Hormon wzrostu (HGH, somatotropina) to białkowy hormon przysadki mózgowej, który pobudza wzrastanie u dzieci, a u dorosłych bezpośrednio wpływa na przemianę tłuszczów i cukrów; wiele jego efektów wzrostowych zachodzi przez insulinopodobny czynnik wzrostu IGF-1 [1] [2]. Jako lek, pod nazwą somatropina, jest dostępny w Polsce wyłącznie na receptę, we wstrzyknięciach, u dzieci z zaburzeniami wzrastania i u dorosłych z ciężkim niedoborem potwierdzonym w diagnostyce endokrynologicznej [1]. U zdrowych, wytrenowanych osób beztłuszczowa masa ciała, czyli masa wszystkich składników ciała poza tłuszczem, także wody, rosła średnio o 2,1 kg więcej niż bez hormonu, nie wykazano poprawy siły ani wydolności tlenowej, a obrzęki i zmęczenie zdarzały się częściej [3]; w jednym krótkim badaniu wynik testu beztlenowego poprawił się nieznacznie i przejściowo [4]. Charakterystyka leku wymienia jako bardzo częste bóle stawów i obrzęki, a wśród innych działań niepożądanych zespół cieśni nadgarstka i cukrzycę typu 2 [1].
Świat Supli sprzedaje suplementy diety, nie hormony, i nie podaje dawek ani źródeł zakupu. Jeśli stosujesz hormon wzrostu i masz silne bóle głowy z zaburzeniami widzenia, przejdź do objawów alarmowych.
Spis treści
1. Hormon wzrostu (HGH): co to jest i jak działa
Hormon wzrostu jest wydzielany przez przysadkę pulsacyjnie, głównie w nocy, a jego działanie anaboliczne, czyli budujące tkanki, przebiega w dużej mierze przez IGF-1 wytwarzany w wątrobie i tkankach [2]. Bezpośrednio nasila rozkład tłuszczu i zmniejsza wrażliwość na insulinę, a przez IGF-1 pobudza syntezę białek mięśniowych i kolagenu [1] [2]. Hormon wzrostu nie jest sterydem: to hormon peptydowy, czyli zbudowany z aminokwasów, i dlatego w antydopingu ma osobną klasę niż sterydy anaboliczne [14].
| Nazwa | Co oznacza |
|---|---|
| Somatotropina, GH, hGH, STH | Własny hormon wzrostu człowieka wydzielany przez przysadkę [2] |
| Somatropina, rhGH | Hormon wzrostu jako lek, wytwarzany przez bakterie technologią rekombinacji DNA [1] |
| IGF-1 | Insulinopodobny czynnik wzrostu, przez który hormon wzrostu działa w tkankach; oznacza się go we krwi [2] [9] |
| Somatoliberyna (GHRH), sekretagogi (np. MK-677) | Substancje pobudzające wydzielanie hormonu wzrostu; w sporcie zabronione [14] |
Źródła danych w tabeli: charakterystyka produktu leczniczego Genotropin [1], przegląd Holta i Ho [2], wytyczne Endocrine Society [9] i lista zabroniona 2026 [14]. Hormonu wzrostu nie sprzedajemy; w sklepie Świat Supli znajdziesz suplementy wspierające trening i sen, m.in. w kategorii odżywki białkowe, a opisujemy je w sekcji o badaniach i wsparciu zdrowia.
2. Co daje hormon wzrostu i po jakim czasie: badania u zdrowych
U zdrowych osób hormon wzrostu zmienia skład ciała, a w ocenianych badaniach nie wykazano poprawy siły: w przeglądzie badań Liu i wsp. z 2008 r., w którym hormon otrzymało 303 szczupłych, wytrenowanych uczestników w wieku średnio 27 lat, beztłuszczowa masa ciała wzrosła o 2,1 kg więcej niż w grupach bez hormonu, siła i wydolność się nie poprawiły, a obrzęki i zmęczenie zdarzały się częściej niż bez hormonu [3]. W badaniu randomizowanym Meinhardta i wsp. z 2010 r. u 96 osób trenujących rekreacyjnie przez 8 tygodni beztłuszczowa masa rosła głównie przez wodę poza komórkami; siła, moc skoku i wydolność tlenowa się nie zmieniły, poprawiła się tylko praca w 30-sekundowym teście wysiłku beztlenowego (Wingate) o 3,9%, o niejasnym znaczeniu sportowym, a efekt zniknął 6 tygodni po odstawieniu [4].
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Badanie | Kto i jak długo | Skład ciała | Siła i wydolność | Działania niepożądane |
|---|---|---|---|---|
| Przegląd badań, 2008 [3] | 303 wytrenowanych uczestników otrzymujących hormon, średnio 20 dni w badaniach z podawaniem przez ponad jeden dzień | Beztłuszczowa masa +2,1 kg | Bez poprawy | Częściej obrzęki i zmęczenie |
| Badanie randomizowane, 2010 [4] | 96 trenujących rekreacyjnie, 8 tygodni | Mniej tłuszczu, więcej wody poza komórkami | Test beztlenowy Wingate +3,9%, siła i wydolność tlenowa bez zmian | Próba za mała do oceny bezpieczeństwa |
| Przegląd badań, 2007 [5] | 220 zdrowych starszych uczestników otrzymujących hormon, którzy ukończyli badania, średnio 27 tygodni | Tłuszcz −2,1 kg, beztłuszczowa masa +2,1 kg, masa ciała bez zmian | Nie oceniono jako korzyść | Obrzęki, bóle stawów, cieśń nadgarstka, ginekomastia (rozrost tkanki gruczołowej piersi u mężczyzn), częściej cukrzyca |
Modę na hormon wzrostu jako środek odmładzający zapoczątkowało w 1990 r. badanie u 21 starszych mężczyzn [17], ale późniejszy przegląd badań z placebo stwierdził, że nie można go zalecać jako terapii przeciw starzeniu [5]. Niezależnie od hormonu masę mięśniową budują trening i odpowiednie żywienie.
3. Skutki uboczne hormonu wzrostu
Charakterystyka leku Genotropin, czyli dokument dla lekarzy, wymienia u dorosłych jako bardzo częste bóle stawów i obrzęki obwodowe, jako częste mrowienie i drętwienie, zespół cieśni nadgarstka, bóle i sztywność mięśni, jako niezbyt częstą ginekomastię, a z nieznaną częstością cukrzycę typu 2, łagodne nadciśnienie śródczaszkowe, bóle głowy i obrzęk twarzy [1]. Działania związane z zatrzymaniem płynów pojawiają się zwykle w pierwszych miesiącach leczenia [1]. Somatropina może zmniejszać wrażliwość na insulinę i wpływać na czynność tarczycy, dlatego leczenie wymaga kontroli glukozy i hormonów tarczycy [1]; u dorosłych leczonych z powodu niedoboru przez 6–12 miesięcy rosły glukoza na czczo i hemoglobina glikowana [8].
W badaniu Cohna i wsp. spośród 83 zdrowych starszych mężczyzn z niskim IGF-1 do grupy hormonu wzrostu przydzielono 62; po 6 miesiącach obserwacji początkowej zaplanowano 12 miesięcy leczenia i w tym okresie wśród leczonych zespół cieśni nadgarstka wystąpił u 10, ginekomastia u 4, a podwyższona glukoza u 3, częściej przy wyższym IGF-1, przy czym wiele osób zrezygnowało z udziału [6]. Charakterystyka leku zaznacza też, że długotrwałe przedawkowanie może wywołać objawy takie jak przy nadmiernym wytwarzaniu własnego hormonu wzrostu [1]. Hormon wzrostu jest przeciwwskazany przy jakichkolwiek objawach choroby nowotworowej [1]. Charakterystyka leku nie zaleca somatropiny kobietom w ciąży ani kobietom w wieku rozrodczym, które nie stosują skutecznej antykoncepcji, a przy karmieniu piersią wskazuje brak danych klinicznych i potrzebę ostrożności [1]; ciążę, jej planowanie i karmienie trzeba omówić z lekarzem prowadzącym.
3.1. Akromegalia: co robi nadmiar hormonu wzrostu
Akromegalia to choroba, w której guz przysadki przez lata wytwarza za dużo hormonu wzrostu; w przeglądzie 124 badań w chwili rozpoznania powiększenie dłoni i stóp miało 90% chorych, zmiany rysów twarzy 65%, a bóle głowy 59%, częstsze niż w populacji były też nadciśnienie, przerost serca, zaburzenia rytmu, cukrzyca i polipy jelita [7]. To model długotrwałego nadmiaru, a nie badanie osób przyjmujących hormon wzrostu, ale pokazuje, na jakie narządy działa jego nadmiar.
4. Niedobór hormonu wzrostu u dorosłych: IGF-1 i testy
Niedobór hormonu wzrostu u dorosłego rozpoznaje endokrynolog na podstawie historii choroby, oceny pozostałych hormonów przysadki, IGF-1 i zwykle testu stymulacyjnego; w wybranych, dobrze udokumentowanych przypadkach test nie jest potrzebny [9]. Pojedynczy pomiar hormonu wzrostu we krwi jest mało przydatny, bo jego wydzielanie jest pulsacyjne [2] [9]. Według charakterystyki leku u dorosłych z niedoborem nabytym w dorosłości, na przykład po chorobie przysadki z niedoborem co najmniej jednego innego jej hormonu, niedobór potwierdza się testem dynamicznym; osoby z niedoborem rozpoznanym w dzieciństwie ocenia się ponownie po zakończeniu wzrastania, a te, u których przyczyna nie jest jednoznaczna, wymagają oznaczenia IGF-1 i testu stymulacyjnego [1]. Wytyczne Endocrine Society opisują korzyści leczenia w składzie ciała, kościach i jakości życia, największe przy ciężkim niedoborze [9].
5. Dostępność i finansowanie leczenia hormonem wzrostu: recepta i programy lekowe NFZ
W Polsce somatropina jest lekiem na receptę, a bezpłatnie otrzymują ją pacjenci zakwalifikowani do programów lekowych NFZ według kryteriów danego programu. Wykaz refundowanych leków obowiązujący od 1.10.2026 r. przypisuje somatropinę do sześciu programów [23]:
- B.19.: niskorosłe osoby z somatotropinową niedoczynnością przysadki w okresie wzrastania,
- B.38.: niskorosłe dzieci z przewlekłą chorobą nerek,
- B.41.: zespół Pradera-Williego,
- B.42.: niskorosłe dzieci z zespołem Turnera,
- B.64.: niskorosłe dzieci urodzone jako zbyt małe w porównaniu do czasu trwania ciąży,
- B.111.: ciężki niedobór hormonu wzrostu u dorosłych oraz u młodzieży po zakończeniu wzrastania.
Do każdego z tych programów kwalifikuje zespół koordynacyjny do spraw stosowania hormonu wzrostu powoływany przez Prezesa NFZ, na podstawie kryteriów zapisanych w opisie programu [23]. Nie każdy preparat jest objęty każdym programem: w wykazie od 1.10.2026 r. program B.64. obejmuje Omnitrope, a nie obejmuje Genotropinu [23]. Według informacji Ministerstwa Zdrowia w 2023 r. lek do programów kupowano centralnie [10]. Poza programem lekowym somatropina również wymaga recepty i nadzoru endokrynologa, a o tym, czy pacjent spełnia kryteria programu, informuje lekarz prowadzący leczenie.
5.1. Ile kosztuje hormon wzrostu: cena leku w wykazie refundacyjnym
Urzędowa cena zbytu jednego opakowania somatropiny w wykazie refundowanych leków obowiązującym od 1.10.2026 r. wynosi od 1512,00 zł do 4936,80 zł, zależnie od preparatu i mocy [23]. To ceny urzędowe opakowań leku na receptę stosowanego w programach lekowych, a nie koszt leczenia: ten zależy od dawki ustalanej przez lekarza, dlatego nie przeliczamy go na miesiąc.
| Lek i opakowanie | Urzędowa cena zbytu | Cena hurtowa brutto |
|---|---|---|
| Omnitrope 5 mg/1,5 ml, 5 wkładów | 1512,00 zł | 1602,72 zł |
| Genotropin 5,3 mg, 5 wstrzykiwaczy | 2180,31 zł | 2311,14 zł |
| Omnitrope 10 mg/1,5 ml, 5 wkładów | 3024,00 zł | 3205,44 zł |
| Genotropin 12 mg, 5 wstrzykiwaczy | 4936,80 zł | 5233,01 zł |
Źródło danych w tabeli: załącznik do obwieszczenia Ministra Zdrowia z 16.09.2026 r., część B [23]. Przy każdym z tych opakowań wykaz podaje poziom odpłatności bezpłatny i dopłatę pacjenta 0 zł, więc osoba zakwalifikowana do programu lekowego za lek nie płaci [23]. Ministerstwo Zdrowia ogłasza kolejne wykazy kilka razy w roku, dlatego kwoty mogą się zmienić. Ceny, jaką zapłaciłby w aptece pacjent poza programem, ten dokument nie podaje i jej nie potwierdziliśmy. Ceny z ofert internetowych bez recepty nie potwierdzają składu ani sterylności produktu: w fiolkach z nielegalnego rynku opisanych jako hormon wzrostu laboratorium nie znajdowało substancji czynnej [11]. Świat Supli nie sprzedaje hormonu wzrostu.
6. Gdzie kupić HGH: recepta, podróbki i tabletki HGH
Hormon wzrostu można legalnie otrzymać tylko na receptę, po diagnostyce endokrynologicznej [1] [10]; oferty sprzedaży bez recepty pochodzą z nielegalnego rynku. Laboratoria antydopingowe znajdowały w takich produktach fiolki opisane jako hormon wzrostu bez żadnej substancji czynnej [11], a wśród 337 produktów z nielegalnego rynku przebadanych w Niemczech 12,8% stanowiły hormony peptydowe i czynniki wzrostu, głównie hormon wzrostu i jego sekretagogi [12]. Znaleziono też zmodyfikowany hormon wzrostu o innej budowie niż ludzki [13].
Somatropina jest białkiem, a zarejestrowany lek opisany w artykule podaje się we wstrzyknięciach [1]. Produkty reklamowane jako tabletki HGH nie są jego odpowiednikiem; sama nazwa handlowa nie potwierdza ich składu ani bezpieczeństwa. Suplementy reklamowane jako boostery HGH, których składy omawiamy w rankingu boosterów hormonu wzrostu, też nie są odpowiednikiem leku z somatropiną, a w wykazie dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych z rozporządzenia 432/2012 nie ma oświadczenia o zwiększaniu wydzielania hormonu wzrostu [21].
7. Dlaczego nie podajemy dawkowania
Nie podajemy jednostek, schematów ani łączenia hormonu wzrostu z insuliną czy sterydami. Charakterystyka leku przewiduje indywidualne dawkowanie przez lekarza z doświadczeniem w leczeniu niedoboru, z kontrolą IGF-1 i glukozy [1], a dla celów sylwetkowych nie ustalono bezpiecznego stosowania. Osoby stosujące sterydy anaboliczne często łączą je z innymi środkami, w tym z hormonem wzrostu i insuliną [20], co sumuje ryzyko. Insulina może wywołać ciężką hipoglikemię, czyli nadmierny spadek glukozy we krwi, prowadzący do utraty przytomności, uszkodzenia mózgu lub śmierci [22]; więcej o tym piszemy we wpisie o insulinie w kulturystyce.
8. Hormon wzrostu w sporcie i antydopingu
Hormon wzrostu jest zabroniony w sporcie przez cały czas, razem z analogami, fragmentami takimi jak AOD-9604, substancjami pobudzającymi jego wydzielanie, np. MK-677, oraz IGF-1 [14]. Wykrywa się go dwiema metodami: przez porównanie odmian hormonu we krwi i przez markery, takie jak IGF-1 [2]. Po upowszechnieniu leku rekombinowanego sportowcy zaczęli go stosować, zanim pojawiły się jakiekolwiek dowody korzyści [2]. Więcej o innych środkach dopingujących piszemy we wpisie o sterydach anabolicznych i SARM-ach.
9. Historia: od hormonu ze zwłok do leku rekombinowanego
Do połowy lat 80. hormon wzrostu pozyskiwano z przysadek zmarłych; w podsumowaniu opublikowanym w 2012 r. odnotowano 226 przypadków jatrogennej choroby Creutzfeldta-Jakoba, czyli nieuleczalnej choroby mózgu przenoszonej przez białka prionowe [15]. W brytyjskiej kohorcie 1848 osób leczonych takim hormonem choroba rozwinęła się u 38, a ryzyko było największe około 20 lat po pierwszym podaniu [16]. Dzisiejsza somatropina jest wytwarzana przez bakterie metodą rekombinacji DNA [1].
10. Jak organizm sam wydziela hormon wzrostu: sen i wysiłek
Najwięcej hormonu wzrostu organizm wydziela w głębokim śnie i podczas intensywnego wysiłku: w badaniu 149 zdrowych mężczyzn udział snu wolnofalowego spadał z 18,9% w wieku 16–25 lat do 3,4% w wieku 36–50 lat, a dobowe wydzielanie hormonu wzrostu było w kolejnych grupach wieku, od wczesnej dorosłości do wieku średniego, niższe średnio o 372 µg na dekadę; to porównanie grup w badaniu przekrojowym, a nie prognoza dla jednej osoby [18]. Wyrzut hormonu wzrostu podczas wysiłku rośnie wraz z jego intensywnością [19]. Krótkotrwały fizjologiczny wyrzut hormonu wzrostu podczas snu lub wysiłku nie jest równoważny podawaniu somatropiny i nie pozwala przewidywać takich samych efektów; nie oznacza też, że jakiś suplement podnosi hormon wzrostu.
11. Badania i wsparcie zdrowia, jeśli stosujesz hormon wzrostu
Jeśli stosujesz hormon wzrostu, podstawą ochrony zdrowia są badania i kontrola u lekarza; suplementy mogą wspierać zasypianie i trening, ale nie cofają skutków hormonu. Charakterystyka leku wymaga kontroli glukozy, tarczycy i IGF-1 [1], a u leczonych dorosłych rosła glukoza na czczo i hemoglobina glikowana [8].
| Obszar | Badanie | Dlaczego |
|---|---|---|
| Cukier | Glukoza na czczo, hemoglobina glikowana (HbA1c) | Somatropina zmniejsza wrażliwość na insulinę [1] [8] |
| Tarczyca | TSH, wolna tyroksyna (fT4) | Możliwy spadek wolnej tyroksyny [1] |
| Hormon wzrostu | IGF-1, interpretowany przez lekarza | Wyższe IGF-1 wiązało się z częstszymi działaniami niepożądanymi [6] |
| Serce i naczynia | Pomiar ciśnienia | Nadmiar hormonu wzrostu wiąże się z nadciśnieniem [7] |
Jak przygotować się do badań i jak czytać wyniki, opisujemy we wpisie o badaniach krwi a sterydach. Wyniki omów z lekarzem i powiedz mu, co przyjmujesz.
11.1. Suplementy, które mają sens przy śnie i treningu bez hormonu wzrostu
Najwięcej własnego hormonu wzrostu organizm wydziela w głębokim śnie i podczas intensywnego wysiłku [18] [19], ale żaden suplement nie ma dopuszczonego oświadczenia, że to wydzielanie zwiększa [21]. Suplementy mogą za to wspierać zasypianie, dietę przy treningu i uczucie zmęczenia, co opisują oświadczenia z wykazu UE. Przytoczone oświadczenia nie są dowodem korzyści ani bezpieczeństwa łączenia tych produktów z hormonem wzrostu. Produkty na sen znajdziesz w kategorii dobry sen, a poniżej są produkty z naszej oferty, które spełniają warunki opisanych oświadczeń.
Promaker Melatonina PRO+, 90 kapsułek
Porcja: 1 kapsułka krótko przed snem, czyli 1 mg melatoniny; opakowanie wystarcza na 90 dni.
Dla osób, którym trudno zasnąć. Melatonina pomaga w skróceniu czasu potrzebnego na zaśnięcie; korzystne działanie występuje przy spożyciu 1 mg melatoniny krótko przed pójściem spać, a tyle zawiera porcja [21].
Kapsułka z żelatyny wołowej; według producenta produkt może zawierać m.in. mleko, soję, orzeszki ziemne i jaja. Nie łącz z lekami nasennymi ani uspokajającymi bez konsultacji z lekarzem. Według informacji na stronie produktu nie stosować w ciąży; przewlekłe problemy ze snem, stosowanie w okresie karmienia piersią, przy przyjmowanych lekach i u osób niepełnoletnich uzgodnij z lekarzem.
Świat Supli Cytrynian Magnezu, 90 kapsułek
Porcja: 2 kapsułki dziennie, czyli 250 mg magnezu z cytrynianu (66% referencyjnej wartości spożycia); opakowanie wystarcza na 45 dni.
Dla osób trenujących intensywnie, które chcą uzupełnić dietę w magnez. Magnez przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia oraz do prawidłowego funkcjonowania mięśni; porcja jest co najmniej źródłem magnezu, czego wymagają te oświadczenia [21]. Nie ma dopuszczonego oświadczenia, że magnez poprawia sen albo zwiększa wydzielanie hormonu wzrostu.
Kapsułka z żelatyny wołowej. Przy chorobach nerek i przyjmowanych lekach uzgodnij stosowanie z lekarzem. Według informacji na stronie produktu nie stosować w ciąży; stosowanie w okresie karmienia piersią i u osób niepełnoletnich uzgodnij z lekarzem.
Świat Supli WPC Premium 80, 700 g
Porcja 30 g proszku dostarcza według tabeli na stronie produktu 23,1 g białka i 117 kcal (wartości z tabeli na stronie produktu dla smaku truskawkowego; w innych smakach zawartość białka może różnić się o około 2%); skład wybranego smaku sprawdź na jego etykiecie. Opakowanie wystarcza na około 23 porcje.
Dla osób, które trenują siłowo i nie pokrywają zapotrzebowania na białko samymi posiłkami; rozwój mięśni zależy również od treningu i odpowiedniego żywienia. Białko przyczynia się do wzrostu masy mięśniowej i pomaga w utrzymaniu masy mięśniowej. To oświadczenie dotyczy żywności, która jest co najmniej źródłem białka, a w tej odżywce białko daje około 79% energii [21].
Zawiera mleko i soję (lecytyna sojowa w składzie); według producenta może zawierać śladowe ilości jaja (lizozym). Producent podaje, że produktu nie powinny stosować kobiety w ciąży i karmiące piersią. Stosowanie u osób niepełnoletnich, przy chorobach nerek i przyjmowanych lekach uzgodnij z lekarzem.
Suplement diety nie zastąpi zróżnicowanej diety i zdrowego trybu życia. Karty nie są zestawem do łączenia: wybierz produkt, który uzupełnia to, czego brakuje w Twojej diecie, i sprawdź porcję oraz przeciwwskazania na etykiecie.
12. Objawy alarmowe: kiedy do lekarza
- silne lub nawracające bóle głowy z zaburzeniami widzenia, nudnościami lub wymiotami: pilnie do lekarza, bo to mogą być objawy nadciśnienia śródczaszkowego [1],
- wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, osłabienie: pilnie zbadaj glukozę i idź do lekarza [1] [5],
- drętwienie i mrowienie dłoni, zwłaszcza w nocy: lekarz, bo to może być zespół cieśni nadgarstka [1] [6],
- narastające obrzęki, powiększenie dłoni, stóp lub zmiana rysów twarzy: endokrynolog [1] [7],
- silny ból brzucha: pilnie do lekarza, bo opisano rzadkie zapalenie trzustki [1],
- ból w klatce piersiowej, duszność, omdlenie: dzwoń pod 112.
U lekarza powiedz wprost, co przyjmujesz i od kiedy. Bez tej informacji wyniki badań łatwo źle odczytać.
13. Jak wybrać suplementy na sen i trening: podsumowanie
Przy melatoninie sprawdzaj, czy porcja zawiera 1 mg, bo przy takiej ilości przyjętej krótko przed snem działa dopuszczone oświadczenie [21]. Przy magnezie porównuj ilość samego magnezu, a nie masę związku, w porcji dziennej; przy odżywce białkowej ilość białka i cenę za porcję. Produkty reklamowane jako podnoszące hormon wzrostu nie mają takiego oświadczenia w wykazie [21]. Formy magnezu porównasz w kategorii magnez w sklepie Świat Supli, a co z suplementów ma sens przy stosowaniu środków anabolicznych, omawiamy we wpisie suplementy na cyklu sterydowym.
14. Najczęstsze pytania o hormon wzrostu
14.1. HGH: co to jest i jak nazywa się jako lek?
To hormon wzrostu, czyli somatotropina: białkowy hormon przysadki, który u dzieci pobudza wzrastanie, a u dorosłych bezpośrednio wpływa na metabolizm tłuszczów i cukrów; wiele jego efektów wzrostowych zachodzi przez insulinopodobny czynnik wzrostu IGF-1 [1] [2]. Jako lek nazywa się somatropina; przykładem zarejestrowanego w Polsce preparatu jest Genotropin, podawany we wstrzyknięciach i wydawany na receptę [1].
14.2. Jakie efekty daje hormon wzrostu u zdrowych?
Więcej beztłuszczowej masy ciała, w dużej części wody, i mniej tłuszczu, bez poprawy siły i wydolności tlenowej; w jednym badaniu praca w teście beztlenowym wzrosła o 3,9%, a efekt znikał po 6 tygodniach od odstawienia [3] [4].
14.3. Czy hormon wzrostu to steryd?
Nie. To hormon peptydowy, a nie steroidowy; w antydopingu należy do klasy S2, osobnej od sterydów anabolicznych [14].
14.4. Do jakiego wieku można podawać hormon wzrostu?
Termin zakończenia leczenia wzrastania ustala endokrynolog na podstawie wskazania, tempa wzrastania i dojrzałości kostnej; po zamknięciu chrząstek wzrostowych somatropiny nie stosuje się w celu zwiększenia wzrostu. Dorośli otrzymują somatropinę tylko przy ciężkim, potwierdzonym niedoborze [1] [10].
14.5. Czy są tabletki z hormonem wzrostu?
Zarejestrowany lek opisany w artykule podaje się we wstrzyknięciach [1]. Produkty reklamowane jako tabletki HGH nie są jego odpowiednikiem; sama nazwa handlowa nie potwierdza ich składu ani bezpieczeństwa.
14.6. Hormon wzrostu: jakie dawkowanie?
Nie podajemy dawek. Dawkę leku ustala endokrynolog u pacjenta z niedoborem, z kontrolą IGF-1 i glukozy [1].
14.7. Ile kosztuje hormon wzrostu i czy NFZ finansuje leczenie?
W wykazie refundowanych leków obowiązującym od 1.10.2026 r. urzędowa cena zbytu jednego opakowania somatropiny wynosi od 1512,00 zł do 4936,80 zł, zależnie od preparatu i mocy [23]. Pacjent zakwalifikowany do jednego z sześciu programów lekowych NFZ (B.19., B.38., B.41., B.42., B.64., B.111.) otrzymuje lek bezpłatnie [23]. Koszt leczenia zależy od dawki ustalanej przez lekarza; zestawienie cen jest w części o cenie leku w wykazie refundacyjnym.
15. Podsumowanie
- Hormon wzrostu (somatotropina) wpływa na metabolizm bezpośrednio, a wiele jego efektów wzrostowych zachodzi przez IGF-1; jako lek somatropina jest na receptę, we wstrzyknięciach [1] [2].
- U zdrowych zwiększał beztłuszczową masę ciała, w dużej części przez wodę, bez poprawy siły i wydolności tlenowej [3] [4].
- Bardzo częste działania niepożądane to bóle stawów i obrzęki; możliwe są też cieśń nadgarstka, cukrzyca typu 2 i nadciśnienie śródczaszkowe [1].
- Legalnie hormon wzrostu jest dostępny tylko na receptę, a bezpłatnie w sześciu programach lekowych NFZ dla zakwalifikowanych pacjentów; urzędowa cena zbytu opakowania w wykazie od 1.10.2026 r. to od 1512,00 zł do 4936,80 zł [23]. Produkty z nielegalnego rynku bywają puste lub zmodyfikowane [11] [13].
- Przy stosowaniu podstawą są badania glukozy, HbA1c, tarczycy i IGF-1 [1] [8]; suplementy wspierają zasypianie i trening [21], ale nie cofają skutków hormonu.
16. Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Genotropin 12 mg (Somatropinum), proszek i rozpuszczalnik do sporządzania roztworu do wstrzykiwań, punkty 2, 3, 4.1, 4.3, 4.4, 4.6, 4.8, 4.9, 5.1; tekst z 10.05.2024. Rejestr Produktów Leczniczych. rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl, ChPL Genotropin 12. Dostęp: 29.09.2026.
- Holt R.I.G., Ho K.K.Y. The Use and Abuse of Growth Hormone in Sports. Endocrine Reviews 2019;40(4):1163–1185 (przegląd: fizjologia i pulsacyjne wydzielanie hormonu wzrostu, działanie przez IGF-1, wpływ na wydolność, metody wykrywania; przegląd narracyjny). europepmc.org/article/MED/31180479. Dostęp: 29.09.2026.
- Liu H., Bravata D.M., Olkin I. i wsp. Systematic review: the effects of growth hormone on athletic performance. Annals of Internal Medicine 2008;148(10):747–758 (przegląd systematyczny 27 badań randomizowanych, 303 osoby na hormonie wzrostu, średni wiek 27 lat, szczupłe i wytrenowane, średnio 20 dni w badaniach z podawaniem przez ponad jeden dzień; beztłuszczowa masa +2,1 kg, siła i wydolność bez poprawy, częściej obrzęki i zmęczenie; mało badań wydolności). europepmc.org/article/MED/18347346. Dostęp: 29.09.2026.
- Meinhardt U., Nelson A.E., Hansen J.L. i wsp. The effects of growth hormone on body composition and physical performance in recreational athletes: a randomized trial. Annals of Internal Medicine 2010;152(9):568–577 (badanie randomizowane, zaślepione, z placebo: 96 osób trenujących rekreacyjnie, 63 mężczyzn i 33 kobiety, 8 tygodni i 6 tygodni obserwacji po odstawieniu; wzrost beztłuszczowej masy przez wodę pozakomórkową, siła, moc i wydolność tlenowa bez istotnej zmiany, sprint +3,9%, efekt zanikał po odstawieniu; próba za mała do oceny bezpieczeństwa; finansowanie WADA). europepmc.org/article/MED/20439575. Dostęp: 29.09.2026.
- Liu H., Bravata D.M., Olkin I. i wsp. Systematic review: the safety and efficacy of growth hormone in the healthy elderly. Annals of Internal Medicine 2007;146(2):104–115 (przegląd systematyczny: 220 zdrowych osób na hormonie wzrostu, średni wiek 69 lat, średnio 27 tygodni; tłuszcz −2,1 kg, beztłuszczowa masa +2,1 kg, masa ciała bez zmian; częściej obrzęki, bóle stawów, zespół cieśni nadgarstka, ginekomastia, nieco częściej cukrzyca i nieprawidłowa glikemia na czczo; małe próby). europepmc.org/article/MED/17227934. Dostęp: 29.09.2026.
- Cohn L., Feller A.G., Draper M.W., Rudman I.W., Rudman D. Carpal tunnel syndrome and gynaecomastia during growth hormone treatment of elderly men with low circulating IGF-I concentrations. Clinical Endocrinology 1993;39(4):417–425 (83 zdrowych starszych mężczyzn z niskim IGF-1, randomizacja 3:1, 62 przydzielonych do grupy hormonu wzrostu; 6 miesięcy obserwacji początkowej, potem zaplanowane 12 miesięcy leczenia; liczne rezygnacje w trakcie badania; wśród leczonych: zespół cieśni nadgarstka u 10, ginekomastia u 4, hiperglikemia u 3; działania częstsze przy wyższym IGF-1; mała próba). europepmc.org/article/MED/8287568. Dostęp: 29.09.2026.
- Slagboom T.N.A., van Bunderen C.C., De Vries R., Bisschop P.H., Drent M.L. Prevalence of clinical signs, symptoms and comorbidities at diagnosis of acromegaly: a systematic review in accordance with PRISMA guidelines. Pituitary 2023;26(4):319–332 (przegląd systematyczny 124 badań; w chwili rozpoznania powiększenie dłoni i stóp 90%, zmiana rysów twarzy 65%, ból głowy 59%; częstsze nadciśnienie, przerost lewej komory, zaburzenia rytmu, cukrzyca, polipy jelita; duża niejednorodność badań). europepmc.org/article/MED/37210433. Dostęp: 29.09.2026.
- Zhou H., Sun L., Zhang S., Wang Y., Wang G. Effect of long-term growth hormone replacement on glucose metabolism in adults with growth hormone deficiency: a systematic review and meta-analysis. Pituitary 2021;24(1):130–142 (metaanaliza 33 badań, w tym 11 randomizowanych, dorośli z niedoborem hormonu wzrostu w terapii zastępczej; po 6–12 miesiącach wzrost glukozy na czczo, insuliny i HbA1c, po ponad 12 miesiącach glukoza na czczo nadal wyższa; nie dotyczy zdrowych osób). europepmc.org/article/MED/32888174. Dostęp: 29.09.2026.
- Molitch M.E., Clemmons D.R., Malozowski S., Merriam G.R., Vance M.L. Evaluation and treatment of adult growth hormone deficiency: an Endocrine Society clinical practice guideline. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism 2011;96(6):1587–1609 (wytyczne: rozpoznanie niedoboru u dorosłych testem stymulacyjnym, korzyści w składzie ciała, kościach i jakości życia, największe przy ciężkim niedoborze). europepmc.org/article/MED/21602453. Dostęp: 29.09.2026.
- Ministerstwo Zdrowia. Odpowiedź na oświadczenie senatorskie w sprawie dostępności somatropiny, 05.06.2023, PLR.050.78.2023.EL (programy lekowe z somatropiną, w tym leczenie ciężkiego niedoboru hormonu wzrostu u dorosłych i młodzieży po zakończeniu wzrastania; zakupy centralne w 2023 r.; stan z 2023 r.). senat.gov.pl, odpowiedź MZ z 05.06.2023. Dostęp: 29.09.2026.
- Kohler M., Thomas A., Geyer H. i wsp. Confiscated black market products and nutritional supplements with non-approved ingredients analyzed in the Cologne Doping Control Laboratory 2009. Drug Testing and Analysis 2010;2(11-12):533–537 (analiza produktów skonfiskowanych w Niemczech; m.in. fiolki opisane jako hormon wzrostu bez substancji czynnej). europepmc.org/article/MED/21204286. Dostęp: 29.09.2026.
- Krug O., Thomas A., Walpurgis K. i wsp. Identification of black market products and potential doping agents in Germany 2010-2013. European Journal of Clinical Pharmacology 2014;70(11):1303–1311 (337 produktów z nielegalnego rynku przebadanych w laboratorium antydopingowym: 83,7% sterydy, 12,8% hormony peptydowe i czynniki wzrostu, głównie hormon wzrostu i sekretagogi). europepmc.org/article/MED/25168622. Dostęp: 29.09.2026.
- Krug O., Thomas A., Malerød-Fjeld H. i wsp. Analysis of new growth promoting black market products. Growth Hormone and IGF Research 2018;41:1–6 (w produktach z nielegalnego rynku zidentyfikowano zmodyfikowany hormon wzrostu z 192 aminokwasami). europepmc.org/article/MED/29864719. Dostęp: 29.09.2026.
- Polska Agencja Antydopingowa. Lista substancji i metod zabronionych 2026: klasa S2 (hormony peptydowe, czynniki wzrostu i mimetyki), w tym S2.2.3 hormon wzrostu, analogi i fragmenty, S2.2.4 czynniki uwalniające hormon wzrostu, m.in. ibutamoren (MK-677), S2.3 IGF-1. antydoping.pl, 2026_Lista-zabroniona.pdf. Dostęp: 29.09.2026.
- Brown P., Brandel J.P., Sato T. i wsp. Iatrogenic Creutzfeldt-Jakob disease, final assessment. Emerging Infectious Diseases 2012;18(6):901–907 (podsumowanie przypadków jatrogennej choroby Creutzfeldta-Jakoba na świecie, w tym 226 po hormonie wzrostu z przysadek zwłok). europepmc.org/article/MED/22607808. Dostęp: 29.09.2026.
- Swerdlow A.J., Higgins C.D., Adlard P., Jones M.E., Preece M.A. Creutzfeldt-Jakob disease in United Kingdom patients treated with human pituitary growth hormone. Neurology 2003;61(6):783–791 (kohorta 1848 osób leczonych w Wielkiej Brytanii w latach 1959–1985, obserwacja do 2000 r.; 38 przypadków choroby, szczyt ryzyka około 20 lat po pierwszym podaniu). europepmc.org/article/MED/14504321. Dostęp: 29.09.2026.
- Rudman D., Feller A.G., Nagraj H.S. i wsp. Effects of human growth hormone in men over 60 years old. New England Journal of Medicine 1990;323(1):1–6 (21 mężczyzn w wieku 61–81 lat z niskim IGF-1, 12 na hormonie wzrostu i 9 w grupie kontrolnej, 6 miesięcy; beztłuszczowa masa +8,8%, tkanka tłuszczowa −14,4%; mała próba bez placebo). europepmc.org/article/MED/2355952. Dostęp: 29.09.2026.
- Van Cauter E., Leproult R., Plat L. Age-related changes in slow wave sleep and REM sleep and relationship with growth hormone and cortisol levels in healthy men. JAMA 2000;284(7):861–868 (149 zdrowych mężczyzn w wieku 16–83 lat; sen wolnofalowy 18,9% w wieku 16–25 lat i 3,4% w wieku 36–50 lat, wydzielanie hormonu wzrostu −372 µg na dekadę; badanie przekrojowe). europepmc.org/article/MED/10938176. Dostęp: 29.09.2026.
- Wideman L., Weltman J.Y., Hartman M.L., Veldhuis J.D., Weltman A. Growth hormone release during acute and chronic aerobic and resistance exercise: recent findings. Sports Medicine 2002;32(15):987–1004 (przegląd: wyrzut hormonu wzrostu w wysiłku rośnie liniowo z intensywnością, u starszych jest mniejszy). europepmc.org/article/MED/12457419. Dostęp: 29.09.2026.
- Sagoe D., McVeigh J., Bjørnebekk A. i wsp. Polypharmacy among anabolic-androgenic steroid users: a descriptive metasynthesis. Substance Abuse Treatment, Prevention, and Policy 2015;10:12 (metasynteza badań: osoby stosujące sterydy anaboliczne często łączą je z innymi substancjami, m.in. hormonem wzrostu i insuliną). europepmc.org/article/MED/25888931. Dostęp: 29.09.2026.
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z 16.05.2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, pozycje: melatonina (skrócenie czasu zasypiania; 1 mg melatoniny w porcji, informacja o korzystnym działaniu przy 1 mg krótko przed snem), białko (wzrost i utrzymanie masy mięśniowej; co najmniej źródło białka), magnez (zmniejszenie uczucia zmęczenia i znużenia, prawidłowe funkcjonowanie mięśni; co najmniej źródło magnezu). W wykazie brak oświadczeń o śnie dla magnezu i o zwiększaniu wydzielania hormonu wzrostu. eur-lex.europa.eu/eli/reg/2012/432/oj/pol. Dostęp: 29.09.2026.
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Actrapid (insulina ludzka), punkty 4.8 i 4.9 (hipoglikemia jako działanie niepożądane i skutek przedawkowania, w ciężkiej postaci utrata przytomności, drgawki, trwałe zaburzenia czynności mózgu, zgon). Europejska Agencja Leków. ema.europa.eu, ChPL Actrapid (PDF). Dostęp: 30.09.2026.
- Ministerstwo Zdrowia. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z 16.09.2026 r. w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych na 1.10.2026 r.; załącznik, część B (leki dostępne w ramach programu lekowego), grupa limitowa 1077.0 Somatropinum: Genotropin 12 mg i 5,3 mg, Omnitrope 10 mg/1,5 ml i 5 mg/1,5 ml, opakowania po 5 sztuk; urzędowa cena zbytu, cena hurtowa brutto, oznaczenia programów B.19., B.38., B.41., B.42., B.64., B.111., poziom odpłatności bezpłatny i dopłata świadczeniobiorcy 0 zł; opisy programów lekowych opublikowane razem z obwieszczeniem (tytuły programów, zespół kwalifikujący). Wykaz obowiązuje od 1.10.2026 r. gov.pl, obwieszczenie Ministra Zdrowia z 16.09.2026 r.. Dostęp: 02.10.2026.
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
