponad zaleconą przez producenta.
Skład: ekstrakt z bakopy drobnolistnej standaryzowany na bakozydy, otoczka kapsułki z hydroksypropylometylocelulozy. Producent nie deklaruje alergenów w składzie.
Producent zaleca 1 kapsułkę dziennie w trakcie posiłku. Nie przekraczaj zalecanej porcji i przechowuj produkt w miejscu niedostępnym dla małych dzieci. Przy lekach przyjmowanych na stałe zapytaj lekarza lub farmaceutę.
Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.
Świat Supli Różeniec Górski, 90 kaps.
Dla kogo: dla dorosłych, którzy chcą wypróbować różeniec górski i szukają ekstraktu z korzenia z podaną na etykiecie standaryzacją. To parametr składu, a nie obietnica działania: badania różeńca dały sprzeczne wyniki (sekcja 4.1).
W 1 kapsułce według karty produktu: 500 mg ekstraktu z korzenia różeńca górskiego, standaryzowanego na 1 procent salidrozydów, czyli 5 mg salidrozydów. Badania różeńca przy zmęczeniu psychicznym dały sprzeczne wyniki i nie przenosimy ich na ten produkt [6].
Skład: ekstrakt z korzenia różeńca górskiego, kapsułka z żelatyny wołowej, woda oczyszczona. Producent nie deklaruje alergenów w składzie.
Producent zaleca 1 kapsułkę dziennie, popitą dużą ilością wody. Nie przekraczaj zalecanej porcji i przechowuj produkt w miejscu niedostępnym dla małych dzieci. Różeniec może wchodzić w interakcję z losartanem [17].
Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: różeniec górski jest przeciwwskazany u kobiet w ciąży i karmiących piersią. Osoby z chorobami autoimmunologicznymi, zaburzeniami snu i przyjmujące leki przeciwdepresyjne powinny przed zastosowaniem skonsultować się z lekarzem.
Świat Supli Ashwagandha, 60 kaps.
Dla kogo: dla dorosłych, którzy chcą wypróbować ashwagandhę i nie należą do żadnej z grup z sekcji 8 (ciąża, karmienie, choroby wątroby, tarczycy i autoimmunologiczne, hormonozależny rak prostaty, planowana operacja, leki z listy interakcji). Według NCCIH dowodów na wpływ na funkcje poznawcze jest za mało [14].
W 1 kapsułce według karty produktu: 500 mg ekstraktu z korzenia ashwagandhy, standaryzowanego na 2 procent witanolidów, czyli 10 mg witanolidów, czyli nie więcej niż limit składu z uchwały Zespołu do spraw Suplementów Diety [34]; to limit, a nie dawka o udowodnionym działaniu.
Skład: ekstrakt z korzenia ashwagandhy, celuloza mikrokrystaliczna, kapsułka z żelatyny wołowej, woda oczyszczona. Według producenta może zawierać mleko łącznie z laktozą, soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, nasiona sezamu, owies, jaja i skorupiaki.
Producent zaleca 1 kapsułkę dziennie, popitą wodą. Nie przekraczaj zalecanej porcji. Nie łącz z lekami uspokajającymi i nasennymi ani z lekami przeciwpadaczkowymi i nie podawaj dzieciom [34]; przy lekach na cukrzycę, nadciśnienie, tarczycę i lekach immunosupresyjnych zapytaj lekarza [14]. Przy zażółceniu skóry lub oczu, świądzie albo nudnościach przerwij przyjmowanie i pilnie skontaktuj się z lekarzem [35].
Nie stosuj w ciąży ani podczas karmienia piersią [34] [14].
Promaker Ashwagandha PRO+, 60 kaps.
Dla kogo: dla tych samych osób co poprzedni produkt (te same wykluczenia z sekcji 8, w tym hormonozależny rak prostaty), które wolą markę Promaker. Według karty skład jest taki sam jak w Świat Supli Ashwagandha, a cena porcji wyższa.
W 1 kapsułce według karty produktu: 500 mg ekstraktu z korzenia ashwagandhy, standaryzowanego na 2 procent witanolidów, czyli 10 mg witanolidów, czyli nie więcej niż limit składu z uchwały Zespołu do spraw Suplementów Diety [34]; to limit, a nie dawka o udowodnionym działaniu.
Skład: ekstrakt z korzenia ashwagandhy, celuloza mikrokrystaliczna, kapsułka z żelatyny wołowej, woda oczyszczona. Według producenta może zawierać mleko łącznie z laktozą, soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, nasiona sezamu, owies, jaja i skorupiaki.
Karta zaleca 1 porcję dziennie, popitą wodą (w opisie użyto słowa tabletka, a produkt ma postać kapsułek). Nie przekraczaj zalecanej porcji. Nie łącz z lekami uspokajającymi i nasennymi ani z lekami przeciwpadaczkowymi i nie podawaj dzieciom [34]; przy lekach na cukrzycę, nadciśnienie, tarczycę i lekach immunosupresyjnych zapytaj lekarza [14]. Przy zażółceniu skóry lub oczu, świądzie albo nudnościach przerwij przyjmowanie i pilnie skontaktuj się z lekarzem [35].
Nie stosuj w ciąży ani podczas karmienia piersią [34] [14].
Jak wybrać:
- Jeśli porównujesz preparaty bakopy po etykiecie, Doctor’s Best Bacopa podaje 320 mg ekstraktu standaryzowanego na 55 procent bakozydów w porcji; masa ekstraktu mieści się w zakresie 300-450 mg z przeglądu badań, ale przegląd obejmował 3 różne ekstrakty, więc to parametr etykiety, a nie dowód równoważności z badanym preparatem [1].
- Jeśli ważniejszy jest dla Ciebie koszt dnia, wybierz Aliness Bacopa Monnieri Extract 50%; pamiętaj, że porcja 500 mg ekstraktu jest wyższa niż w opisanych badaniach.
- Jeśli porównujesz preparaty różeńca, sprawdź standaryzację: Świat Supli Różeniec Górski podaje w porcji 500 mg ekstraktu z korzenia i 5 mg salidrozydów; badania różeńca dały sprzeczne wyniki (sekcja 4.1).
- Jeśli porównujesz preparaty ashwagandhy, sprawdź ilość witanolidów w porcji dziennej: Świat Supli Ashwagandha podaje 10 mg, czyli nie przekracza limitu składu z uchwały Zespołu do spraw Suplementów Diety [34]. To limit, a nie dawka o udowodnionym działaniu; przed zakupem sprawdź wszystkie przeciwwskazania i interakcje z sekcji 8.
Bakopa, różeniec i ashwagandha w sklepie Świat Supli
Produkty z porównania etykiet w sekcji 7.
8. Bezpieczeństwo i interakcje ziół na pamięć
- Miłorząb może zwiększać ryzyko krwawień u osób przyjmujących leki przeciwkrzepliwe, np. warfarynę [13]. EMA wymienia też interakcje z lekami przeciwpłytkowymi, dabigatranem, nifedypiną i efawirenzem, zaleca odstawienie 3-4 dni przed zabiegiem i ostrożność przy padaczce, a ciążę uznaje za przeciwwskazanie [28].
- Żeń-szeń amerykański osłabił działanie warfaryny u 20 zdrowych osób: szczytowy INR (wskaźnik krzepnięcia krwi) był niższy niż przy placebo o 0,19 [19]. Część ekspertów odradza żeń-szeń dzieciom i kobietom w ciąży [36].
- Ashwagandha bywa przyczyną uszkodzenia wątroby: w serii 5 przypadków żółtaczka, świąd i nudności pojawiły się po 2-12 tygodniach [35], a w serii 8 przypadków z Indii zmarły 3 osoby z wcześniejszą przewlekłą chorobą wątroby [37]. U osób z subkliniczną niedoczynnością tarczycy zmieniała wyniki hormonów tarczycy [38], a opisano też nadczynność tarczycy po jej przyjmowaniu [39]. NCCIH odradza ashwagandhę w ciąży, podczas karmienia, przed operacją, przy chorobach autoimmunologicznych i tarczycy oraz przy hormonozależnym raku prostaty, a także ostrzega przed interakcjami z lekami na cukrzycę, nadciśnienie i padaczkę, lekami immunosupresyjnymi i uspokajającymi oraz hormonami tarczycy [14]. W Polsce zalecane jest najwyżej 10 mg witanolidów w porcji dziennej [34], a w Danii sprzedaż takich produktów jest zakazana [40]. Jak długo ją brać, opisujemy w tekście ashwagandha: jak długo brać i czy robić przerwy.
- Różeniec może powodować zawroty i ból głowy oraz bezsenność i wchodzić w interakcję z losartanem, lekiem na nadciśnienie [17].
Jeśli bierzesz leki na stałe, pokaż skład suplementu lekarzowi albo farmaceucie przed zakupem; pary, których nie należy łączyć, opisujemy w tekście jakich suplementów nie łączyć. Gdy po ashwagandzie albo innym zielu zauważysz zażółcenie skóry lub oczu, uporczywy świąd, nudności albo ból brzucha, przerwij przyjmowanie i pilnie skontaktuj się z lekarzem; takie objawy opisano przy uszkodzeniu wątroby po ashwagandzie [35].
9. Kiedy problemy z pamięcią wymagają lekarza, a kiedy 112?
Umów się do lekarza rodzinnego, gdy problemy z pamięcią przeszkadzają Ci w codziennym życiu albo gdy martwisz się o starszego krewnego, który coraz częściej zapomina [33]. Nie diagnozuj przyczyny sam [33]. Wczesnymi objawami, które warto omówić z lekarzem, są trudności z koncentracją i codziennymi czynnościami, problemy ze znalezieniem słów, dezorientacja w czasie i miejscu oraz zmiany nastroju [41].
Dzwoń na 112 od razu, gdy nagle pojawi się opadnięcie połowy twarzy, osłabienie ręki, zaburzenia mowy, nagłe splątanie lub utrata pamięci, osłabienie jednej strony ciała, utrata widzenia albo bardzo silny ból głowy. To mogą być objawy udaru. Dzwoń także wtedy, gdy objawy minęły, jeśli wystąpiły w ciągu ostatnich 24 godzin, i nie jedź sam do szpitala [42]. Przy objawach udaru nie czekaj na wizytę u lekarza rodzinnego.
Jeśli problemom z pamięcią towarzyszy przygnębienie, beznadzieja albo myśli o zrobieniu sobie krzywdy, zadzwoń pod bezpłatny numer 800 70 2222 (całą dobę), a w nagłym zagrożeniu życia na 112 [43].
10. Najczęstsze pytania
10.1. Które zioła na pamięć mają dowody u zdrowych osób?
Bakopa drobnolistna: kilka badań z placebo u zdrowych dorosłych pokazało po 12 tygodniach lepsze swobodne przypominanie [1]; wyniki dla uwagi są niejednoznaczne [2] [3]. Miłorząb u zdrowych nie poprawił pamięci [4].
10.2. Jakie polskie zioła na pamięć i krążenie mózgowe?
Opisane przez nas próby szałwii, melisy, rozmarynu i mięty u zdrowych osób dotyczyły głównie jednorazowego podania [9] [21] [24] [25], a małe badania szałwii i melisy u osób z chorobą Alzheimera trwały 4 miesiące [20] [22]. Jedno małe badanie herbaty miętowej zmierzyło większy przepływ krwi w korze przedczołowej, ale to za mało, by polecać ją na krążenie mózgowe [25].
10.3. Czy można łączyć różne zioła na pamięć?
Badania sprawdzały głównie pojedyncze zioła. Według NCCIH korzyść żeń-szenia dla pamięci pojawiała się w badaniach dopiero z dodatkiem miłorzębu [36]. Łącząc kilka ziół, sumujesz ich ostrzeżenia, dlatego przy lekach skonsultuj zestaw z lekarzem albo farmaceutą.
10.4. Czy zioła na pamięć są odpowiednie dla dzieci i osób starszych?
Dla dzieci nie: EMA przewiduje leki z miłorzębem i różeńcem tylko dla dorosłych, a polskie zalecenie dla ashwagandhy wyklucza dzieci [29] [30] [34]. Osoby starsze uczestniczyły w badaniach bakopy i miłorzębu [15] [5], ale częściej biorą leki, więc przed zakupem powinny sprawdzić interakcje z lekarzem.
10.5. Czy ashwagandha jest bezpieczna dla wątroby i tarczycy?
U większości osób w krótkich badaniach była dobrze tolerowana, ale opisano przypadki uszkodzenia wątroby i nadczynności tarczycy [44] [35] [39]. Nie stosuj jej przy chorobach wątroby i tarczycy ani w ciąży i podczas karmienia [14] [45].
11. Podsumowanie
- Bakopa drobnolistna w badaniach z placebo u zdrowych dorosłych dała po 12 tygodniach lepsze przypominanie; poprawa uwagi jest niepewna [1] [3].
- Miłorząb nie poprawia pamięci zdrowych osób i nie zapobiega demencji; może pomóc części osób z łagodną demencją [4] [27] [5].
- Różeniec, żeń-szeń i ashwagandha mają małe badania; ashwagandha wymaga ostrożności przy wątrobie i tarczycy [6] [7] [14].
- Nagłe splątanie, utrata pamięci, opadnięcie twarzy albo zaburzenia mowy to powód, by od razu dzwonić na 112 [42].
- Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.
12. Źródła
- Pase M.P., Kean J., Sarris J. i wsp., 2012, The cognitive-enhancing effects of Bacopa monnieri: a systematic review of randomized, controlled human clinical trials, Journal of Alternative and Complementary Medicine 18(7):647-652 (6 badań z losowaniem u dorosłych bez otępienia, każde 12 tygodni; 3 różne ekstrakty w dawce 300-450 mg ekstraktu dziennie; bakopa poprawiła wynik w 9 z 17 testów swobodnego przypominania; mało dowodów poprawy w innych obszarach poznawczych): doi.org
- Kongkeaw C., Dilokthornsakul P., Thanarangsarit P. i wsp., 2014, Meta-analysis of randomized controlled trials on cognitive effects of Bacopa monnieri extract, Journal of Ethnopharmacology 151(1):528-535 (9 badań z placebo, 518 uczestników, standaryzowane ekstrakty co najmniej 12 tygodni; w metaanalizie 437 osób krótszy czas testu Trail B o 17,9 ms, 95% CI -24,6 do -11,2, i krótszy czas reakcji z wyborem o 10,6 ms; autorzy: możliwa poprawa głównie szybkości uwagi, potrzebne duże badanie): doi.org
- Tiemtad P., Ingkaninan K., Temkitthawon P. i wsp., 2026, Comparative effects of Bacopa monnieri and Ginkgo biloba on cognitive functions: A systematic review and network meta-analysis, Phytomedicine 153:157915 (29 badań z losowaniem, 2107 zdrowych dorosłych, wyszukiwanie do listopada 2024; bakopa w dawce co najmniej 600 mg dziennie lepsza dla pamięci roboczej niż placebo, SMD 2,03, 95% CI 1,28-2,78; przy pamięci odroczonej niższa dawka bakopy lepsza od niskiej dawki miłorzębu i placebo; bez istotnych różnic w uwadze podtrzymywanej, selektywnej i szybkości przetwarzania; brak bezpośrednich porównań ogranicza siłę wniosków): doi.org
- Laws K.R., Sweetnam H., Kondel T.K., 2012, Is Ginkgo biloba a cognitive enhancer in healthy individuals? A meta-analysis, Human Psychopharmacology 27(6):527-533 (13 badań pamięci, 1132 osoby; d = -0,04, 95% CI -0,17 do 0,07; podobnie funkcje wykonawcze i uwaga; brak dającego się ustalić efektu u zdrowych, niezależnie od wieku, dawki i czasu): doi.org
- Wieland L.S., Ludeman E., Chi Y. i wsp., 2026, Ginkgo biloba for cognitive impairment and dementia, Cochrane Database of Systematic Reviews, CD013661.pub2 (82 badania, 10 613 uczestników; w łagodnych zaburzeniach poznawczych po 6 miesiącach prawdopodobnie brak efektu; w demencji możliwe małe do umiarkowanych korzyści po 6 miesiącach, dowody niskiej pewności; działania niepożądane podobne jak w placebo do 12 miesięcy; według streszczenia dla pacjentów niewiele badań w demencji trwało dłużej niż 6 miesięcy, więc korzyści i szkody dłuższego stosowania są nieznane): doi.org
- Ishaque S., Shamseer L., Bukutu C., Vohra S., 2012, Rhodiola rosea for physical and mental fatigue: a systematic review, BMC Complementary and Alternative Medicine 12:70 (11 badań; skuteczność przy zmęczeniu psychicznym w 3 z 5 badań z losowaniem; wszystkie badania z wysokim lub niejasnym ryzykiem błędu; wyniki sprzeczne): doi.org
- Geng J., Dong J., Ni H. i wsp., 2010, Ginseng for cognition, Cochrane Database of Systematic Reviews CD007769.pub2 (9 badań z placebo, 8 u zdrowych; do analizy nadawało się 5, danych nie dało się połączyć; brak przekonujących dowodów poprawy funkcji poznawczych u zdrowych i brak dowodów wysokiej jakości w demencji; bez poważnych działań niepożądanych): doi.org
- Zhu X., Zeng Q., Lei Y., Xu D., 2026, Effects of Withania somnifera (L.) Dunal (Ashwagandha) on cognitive and physical function in adults: a systematic review and meta-analysis, Frontiers in Pharmacology 17:1799467 (20 badań z losowaniem, 1249 uczestników, funkcje poznawcze i fizyczne, populacje mieszane, także kliniczne, wyszukiwanie do 1.02.2026; pamięć: 6 badań, 366 uczestników, SMD 0,52, 95% CI 0,27-0,78, bez osobnej analizy dla zdrowych; uwaga i szybkość przetwarzania SMD 0,29, 95% CI 0,07-0,51; funkcje wykonawcze SMD -0,42; ocena globalnych funkcji poznawczych tylko w 1 badaniu): doi.org
- Kennedy D.O., Pace S., Haskell C. i wsp., 2006, Effects of cholinesterase inhibiting sage (Salvia officinalis) on mood, anxiety and performance on a psychological stressor battery, Neuropsychopharmacology 31(4):845-852 (30 zdrowych osób, układ naprzemienny, pojedyncze dawki 300 i 600 mg suszonego liścia szałwii lekarskiej albo placebo; lepszy nastrój po obu dawkach; wykonanie zadań wielozadaniowych lepsze po 600 mg, gorsze po 300 mg w późniejszym pomiarze): doi.org
- Komisja Europejska, EU Register of nutrition and health claims made on foods (rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych; oświadczenia dla substancji roślinnych ze statusem on hold nie są dopuszczonymi oświadczeniami; odczyt 7.10.2026): ec.europa.eu
- Komisja Europejska, 2011, MEMO/11/868, Questions and answers on health claims (ocena oświadczeń dla składników roślinnych wstrzymana; dostęp 4.10.2026): ec.europa.eu
- Morgan A., Stevens J., 2010, Does Bacopa monnieri improve memory performance in older persons? Results of a randomized, placebo-controlled, double-blind trial, Journal of Alternative and Complementary Medicine 16(7):753-759 (98 zdrowych osób powyżej 55 lat rozpoczęło, 81 ukończyło; ekstrakt BacoMind 300 mg dziennie albo placebo przez 12 tygodni; lepsze uczenie się słów i odroczone przypominanie w AVLT niż w placebo; bez istotnej różnicy w teście figury złożonej, kwestionariuszu skarg na pamięć i Trail Making Test; więcej działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego niż w placebo): doi.org
- National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH), Ginkgo (brak rozstrzygających dowodów pomocy w jakiejkolwiek chorobie; nie zapobiega demencji ani nie spowalnia jej postępu; możliwa niewielka korzyść w objawach demencji przy większych dawkach, dowody niespójne; niepewny wpływ na sprawność umysłową zdrowych; częste działania: zawroty i ból głowy, dolegliwości żołądkowo-jelitowe; może zwiększać ryzyko krwawień u osób przyjmujących leki przeciwkrzepliwe, np. warfarynę; może być niebezpieczny w ciąży; świeże nasiona trujące; odczyt 12.10.2026): nccih.nih.gov
- NCCIH, Ashwagandha (niektóre preparaty mogą pomagać przy bezsenności i stresie; za mało dowodów, by ocenić wpływ na funkcje poznawcze; może być bezpieczna krótkoterminowo do 3 miesięcy, brak danych o długim stosowaniu; senność, dolegliwości żołądkowe, biegunka, wymioty; rzadkie przypadki uszkodzenia wątroby; unikać w ciąży i nie stosować podczas karmienia; niezalecana przed operacją ani przy chorobach autoimmunologicznych i tarczycy; możliwe interakcje z lekami na cukrzycę i nadciśnienie, immunosupresyjnymi, uspokajającymi, przeciwpadaczkowymi i hormonami tarczycy; unikać przy hormonozależnym raku prostaty; odczyt 12.10.2026): nccih.nih.gov
- Calabrese C., Gregory W.L., Leo M. i wsp., 2008, Effects of a standardized Bacopa monnieri extract on cognitive performance, anxiety, and depression in the elderly: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial, Journal of Alternative and Complementary Medicine 14(6):707-713 (54 osoby w wieku 65 lat i starsze bez objawów otępienia, 48 ukończyło, po 24 w grupie; standaryzowany ekstrakt 300 mg dziennie albo placebo przez 12 tygodni; lepszy wynik odroczonego przypominania słów AVLT niż w placebo po uwzględnieniu wyjściowego deficytu; bez wpływu na test podzielnej uwagi i test cyfr; działania niepożądane: bakopa 9 osób, placebo 10, głównie dolegliwości żołądkowe): doi.org
- Choudhary D., Bhattacharyya S., Bose S., 2017, Efficacy and Safety of Ashwagandha (Withania somnifera (L.) Dunal) Root Extract in Improving Memory and Cognitive Functions, Journal of Dietary Supplements 14(6):599-612 (badanie pilotażowe, 50 dorosłych z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi; ekstrakt z korzenia 300 mg 2 razy dziennie albo placebo przez 8 tygodni; lepsze wyniki niż w placebo w testach pamięci natychmiastowej i ogólnej, funkcji wykonawczych, uwagi i szybkości przetwarzania): doi.org
- NCCIH, Rhodiola (za mało danych, by ocenić przydatność w jakimkolwiek celu zdrowotnym; prawdopodobnie bezpieczny do 12 tygodni; działania: zawroty i ból głowy, bezsenność, suchość w ustach albo nadmiar śliny; opisano interakcję z losartanem; mało wiadomo o ciąży i karmieniu; odczyt 12.10.2026): nccih.nih.gov
- Chen N., Yu L., Hua Q. i wsp., 2026, Ginseng for Cognitive Function in Elderly Adults with Mild Cognitive Impairment, Alzheimer’s Disease, or Dementia: A Systematic Review and Meta-Analysis, Current Neuropharmacology (online 16.03.2026) (9 badań, 617 starszych osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi, chorobą Alzheimera lub demencją; MMSE wyższy o 0,38 punktu, 95% CI 0,03-0,74, ADAS-Cog niższy o 2,21 punktu; poprawa nie osiągnęła progu znaczenia klinicznego; korzyść w podgrupie 4,5 g żeń-szenia dziennie): doi.org
- Yuan C.S., Wei G., Dey L. i wsp., 2004, Brief communication: American ginseng reduces warfarin’s effect in healthy patients: a randomized, controlled trial, Annals of Internal Medicine 141(1):23-27 (20 zdrowych osób; po 2 tygodniach przyjmowania żeń-szenia amerykańskiego niższy szczytowy INR niż w placebo, różnica -0,19, 95% CI -0,36 do -0,07, i niższe stężenie warfaryny; badanie u zdrowych, nie u pacjentów leczonych warfaryną): doi.org
- Akhondzadeh S., Noroozian M., Mohammadi M. i wsp., 2003, Salvia officinalis extract in the treatment of patients with mild to moderate Alzheimer’s disease: a double blind, randomized and placebo-controlled trial, Journal of Clinical Pharmacy and Therapeutics 28(1):53-59 (42 osoby w wieku 65-80 lat z łagodną do umiarkowanej chorobą Alzheimera, 3 ośrodki w Teheranie; wyciąg 60 kropli dziennie albo placebo przez 4 miesiące; ocena zmian w skalach ADAS-cog i CDR): doi.org
- Kennedy D.O., Wake G., Savelev S. i wsp., 2003, Modulation of mood and cognitive performance following acute administration of single doses of Melissa officinalis (Lemon balm) with human CNS nicotinic and muscarinic receptor-binding properties, Neuropsychopharmacology 28(10):1871-1881 (20 zdrowych młodych osób, pojedyncze dawki 600, 1000 i 1600 mg suszonego liścia melisy albo placebo w odstępach 7 dni; lepsze wyniki pamięci i większy spokój po podaniu; wcześniejsze badanie tego zespołu z innym ekstraktem wykazało pogorszenie zadań pamięciowych na czas): doi.org
- Akhondzadeh S., Noroozian M., Mohammadi M. i wsp., 2003, Melissa officinalis extract in the treatment of patients with mild to moderate Alzheimer’s disease: a double blind, randomised, placebo controlled trial, Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry 74(7):863-866 (42 osoby w wieku 65-80 lat, 4 miesiące, wyciąg 60 kropli dziennie albo placebo; lepszy wynik w skalach ADAS-cog i CDR niż w placebo; pobudzenie częstsze w grupie placebo): doi.org
- Noguchi-Shinohara M., Hamaguchi T., Sakai K. i wsp., 2023, Effects of Melissa officinalis Extract Containing Rosmarinic Acid on Cognition in Older Adults Without Dementia: A Randomized Controlled Trial, Journal of Alzheimer’s Disease 91(2):805-814 (323 osoby z subiektywnymi lub łagodnymi zaburzeniami poznawczymi; ekstrakt melisy z 500 mg kwasu rozmarynowego dziennie albo placebo przez 96 tygodni; brak istotnych różnic w pomiarach poznawczych; w analizie podgrupy bez nadciśnienia mniejszy wzrost CDR-SB, p = 0,036): doi.org
- Pengelly A., Snow J., Mills S.Y. i wsp., 2012, Short-term study on the effects of rosemary on cognitive function in an elderly population, Journal of Medicinal Food 15(1):10-17 (28 osób, średnia wieku 75 lat, układ naprzemienny z placebo, pojedyncze dawki sproszkowanego liścia rozmarynu; 750 mg poprawiło szybkość pamięci, 6000 mg ją pogorszyło; inne testy poznawcze z niespójnymi efektami szkodliwymi): doi.org
- Netzler L., Lovell B., 2025, A Randomized Placebo-Controlled Clinical Trial Exploring the Short-Term Cognitive and Cerebrovascular Effects of Consuming Peppermint Tea: A Mediation Study, Human Psychopharmacology 40(3):e70005 (25 dorosłych, pojedyncza ślepa próba, grupy równoległe; 200 ml herbaty miętowej albo napój kontrolny jednorazowo; większa poprawa wyników testów komputerowych i większy przepływ krwi w korze przedczołowej niż w grupie kontrolnej; przepływ nie tłumaczył zmiany wyników; autorzy postulują większe badania): doi.org
- Small G.W., Siddarth P., Li Z. i wsp., 2018, Memory and Brain Amyloid and Tau Effects of a Bioavailable Form of Curcumin in Non-Demented Adults: A Double-Blind, Placebo-Controlled 18-Month Trial, American Journal of Geriatric Psychiatry 26(3):266-277 (40 osób w wieku 51-84 lat bez otępienia: 21 kurkumina w formie Theracurmin 90 mg 2 razy dziennie, 19 placebo, 18 miesięcy; lepsze wyniki testów pamięci słownej i wzrokowej oraz uwagi niż w placebo, np. różnica dla długotrwałego przypominania d = 0,68, p = 0,05): doi.org
- DeKosky S.T., Williamson J.D., Fitzpatrick A.L. i wsp., 2008, Ginkgo biloba for prevention of dementia: a randomized controlled trial (badanie GEM), JAMA 300(19):2253-2262 (3069 osób w wieku 75 lat i starszych, ekstrakt 120 mg 2 razy dziennie, mediana obserwacji 6,1 roku; demencja HR 1,12, 95% CI 0,94 do 1,33; profil działań niepożądanych podobny w obu grupach): doi.org
- European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products (HMPC), 2015, European Union herbal monograph on Ginkgo biloba L., folium, EMA/HMPC/321097/2012 (wskazanie: poprawa związanych z wiekiem zaburzeń poznawczych i jakości życia w łagodnej demencji; ekstrakt suchy 35-67:1, dawka 120 do 240 mg jednorazowo, 240 mg na dobę, co najmniej 8 tygodni, ocena po 3 miesiącach; przeciwwskazanie: ciąża; karmienie piersią niezalecane; odstawienie 3 do 4 dni przed zabiegiem; padaczka; interakcje z lekami przeciwkrzepliwymi, przeciwpłytkowymi, dabigatranem, nifedypiną i efawirenzem; działania niepożądane; dostęp 4.10.2026): ema.europa.eu
- European Medicines Agency, Ginkgo folium – herbal medicinal product, podsumowanie wniosków HMPC (suchy ekstrakt: poprawa związanych z wiekiem zaburzeń poznawczych i jakości życia dorosłych z łagodną demencją, stosowanie ugruntowane; sproszkowany liść, stosowanie tradycyjne: ulga przy uczuciu ciężkich nóg i zimnych dłoni i stóp przy drobnych problemach z krążeniem, dopiero po wykluczeniu poważnych chorób przez lekarza; tylko dorośli; lekarz, gdy objawy demencji nie poprawią się po 3 miesiącach albo się nasilą; odczyt 12.10.2026): ema.europa.eu
- European Medicines Agency, Rhodiolae roseae rhizoma et radix – herbal medicinal product, podsumowanie wniosków HMPC (na podstawie tradycyjnego stosowania: czasowa ulga w objawach stresu, takich jak zmęczenie i uczucie osłabienia; tylko dorośli powyżej 18 lat; bez porady lekarza nie dłużej niż 2 tygodnie; małe badania z placebo miały liczne niedociągnięcia; odczyt 12.10.2026): ema.europa.eu
- Foroumandi E., Javan R., Moayed L. i wsp., 2023, The effects of fenugreek seed extract supplementation in patients with Alzheimer’s disease: A randomized, double-blind, placebo-controlled trial, Phytotherapy Research 37(1):285-294 (82 osoby z chorobą Alzheimera w domach opieki w Iranie, 5 ml wyciągu z nasion kozieradki albo placebo przez 4 miesiące; streszczenie podaje poprawę pamięci w porównaniu z początkiem badania w grupie kozieradki, bez liczbowej różnicy względem placebo): doi.org
- Us S.A., Taşcı S., Demirtaş A.O., 2025, The effect of lavender essential oil aromatherapy on anxiety and fatigue in patients with implantable cardioverter defibrillator: randomized controlled trial, Explore 21(5):103233 (86 osób z wszczepionym kardiowerterem-defibrylatorem; inhalacja olejku lawendowego przez 2 minuty przed snem przez 4 tygodnie albo zwykła opieka; ocena lęku i zmęczenia, nie pamięci): doi.org
- NHS, Memory loss (amnesia) (wizyta u lekarza rodzinnego, gdy problemy z pamięcią wpływają na codzienne życie; częste odwracalne przyczyny: stres, lęk, depresja, bezsenność; czasem objaw demencji; nie diagnozuj przyczyny samodzielnie; przegląd 9.10.2023, odczyt 12.10.2026): nhs.uk
- Zespół do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym, uchwała nr 7/2020 w sprawie Withania somnifera z dnia 7 lutego 2020 r. (najwyżej 10 mg witanolidów w porcji dziennej; zalecane ostrzeżenie: nie stosować z lekami uspokajającymi, nasennymi i przeciwpadaczkowymi, u dzieci, w ciąży i podczas karmienia): gov.pl
- Björnsson H.K., Björnsson E.S., Avula B. i wsp., 2020, Ashwagandha-induced liver injury: A case series from Iceland and the US Drug-Induced Liver Injury Network, Liver International (5 przypadków; żółtaczka, nudności, senność, świąd i dyskomfort w brzuchu po 2-12 tygodniach; uszkodzenie cholestatyczne lub mieszane; normalizacja wyników w ciągu 1-5 miesięcy u 4 osób, 1 osoba utracona z obserwacji): doi.org
- NCCIH, Asian Ginseng (niewielka liczba badań sugeruje poprawę niektórych funkcji poznawczych u dorosłych w średnim wieku, nie u młodych; korzyść dla pamięci zależała od dodatku miłorzębu; krótkotrwałe stosowanie doustne do 6 miesięcy w zalecanych ilościach wydaje się bezpieczne dla większości osób; niektórzy eksperci odradzają stosowanie u niemowląt, dzieci i kobiet w ciąży; odczyt 12.10.2026): nccih.nih.gov
- Philips C.A., Valsan A., Theruvath A.H. i wsp., 2023, Ashwagandha-induced liver injury: A case series from India and literature review, Hepatology Communications (8 przypadków po preparatach jednoskładnikowych; 5 osób z wcześniejszą przewlekłą chorobą wątroby, 3 z ostrą niewydolnością nałożoną na przewlekłą chorobę, wszystkie 3 zmarły): doi.org
- Sharma A.K., Basu I., Singh S., 2018, Efficacy and Safety of Ashwagandha Root Extract in Subclinical Hypothyroid Patients: A Double-Blind, Randomized Placebo-Controlled Trial, Journal of Alternative and Complementary Medicine (50 osób z TSH 4,5-10 µIU/l, 600 mg ekstraktu z korzenia dziennie przez 8 tygodni; niższe TSH oraz wyższe T3 i T4 niż przy placebo; badanie pilotażowe): doi.org
- Kamal H.I. i wsp., 2022, Ashwagandha as a Unique Cause of Thyrotoxicosis Presenting With Supraventricular Tachycardia, Cureus (opis przypadku: 73-letnia kobieta, nadczynność tarczycy i częstoskurcz nadkomorowy po przyjmowaniu ashwagandhy, ustąpienie po odstawieniu): doi.org
- Fødevarestyrelsen (duński urząd do spraw żywności), Ashwagandha i kosttilskud og drikkevarer (według oceny Duńskiego Uniwersytetu Technicznego niekorzystny wpływ na hormony płciowe i rozrodczość kobiet i mężczyzn, możliwy wpływ na przemianę materii, układ odpornościowy i ośrodkowy układ nerwowy; sprzedaż produktów z ashwagandhą w Danii nielegalna; dostęp 5.10.2026): foedevarestyrelsen.dk
- NHS, Symptoms of dementia (wczesne objawy: utrata pamięci, trudności z koncentracją i codziennymi czynnościami, problemy z mową, dezorientacja w czasie i miejscu, zmiany nastroju; demencja nie jest naturalną częścią starzenia, dlatego warto szybko porozmawiać z lekarzem; objawy podobne do udaru wymagają pilnej pomocy; odczyt 12.10.2026): nhs.uk
- NHS, Symptoms of a stroke (nagłe objawy: opadnięcie połowy twarzy, osłabienie ręki, zaburzenia mowy, test FAST; także nagłe splątanie i utrata pamięci, osłabienie połowy ciała, zaburzenia widzenia, silny ból głowy; natychmiastowe wezwanie pomocy, także gdy objawy minęły w ciągu ostatnich 24 godzin; nie jechać samemu na oddział ratunkowy; przegląd 12.09.2024, odczyt 12.10.2026): nhs.uk
- Ministerstwo Zdrowia, Gdzie uzyskać pomoc psychologiczną i psychiatryczną, gov.pl (Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym: całodobowa, bezpłatna pomoc pod numerem 800 70 2222; w nagłym zagrożeniu życia lub zdrowia numer alarmowy 112; dostęp 5.10.2026): gov.pl
- NIH Office of Dietary Supplements, 2025, Ashwagandha: Is it helpful for stress, anxiety, or sleep? Fact Sheet for Health Professionals, National Institutes of Health (dobra tolerancja do około 3 miesięcy, długoterminowe bezpieczeństwo nieznane; częste łagodne działania niepożądane: dolegliwości żołądkowe, luźne stolce, nudności, senność; rzadkie poważniejsze, w tym na wątrobę; możliwe interakcje m.in. z lekami uspokajającymi; ocena ryzyka Duńskiego Uniwersytetu Technicznego z 2020 r. i zakaz w Danii w 2023 r.; stanowisko ANSES z 2024 r.; kopia strony z 27.09.2026, odczyt na żywo 5.10.2026 i 12.10.2026 zablokowany): ods.od.nih.gov
- BfR (Federalny Instytut Oceny Ryzyka, Niemcy), 2024, Ashwagandha: food supplements with potential health risks, Communication 39/2024 z 10.09.2024 (dzieci, kobiety w ciąży i karmiące oraz osoby z ostrą lub przewlekłą chorobą wątroby nie powinny stosować; działania: nudności, wymioty, biegunka, senność, ból i zawroty głowy, wysypka; opisy uszkodzeń wątroby, w tym ostrej niewydolności; możliwe interakcje z lekami przeciwcukrzycowymi, przeciwnadciśnieniowymi i immunosupresyjnymi; bezpiecznej ilości nie da się ustalić): bfr.bund.de
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
