Klenbuterol: co to jest, odchudzanie i skutki uboczne

Klenbuterol (clenbuterol) to lek z grupy beta-2-agonistów, czyli substancja rozszerzająca oskrzela, a nie steryd: w części krajów stosowano go u ludzi w astmie, a w polskim Rejestrze Produktów Leczniczych są wyłącznie produkty weterynaryjne dla koni, m.in. Dilaterol i Ventipulmin (odczyt z 3.10.2026) [1] [2]. Pozamedycznie bierze się go na odchudzanie i rzeźbę, bo przyspiesza przemianę materii, ale w badaniach z randomizacją u zdrowych osób zwiększał masę beztłuszczową (masę ciała bez tłuszczu, nie samą tkankę mięśniową), a tkanki tłuszczowej nie zmniejszał bardziej niż placebo [3] [4] [5]. Ośrodki toksykologiczne opisują po nim przyspieszone bicie serca, drżenia, niski potas we krwi i uszkodzenie mięśnia sercowego [6] [7]. W sporcie jest zabroniony w każdym czasie (klasa S1.2 listy WADA), a jego śladowe ilości w moczu mogą pochodzić ze skażonego mięsa, np. z Meksyku lub Chin [8] [9].

Świat Supli to sklep z suplementami diety. Nie sprzedajemy klenbuterolu, leków ani substancji zabronionych w sporcie i nie zachęcamy do ich stosowania; ten artykuł nie zastępuje porady lekarskiej. Jeśli po klenbuterolu serce bije szybko i nierówno albo boli w klatce piersiowej, zacznij od sekcji o objawach alarmowych.

Spis treści

1. Klenbuterol: co to jest i jak działa

Klenbuterol to długo działający agonista receptorów beta-2-adrenergicznych: pobudza te same receptory co adrenalina, przez co rozkurcza mięśnie oskrzeli [1]. Działa dłużej niż salbutamol [1]. Autorzy opisu przypadku z 2007 r. opisują też jego działanie anaboliczne w mięśniach oraz lipolityczne, czyli rozkładające tłuszcz, przez receptory beta-3 w komórkach tkanki tłuszczowej, a nie przez receptory beta-2 [1]; u ludzi zwiększone utlenianie tłuszczów po klenbuterolu zmierzono w badaniu z 2020 r. [3]. Beta-blokery działają na te receptory odwrotnie, blokując je; ich skutki uboczne opisujemy we wpisie skutki uboczne beta-blokerów.

Osoby, które szukają informacji o klenbuterolu, zwykle chcą schudnąć i zachować mięśnie. My sprzedajemy coś innego: w kategorii odżywki białkowe są produkty, które pomagają uzupełnić białko w diecie, także na redukcji. Nie przyspieszają przemiany materii jak lek i nie zastępują deficytu kalorii; do czego służą, wyjaśniamy niżej.

1.1. Czy klenbuterol to steryd?

Nie, klenbuterol nie jest sterydem, choć lista zabroniona w sporcie zalicza go do środków anabolicznych. Nie ma budowy sterydu, a jego działanie wynika z pobudzenia receptorów beta-2, nie receptora androgenowego [1]. Lista WADA umieszcza go w klasie S1.2, inne środki anaboliczne, razem z m.in. selektywnymi modulatorami receptora androgenowego, opisanymi we wpisie SARM-y: co to jest [8]; czym sterydy różnią się od SARM-ów, wyjaśnia wpis sterydy anaboliczne a SARM-y. Bywa przyjmowany razem ze sterydami: w amerykańskiej serii przypadków wśród substancji przyjmowanych jednocześnie były hormony tarczycy i sterydy anaboliczne [7]. Które sterydy są w obiegu, zestawiamy we wpisie które sterydy królują na siłowni.

2. Klenbuterol jako lek: weterynaria i astma

Klenbuterol jest dziś przede wszystkim lekiem weterynaryjnym, a u ludzi stosuje się go tylko w części krajów. W polskim Rejestrze Produktów Leczniczych wyszukiwanie z 3.10.2026 zwróciło wyłącznie produkty weterynaryjne z chlorowodorkiem klenbuterolu przeznaczone dla koni, m.in. syrop Dilaterol, granulat Ventipulmin i roztwór doustny Ventiquin; nie zwróciło żadnego leku dla ludzi [2]. W wykazie leków dopuszczonych w Unii Europejskiej w procedurze centralnej klenbuterolu nie ma [10].

Status klenbuterolu według rejestrów i publikacji odczytanych 3.10.2026
Gdzie	Status	Źródło
Polska	produkty weterynaryjne dla koni, m.in. Dilaterol, Ventipulmin, Ventiquin; brak leku dla ludzi w rejestrze	[2]
Unia Europejska, zwierzęta gospodarskie	zakaz stosowania beta-agonistów do pobudzania wzrostu (dyrektywa 96/22/WE)	[11]
USA	lek weterynaryjny dla zwierząt, których mięsa się nie spożywa	[7]
Chiny	roztwór doustny z ambroksolem i klenbuterolem badany u dzieci ze świszczącym oddechem	[12]
Sport	klasa S1.2, zabroniony w każdym czasie	[8]

Autorzy opisu przypadku z 2007 r. podają, że poza Stanami Zjednoczonymi klenbuterol bywa dopuszczony u ludzi jako lek rozszerzający oskrzela w zaostrzeniach astmy [1], a autorzy badania z 2020 r., że w większości krajów nie zatwierdzono go do stosowania u ludzi z powodu obaw o działanie na serce [3]. W Chinach opublikowano przegląd 227 badań z randomizacją nad roztworem ambroksolu z klenbuterolem u dzieci ze świszczącym oddechem [12]. W cytowanych źródłach klenbuterol nie jest zalecany jako lek na odchudzanie w żadnym kraju.

3. Dlaczego klenbuterol stosuje się na odchudzanie

Klenbuterol stosuje się na odchudzanie, bo krótko po przyjęciu zwiększa wydatek energetyczny i spalanie tłuszczu, a u zwierząt hodowlanych przesuwa przyrost masy z tłuszczu na mięśnie. W duńskim badaniu Jessena i wsp. z 2020 r. u 6 młodych mężczyzn pojedyncza porcja klenbuterolu zwiększyła spoczynkowy wydatek energetyczny o 21%, a utlenianie tłuszczów o 39%; wzrosły też stężenia glukozy, mleczanu, insuliny i kwasów tłuszczowych we krwi [3]. Przegląd Prathera i wsp. z 1995 r. opisywał, że w hodowli zwierząt klenbuterol w ilościach znacznie większych niż potrzebne do rozszerzenia oskrzeli zwiększa przyrost masy mięśniowej i hamuje odkładanie tłuszczu; badań u ludzi wtedy nie było [13].

Badania z randomizacją u ludzi pokazały co innego, niż obiecują fora: klenbuterol zwiększał masę beztłuszczową, ale nie zmniejszał tkanki tłuszczowej bardziej niż placebo. Masa beztłuszczowa obejmuje mięśnie, wodę, narządy i inne składniki ciała poza tłuszczem; wartości 0,91 kg i 1,7 kg z tabeli nie oznaczają więc takiej samej ilości nowej tkanki mięśniowej, a w badaniu z 2026 r. była to wartość z pomiaru DXA (badania składu ciała promieniami rentgenowskimi), nie bezpośredni pomiar mięśni.

Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.

Badania klenbuterolu u zdrowych osób: masa ciała, tłuszcz i wydolność
Badanie	Uczestnicy i czas	Tkanka tłuszczowa	Masa beztłuszczowa i siła	Inne wyniki
Jessen i wsp. 2020	6 mężczyzn, pojedyncze przyjęcie	nie oceniano zmiany masy tłuszczu	nie oceniano	wydatek energetyczny w spoczynku o 21% wyższy, utlenianie tłuszczów o 39% wyższe po 140 minutach, siła skurczu mięśnia czworogłowego o 4% niższa [3]
Hostrup i wsp. 2025	11 mężczyzn, dwa okresy po 2 tygodnie (klenbuterol i placebo)	bez zmiany względem placebo	masa beztłuszczowa o 0,91 kg większa	maksymalny pobór tlenu o 7% mniejszy, wydolność wysiłkowa o 4% mniejsza [4]
Moesgaard i wsp. 2026	16 mężczyzn i 16 kobiet, 8 tygodni treningu siłowego, potem 16 tygodni przerwy	spadek nieróżniący się od placebo	masa beztłuszczowa (pomiar DXA) o 1,7 kg większa; po 16 tygodniach bez klenbuterolu i bez treningu różnica nie była już istotna	przewaga siły w części ćwiczeń utrzymała się [5]

Autorzy badania z 2025 r. zwracają uwagę, że uczestnicy nie byli na diecie redukcyjnej, więc mogli zjadać więcej i wyrównać większy wydatek energetyczny [4]. Tego nie da się jednak odwrócić w obietnicę: w cytowanych badaniach nie wykazano, że klenbuterol zmniejsza tkankę tłuszczową u ludzi, a w obu badaniach z randomizacją uczestnikami byli zdrowi, młodzi ochotnicy [4] [5].

3.1. Czy klenbuterol zwiększa masę mięśniową?

W badaniach z randomizacją klenbuterol zwiększał masę beztłuszczową, czyli masę ciała bez tłuszczu, w której są mięśnie, ale też woda i narządy, więc nie jest to bezpośredni pomiar mięśni. W badaniu Moesgaarda i wsp. z 2026 r. po 16 tygodniach bez klenbuterolu i bez treningu masa beztłuszczowa i siła w wyciskaniu na ławce nie różniły się już istotnie od grupy placebo, a większa siła nóg utrzymała się; badanie nie izoluje skutku samego odstawienia przy kontynuowaniu treningu, bo jednocześnie przerwano trening [5]. W badaniu z 2025 r. działanie klenbuterolu na sygnały wzrostu w mięśniu słabło już w ciągu dwóch tygodni przyjmowania [4].

4. Klenbuterol: skutki uboczne i zatrucia

Skutki uboczne klenbuterolu wynikają z pobudzenia układu współczulnego i dotyczą przede wszystkim serca, potasu i cukru we krwi. Dane pochodzą z ośrodków informacji toksykologicznej, opisów przypadków i z badań klinicznych.

Australia: ośrodek informacji toksykologicznej w Nowej Południowej Walii odnotował w latach 2004–2012 63 zgłoszenia ekspozycji na klenbuterol, z czego co najmniej 53 osoby (84%) wymagały hospitalizacji; powodem przyjęcia były głównie kulturystyka i odchudzanie, a wśród objawów przeważały tachykardia (przyspieszona czynność serca) u 24 osób, dolegliwości żołądkowo-jelitowe u 16 i drżenia u 11; u 21-letniego mężczyzny doszło do zatrzymania krążenia [6].
USA: w przeglądzie dokumentacji dwóch ośrodków zatruć 11 z 13 użytkowników przyjmowało klenbuterol na odchudzanie lub do kulturystyki; opisano m.in. tachykardię, przyspieszony oddech, hipokaliemię (niskie stężenie potasu we krwi), hiperglikemię (wysoki cukier), zmiany w EKG, wzrost troponiny (wskaźnika uszkodzenia mięśnia sercowego), kołatanie serca, ból w klatce piersiowej i drżenia; objawy utrzymywały się ponad 24 godziny, a u 2 osób stwierdzono uszkodzenie mięśnia sercowego [7].
Przegląd systematyczny opisów przypadków u sportowców z lat 1990–2021: 24 osoby z działaniami niepożądanymi, m.in. częstoskurczem nadkomorowym, migotaniem przedsionków, niedociśnieniem, zapaleniem i niedokrwieniem mięśnia sercowego, zawałem, kardiomiopatią i zgonem; powikłania sercowe przeważały [14].

4.1. Tachykardia i serce

Tachykardia to typowy objaw po klenbuterolu, a u części osób dochodzi do groźnych zaburzeń rytmu. Daubert i wsp. (2007) opisali 31-letniego kulturystę, który po pomyłce w odmierzeniu weterynaryjnego syropu miał częstoskurcz nadkomorowy z częstością 254 uderzeń na minutę, a potem migotanie przedsionków wymagające kardiowersji [1]. Nawet w kontrolowanym badaniu u zdrowych mężczyzn tętno 2 godziny po przyjęciu było o 10 uderzeń na minutę wyższe niż po placebo [4].

4.2. Potas, cukier i drżenia

Klenbuterol obniża stężenie potasu we krwi i podnosi stężenie glukozy, co widać zarówno w zatruciach, jak i w badaniach. U kulturysty opisanego przez Dauberta i wsp. potas wynosił 2,1 mmol/l przy wysokiej glukozie [1], a u 13-letniej dziewczynki opisanej w 2020 r. ból w klatce piersiowej, nudności i drżenia przebiegały z hipokaliemią, hiperglikemią i wydłużonym odstępem QT w EKG; wynik badania moczu potwierdzający klenbuterol uzyskano dopiero 5 tygodni po wypisie [15]. W amerykańskiej serii przypadków leczenie obejmowało m.in. uzupełnianie potasu i płynów dożylnych [7].

4.3. Klenbuterol w innych substancjach

Klenbuterol bywa też domieszką w nielegalnych substancjach, więc zatrucie może dotknąć osobę, która nie wiedziała, co przyjmuje. W 2015 r. w Richmond w stanie Wirginia 13 osób spełniło kryteria zatrucia heroiną z domieszką klenbuterolu, potwierdzoną laboratoryjnie [16]. Wpływ różnych nielegalnych substancji na trening opisujemy we wpisie narkotyki a trening.

5. Skażone mięso i pozytywne wyniki kontroli antydopingowej

Surowy stek wołowy na drewnianej desce z nożem i rozmarynem w kuchni: mięso z niektórych krajów bywało skażone klenbuterolem, co dawało wyniki dodatnie w kontroli antydopingowej

Klenbuterol podawany zwierzętom hodowlanym gromadzi się zwłaszcza w wątrobie, ale zatrucia opisano także po mięsie, dlatego zdarzały się zbiorowe zatrucia konsumentów i dodatnie wyniki u sportowców, którzy go nie przyjmowali. W Katalonii w 1992 r. zbadano 113 przypadków zatrucia po zjedzeniu wątroby cielęcej; ponad połowa chorych miała nerwowość, tachykardię, drżenia mięśni, bóle mięśni i ból głowy, objawy trwały od 90 minut do 6 dni i nie odnotowano zgonów [17]. We Włoszech 15 osób zatruło się mięsem wołowym zawierającym klenbuterol [18]. W Unii Europejskiej stosowanie beta-agonistów do pobudzania wzrostu zwierząt zakazuje dyrektywa Rady 96/22/WE [11].

Chiny: w niemieckim badaniu z 2012 r. klenbuterol w ilościach rzędu pikogramów w mililitrze wykryto w moczu 22 z 28 osób (79%) po powrocie z Chin, mimo oficjalnego zakazu jego stosowania w hodowli [19].
Meksyk: w badaniu z 2022 r. 11 z 15 próbek kiełbas wołowych (73,3%) zawierało klenbuterol [20].
Amerykańska agencja antydopingowa USADA wymienia Meksyk, Chiny i Gwatemalę jako kraje, w których udokumentowano stosowanie środków anabolicznych u zwierząt hodowlanych, i radzi sportowcom m.in. unikać tam podrobów oraz jeść mięso tylko z renomowanych lokali [9].

Od czerwca 2021 r. obowiązuje komunikat WADA, według którego laboratoria zgłaszają klenbuterol w stężeniu do 5 ng/ml jako wynik atypowy, a organizacja antydopingowa prowadzi postępowanie wyjaśniające, czy przyczyną mogło być skażone mięso; jeśli tak, sprawę można zamknąć [21]. Do rozróżnienia pomaga proporcja dwóch odmian przestrzennych cząsteczki: w chińskim badaniu po zjedzeniu skażonej wieprzowiny stosunek był niższy niż po tabletkach, choć wyniki części osób się nakładały [22]. Wynik laboratoryjny to jeszcze nie stwierdzone naruszenie przepisów antydopingowych [21].

6. Klenbuterol na liście WADA i w polskim prawie

Klenbuterol jest wymieniony z nazwy w klasie S1.2, inne środki anaboliczne, listy zabronionej 2026; cała klasa S1 jest zabroniona w każdym czasie, podczas zawodów i poza nimi, a jej substancje są nieokreślone [8]. Klasa S3 obejmuje beta-2-agonistów, z wyjątkami dla określonych leków wziewnych (salbutamolu, formoterolu, salmeterolu i wilanterolu) stosowanych w granicach wskazanych przez WADA. Klenbuterol należy do S1.2 i te wyjątki go nie dotyczą [8]. Jak czytać listę, wyjaśniamy we wpisie lista substancji zakazanych WADA, a przebieg kontroli w przewodniku doping w sporcie.

W Polsce nie ma leku z klenbuterolem dla ludzi, a produkty weterynaryjne są przeznaczone dla koni [2]. Ustawa o zwalczaniu dopingu w sporcie przewiduje karę m.in. za udostępnianie innym osobom substancji z grupy S1 bez pozwolenia na dopuszczenie do obrotu i za obrót bez wymaganego zezwolenia [23]. Ten opis nie jest poradą prawną.

6.1. Dawkowanie i zakup: dlaczego ich tu nie ma

Nie podajemy dawkowania, schematów ani miejsc zakupu klenbuterolu, bo nie jest lekiem na odchudzanie, a zatrucia opisano już po niewielkich ilościach i po pomyłkach w odmierzaniu płynnych preparatów weterynaryjnych [1] [6]. Autorzy amerykańskiej serii przypadków zwracają uwagę, że osoby kupujące klenbuterol przez internet nie wyglądają na typowych użytkowników nielegalnych substancji, tylko na zdrowych, wysportowanych ludzi, co opóźnia rozpoznanie zatrucia [7].

7. Jaki jest zamiennik klenbuterolu?

Nie ma suplementu, który działa jak klenbuterol, i nie powinno się go szukać wśród stymulantów. Spalacze tłuszczu z substancjami pobudzającymi też przyspieszają tętno: działanie i ryzyko kofeiny omawiamy we wpisie o kofeinie w proszku i kapsułkach, a johimbiny wraz z jej statusem prawnym we wpisie o johimbinie. Interakcje wybranych suplementów z lekami omawiamy we wpisie jakich suplementów nie łączyć. Leki moczopędne mogą szybko obniżyć masę ciała przez utratę wody, ale nie zmniejszają tkanki tłuszczowej i nie służą do odchudzania, co wyjaśniamy we wpisie czy diuretyki odchudzają.

Tkanka tłuszczowa maleje przy ujemnym bilansie energii, a podczas redukcji pomaga zachować mięśnie trening siłowy i odpowiednia ilość białka w diecie. Plan odchudzania bez leków i bez stymulantów opisujemy w poradniku jak schudnąć samemu w domu. Błonnik z warzyw, owoców, roślin strączkowych i produktów pełnoziarnistych zwiększa objętość posiłków przy niewielkiej kaloryczności, ale nie zastępuje deficytu kalorii.

7.1. Uzupełnianie diety: kiedy rozważyć suplement

Na redukcji, przy mniejszej liczbie kalorii, trudniej zjeść tyle białka, ile zaplanował dietetyk; wtedy odżywka białkowa może uzupełnić posiłki. Poniższe produkty nie spalają tłuszczu, nie zawierają stymulantów i nie zastępują diety. Pokazujemy białko naszych marek: Świat Supli dla osób, które jedzą nabiał, i Promaker dla osób, które wolą białko roślinne.

Świat Supli WPC Premium 80, 700 g

Porcja 30 g proszku dostarcza 23,1 g białka i 117 kcal (wartości z tabeli na stronie produktu; w niektórych smakach zawartość białka może różnić się o około 2%); opakowanie wystarcza na około 23 porcje.

Dla osób na redukcji, które jedzą nabiał, a posiłkami nie pokrywają zapotrzebowania na białko. Białko pomaga w utrzymaniu masy mięśniowej [24]; to oświadczenie dotyczy żywności, która jest co najmniej źródłem białka, czyli takiej, w której białko daje co najmniej 12% energii, a w tej odżywce daje około 79% [25]. Ile białka potrzebujesz z diety, oceni dietetyk.

Zawiera mleko i soję (lecytyna sojowa w składzie); według producenta może zawierać śladowe ilości jaja (lizozym). Producent podaje, że produktu nie powinny stosować kobiety w ciąży i karmiące piersią. Stosowanie u osób niepełnoletnich, przy chorobach nerek i przyjmowanych lekach uzgodnij z lekarzem.

Sprawdź skład i cenę

Promaker Vegan Protein, 900 g

Porcja 30 g proszku dostarcza 22,5 g białka i 114 kcal (wartości z tabeli na stronie produktu, deklarowane jako wspólne dla wszystkich smaków); skład opiera się na izolacie białka grochu (60%) i koncentracie białka ryżu (28%) z dodatkiem inuliny z cykorii; opakowanie wystarcza na 30 porcji.

Dla osób na redukcji, które nie jedzą nabiału albo wolą białko roślinne, a posiłkami nie pokrywają zapotrzebowania na białko. Białko pomaga w utrzymaniu masy mięśniowej; to oświadczenie dotyczy żywności, która jest co najmniej źródłem białka, a w tej odżywce białko daje około 79% energii [24] [25].

Według producenta może zawierać śladowe ilości mleka (w tym laktozy), soi, glutenu i orzechów. Według informacji na stronie produktu nie stosować w ciąży; stosowanie w okresie karmienia piersią, u osób niepełnoletnich, przy chorobach nerek i przyjmowanych lekach uzgodnij z lekarzem.

Sprawdź skład i cenę

Suplement diety nie zastąpi zróżnicowanej diety i zdrowego trybu życia. Porcje i składy według stron produktów w dniu odczytu 3.10.2026.

7.2. Jak wybrać: podsumowanie

Białko serwatkowe wybierz, gdy jesz nabiał, a roślinne, gdy go unikasz; w obu przypadkach odżywka ma tylko uzupełnić białko, którego brakuje w posiłkach. Inne odżywki tego typu znajdziesz w kategorii białko roślinne, a uzupełnianie diety u osób, które przyjmują sterydy lub inne środki, omawia wpis suplementy na cyklu sterydowym.

8. Objawy alarmowe po klenbuterolu: kiedy 112, kiedy do lekarza

Przy objawach z pierwszych sześciu punktów natychmiast dzwoń pod 112 i nie jedź do szpitala samodzielnie. Nie czekaj, aż objawy miną, i powiedz ratownikom lub lekarzowi, co, ile i kiedy zostało przyjęte; zabezpiecz opakowanie [26].

kołatanie serca, które nie mija, albo kołatanie z bólem w klatce piersiowej, dusznością, uczuciem omdlewania lub omdleniem: natychmiast 112 [27],
ból lub ucisk w klatce piersiowej, który nie ustępuje, promieniuje do ręki, szyi, żuchwy, brzucha lub pleców albo występuje z dusznością, potami, nudnościami lub zawrotami głowy: natychmiast 112 [28],
drgawki, utrata przytomności, trudności w oddychaniu albo splątanie po klenbuterolu: natychmiast 112 [26] [29],
osoba nieprzytomna: dzwoń pod 112 i oceń oddech; jeśli oddycha prawidłowo, ułóż ją w pozycji bocznej i do przyjazdu pomocy sprawdzaj oddech, a jeśli nie oddycha albo nie oddycha prawidłowo, włącz tryb głośnomówiący i rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową według wskazówek dyspozytora [26] [30],
podejrzenie, że dziecko połknęło klenbuterol: natychmiast 112, nie czekając na objawy, bo mogą pojawić się później [26] [15],
obrzęk ust, języka lub gardła, trudności w oddychaniu lub połykaniu albo omdlenie po suplemencie: natychmiast 112; jeśli osoba ma autowstrzykiwacz z adrenaliną, niech go użyje [31],
przyjęcie większej ilości niż zamierzona albo pomyłka w odmierzeniu płynnego preparatu, także bez objawów: natychmiast lekarz albo szpitalny oddział ratunkowy, a przy objawach zagrożenia życia 112 [26] [1],
kołatanie serca, które już minęło, ale wystąpiło po klenbuterolu: nie przyjmuj kolejnej dawki i jeszcze tego samego dnia skontaktuj się z lekarzem [27],
drżenie rąk, skurcze lub osłabienie mięśni, nudności albo bezsenność po klenbuterolu to możliwe objawy zatrucia: nie przyjmuj kolejnej dawki i natychmiast skontaktuj się z pomocą medyczną (lekarz, szpitalny oddział ratunkowy), bez czekania na planową wizytę; lekarz może zlecić badanie potasu i EKG, a przy objawach zagrożenia życia dzwoń pod 112 [26] [7] [6],
sama wysypka po suplemencie: odstaw produkt i skonsultuj się z lekarzem.

9. Klenbuterol: pytania i odpowiedzi

9.1. Jak działa clenbuterol?

Pobudza receptory beta-2-adrenergiczne: rozkurcza oskrzela, przyspiesza tętno i zwiększa wydatek energetyczny oraz utlenianie tłuszczów [1] [3]. Działanie w mięśniach opisuje się jako anaboliczne, a rozkład tłuszczu autorzy opisu przypadku wiążą z receptorami beta-3, nie beta-2 [1].

9.2. Czy clenbuterol zwiększa masę mięśniową?

W badaniach z randomizacją zwiększał masę beztłuszczową (masę ciała bez tłuszczu, nie samą tkankę mięśniową): o 0,91 kg w 2 tygodnie i o 1,7 kg w 8 tygodni treningu [4] [5]. W badaniu z 2026 r. po 16 tygodniach bez klenbuterolu i bez treningu różnica masy beztłuszczowej względem placebo nie była już istotna; badanie nie izoluje skutku samego odstawienia przy kontynuowaniu treningu [5].

9.3. Czy klenbuterol spala tłuszcz?

Krótko po przyjęciu zwiększa spalanie tłuszczu [3], ale w dwóch badaniach z randomizacją tkanka tłuszczowa nie zmniejszyła się bardziej niż po placebo [4] [5].

9.4. Czy klenbuterol jest dostępny w aptece w Polsce?

Nie ma w Polsce leku z klenbuterolem dla ludzi; w Rejestrze Produktów Leczniczych są tylko produkty weterynaryjne dla koni [2].

9.5. Czy można mieć dodatni wynik testu po zjedzeniu mięsa?

Tak. W badaniu z 2012 r. śladowe ilości klenbuterolu wykryto w moczu 22 z 28 badanych osób po powrocie z Chin [19], a WADA zaleca, by niskie stężenia traktować jako wynik atypowy i wyjaśniać, czy przyczyną było skażone mięso [21].

9.6. Jaki jest zamiennik clenbuterolu?

Nie ma suplementu, który działa jak ten lek. Redukcję tkanki tłuszczowej daje deficyt kalorii, a mięśnie pomaga zachować trening i białko w diecie; białko pomaga w utrzymaniu masy mięśniowej [24].

10. Podsumowanie

Klenbuterol to beta-2-agonista rozszerzający oskrzela, nie steryd; w Polsce w rejestrze są tylko produkty weterynaryjne dla koni [1] [2].
Zwiększa wydatek energetyczny, ale w badaniach z randomizacją nie zmniejszał tkanki tłuszczowej bardziej niż placebo, a przyrost masy beztłuszczowej w badaniu z 2026 r. nie był już istotny po 16 tygodniach bez klenbuterolu i bez treningu [3] [4] [5]
Ośrodki toksykologiczne opisują tachykardię, drżenia, hipokaliemię i uszkodzenie mięśnia sercowego; większość zgłoszonych osób w Australii wymagała hospitalizacji [6] [7].
W sporcie klenbuterol jest zabroniony w każdym czasie (S1.2), a niskie stężenia mogą pochodzić ze skażonego mięsa [8] [21].
Bezpieczniejszą drogą do redukcji jest deficyt kalorii, trening i białko w diecie; odżywka białkowa tylko uzupełnia posiłki [24].

11. Źródła

Daubert G.P., Mabasa V.H., Leung V.W., Aaron C. Acute clenbuterol overdose resulting in supraventricular tachycardia and atrial fibrillation. Journal of Medical Toxicology 2007;3(2):56–60 (opis przypadku: 31-letni kulturysta po dziesięciokrotnej pomyłce w odmierzeniu weterynaryjnego syropu Ventipulmin; częstoskurcz nadkomorowy z częstością 254 uderzeń na minutę, potas 2,1 mmol/l, glukoza 209 mg/dl, troponina I 0,23 µg/l, po 16 godzinach migotanie przedsionków, kardiowersja w 3. dniu; autorzy opisują klenbuterol jako długo działający beta-2-agonista stosowany głównie w weterynarii w USA, poza USA dopuszczony u ludzi jako lek rozszerzający oskrzela w zaostrzeniach astmy, o działaniu dłuższym niż salbutamol, anabolicznym w mięśniach i lipolitycznym przez receptory beta-3 adipocytów; ograniczenie: pojedynczy przypadek). europepmc.org/article/MED/18072161; pełny tekst: PMC3550084. Dostęp: 3.10.2026.
Rejestr Produktów Leczniczych, Centrum e-Zdrowia, publiczne API wyszukiwania. Odczyt z 3.10.2026 (rejestr obejmuje produkty lecznicze ludzkie i weterynaryjne; zapytanie według nazwy powszechnej Clenbuteroli hydrochloridum zwróciło wyłącznie produkty weterynaryjne dla koni, m.in. Dilaterol (syrop, 25 mcg/ml, Le Vet Beheer), Ventipulmin granulat (Boehringer Ingelheim Vetmedica) i Ventiquin (roztwór doustny, Alfasan); zapytania Clenbuterolum, Klenbuterol, Clenbuterol, Spiropent nie zwróciły żadnej pozycji; ograniczenie: stan rejestru w dniu odczytu, rejestr nie obejmuje procedur szczególnych, takich jak import docelowy). rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl, zapytanie Clenbuteroli hydrochloridum. Dostęp: 3.10.2026.
Jessen S., Solheim S.A., Jacobson G.A., Eibye K., Bangsbo J., Nordsborg N.B., Hostrup M. Beta2-adrenergic agonist clenbuterol increases energy expenditure and fat oxidation, and induces mTOR phosphorylation in skeletal muscle of young healthy men. Drug Testing and Analysis 2020;12(5):610–618 (badanie eksperymentalne bez grupy placebo: 6 młodych mężczyzn, pomiary przed i 140 minut po jednorazowym doustnym przyjęciu 80 µg klenbuterolu, dawka badawcza w kontrolowanym eksperymencie, interwencja badawcza, nie zalecenie; spoczynkowy wydatek energetyczny wyższy o 21%, utlenianie tłuszczów o 39% (nie oceniano zmiany masy tłuszczu); wzrost glukozy o 30%, mleczanu o 90%, insuliny o 130% i kwasów tłuszczowych o 180%; maksymalny moment siły mięśnia czworogłowego niższy o 4%; autorzy podają, że klenbuterol nie jest zatwierdzony do stosowania u ludzi w większości krajów z powodu obaw o działanie na serce; ograniczenie: bardzo mała grupa, efekt jednorazowy). europepmc.org/article/MED/31887249. Dostęp: 3.10.2026.
Hostrup M., Moesgaard L., Fischer M., Wickham K.A., Pleshardt M., Andersen A.B., Bejder J., Thomassen M., Nielsen J.J., Dehnes Y., Bangsbo J., Nordsborg N.B., Jessen S. Clenbuterol induces lean mass and muscle protein accretion, but attenuates cardiorespiratory fitness and desensitizes muscle β2-adrenergic signalling. Journal of Physiology 2025;603(19):5529–5545 (badanie z randomizacją, podwójnie zaślepione, naprzemienne z placebo: 11 zdrowych mężczyzn w wieku 18–40 lat, dwa 2-tygodniowe okresy doustnego przyjmowania klenbuterolu (80 µg na dobę, dawka badawcza) lub placebo z 3-tygodniową przerwą, interwencja badawcza, nie zalecenie; masa beztłuszczowa większa o 0,91 kg, 95% CI 0,02–1,81, bez zmiany masy tłuszczu; maksymalny pobór tlenu mniejszy o 7%, wydolność wysiłkowa o 4%; tętno 2 godziny po przyjęciu wyższe o 10 uderzeń na minutę; osłabienie sygnalizacji beta-2 w mięśniu w trakcie okresu przyjmowania; uczestnicy bez diety redukcyjnej; ograniczenie: mała grupa, krótki czas). europepmc.org/article/MED/40946331; pełny tekst: PMC12487599. Dostęp: 3.10.2026.
Moesgaard L., Uhrenholt S.S., Jessen S., Hasgaard R.B., Backer V., Dehnes Y., Bangsbo J., Hostrup M. Effects of Clenbuterol on Body Composition and Strength Following Resistance Training, Detraining, and Retraining in Healthy Adults: A Randomized Controlled Trial. Sports Medicine 2026 (badanie z randomizacją, podwójnie zaślepione, z placebo, Kopenhaga 2023–2025: 16 mężczyzn i 16 kobiet, 8 tygodni treningu siłowego z codziennym doustnym klenbuterolem (80 µg na dobę, dawka badawcza) lub placebo, interwencja badawcza, nie zalecenie, potem 16 tygodni bez treningu i 8 tygodni ponownego treningu; w okresie treningu masa beztłuszczowa (pomiar DXA, nie bezpośredni pomiar mięśni) większa o 1,7 kg, wyciskanie leżąc o 6 kg i wypychanie nogami o 16 kg względem placebo, silniej u mężczyzn; spadek masy tłuszczu nie różnił się od placebo, p = 0,614; po 16 tygodniach bez klenbuterolu i bez treningu różnice masy beztłuszczowej i wyciskania nie były już istotne, a większa siła nóg utrzymała się; badanie nie izoluje skutku samego odstawienia, bo jednocześnie przerwano trening; ograniczenie: mała grupa młodych zdrowych osób; odczyt ze streszczenia). europepmc.org/article/MED/42730843. Dostęp: 3.10.2026.
Brett J., Dawson A.H., Brown J.A. Clenbuterol toxicity: a NSW poisons information centre experience. Medical Journal of Australia 2014;200(4):219–221 (retrospektywne badanie obserwacyjne wszystkich zgłoszeń ekspozycji na klenbuterol do ośrodka informacji toksykologicznej Nowej Południowej Walii w latach 2004–2012: 63 ekspozycje, wzrost z 3 w 2008 r. do 27 w 2012 r.; co najmniej 53 osoby (84%) hospitalizowane; główne powody przyjęcia: kulturystyka i odchudzanie; tachykardia u 24, dolegliwości żołądkowo-jelitowe u 16, drżenia u 11; kardiotoksyczność, w tym zatrzymanie krążenia u 21-letniego mężczyzny; ograniczenie: dane z telefonicznych zgłoszeń, bez potwierdzenia laboratoryjnego u wszystkich). europepmc.org/article/MED/24580525. Dostęp: 3.10.2026.
Spiller H.A., James K.J., Scholzen S., Borys D.J. A descriptive study of adverse events from clenbuterol misuse and abuse for weight loss and bodybuilding. Substance Abuse 2013;34(3):306–312 (retrospektywny przegląd dokumentacji ekspozycji zgłoszonych do dwóch amerykańskich ośrodków zatruć: 11 z 13 użytkowników przyjmowało klenbuterol na odchudzanie lub do kulturystyki; tachykardia, zwiększona amplituda ciśnienia, przyspieszony oddech, hipokaliemia, hiperglikemia, zmiany ST w EKG, wzrost troponiny i kinazy kreatynowej, kołatanie serca, ból w klatce piersiowej, drżenia; objawy ponad 24 godziny, u 2 osób uszkodzenie mięśnia sercowego; przyjmowane jednocześnie m.in. trijodotyronina i sterydy anaboliczne; leczenie: węgiel aktywowany, benzodiazepiny, beta-blokery, uzupełnianie potasu i płyny dożylne; klenbuterol opisany jako lek weterynaryjny dopuszczony w USA dla zwierząt, których mięsa się nie spożywa, kupowany przez internet; ograniczenie: mała seria przypadków). europepmc.org/article/MED/23844963. Dostęp: 3.10.2026.
Polska Agencja Antydopingowa. Lista substancji i metod zabronionych 2026, polskie tłumaczenie listy WADA obowiązującej od 1.01.2026 (klasa S1 środki anaboliczne, zabronione w każdym czasie, wszystkie substancje nieokreślone; S1.2 inne środki anaboliczne, w tym m.in. klenbuterol, osilodrostat, raktopamina, selektywne modulatory receptora androgenowego, zeranol i zilpaterol; osobno klasa S3 beta-2-agoniści, selektywni i nieselektywni, z wyjątkami dla określonego stosowania wziewnego salbutamolu, formoterolu, salmeterolu i wilanterolu w granicach wskazanych przez WADA, które nie dotyczą klenbuterolu; wiążąca jest wersja angielska). antydoping.pl, 2026_Lista-zabroniona.pdf. Dostęp: 3.10.2026.
U.S. Anti-Doping Agency. Anabolic Agents and Meat Contamination (informacja dla sportowców: od czerwca 2021 r. WADA ustaliła minimalne poziomy raportowania dla klenbuterolu, raktopaminy, zilpaterolu i zeranolu, poniżej których wynik jest atypowy i podlega wyjaśnieniu; Meksyk, Chiny i Gwatemala jako kraje z udokumentowanym nielegalnym stosowaniem środków anabolicznych u zwierząt hodowlanych, możliwe przypadki w Kolumbii i Peru; zalecenia: aktualne zgłoszenia miejsca pobytu, mięso tylko z renomowanych lokali, unikanie podrobów i ogonów wołowych, dziennik posiłków; informacja agencji amerykańskiej, strona bez daty publikacji). usada.org, Anabolic Agents and Meat Contamination. Dostęp: 3.10.2026.
European Medicines Agency. Medicines output: medicines report, plik wygenerowany 3.10.2026 (wykaz leków ludzkich i weterynaryjnych ocenianych w procedurze centralnej: 2351 pozycji ludzkich i 395 weterynaryjnych; brak pozycji z klenbuterolem; ograniczenie: wykaz nie obejmuje leków dopuszczonych w procedurach krajowych). ema.europa.eu, medicines report. Dostęp: 3.10.2026.
Rasker S., Schipperheijn J., Kooij S., Blokland M.H., van Rijn C.J.M., Arrizabalaga-Larrañaga A. Combining electroless ionisation mass spectrometry with solid-phase extraction for the direct analysis of beta-agonists in bovine urine. Analytical and Bioanalytical Chemistry 2025;417(22):5019–5025 (praca metodyczna z kontroli żywności: autorzy podają, że stosowanie beta-agonistów do pobudzania wzrostu zwierząt gospodarskich jest w Unii Europejskiej zakazane dyrektywą Rady 96/22/WE, a pozostałości monitoruje się głównie w moczu zwierząt; ograniczenie: praca o metodzie analitycznej, informację o zakazie podaje we wstępie). europepmc.org/article/MED/40715533; pełny tekst: PMC12402018. Dostęp: 3.10.2026.
Guo Y., Guo R., Zou Y., Huang B., Li J., Yu M., Zhai J., Mu S., An Y., Gao W. Ambroxol hydrochloride and clenbuterol hydrochloride oral solution for wheezing disorders in children in China: evidence mapping and meta-analysis. Frontiers in Pediatrics 2026;14:1588948 (mapowanie dowodów i metaanaliza: 227 badań z randomizacją nad roztworem doustnym ambroksolu z klenbuterolem u dzieci ze świszczącym oddechem, prowadzonych w Chinach, 14 włączonych do metaanalizy; połączenie skracało m.in. czas kaszlu i świszczącego oddechu oraz pobyt w szpitalu, typowo o 1–2 dni; badania krótkotrwałe, trwające do czasu ustąpienia objawów; ograniczenie: badania z jednego kraju, różnej jakości). europepmc.org/article/MED/42099522; pełny tekst: PMC13143944. Dostęp: 3.10.2026.
Prather I.D., Brown D.E., North P., Wilson J.R. Clenbuterol: a substitute for anabolic steroids? Medicine and Science in Sports and Exercise 1995;27(8):1118–1121 (przegląd piśmiennictwa z hodowli zwierząt: klenbuterol w ilościach znacznie większych niż potrzebne do rozszerzenia oskrzeli zwiększał tempo przyrostu masy mięśniowej i hamował przyrost tłuszczu u zwierząt laboratoryjnych i rzeźnych; w momencie publikacji brak badań u ludzi i brak badań nad odległymi skutkami sercowo-naczyniowymi; ograniczenie: dane wyłącznie zwierzęce). europepmc.org/article/MED/7476054. Dostęp: 3.10.2026.
Kumari S., Pal B., Sahu S.K., Prabhakar P.K., Tewari D. Adverse events of clenbuterol among athletes: a systematic review of case reports and case series. International Journal of Legal Medicine 2023;137(4):1023–1037 (przegląd systematyczny 23 opisów przypadków i serii przypadków z lat 1990–2021: 24 sportowców z działaniami niepożądanymi, przeważnie po przyjęciu doustnym; częstoskurcz nadkomorowy, migotanie przedsionków, niedociśnienie, ból w klatce piersiowej, uszkodzenie, zapalenie i niedokrwienie mięśnia sercowego, zawał, kardiomiopatia, powiększenie wątroby, hiperglikemia i zgon; powikłania sercowe przeważały; ograniczenie: opisy przypadków nie pozwalają ocenić częstości). europepmc.org/article/MED/37062796. Dostęp: 3.10.2026.
Tester A.A., Logan S., Pollock L., McKie A. Clenbuterol: a new toxic substance in paediatrics. BMJ Case Reports 2020;13(3):e233180 (opis przypadku: 13-letnia dziewczynka z nagłym bólem w klatce piersiowej, nudnościami i drżeniem; tachykardia zatokowa, wydłużony odstęp QTc 541 ms, obniżenie odcinka ST, kwasica metaboliczna, hipokaliemia, hipofosfatemia i hiperglikemia; objawy ustąpiły w ciągu 48 godzin po płynach i uzupełnieniu elektrolitów; klenbuterol potwierdzono w moczu metodą spektrometrii mas 5 tygodni po wypisie; ograniczenie: pojedynczy przypadek). europepmc.org/article/MED/32169984; pełny tekst: PMC7069258. Dostęp: 3.10.2026.
Gleason B., West A., Avula D., Utah O., Vogt M., Cumpston K., Kelly M., Brasler P., Wyatt S., Forlano L. Collaborative Public Health Investigation of Clenbuterol-Adulterated Heroin Outbreak: Richmond, Virginia, March–April 2015. Journal of Public Health Management and Practice 2017;23(2):e8–e11 (dochodzenie epidemiologiczne: 13 osób spełniło kryteria kliniczne i epidemiologiczne zatrucia heroiną z domieszką klenbuterolu, potwierdzoną w próbkach klinicznych; ognisko wygasło po zatrzymaniu dostawcy; ograniczenie: opis jednego ogniska). europepmc.org/article/MED/28121776; pełny tekst: PMC6939233. Dostęp: 3.10.2026.
Salleras L., Domínguez A., Mata E., Taberner J.L., Moro I., Salvà P. Epidemiologic study of an outbreak of clenbuterol poisoning in Catalonia, Spain. Public Health Reports 1995;110(3):338–342 (badanie epidemiologiczne ogniska zatruć z 1992 r.: 113 przypadków; u ponad połowy nerwowość, tachykardia, drżenia mięśni, bóle mięśni i ból głowy; okres wylęgania od 15 minut do 6 godzin, objawy od 90 minut do 6 dni; klenbuterol w 47 próbkach moczu; związek z jedzeniem wątroby cielęcej istotny statystycznie; zgonów nie odnotowano; ograniczenie: dane z jednego ogniska). europepmc.org/article/MED/7610227; pełny tekst: PMC1382130. Dostęp: 3.10.2026.
Brambilla G., Cenci T., Franconi F., Galarini R., Macrì A., Rondoni F., Strozzi M., Loizzo A. Clinical and pharmacological profile in a clenbuterol epidemic poisoning of contaminated beef meat in Italy. Toxicology Letters 2000;114(1–3):47–53 (opis ogniska zatruć: 15 osób po zjedzeniu mięsa wołowego z klenbuterolem w ilości 1140–1480 ng/g; u 9 hospitalizowanych drżenia, kołatanie serca, ból głowy, przyspieszony oddech i duszność, umiarkowana hiperglikemia, hipokaliemia i leukocytoza, objawy od 0,5–3 godzin po posiłku do 3–5 dni; autorzy podają, że długo działające beta-agonisty gromadzą się w wątrobie zwierząt; ograniczenie: jedno ognisko). europepmc.org/article/MED/10713468. Dostęp: 3.10.2026.
Guddat S., Fußhöller G., Geyer H., Thomas A., Braun H., Haenelt N., Schwenke A., Klose C., Thevis M., Schänzer W. Clenbuterol: regional food contamination a possible source for inadvertent doping in sports. Drug Testing and Analysis 2012;4(6):534–538 (badanie walidacyjne metody i badanie ochotników w laboratorium antydopingowym w Kolonii: po zawodach w Chinach w 2010 r. wszystkie próbki moczu grupy sportowców zawierały klenbuterol w ilościach rzędu pg/ml; klenbuterol wykryto u 22 z 28 ochotników (79%) po powrocie z Chin mimo oficjalnego zakazu stosowania go w hodowli; ograniczenie: mała grupa, brak danych o spożytym mięsie). europepmc.org/article/MED/22447758. Dostęp: 3.10.2026.
Velasco-Bejarano B., Velasco-Carrillo R., Camacho-Frias E., Bautista J., López-Arellano R., Rodríguez L. Detection of clenbuterol residues in beef sausages and its enantiomeric analysis using UHPLC-MS/MS: A risk of unintentional doping in sport field. Drug Testing and Analysis 2022;14(6):1130–1139 (badanie analityczne w Meksyku: klenbuterol w postaci racemicznej w 11 z 15 próbek kiełbas wołowych (73,3%), w stężeniach 30–471 pg/g; ograniczenie: mała liczba próbek z jednego kraju). europepmc.org/article/MED/35132808; pełny tekst: PMC9303807. Dostęp: 3.10.2026.
Sport Resolutions. WADA publishes Stakeholder Notices relating to meat and diuretics contamination cases, 2.06.2021 (omówienie komunikatów WADA przygotowanych przez grupę roboczą ds. zanieczyszczeń: przy klenbuterolu, raktopaminie, zilpaterolu lub zeranolu w stężeniu do 5 ng/ml akredytowane laboratoria zgłaszają wynik atypowy, a organizacja prowadząca postępowanie wyjaśnia, czy wynik może wynikać ze spożycia skażonego mięsa; sprawę można zamknąć, jeśli to potwierdzi, albo prowadzić dalej, jeśli ustali inną przyczynę; odczyt omówienia, nie dokumentu WADA). sportresolutions.com, komunikaty WADA o mięsie i diuretykach. Dostęp: 3.10.2026.
He G., Sheng L., Zhang J., Wu Y., Zhao X., Xu Y., Lu J. Enantiomeric analysis of clenbuterol in Chinese people by LC-MS/MS to distinguish doping abuse from meat contamination. Bioanalysis 2020;12(11):783–790 (badanie u 26 ochotników w Chinach po zjedzeniu skażonej wieprzowiny i po przyjęciu tabletek klenbuterolu: po wieprzowinie stosunek odmian R/S poniżej 1,0 u 20 osób, po tabletkach powyżej 1,0, ale u 6 osób część wartości mieściła się między 0,9 a 1,0; autorzy proponują próg 0,9 dla populacji chińskiej; ograniczenie: mała grupa, jedna populacja). europepmc.org/article/MED/32441534. Dostęp: 3.10.2026.
Ustawa z dnia 21 kwietnia 2017 r. o zwalczaniu dopingu w sporcie, tekst jednolity: Dz.U. 2022 poz. 1258 (akt prawny: art. 48 podawanie substancji z grupy S1, S2 lub S4 małoletniemu zawodnikowi albo zawodnikowi bez jego wiedzy; art. 49 udostępnianie osobom trzecim, odpłatnie lub nieodpłatnie, i przechowywanie w tym celu bez pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, obrót bez zezwoleń z prawa farmaceutycznego, przywóz niezgodny z art. 68 prawa farmaceutycznego; kara: grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 3; opis nie jest poradą prawną). isap.sejm.gov.pl, Dz.U. 2022 poz. 1258. Dostęp: 2.10.2026.
Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż oświadczenia odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci, Dz.U. UE L 136 z 25.05.2012, s. 1 (załącznik: białko przyczynia się do wzrostu masy mięśniowej i pomaga w utrzymaniu masy mięśniowej, warunek: żywność będąca co najmniej źródłem białka; oświadczenia dotyczą składnika i warunków jego stosowania, nie czystości produktu w sensie antydopingowym). eur-lex.europa.eu, rozporządzenie 432/2012. Dostęp: 2.10.2026.
Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności, tekst skonsolidowany (załącznik: oświadczenie, że żywność jest źródłem białka, może być stosowane tylko wówczas, gdy co najmniej 12% wartości energetycznej środka spożywczego pochodzi z białka). eur-lex.europa.eu, rozporządzenie 1924/2006. Dostęp: 2.10.2026.
National Health Service. Poisoning (informacja dla pacjentów, przegląd strony 12.06.2025: objawy zatrucia, m.in. wymioty, senność, splątanie, trudności w oddychaniu, drgawki i utrata przytomności; natychmiastowe wezwanie pomocy przy podejrzeniu połknięcia szkodliwej substancji przez dorosłego lub dziecko, także bez objawów, bo mogą pojawić się po kilku godzinach lub dniach, oraz przy utracie przytomności, zatrzymaniu oddechu, ciężkiej duszności lub drgawkach; do przyjazdu pomocy: nie wywoływać wymiotów, nie podawać jedzenia ani picia, osobę nieprzytomną, która oddycha prawidłowo, ułożyć w pozycji bocznej i kontrolować oddech; gdy osoba nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, rozpocząć resuscytację według wskazówek dyspozytora; zabezpieczyć opakowanie substancji; ścieżki pomocy opisane dla Wielkiej Brytanii, w Polsce numer alarmowy to 112). nhs.uk, Poisoning. Dostęp: 3.10.2026.
National Health Service. Heart palpitations (informacja dla pacjentów, przegląd strony 17.03.2026: wizyta u lekarza, gdy kołatania nawracają lub zdarzają się coraz częściej; pilna wizyta, gdy kołatanie wystąpiło i już minęło; natychmiastowe wezwanie pomocy, gdy kołatanie trwa i nie mija albo towarzyszy mu ból w klatce piersiowej, duszność, uczucie omdlewania lub omdlenie; ścieżki pomocy opisane dla Wielkiej Brytanii, w Polsce numer alarmowy to 112). nhs.uk, Heart palpitations. Dostęp: 3.10.2026.
National Health Service. Chest pain (informacja dla pacjentów, przegląd strony 8.08.2023: wezwanie pogotowia przy nagłym bólu w klatce piersiowej, który nie ustępuje, promieniuje do ręki, szyi, żuchwy, brzucha lub pleców albo występuje z potami, nudnościami, zawrotami głowy lub dusznością; ścieżki pomocy opisane dla Wielkiej Brytanii, w Polsce numer alarmowy to 112). nhs.uk, Chest pain. Dostęp: 3.10.2026.
National Health Service. What to do if someone has a seizure (fit) (informacja dla pacjentów, przegląd strony 19.12.2023: wezwanie pogotowia, gdy to pierwszy napad drgawek u danej osoby, napad trwa ponad 5 minut, osoba nie odzyskuje pełnej przytomności, ma kolejne napady bez odzyskania przytomności, doznała poważnego urazu albo ma trudności z oddychaniem po napadzie; ścieżki pomocy opisane dla Wielkiej Brytanii, w Polsce numer alarmowy to 112). nhs.uk, What to do if someone has a seizure. Dostęp: 2.10.2026.
St John Ambulance. How to do CPR, przegląd kliniczny 28.04.2025 (instrukcja pierwszej pomocy: gdy osoba dorosła nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, wezwać pomoc i od razu rozpocząć resuscytację, telefon w trybie głośnomówiącym; osobę, która nie reaguje, ale oddycha prawidłowo, ułożyć w pozycji bocznej; instrukcja brytyjska, w Polsce numer alarmowy to 112). sja.org.uk, how to do CPR. Dostęp: 2.10.2026.
National Health Service. Anaphylaxis (informacja dla pacjentów, przegląd strony 21.06.2023: obrzęk gardła i języka, trudności w oddychaniu i połykaniu, uczucie omdlewania lub omdlenie; natychmiastowe wezwanie pogotowia, użycie autowstrzykiwacza z adrenaliną, jeśli osoba go ma; ścieżki pomocy opisane dla Wielkiej Brytanii, w Polsce numer alarmowy to 112). nhs.uk, Anaphylaxis. Dostęp: 3.10.2026.

Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.

Klenbuterol (clenbuterol): co to jest, odchudzanie, skutki uboczne