Zajady: skąd się biorą pękające kąciki ust i czego może brakować, gdy wracają co zimę

Zajady, czyli zapalenie kącików ust, biorą się najczęściej z zalegającej w kącikach śliny, która rozmiękcza skórę i ułatwia zasiedlenie jej przez drożdżaki Candida oraz bakterie, głównie gronkowce [1] [2]. Niedobór składnika pokarmowego to tylko jeden z czynników ryzyka: według źródeł dermatologicznych zajadom sprzyja brak żelaza, ryboflawiny (witaminy B2), witaminy B12, folianów, cynku i białka, ale żadnego z nich nie rozpoznasz po samych kącikach ust: żelazo, witaminę B12 i foliany sprawdza badanie krwi, natomiast przy ryboflawinie, cynku i białku ocena diety pokazuje tylko ryzyko małego spożycia, a niedobór potwierdza lekarz [2] [3] [4]. Zajady zwykle goją się w kilka dni po pomadce lub maści z lekiem przeciwgrzybiczym i przeciwbakteryjnym; jeśli nie mijają po 2 tygodniach albo wracają, idź do lekarza, bo mogą być objawem cukrzycy, niedokrwistości lub innej choroby [1].

Poniżej wyjaśniamy, kto dostaje zajadów i dlaczego wracają co zimę, czego może brakować w diecie i jak to sprawdzić, czym je leczyć, co zrobić u dziecka i w ciąży oraz kiedy suplement ma sens, a kiedy tylko opóźnia diagnozę.

Spis treści

1. Skąd się biorą zajady i kto dostaje ich najczęściej

Zajady to potoczna nazwa kątowego zapalenia warg (zapalenia kącików ust): czerwone, linijne pęknięcia w jednym lub obu kącikach, czasem z nadżerką, strupem, wysiękiem albo krwawieniem, zwykle ze swędzeniem lub bólem przy szerokim otwieraniu ust [1] [5]. Kąciki ust to miejsca, gdzie skóra twarzy przechodzi w błonę śluzową jamy ustnej; pracują przy każdym ruchu warg jak zawias, więc są podatne na urazy i zapalenie [6]. Zajady nie są zakaźne [2].

Najczęstszy mechanizm jest prosty: ślina zalega w kąciku, rozmiękcza skórę (lekarze mówią o maceracji), a na uszkodzonej skórze namnażają się drobnoustroje, które i tak są w jamie ustnej: drożdżak Candida albicans, gronkowiec złocisty i paciorkowce [1] [2]. W badaniu Oza i Doshi (2017) u 40 pacjentów z zajadami w 33 przypadkach, czyli u 82,5 procent, wyhodowano gronkowca złocistego, Candida albo paciorkowce; gronkowiec był obecny u 25 z nich, a Candida u 16 [7]. Posiew pokazuje, które drobnoustroje zasiedlają zmianę, a nie dowodzi, że ją wywołały, i była to mała grupa 40 osób; mimo to źródła kliniczne opisują zajady jako problem mieszany: podrażniona skóra plus zakażenie, a nie sam brak witaminy [1] [2].

Zapalenie kącików ust ma według szacunków od 0,7 do 4 procent dorosłych i od 0,2 do 15 procent dzieci; zachorowania mają dwa szczyty, w dzieciństwie i w wieku dorosłym, a z wiekiem zdarzają się częściej [1] [8]. Czynniki ryzyka zebrane przez serwis Medycyna Praktyczna i serwis dermatologiczny DermNet to m.in. nawykowe oblizywanie ust, suche i spierzchnięte wargi, protezy zębowe (zwłaszcza źle dopasowane) i aparaty ortodontyczne, pleśniawki, cukrzyca, zaburzenia odporności, niedobory żywieniowe, atopowe lub łojotokowe zapalenie skóry, palenie papierosów, szybka utrata masy ciała oraz leki wysuszające skórę, np. doustne retinoidy na trądzik [1] [2]. Tabela niżej zbiera czynniki ryzyka i wskazówki do rozmowy z lekarzem; objawy mogą się nakładać i nie pozwalają samodzielnie ustalić przyczyny, którą lekarz ustala na podstawie wywiadu i badania, czasem z wymazem do badania mikrobiologicznego [2].

Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.

Zajady: najczęstsze przyczyny, po czym je poznać i co zrobić

Przyczyna lub czynnik ryzyka	Możliwe objawy i okoliczności	Co zrobić	Źródło
Ślina w kącikach: oblizywanie ust, ślinienie się, spierzchnięte wargi	zajady po mrozie i wietrze, u osób oblizujących usta, u małych dzieci	pomadka ochronna lub tłusty emolient często na kąciki, odzwyczajanie od oblizywania	mp.pl, DermNet [1] [2]
Zakażenie drożdżakami lub gronkowcem na podrażnionej skórze	wysięk, strup, czasem ropa; u 82,5% pacjentów w badaniu wyhodowano gronkowca, Candida lub paciorkowce	pomadka lub maść z lekiem przeciwgrzybiczym i przeciwbakteryjnym; bez poprawy po 2 tygodniach lekarz	Oza 2017, mp.pl [7] [1]
Protezy zębowe, aparat ortodontyczny, obniżona wysokość zgryzu	zajady u osoby z protezą, zwłaszcza starą lub luźną; fałdy skórne w kącikach	kontrola i dopasowanie protezy u stomatologa, higiena protezy	DermNet, mp.pl [2] [1]
Pleśniawki (kandydoza jamy ustnej)	białe naloty w ustach, zaburzony smak, bolesny język; po antybiotyku, przy inhalatorze ze steroidem, w cukrzycy	lekarz; płukanie ust po inhalatorze ze steroidem	NHS, DermNet [9] [2]
Niedobór żelaza, witaminy B12 lub folianów	zmęczenie, bladość, duszność, bolesny język, wypadanie włosów; obfite miesiączki, ciąża, dieta roślinna	morfologia i witamina B12 u lekarza, ferrytyna według jego decyzji; suplement dopiero po wyniku	NHS [3] [10]
Niedobór ryboflawiny, cynku lub białka	dieta uboga w nabiał, jaja, mięso i pełne ziarno; celiakia, nieswoiste zapalenia jelit, szybkie chudnięcie	ocena diety (pokazuje ryzyko małego spożycia), leczenie choroby jelit; niedobór potwierdza lekarz	DermNet, NHS [2] [11]
Cukrzyca, zaburzenia odporności, leki wysuszające skórę (doustne retinoidy)	nawroty mimo leczenia, zmiany gojące się powoli	kontrola glikemii, omówienie leków z lekarzem	DermNet, mp.pl [2] [1]
Palenie, atopowe lub łojotokowe zapalenie skóry	sucha skóra, nawroty zajadów po leczeniu	rzucenie palenia, leczenie choroby skóry	DermNet, Öhman 1988 [2] [12]

2. Czego może brakować, gdy zajady wracają: żelazo, B2, B12, cynk

Niedobory wymieniane przy zajadach przez źródła dermatologiczne to żelazo, ryboflawina (witamina B2), witamina B12 i foliany, cynk oraz niedobór białka; serwis Medycyna Praktyczna wymienia witaminy B2, B6 i B12, żelazo i cynk [2] [1]. Brytyjska służba zdrowia NHS wymienia bolesne pęknięcia w kącikach ust wśród rzadszych objawów niedokrwistości z niedoboru żelaza, obok bolesnego języka, wypadania włosów i zmian paznokci, a przy niedoborze witaminy B12 lub folianów opisuje bolesny czerwony język i owrzodzenia jamy ustnej [3] [10]. Dlaczego akurat te składniki? Unijny wykaz oświadczeń zdrowotnych opisuje ich rolę tak: ryboflawina pomaga w utrzymaniu prawidłowego stanu błon śluzowych i pomaga zachować zdrową skórę, cynk pomaga zachować zdrową skórę, a żelazo i witamina B12 pomagają w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek [13]. To opisy funkcji składników w organizmie, a nie dowód, że suplement wyleczy zajady.

Ważne zastrzeżenie: same zajady nie mówią, czego brakuje. U większości osób przyczyną jest ślina i zakażenie, a nie dieta [1] [2]. Niedokrwistość z niedoboru żelaza rozpoznaje lekarz na podstawie morfologii krwi, a niedobór witaminy B12 lub folianów na podstawie objawów i badania krwi [3] [10]. Sam niedobór żelaza, jeszcze bez niedokrwistości, ocenia się badaniem ferrytyny, najbardziej swoistym wskaźnikiem zapasów żelaza; ferrytyna rośnie jednak w stanach zapalnych, więc wynik interpretuje lekarz [14]. Karta produktu żelaza w naszym sklepie także zaleca takie badania przed suplementacją [15]. Jeśli zajady wracają co kilka tygodni, masz obfite miesiączki, jesteś na diecie roślinnej, masz celiakię, nieswoiste zapalenie jelit albo szybko schudłeś, warto poprosić lekarza o te badania, zamiast kupować preparat w ciemno [2] [3]. W tabeli zebraliśmy, co mówią o tych składnikach oświadczenia unijne, gdzie są w jedzeniu i jak sprawdzić niedobór.

Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.

Składniki wymieniane przy zajadach: rola według oświadczeń UE, źródła w diecie i jak sprawdzić niedobór

Składnik	Oświadczenie zdrowotne dopuszczone w UE	Źródła w diecie	Jak to sprawdzić	Górny poziom spożycia (EFSA, dorośli)
Żelazo	pomaga w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek i hemoglobiny; przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia [13]	mięso, ryby, rośliny strączkowe, pełne ziarno; wchłanianie z roślin poprawia witamina C	morfologia krwi u lekarza (niedokrwistość); ferrytyna jako wskaźnik zapasów żelaza, interpretowana przez lekarza, bo rośnie w stanach zapalnych [3] [14]	bezpieczny poziom 40 mg dziennie ze wszystkich źródeł [16]
Ryboflawina (witamina B2)	pomaga w utrzymaniu prawidłowego stanu błon śluzowych i pomaga zachować zdrową skórę [13]	mleko, jaja, jogurt naturalny, pieczarki, wzbogacane płatki śniadaniowe; według NHS dorośli mężczyźni potrzebują 1,3 mg, a dorosłe kobiety 1,1 mg dziennie [11]	ocena diety pokazuje ryzyko małego spożycia; badań krwi rutynowo się nie wykonuje	nie ustalono; 40 mg lub mniej z suplementów raczej nie szkodzi [16] [11]
Witamina B12	pomaga w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek; przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia [13]	mięso, ryby, mleko, ser, jaja, wzbogacane płatki; brak w roślinach [11]	badanie krwi; objawy: bolesny język, owrzodzenia jamy ustnej, mrowienie [10]	nie ustalono [16]
Foliany	pomagają w prawidłowej produkcji krwi [13]	zielone warzywa liściaste, rośliny strączkowe, wzbogacane produkty zbożowe	badanie krwi razem z witaminą B12 [10]	1000 µg dziennie łącznie dla kwasu foliowego i form 5-metylotetrahydrofolianu dodawanych do żywności i suplementów [16]
Cynk	pomaga zachować zdrową skórę [13]	mięso, skorupiaki, nasiona, pełne ziarno, nabiał	ocena diety pokazuje ryzyko małego spożycia; niedobór ocenia lekarz z uwzględnieniem objawów, czynników ryzyka i badań, które mają ograniczenia [4]	25 mg dziennie ze wszystkich źródeł [16]

Zajady to jeden z powodów, dla których warto sprawdzić, czy przewlekłe zmęczenie nie wynika z niedokrwistości; opisaliśmy to w tekście o tym, dlaczego ktoś jest ciągle zmęczony mimo 8 godzin snu. Preparaty żelaza z kategorii żelazo w naszym sklepie mają w kartach zalecenie, by przed suplementacją zbadać morfologię i ferrytynę, i warto je potraktować poważnie. Preparatu żelaza w dawce rzędu 20 mg nie warto brać bez badania także dlatego, że żelazo w nadmiarze może szkodzić: EFSA ustaliła dla dorosłych bezpieczny poziom spożycia 40 mg dziennie ze wszystkich źródeł [16].

3. Jak leczyć zajady: maść, pomadka, higiena

W wielu przypadkach zajady mijają same, a pomadka ochronna albo tłusty emolient nakładany często na kąciki ust bywa wystarczającym leczeniem, gdy przyczyną jest ślina [2]. Serwis Medycyna Praktyczna opisuje jako typowe leczenie miejscowy preparat o działaniu przeciwbakteryjnym i przeciwgrzybiczym, np. dostępną bez recepty pomadkę z klotrimazolem i chlorchinaldolem, oraz pielęgnację: higienę, nawilżanie kącików ust i unikanie drapania zmian i dotykania ich brudnymi rękami [1]. Lekarz może dobrać krem przeciwgrzybiczy, antybiotyk miejscowy albo doustny, a przy silnym stanie zapalnym krótko maść z glikokortykosteroidem [2].

Dowody na leczenie są ograniczone. Przegląd Cabrasa i wsp. (2020) stwierdza, że leki przeciwgrzybicze są leczeniem pierwszego wyboru dla większości klinicystów, ale potwierdzają je tylko dwa badania z losowym przydziałem z lat 70. i 80., a inne metody, w tym suplementację witamin z grupy B i korektę protez, opisano głównie w opisach przypadków; autorzy w swojej praktyce stosują maść z azotanem izokonazolu i walerianianem diflukortolonu, czyli lek na receptę [5]. Poprawę widać zwykle w pierwszych dniach leczenia, a zmiany ustępują zwykle do 2 tygodni [2]. Jeśli po 2 tygodniach nic się nie zmienia, nie zmieniaj maści na kolejną, tylko idź do lekarza [1].

4. Dlaczego zajady wracają co zimę i po leczeniu

Zajady mogą wracać tak długo, jak utrzymują się czynniki, które je wywołują, bo leczenie miejscowe usuwa zakażenie, a nie przyczynę [2]. Skalę nawrotów pokazuje szwedzkie badanie Öhmana i wsp. (1988): 48 pacjentów skutecznie leczonych przeciwdrobnoustrojowo obserwowano przez 5 lat i 80 procent z nich zgłosiło w tym czasie co najmniej jeden nawrót, częściej osoby z chorobami skóry przebiegającymi z jej suchością; rodzaj drobnoustroju wyhodowanego na początku nie miał znaczenia [12]. To mała, leczona grupa i badanie nie sprawdzało pory roku, więc nie mówi, jak często zajady wracają akurat zimą; mówi, że po leczeniu trzeba usunąć to, co je wywołuje.

Zimą składa się na to kilka rzeczy. Spierzchnięte wargi są same w sobie czynnikiem ryzyka zajadów, a oblizywanie ust pogarsza sprawę, bo ślina rozmiękcza skórę kącików [2]. Sezon infekcji oznacza też więcej antybiotyków i inhalatorów: według NHS długie kuracje antybiotykami, inhalatory na astmę, protezy i cukrzyca sprzyjają pleśniawkom, których objawem bywają właśnie pęknięcia w kącikach ust; DermNet zaleca płukanie ust po inhalatorze ze steroidem [9] [2]. Palenie i protezy, które po latach przestają pasować, działają przez cały rok [2]. Jeśli nawroty zbiegają się ze zmęczeniem, bladością, obfitymi miesiączkami albo dietą bez mięsa, sprawdź niedobory z sekcji 2 [3] [10].

5. Zajady u dziecka i w ciąży

U dzieci zajady są częste (szacunki od 0,2 do 15 procent), bo małe dzieci ślinią się, oblizują usta, wkładają do ust zabawki i ręce, a uszkodzenie kącików ułatwia zakażenie [1]. Zasady są takie same jak u dorosłych: pomadka ochronna, odzwyczajanie od oblizywania ust, higiena. Pleśniawki u niemowląt to osobny problem, który leczy pediatra [9]. Jeśli dziecko ma nawracające zajady, blednie albo jest apatyczne, lekarz oceni, czy potrzebna jest morfologia; suplementów żelaza ani witamin nie podawaj dziecku na własną rękę [3].

W ciąży zapytaj o preparat miejscowy farmaceutę albo lekarza prowadzącego, bo pomadki lecznicze zawierają leki przeciwgrzybicze i przeciwbakteryjne, a ich ulotki mają osobne zapisy o ciąży. Ciąża jest według NHS jedną z częstych przyczyn niedokrwistości z niedoboru żelaza [3], więc nawracające zajady w ciąży to powód, żeby powiedzieć o nich lekarzowi przy najbliższej wizycie; żelazo i inne suplementy w ciąży dobiera lekarz, a karty produktów w naszym sklepie zastrzegają, że w ciąży nie stosuje się ich bez takiej konsultacji [15].

6. Suplementy przy zajadach: kiedy mają sens, a kiedy nie

Suplement ma sens w dwóch różnych sytuacjach, których nie warto mylić. Pierwsza to luka w diecie: witamina B12 na diecie roślinnej, ryboflawina i cynk przy diecie ubogiej w nabiał, jaja, mięso i pełne ziarno; tu nie trzeba badania, ale porcje mają mieścić się w górnych poziomach spożycia [11] [16]. Druga to niedobór potwierdzony badaniem, zwłaszcza żelaza, witaminy B12 lub folianów: wtedy sposób leczenia ustala lekarz, a celowany preparat żelaza w dawce rzędu 20 mg stosuje się dopiero po wyniku, bo leczenie żelazem bez potwierdzonego niedoboru nie jest wskazane, a nadmiar żelaza może szkodzić [3] [10] [14] [16]. Małe spożycie ryboflawiny, witaminy B12 czy cynku samo w sobie nie uzasadnia dodawania żelaza: w multiwitaminie 5 mg żelaza jest dodatkiem w dawce uzupełniającej, nie leczeniem, a jeśli podejrzewasz niedobór żelaza, zbadaj go, zamiast sięgać po multiwitaminę. Dla żadnego z tych składników nie ma w Unii oświadczenia o leczeniu zajadów; oświadczenia dotyczą roli składnika w utrzymaniu zdrowej skóry, błon śluzowych i produkcji czerwonych krwinek [13]. Uzupełnienie potwierdzonego niedoboru usuwa jeden z czynników ryzyka, ale nie zastępuje leczenia miejscowego ani usunięcia przyczyny mechanicznej, np. protezy [2] [5].

Licz składniki ze wszystkich preparatów razem. Górne poziomy spożycia EFSA dla dorosłych to 25 mg cynku dziennie ze wszystkich źródeł, 12 mg witaminy B6 i 3000 µg witaminy A, a dla żelaza bezpieczny poziom 40 mg dziennie; dla ryboflawiny i witaminy B12 górnego poziomu nie ustalono [16]. Większe porcje żelaza (od 25 miligramów wzwyż według NIH) osłabiają wchłanianie cynku, więc nie bierz ich w jednej porze z preparatem cynku [4]; z lekami zobojętniającymi i inhibitorami pompy protonowej żelaza nie łącz bez porady lekarskiej [15]. Odstępy od leków opisuje nasza tabela, kiedy brać suplementy, a pary do rozdzielenia poradnik jakich suplementów nie łączyć. Produkty poniżej znajdziesz w kategoriach żelazo i witamina B w sklepie Świat Supli; najpierw marka własna Świat Supli, którą produkuje Nauree Labs, firma prowadząca sklep. W ciąży, podczas karmienia piersią, u osób poniżej 18 lat, przy chorobach przewlekłych i lekach przyjmowanych na stałe przed użyciem któregokolwiek z nich skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Świat Supli Żelazo Chelat Forte, 60 kapsułek

Dla kogo: dla dorosłego, u którego badania krwi (morfologia i ferrytyna) potwierdziły niedobór żelaza, a lekarz uznał, że wystarczy suplement, nie lek; nawracające zajady same w sobie nie są wskazaniem [3] [14].

Według karty produktu 1 kapsułka zawiera 20 mg żelaza w formie diglicynianu żelaza (143% referencyjnej wartości spożycia), 80 mg witaminy C, 400 µg folianów jako L-metylofolian wapnia i 2,5 µg witaminy B12 jako metylokobalaminę; porcja to 1 kapsułka dziennie, najlepiej na czczo lub między posiłkami, popita wodą [15]. Żelazo pomaga w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek i hemoglobiny oraz przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia [13]. Kapsułka dostarcza 20 mg żelaza; przy porównaniu z bezpiecznym poziomem 40 mg dziennie uwzględnij także żywność i pozostałe preparaty, np. multiwitaminę. 400 µg folianów mieści się w limicie 1000 µg dziennie, który obejmuje łącznie kwas foliowy i formy 5-metylotetrahydrofolianu z suplementów i żywności wzbogacanej [16]. Opakowanie wystarcza na 60 dni; przy cenie z karty 34,99 zł dzienna porcja kosztuje około 0,58 zł [15].

Karta sklepu zaleca przed suplementacją badanie morfologii i ferrytyny, bo żelazo bez potwierdzonego niedoboru nie jest wskazane i w nadmiarze może szkodzić; produkt jest tylko dla dorosłych, nie stosuje się go przy hemochromatozie, talasemii, niedokrwistości syderoblastycznej i częstych transfuzjach, a z innymi preparatami żelaza, lekami zobojętniającymi i inhibitorami pompy protonowej łączy się go tylko po poradzie lekarskiej [15]. Według karty w ciąży i podczas karmienia piersią dawkowanie ustala lekarz; konsultacja jest też potrzebna przy lekach na stałe oraz chorobach wątroby, nerek, jelit i chorobie wrzodowej [15]. Ciemny stolec w trakcie stosowania jest według karty zjawiskiem fizjologicznym. Nie przekraczaj zalecanej porcji i przechowuj produkt w miejscu niedostępnym dla małych dzieci.

Alergeny: według karty produkt może zawierać mleko łącznie z laktozą, soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, nasiona sezamu, owies, jaja oraz skorupiaki; otoczka kapsułki z hydroksypropylometylocelulozy [15].

Sprawdź skład i cenę

Activlab Horizon Vitamin B12, 30 tabletek

Dla kogo: dla dorosłego na diecie roślinnej albo ograniczającego mięso, ryby, jaja i nabiał, który chce pokryć zapotrzebowanie na witaminę B12 z suplementu, bo w roślinach jej nie ma [11]. Niedobór potwierdzony badaniem to inna sytuacja: leczy go lekarz, doustnie w większych dawkach albo zastrzykami, i ten produkt go nie zastępuje [10].

Według karty produktu 1 tabletka zawiera 100 µg witaminy B12 w formie metylokobalaminy, czyli 4000% referencyjnej wartości spożycia; porcja to 1 tabletka dziennie, a opakowanie wystarcza na 30 dni [17]. Witamina B12 pomaga w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek i przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia [13]. Dla witaminy B12 EFSA nie ustaliła górnego poziomu spożycia [16]; zapotrzebowanie dorosłych według NHS to około 1,5 µg dziennie [11]. Przy cenie z karty 11,99 zł dzienna porcja kosztuje około 0,40 zł [17].

Składniki według karty: sorbitole, sole magnezowe kwasów tłuszczowych i metylokobalamina; tabletka bez żelatyny. Alergeny: według producenta produkt może zawierać pochodne zbóż zawierających gluten, soi i mleka [17]. Produkt jest przeznaczony dla osób dorosłych; według pola uwag w karcie sklepu nie stosuje się go w ciąży, a w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza [17]. Nie przekraczaj zalecanej porcji i przechowuj produkt w miejscu niedostępnym dla małych dzieci.

Sprawdź skład i cenę

Świat Supli Multivitamina Complex, 90 kapsułek

Dla kogo: dla dorosłego, który je mało nabiału, jaj, mięsa i pełnego ziarna i chce uzupełnić lukę w diecie w ryboflawinie, witaminie B12 i cynku jednym produktem. To uzupełnienie diety, nie leczenie niedoboru, a potrzeba uzupełnienia tych trzech składników nie jest sama w sobie powodem, by dodawać żelazo: 5 mg żelaza w porcji to 36% referencyjnej wartości spożycia, a przy niedokrwistości z niedoboru żelaza nie zastąpi leczenia zaleconego przez lekarza [3] [18].

Według karty produktu porcja 2 kapsułek zawiera m.in. 20 mg ryboflawiny (witaminy B2), 6 mg witaminy B6, 25 µg witaminy B12 jako cyjanokobalaminę, 200 µg kwasu foliowego, 800 µg witaminy A, 5 mg żelaza jako fumaran żelaza, 15 mg cynku jako tlenek cynku i 65 mg magnezu; porcja to 2 kapsułki dziennie [18]. Ryboflawina pomaga w utrzymaniu prawidłowego stanu błon śluzowych i pomaga zachować zdrową skórę, a cynk pomaga zachować zdrową skórę [13]. Według karty 20 mg ryboflawiny to 1429% referencyjnej wartości spożycia; brytyjskie zalecenie mówi, że 40 mg lub mniej dziennie z suplementów raczej nie szkodzi [11]. Opakowanie wystarcza na 45 dni; przy cenie z karty 24,99 zł dzienna porcja kosztuje około 0,56 zł [18].

Porcja zawiera 15 mg cynku, czyli 60% górnego poziomu spożycia EFSA, który wynosi 25 mg dziennie łącznie z dietą i wszystkimi preparatami; razem z cynkiem z jedzenia łatwo się do niego zbliżyć, dlatego produkt pasuje tylko do diety ubogiej w główne źródła cynku (mięso, nabiał, jaja, pełne ziarno); drugiego preparatu z cynkiem nie dokładaj, bo już dwa razy 15 mg przekracza 25 mg, a o tym, jak długo możesz go stosować, decyduje łączna dzienna ilość cynku ze wszystkich źródeł, nie rozmiar opakowania [16]. Kwas foliowy (200 µg) mieści się w limicie 1000 µg dziennie, który EFSA ustaliła łącznie dla kwasu foliowego i form 5-metylotetrahydrofolianu dodawanych do żywności i suplementów [16]. Witamina B6 (6 mg) i witamina A (800 µg jako octan retinylu) mieszczą się w górnych poziomach 12 mg i 3000 µg dziennie; limit witaminy A dotyczy retinolu i jego estrów, a oba limity obejmują łącznie dietę i wszystkie preparaty [16]. Według pola uwag w karcie sklepu produktu nie stosuje się w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza [18]. Nie przekraczaj zalecanej porcji i przechowuj produkt w miejscu niedostępnym dla małych dzieci.

Alergeny: według karty produkt może zawierać mleko (łącznie z laktozą), soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, nasiona sezamu, zboża zawierające gluten, jaja, skorupiaki i ryby; otoczka kapsułki z żelatyny wołowej, więc produkt nie jest wegański [18].

Sprawdź skład i cenę

7. Kiedy do lekarza: niegojące się i nawracające zajady

• zajady nie goją się w ciągu 2 tygodni mimo pomadki leczniczej albo wracają kilka razy w roku: lekarz sprawdzi, czy nie są objawem choroby, np. cukrzycy, i w razie potrzeby pobierze wymaz do badania mykologicznego [1];
• zmiany szerzą się poza kąciki ust, pojawia się ropa, rosnące zaczerwienienie i obrzęk skóry wokół albo gorączka: możliwe zakażenie bakteryjne wymagające leczenia [2];
• w jamie ustnej są białe naloty, zaburzony smak, bolesny język: podejrzenie pleśniawek, zwłaszcza po antybiotyku, przy inhalatorze ze steroidem, cukrzycy albo protezie [9] [19];
• zajadom towarzyszy zmęczenie, bladość, duszność przy wysiłku, kołatanie serca, bolesny język, mrowienie rąk lub nóg: poproś o morfologię i witaminę B12; o dodatkowych badaniach, np. ferrytynie, zdecyduje lekarz [3] [10];
• masz cukrzycę, obniżoną odporność albo przyjmujesz leki immunosupresyjne: każde przedłużające się zakażenie skóry wymaga oceny lekarza [2].

9. Podsumowanie

• Zajady to zapalenie kącików ust wywołane przez zalegającą ślinę i zakażenie drożdżakami lub gronkowcem; dotyczą 0,7-4 procent dorosłych i do 15 procent dzieci, nie są zakaźne [1] [7].
• Niedobór żelaza, witamin B2 i B12, folianów lub cynku jest jednym z czynników ryzyka, ale rozpoznaje go lekarz badaniem krwi (żelazo, witamina B12, foliany), a przy ryboflawinie i cynku ocena diety pokazuje tylko ryzyko małego spożycia; wygląd ust nie wystarcza; preparat żelaza dopiero po badaniu, uzupełnienie diety w granicach limitów EFSA [2] [3] [16].
• Leczenie: pomadka ochronna, miejscowy preparat przeciwgrzybiczy i przeciwbakteryjny, higiena i usunięcie przyczyny (oblizywanie, protezy, pleśniawki); dowody na konkretne maści są ograniczone (Cabras 2020), a nawroty częste [1] [5] [12].
• Do lekarza, gdy zajady nie goją się 2 tygodnie, wracają, szerzą się z ropą lub gorączką albo towarzyszy im zmęczenie i bladość [1] [2].

Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.