Żeń-szeń właściwy (Panax ginseng) zawiera ginsenozydy, a Europejska Agencja Leków uznaje dla jego korzenia tylko tradycyjne zastosowanie przy objawach osłabienia, takich jak zmęczenie, oparte na długim stosowaniu, a nie na badaniach klinicznych [1] [2]. Monografia EMA podaje dawki zależne od postaci, np. 600-2000 mg sproszkowanego korzenia dziennie, stosowane najwyżej przez 3 miesiące [1]. Najczęstszym działaniem niepożądanym jest bezsenność; EMA nie zaleca żeń-szenia w ciąży, podczas karmienia piersią i u osób poniżej 18 lat, a przy lekach przeciwzakrzepowych, na cukrzycę i przy chorobach autoimmunologicznych najpierw zapytaj lekarza [3] [1]. Większość badań nie wykazała poprawy wyników sportowych; dostępne dane nie pozwalają uznać żeń-szenia za skuteczny sposób zwiększania wydolności [3] [4].
Aktualizacja 15.10.2026: Opisaliśmy dawki żeń-szenia według monografii Europejskiej Agencji Leków, skutki uboczne, przeciwwskazania i interakcje z lekami oraz wyniki metaanaliz o wydolności i ciśnieniu krwi.
Produkty omawiane w artykule
Spis treści
1. Właściwości żeń-szenia: co potwierdzają badania?
Pod nazwą żeń-szeń sprzedaje się kilka roślin. Ten tekst dotyczy żeń-szenia właściwego, nazywanego też koreańskim lub azjatyckim, z którego korzenia wytwarza się żeń-szeń biały, czyli suszony, i czerwony, który przed suszeniem poddaje się działaniu pary [2] [3]. Który rodzaj wybrać i czym różni się od żeń-szenia amerykańskiego i syberyjskiego, porównujemy w tekście jaki żeń-szeń jest najwartościowszy.
Właściwości przypisywane żeń-szeniowi są szerokie, ale dowody skromne. Według amerykańskiego instytutu NCCIH większość badań klinicznych była mała, z udziałem poniżej 200 osób, i trwała krócej niż 3 miesiące [3]. Przegląd 19 badań z 2023 roku wskazał, że sam żeń-szeń może mieć niewielki korzystny wpływ na zmęczenie ogólne, niezwiązane z konkretną chorobą, a badania nad kontrolą cukru we krwi u chorych na cukrzycę są niejednoznaczne [3] [5]. Niektóre badania opisują poprawę funkcji seksualnych u mężczyzn z zaburzeniami erekcji [3]; tę grupę suplementów omawiamy w tekście suplementy na libido dla mężczyzn.
W Unii Europejskiej suplementy z żeń-szeniem nie mają dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, bo ocena oświadczeń dla roślin nie została zakończona [6]. Monografia EMA dotyczy produktów leczniczych o określonym składzie, a nie suplementów diety [2]. Preparaty z żeń-szeniem znajdziesz w kategorii adaptogeny w sklepie Świat Supli.
2. Ginsenozydy: co to jest?
Ginsenozydy należą do saponin triterpenowych. Większość ma czteropierścieniowy szkielet dammaranowy z przyłączonymi cukrami [7]. Leung i Wong (2010) opisali ponad 30 ginsenozydów, które dzieli się na dwie główne grupy: pochodne protopanaksadiolu, np. Rb1, i protopanaksatriolu, np. Rg1 [7]. Ich ilość i skład zależą od gatunku, wieku i części rośliny, sposobu uprawy, pory zbioru i przechowywania [7].
Po połknięciu ginsenozydy są rozkładane w przewodzie pokarmowym, także przez bakterie jelitowe, słabo przenikają przez błony komórkowe i mają niską biodostępność [7]. W analizie 25 preparatów z rynku USA z 2001 roku stężenia ginsenozydów różniły się nawet 15-krotnie między produktami w postaci kapsułek. Osobno ta sama analiza wykazała, że zawartość związków markerowych istotnie odbiegała od ilości deklarowanych na etykietach. To dane historyczne, sprzed ponad 20 lat [8]. Dlatego warto wybierać ekstrakt, którego etykieta podaje ilość ginsenozydów w porcji. Podana zawartość ułatwia porównanie preparatów, lecz sama deklaracja na etykiecie nie jest niezależnym potwierdzeniem jakości ani skuteczności.
3. Ile żeń-szenia dziennie? Dawki z monografii EMA
Nie ma jednej dawki żeń-szenia, bo zależy ona od postaci. Monografia EMA z 2024 roku podaje dla dorosłych i osób starszych m.in. takie dawki dzienne [1]:
- sproszkowany korzeń żeń-szenia białego: 600-2000 mg,
- suchy wyciąg etanolowy zawierający 4 procent ginsenozydów (suma ośmiu ginsenozydów wymienionych w monografii): 40-200 mg,
- inny suchy wyciąg etanolowy, bez podanej zawartości ginsenozydów: 200-670 mg,
- sproszkowany korzeń żeń-szenia czerwonego: 1200-1800 mg.
Monografia ogranicza stosowanie do 3 miesięcy, a jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 2 tygodnie w trakcie stosowania, zaleca kontakt z lekarzem [1]. Te dawki dotyczą produktów leczniczych o opisanym składzie. Suplementy zawierają często inne ekstrakty, np. standaryzowane na 20 procent ginsenozydów, więc dawek z monografii nie można przenosić na nie wprost; porcję suplementu stosuj zgodnie z etykietą. Badania nie ustaliły jednej dawki skutecznej dla wszystkich.
Jak długo można brać żeń-szeń? Monografia EMA przewiduje stosowanie najwyżej przez 3 miesiące [1]. NCCIH ocenia krótkotrwałe stosowanie, do 6 miesięcy, w zalecanych ilościach jako prawdopodobnie bezpieczne dla większości osób, ale zaznacza, że pojawiły się pytania o bezpieczeństwo długotrwałego przyjmowania [3]. Jeśli chcesz stosować żeń-szeń dłużej, omów to z lekarzem.
Po jakim czasie żeń-szeń zaczyna działać? Tego nie ustalono. Większość badań trwała krócej niż 3 miesiące [3]. Przykładowo w badaniu Dormal i współpracowników (2025) u 149 dorosłych z umiarkowanym stresem 200 mg sproszkowanego korzenia czerwonego żeń-szenia z uprawy hydroponicznej, w tym 24 mg ginsenozydów, dziennie przez 3 tygodnie zmniejszyło odczuwany stres bardziej niż placebo [9]. To wynik jednego badania i jednej postaci, a nie reguła dla każdego preparatu.
4. Czy żeń-szeń może działać jak preparaty na wydolność?
Nie ustalono, by żeń-szeń poprawiał wydolność fizyczną. NCCIH podaje, że większość badań nie wykazuje poprawy wyników sportowych [3]. W metaanalizie Bach i współpracowników (2016), obejmującej 12 badań z placebo i 630 uczestników, żeń-szeń w 4 badaniach nieznacznie zmniejszał zmęczenie, ale w 8 badaniach dotyczących sprawności fizycznej nie wykazał żadnej poprawy: standaryzowana różnica średnich wyniosła -0,01 [4].
Khan i współpracownicy (2022) przeanalizowali 14 badań u sportowców i osób aktywnych. Żeń-szeń nie wpływał istotnie na pułap tlenowy VO2max, odczuwany wysiłek, moc szczytową, tętno ani na kinazę kreatynową, czyli wskaźnik uszkodzenia mięśni. Jedyny istotny wynik, na granicy istotności statystycznej, dotyczył wyskoku pionowego przy dawkach powyżej 300 mg dziennie stosowanych do 4 tygodni [10]. Ikeuchi i współpracownicy (2022) połączyli 5 badań z udziałem 90 zdrowych dorosłych i opisali dłuższy czas wysiłku do wyczerpania po żeń-szeniu lub ginsenozydach niż po placebo, ale sami wskazali na nieprecyzyjność wyniku i możliwy błąd publikacji, a analizę sfinansowała firma, w której pracują autorzy [11].
Większość badań nie wykazała poprawy wyników sportowych; dostępne dane nie pozwalają uznać żeń-szenia za skuteczny sposób zwiększania wydolności [3] [4]. Żeń-szeń nie zastąpi treningu, snu ani jedzenia. Inne rośliny zaliczane do adaptogenów porównujemy w tekście najlepsze adaptogeny na stres.
5. Skutki uboczne żeń-szenia
Według NCCIH krótkotrwałe stosowanie doustne, do 6 miesięcy, w zalecanych ilościach wydaje się bezpieczne dla większości osób, a najczęstszym działaniem niepożądanym jest bezsenność [3]. Monografia EMA wymienia, bez podania częstości, dyskomfort w żołądku, nudności, wymioty, biegunkę, zaparcie, reakcje nadwrażliwości z pokrzywką i świądem oraz bezsenność [1]. Rzadko opisywano ciężką wysypkę, uszkodzenie wątroby i ciężkie reakcje alergiczne [3].
W przeglądzie Coon i Ernsta (2002) działania niepożądane w badaniach klinicznych preparatów z samym żeń-szeniem występowały podobnie często jak po placebo; najczęściej był to ból głowy, zaburzenia snu i dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Poważniejsze zdarzenia opisywano głównie w pojedynczych przypadkach i przy preparatach złożonych, gdzie trudno ustalić przyczynę [12].
Czy żeń-szeń podnosi ciśnienie? W metaanalizie Komishon i współpracowników (2016), obejmującej 17 badań z udziałem 1381 osób trwających co najmniej 4 tygodnie, żeń-szeń nie wpływał istotnie na ciśnienie skurczowe ani rozkurczowe [13]. Jeśli jednak leczysz nadciśnienie, każdy nowy preparat ziołowy omów z lekarzem, bo żeń-szeń może wchodzić w interakcje z lekami [3].
6. Przeciwwskazania: kto nie może brać żeń-szenia?
Monografia EMA jako przeciwwskazanie podaje nadwrażliwość na żeń-szeń. Nie zaleca stosowania u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat oraz w ciąży i podczas karmienia piersią, bo brakuje danych o bezpieczeństwie [1] [2]. NCCIH dodaje, że jeden ze związków żeń-szenia powodował wady wrodzone u zwierząt [3].
Ostrożność dotyczy też innych osób. Według NCCIH żeń-szeń może nasilać choroby autoimmunologiczne, zaburzać krzepnięcie krwi i obniżać stężenie glukozy, dlatego przy cukrzycy przed jego stosowaniem trzeba porozmawiać z lekarzem [3]. W metaanalizie Shishtar i współpracowników (2014) obejmującej 16 badań u osób z cukrzycą i bez niej glukoza na czczo była po żeń-szeniu niższa średnio o 0,31 mmol/l niż w grupach kontrolnych [14]. Jeśli masz chorobę autoimmunologiczną, zaburzenia krzepnięcia lub cukrzycę albo przyjmujesz leki na stałe, nie zaczynaj żeń-szenia bez rozmowy z lekarzem.
Przed planowaną operacją poinformuj chirurga i anestezjologa o przyjmowaniu żeń-szenia oraz uzgodnij termin jego odstawienia. W przeglądzie z 2001 roku żeń-szeń wymieniono wśród ziół, które w okresie okołooperacyjnym mogą sprzyjać krwawieniu i obniżeniu stężenia glukozy, a autorzy zalecili lekarzom pytanie o przyjmowane preparaty ziołowe przed zabiegiem [15]. Według przeglądu z 2024 roku amerykańskie towarzystwa anestezjologów zalecają odstawienie preparatów ziołowych 1-2 tygodnie przed planowym zabiegiem [16], ale termin w twoim przypadku ustala lekarz.
7. Interakcje żeń-szenia z lekami
Monografia EMA nie odnotowuje interakcji [1], ale NCCIH ostrzega, że żeń-szeń może wchodzić w interakcje z lekami [3]. Przegląd Coon i Ernsta opisuje możliwe interakcje z warfaryną, fenelzyną, czyli lekiem przeciwdepresyjnym z grupy inhibitorów MAO, oraz z alkoholem [12].
Dane o warfarynie są niespójne. W badaniu Yuana i współpracowników (2004) u 20 zdrowych osób żeń-szeń amerykański przez 2 tygodnie obniżał wskaźnik INR wobec placebo, czyli osłabiał działanie leku [17]. W badaniu Jianga i współpracowników (2004) u 12 zdrowych mężczyzn żeń-szeń właściwy nie zmienił INR po pojedynczej dawce warfaryny [18], a u 25 pacjentów po udarze INR nie różnił się istotnie między grupami po 2 tygodniach [19]. Przy lekach przeciwzakrzepowych decyzję o żeń-szeniu podejmij więc z lekarzem, a przy każdym innym leku przyjmowanym na stałe zapytaj lekarza lub farmaceutę, czy możesz go łączyć z żeń-szeniem [3].
8. Jak porównać preparaty z żeń-szeniem?
Przywołane badania nie potwierdzają skuteczności konkretnych produktów. Przy wyborze sprawdź na etykiecie nazwę łacińską Panax ginseng, część rośliny, ilość ekstraktu i ginsenozydów w porcji oraz to, czy preparat nie łączy kilku gatunków [8]. Świat Supli Żeń-szeń ekstrakt z korzenia 200 mg zawiera według karty 200 mg ekstraktu z korzenia żeń-szenia właściwego standaryzowanego na 20 procent ginsenozydów, czyli 40 mg ginsenozydów w kapsułce [20]. To inny ekstrakt niż wyciąg z 4 procent ginsenozydów opisany w monografii EMA, więc dawek z monografii nie można do niego przypisać [1].
Opisany produkt jest przeznaczony dla dorosłych; nie stosuj go w ciąży, bo wyklucza to jego karta. Podczas karmienia piersią nie stosuj opisanego produktu Świat Supli, zgodnie z jego kartą w sklepie. EMA nie zaleca żeń-szenia w tym okresie z powodu braku danych o bezpieczeństwie [20] [1]. U osoby niepełnoletniej potrzebę suplementacji i odpowiedni preparat ustala lekarz.
Świat Supli Żeń-szeń ekstrakt z korzenia 200 mg, 60 kaps.
Jedna kapsułka dziennie zawiera według karty 200 mg ekstraktu z korzenia Panax ginseng standaryzowanego na 20 procent ginsenozydów, czyli 40 mg ginsenozydów. Producent zaleca przyjmować ją rano do posiłku i popić dużą ilością wody [20].
Kapsułka zawiera sam żeń-szeń właściwy z podaną ilością ginsenozydów, w roślinnej otoczce z hydroksypropylometylocelulozy (HPMC), odpowiedniej według karty dla wegan. Monografia EMA opisuje inny ekstrakt i ogranicza stosowanie do 3 miesięcy, więc dłuższe przyjmowanie omów z lekarzem [1] [20].
Karta wyklucza stosowanie przez dzieci, kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz osoby uczulone na składniki. Produkt może zawierać mleko, soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, sezam, owies, jaja i skorupiaki [20].
9. Kiedy do lekarza?
Skontaktuj się z lekarzem, jeśli zmęczenie lub osłabienie utrzymuje się dłużej niż 2 tygodnie mimo stosowania żeń-szenia albo objawy się nasilają [1]. Przerwij stosowanie i zgłoś się pilnie do lekarza, jeśli zauważysz zażółcenie skóry lub białek oczu, bo może to oznaczać problem z wątrobą [21] [3]. Jeśli podejrzewasz ciężką reakcję alergiczną, czyli anafilaksję, dzwoń pod 112 i użyj autowstrzykiwacza z adrenaliną, jeśli go masz [22].
Produkty z tekstu w sklepie Świat Supli
Preparat opisany w sekcji 8. Przy lekach przyjmowanych na stałe najpierw porozmawiaj z lekarzem.
10. Najczęściej zadawane pytania
10.1. Co to są ginsenozydy?
To saponiny triterpenowe, uważane za najważniejsze związki czynne żeń-szenia. Opisano ich ponad 30, a ich ilość w roślinie zależy m.in. od gatunku, wieku i sposobu uprawy [7] [3].
10.2. Ile mg żeń-szenia dziennie?
To zależy od postaci: monografia EMA podaje np. 600-2000 mg sproszkowanego korzenia albo 40-200 mg wyciągu z 4 procent ginsenozydów dziennie, najwyżej przez 3 miesiące [1]. Suplement stosuj zgodnie z etykietą.
10.3. Kto nie może brać żeń-szenia?
Osoby uczulone na żeń-szeń, a według EMA także osoby poniżej 18 lat, kobiety w ciąży i karmiące piersią [1]. Przy cukrzycy, chorobach autoimmunologicznych i zaburzeniach krzepnięcia najpierw porozmawiaj z lekarzem [3]. Przed planowaną operacją powiedz chirurgowi i anestezjologowi o żeń-szeniu i uzgodnij termin jego odstawienia [15].
10.4. Czy żeń-szeń podnosi ciśnienie?
W metaanalizie 17 badań żeń-szeń nie zmieniał istotnie ciśnienia krwi [13]. Przy lekach na nadciśnienie omów go jednak z lekarzem [3].
10.5. Czy żeń-szeń syberyjski to to samo co koreański?
Nie. Żeń-szeń syberyjski to eleuterokok, inna roślina, której związkami markerowymi są eleuterozydy, a nie ginsenozydy [8]. Ma osobną monografię EMA z limitem stosowania do 2 miesięcy [23].
10.6. Czy żeń-szeń poprawia wyniki sportowe?
Większość badań nie wykazała poprawy wyników sportowych; dostępne dane nie pozwalają uznać żeń-szenia za skuteczny sposób zwiększania wydolności [3] [4]. W metaanalizach nie poprawiał istotnie sprawności fizycznej ani pułapu tlenowego [10].
11. Najważniejsze w skrócie
- EMA uznaje dla korzenia żeń-szenia tylko tradycyjne zastosowanie przy osłabieniu i zmęczeniu, oparte na długim stosowaniu [1].
- Dawka zależy od postaci. Monografia podaje np. 600-2000 mg sproszkowanego korzenia dziennie, do 3 miesięcy [1].
- Najczęstszy skutek uboczny to bezsenność. Rzadko opisywano uszkodzenie wątroby i ciężkie reakcje alergiczne [3].
- W ciąży, podczas karmienia i poniżej 18 lat EMA nie zaleca żeń-szenia. Przy lekach przeciwzakrzepowych i cukrzycy zapytaj lekarza [1] [3].
- Przed planowaną operacją poinformuj chirurga i anestezjologa o przyjmowaniu żeń-szenia oraz uzgodnij termin jego odstawienia. Termin ustala lekarz [15] [16].
- Większość badań nie wykazała poprawy wyników sportowych. Dostępne dane nie pozwalają uznać żeń-szenia za skuteczny sposób zwiększania wydolności [3] [4].
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.
12. Źródła
- European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products, 2024, European Union herbal monograph on Panax ginseng C.A.Mey., radix, Final – Revision 1, EMA/HMPC/27744/2023, przyjęta 29.05.2024 (wyłącznie tradycyjne zastosowanie, oparte na długotrwałym stosowaniu: objawy osłabienia, takie jak zmęczenie i słabość; dawki dzienne dla dorosłych i osób starszych zależą od postaci, m.in. żeń-szeń biały sproszkowany 600-2000 mg, suchy wyciąg etanolowy (DER 3-7:1) zawierający 4 procent ginsenozydów, liczonych jako suma Rb1, Rb2, Rc, Rd, Re, Rf, Rg1 i Rg2, 40-200 mg, suchy wyciąg etanolowy (DER 2-7:1) 200-670 mg, żeń-szeń czerwony sproszkowany 1200-1800 mg; stosowanie do 3 miesięcy; jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 2 tygodnie w czasie stosowania, należy skonsultować się z lekarzem; przeciwwskazanie: nadwrażliwość na substancję czynną; nie zaleca się u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat z braku danych; w ciąży i podczas karmienia piersią nie zaleca się z braku danych; interakcji nie zgłoszono; działania niepożądane o nieznanej częstości: dyskomfort w żołądku, nudności, wymioty, biegunka, zaparcie, reakcje nadwrażliwości z pokrzywką i świądem, bezsenność; przypadków przedawkowania nie zgłoszono; odczyt PDF 15.10.2026): ema.europa.eu
- European Medicines Agency, HMPC, 2025, Assessment Report Summary for the Public: Ginseng root, EMA/HMPC/387747/2025, 19.11.2025 (podsumowanie dotyczy wyłącznie produktów leczniczych, nie suplementów diety; tradycyjne zastosowanie oznacza, że wskazanie opiera się na długim stosowaniu, a nie na wynikach badań klinicznych; nie stosować u osób poniżej 18 lat, w ciąży, podczas karmienia piersią i przy uczuleniu na roślinę; odczyt PDF 15.10.2026): ema.europa.eu
- National Center for Complementary and Integrative Health (NIH, USA), Asian Ginseng: Usefulness and Safety (żeń-szeń czerwony i biały to żeń-szeń azjatycki przygotowany na dwa sposoby; najważniejsze związki to ginsenozydy; większość badań klinicznych była mała, poniżej 200 uczestników, i krótsza niż 3 miesiące; przegląd 19 badań z 2023 roku, 2413 uczestników: sam żeń-szeń może mieć niewielki korzystny wpływ na zmęczenie ogólne; badania nad kontrolą glikemii u chorych na cukrzycę niejednoznaczne; większość badań nie wykazuje poprawy wyników sportowych; krótkotrwałe stosowanie doustne do 6 miesięcy w zalecanych ilościach wydaje się bezpieczne dla większości osób; najczęstsze działanie niepożądane to bezsenność, rzadziej ciężka wysypka, uszkodzenie wątroby i ciężkie reakcje alergiczne; może nasilać choroby autoimmunologiczne, zaburzać krzepnięcie krwi i obniżać stężenie glukozy, przy cukrzycy konsultacja z lekarzem; może wchodzić w interakcje z lekami; w ciąży może nie być bezpieczny, jeden ze związków powodował wady wrodzone u zwierząt; mało wiadomo o karmieniu piersią; odczyt 15.10.2026): nccih.nih.gov
- Bach H.V., Kim J., Myung S.K., Cho Y.A., 2016, Efficacy of Ginseng Supplements on Fatigue and Physical Performance: a Meta-analysis, Journal of Korean Medical Science 31(12):1879-1886 (12 badań z randomizacją i placebo, 630 uczestników; zmęczenie: 4 badania, standaryzowana różnica średnich 0,34, 95-procentowy przedział ufności 0,16-0,52; sprawność fizyczna: 8 badań, standaryzowana różnica średnich -0,01, od -0,29 do 0,27, czyli bez związku z poprawą; autorzy: za mało danych klinicznych, by zalecać żeń-szeń na zmęczenie i sprawność, bo badań było mało i były małe; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
- Li X., Yang M., Zhang Y.L., Hou Y.N., Smith C.M., Korenstein D., Mao J.J., 2023, Ginseng and Ginseng Herbal Formulas for Symptomatic Management of Fatigue: A Systematic Review and Meta-Analysis, Journal of Integrative and Complementary Medicine 29(8):468-482 (19 badań z randomizacją; łącznie bez istotnego zmniejszenia nasilenia zmęczenia wobec grup kontrolnych, standaryzowana różnica średnich -0,36, 95% przedział ufności od -0,82 do 0,11; przy zmęczeniu ogólnym, niezwiązanym z konkretną chorobą: -0,48, od -0,71 do -0,25; mieszanki ziołowe z żeń-szeniem i zmęczenie przewlekłe: niewielkie korzyści; działań niepożądanych nie więcej niż w grupach kontrolnych; efekty małe; streszczenie nie podaje dawek; odczyt streszczenia PubMed 14.10.2026): doi.org
- Komisja Europejska, EU Register of nutrition and health claims made on foods, strona informacyjna (ocena oświadczeń zdrowotnych dotyczących substancji roślinnych nie została zakończona, tzw. on hold; takie oświadczenia nie są oświadczeniami dopuszczonymi; odczyt 13.10.2026): food.ec.europa.eu
- Leung K.W., Wong A.S., 2010, Pharmacology of ginsenosides: a literature review, Chinese Medicine 5:20 (ginsenozydy to saponiny triterpenowe; zidentyfikowano ponad 30 ginsenozydów w dwóch głównych grupach, protopanaksadiolu, np. Rb1, i protopanaksatriolu, np. Rg1; skład zależy od gatunku, wieku i części rośliny, sposobu uprawy, pory zbioru i przechowywania; ginsenozyd Rf występuje w żeń-szeniu azjatyckim, a nie w amerykańskim; po spożyciu ginsenozydy są rozkładane w przewodzie pokarmowym, także przez bakterie jelitowe, słabo przenikają przez błony komórkowe i mają niską biodostępność; pełny tekst PMC2893180, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
- Harkey M.R., Henderson G.L., Gershwin M.E., Stern J.S., Hackman R.M., 2001, Variability in commercial ginseng products: an analysis of 25 preparations, American Journal of Clinical Nutrition 73(6):1101-1106 (25 preparatów z rynku USA z rodzajów Panax i Eleutherococcus; markerami żeń-szenia azjatyckiego i amerykańskiego były ginsenozydy, a żeń-szenia syberyjskiego eleuterozydy; zawartość związków często różniła się od deklarowanej, stężenia ginsenozydów różniły się między produktami do 15 razy w kapsułkach i 36 razy w płynach; autorzy: standaryzacja może być potrzebna dla zapewnienia jakości; odczyt streszczenia PubMed 14.10.2026): doi.org
- Dormal V., Jonniaux L., Buchet M., Simar L., Copine S., Deldicque L., 2025, Effect of Hydroponically Grown Red Panax Ginseng on Perceived Stress Level, Emotional Processing, and Cognitive Functions in Moderately Stressed Adults: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Study, Nutrients 17(6):955 (149 dorosłych z umiarkowanym stresem, 72 w grupie żeń-szenia i 77 placebo; sproszkowany korzeń czerwonego żeń-szenia z uprawy hydroponicznej 200 mg dziennie, w tym 24 mg ginsenozydów, przez 3 tygodnie; większy spadek wyniku skali odczuwanego stresu PSS niż przy placebo i szybsze odpowiedzi w jednym zadaniu planowania; odczyt streszczenia PubMed 14.10.2026): doi.org
- Khan N., Sharma S., Dahiya I. i wsp., 2022, Dose-response and temporal ergogenic effects of ginseng supplementation in athletes and active participants: A systematic review and meta-analysis, Journal of Sports Sciences 40(21):2444-2460 (14 badań u sportowców i osób aktywnych fizycznie, porównanie z placebo; dawki poniżej i powyżej 300 mg dziennie, stosowanie jednorazowe, do 4 tygodni i dłużej; bez istotnego wpływu na VO2max, odczuwany wysiłek, moc szczytową, tętno, kinazę kreatynową i ból w skali VAS; jedyny istotny wynik: wyskok pionowy przy dawce powyżej 300 mg dziennie stosowanej do 4 tygodni, p = 0,05; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
- Ikeuchi S., Minamida M., Nakamura T. i wsp., 2022, Exploratory Systematic Review and Meta-Analysis of Panax Genus Plant Ingestion Evaluation in Exercise Endurance, Nutrients 14(6):1185 (5 badań, 90 zdrowych dorosłych; czas wysiłku do wyczerpania dłuższy po roślinach z rodzaju Panax lub ginsenozydach niż po placebo, standaryzowana różnica średnich 0,58, 95-procentowy przedział ufności 0,22-0,95; autorzy wskazują nieprecyzyjność i możliwy błąd publikacji; badanie sfinansowała firma Maruzen Pharmaceuticals, w której pracują autorzy; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
- Coon J.T., Ernst E., 2002, Panax ginseng: a systematic review of adverse effects and drug interactions, Drug Safety 25(5):323-344 (w badaniach klinicznych częstość działań niepożądanych przy preparatach z samym żeń-szeniem podobna jak przy placebo; najczęściej ból głowy, zaburzenia snu i dolegliwości żołądkowo-jelitowe; możliwe interakcje opisane z warfaryną, fenelzyną, czyli lekiem przeciwdepresyjnym z grupy inhibitorów MAO, i alkoholem; poważniejsze zdarzenia głównie w opisach przypadków i przy preparatach złożonych, z trudnym ustaleniem przyczyny; odczyt streszczenia PubMed 14.10.2026): doi.org
- Komishon A.M., Shishtar E., Ha V. i wsp., 2016, The effect of ginseng (genus Panax) on blood pressure: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled clinical trials, Journal of Human Hypertension 30(10):619-626 (17 badań z randomizacją trwających co najmniej 4 tygodnie, 1381 uczestników; bez istotnego wpływu żeń-szenia na ciśnienie skurczowe, rozkurczowe i średnie; autorzy oczekują badań z ciśnieniem jako głównym wynikiem i standaryzowanymi preparatami; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
- Shishtar E., Sievenpiper J.L., Djedovic V. i wsp., 2014, The effect of ginseng (the genus panax) on glycemic control: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled clinical trials, PLoS One 9(9):e107391 (16 badań z randomizacją trwających co najmniej 30 dni, osoby z cukrzycą i bez niej; glukoza na czczo niższa o 0,31 mmol/l wobec kontroli, 95% przedział ufności od -0,59 do -0,03; bez istotnego wpływu na hemoglobinę glikowaną, insulinę i insulinooporność; 67% badań krótszych niż 12 tygodni; część autorów z grantami na badania żeń-szenia; odczyt streszczenia PubMed 14.10.2026): doi.org
- Ang-Lee M.K., Moss J., Yuan C.S., 2001, Herbal medicines and perioperative care, JAMA 286(2):208-216 (przegląd 8 często stosowanych ziół w okresie okołooperacyjnym; bezpośrednie działania: krwawienie m.in. po żeń-szeniu oraz hipoglikemia po żeń-szeniu; lekarz powinien w ocenie przedoperacyjnej zapytać o stosowane zioła i to udokumentować; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
- Elvir Lazo O.L., White P.F., Lee C. i wsp., 2024, Use of herbal medication in the perioperative period: Potential adverse drug interactions, Journal of Clinical Anesthesia 95:111473 (żeń-szeń wśród najczęściej stosowanych ziół przed operacją; 50-70 procent pacjentów nie informuje lekarzy o ziołach; American Society of Anesthesiologists i American Association of Nurse Anesthetists zalecają odstawienie preparatów ziołowych 1-2 tygodnie przed planowymi zabiegami; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
- Yuan C.S., Wei G., Dey L. i wsp., 2004, Brief communication: American ginseng reduces warfarin’s effect in healthy patients: a randomized, controlled trial, Annals of Internal Medicine 141(1):23-27 (20 zdrowych osób, badanie z podwójnie ślepą próbą i placebo, 4 tygodnie; żeń-szeń amerykański przez 2 tygodnie obniżył szczytowy wskaźnik INR wobec placebo o 0,19, 95% przedział ufności od -0,36 do -0,07; ograniczenie: młodzi zdrowi ochotnicy, a nie pacjenci leczeni przewlekle; streszczenie nie podaje dawki żeń-szenia; odczyt streszczenia PubMed 14.10.2026): doi.org
- Jiang X., Williams K.M., Liauw W.S. i wsp., 2004, Effect of St John’s wort and ginseng on the pharmacokinetics and pharmacodynamics of warfarin in healthy subjects, British Journal of Clinical Pharmacology 57(5):592-599 (12 zdrowych mężczyzn, otwarte badanie krzyżowe, pojedyncza dawka warfaryny po 7 dniach żeń-szenia; żeń-szeń nie zmienił INR ani agregacji płytek; odczyt streszczenia PubMed 14.10.2026): doi.org
- Lee S.H., Ahn Y.M., Ahn S.Y., Doo H.K., Lee B.C., 2008, Interaction between warfarin and Panax ginseng in ischemic stroke patients, Journal of Alternative and Complementary Medicine 14(6):715-721 (25 pacjentów po udarze niedokrwiennym, otwarte badanie z randomizacją, 12 w grupie żeń-szenia z warfaryną i 13 tylko z warfaryną, 2 tygodnie; bez istotnej różnicy INR i czasu protrombinowego między grupami; odczyt streszczenia PubMed 14.10.2026): doi.org
- Karta produktu Świat Supli Żeń-szeń ekstrakt z korzenia 200 mg, 60 kapsułek, swiatsupli.pl, p14988 (1 kapsułka dziennie rano do posiłku, popijając dużą ilością wody: 200 mg ekstraktu z korzenia żeń-szenia właściwego Panax ginseng standaryzowanego na 20 procent ginsenozydów, w tym 40 mg ginsenozydów; celuloza mikrokrystaliczna, otoczka z HPMC, odpowiednia dla wegan; może zawierać mleko, soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, sezam, owies, jaja i skorupiaki; nie dla dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią oraz osób uczulonych na składniki; odczyt 15.10.2026)
- NHS, Jaundice, przegląd 22.01.2024 (zażółcenie skóry albo białek oczu wymaga pilnej pomocy lekarskiej; może towarzyszyć ciemniejszy mocz i jaśniejszy stolec; odczyt 7.10.2026): nhs.uk
- NHS, Anaphylaxis, przegląd 21.06.2023 (przy podejrzeniu reakcji anafilaktycznej wezwij pomoc alarmową; użyj autowstrzykiwacza z adrenaliną, jeśli go masz; połóż się, przy duszności unieś barki albo powoli usiądź, w ciąży połóż się na lewym boku; nie wstawaj i nie chodź, nawet gdy poczujesz się lepiej; drugi autowstrzykiwacz po 5 minutach bez poprawy; odczyt 13.10.2026): nhs.uk
- European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products, 2014, Community herbal monograph on Eleutherococcus senticosus (Rupr. et Maxim.) Maxim., radix, EMA/HMPC/680618/2013, 25.03.2014 (wyłącznie tradycyjne zastosowanie: objawy osłabienia, takie jak zmęczenie i słabość; m.in. sproszkowany korzeń 0,75-3 g dziennie; nie dłużej niż 2 miesiące; nie zaleca się u dzieci poniżej 12 lat; w ciąży i podczas karmienia piersią nie zaleca się z braku danych; działania niepożądane: bezsenność, drażliwość, przyspieszone bicie serca, bóle głowy; odczyt PDF 14.10.2026): ema.europa.eu
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
