Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) to przewlekła choroba zapalna błony śluzowej odbytnicy, często także okrężnicy, której typowe objawy to biegunka z krwią lub śluzem, nagłe parcie na stolec, także w nocy, i ból brzucha, najczęściej po lewej stronie [1] [2]. Leczy się ją lekami przeciwzapalnymi, takimi jak mesalazyna, a w cięższych rzutach glikokortykosteroidami, lekami immunosupresyjnymi lub biologicznymi, czasem operacyjnie; nie ma jednej diety, którą można zalecić wszystkim chorym do wywołania remisji [2] [3]. Suplement ma sens przy rozpoznanym niedoborze, na przykład żelaza albo witaminy D, lub przy konkretnym wskazaniu profilaktycznym ustalonym przez lekarza, takim jak kwas foliowy przy leczeniu sulfasalazyną lub metotreksatem, a duża ilość krwi w stolcu, silny ból brzucha albo wymioty krwią to powód, żeby dzwonić pod 112 [3] [1].
Aktualizacja 6.10.2026: nowy tekst: objawy i leczenie wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, dieta i niedobory według ESPEN, kiedy do lekarza, nowe źródła i zdjęcia.
W tekście używamy skrótów: NLPZ to niesteroidowe leki przeciwzapalne, na przykład ibuprofen; 5-ASA to leki z kwasem 5-aminosalicylowym, czyli mesalazyna i sulfasalazyna; ESPEN to Europejskie Towarzystwo Żywienia Klinicznego i Metabolizmu, autor wytycznych żywieniowych z 2023 roku [3]. Gdy badanie krwi potwierdzi niedobór żelaza, a lekarz zaleci preparat doustny, wybór znajdziesz w kategorii żelazo w sklepie Świat Supli.
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Składnik | Kiedy ma sens | Co mówią zalecenia i badania | Na co uważać |
|---|---|---|---|
| Żelazo | potwierdzony niedobór żelaza, z niedokrwistością lub bez niej; sposób uzupełniania ustala lekarz | doustne żelazo jako pierwszy wybór przy łagodnej niedokrwistości i nieaktywnej chorobie; dożylne przy aktywnej chorobie albo hemoglobinie poniżej 100 g/l [3] | ferrytynę lekarz ocenia razem z markerami zapalenia, np. CRP, a nie jako samodzielne rozstrzygnięcie [3]; możliwe zaparcie, biegunka, ciemniejszy stolec [4] |
| Witamina D | aktywna choroba, leczenie glikokortykosteroidami albo podejrzenie niedoboru | kontrola 25(OH)D i w razie potrzeby wapń z witaminą D dla ochrony kości [3] | dawkę leczniczą ustala lekarz po badaniu [5] |
| Kwas foliowy | leczenie sulfasalazyną albo metotreksatem, ciąża | profilaktyczne uzupełnianie u wybranych chorych [3] | dawkę dobiera lekarz |
| Probiotyki | łagodny lub umiarkowany rzut przy nietolerancji 5-ASA | wybrane preparaty, np. E. coli Nissle 1917, jako zamiennik 5-ASA; dowody niskiej pewności [3] [6] | ostrożność przy lekach osłabiających odporność [7] |
| Omega-3 | brak wskazań do podtrzymania remisji | ESPEN nie zaleca; w przeglądzie Cochrane nie wykazano zmniejszenia ryzyka nawrotu [3] [8] | nie zastępują leków |
| Kurkumina | tylko po decyzji gastroenterologa, obok mesalazyny | jedno badanie z 50 chorymi [9] | opisane uszkodzenia wątroby [10] |
Produkty omawiane w artykule
Spis treści
1. Co to jest WZJG i od czego się bierze
WZJG to przewlekła choroba z grupy nieswoistych chorób zapalnych jelit, w której zapalenie zaczyna się w odbytnicy i może obejmować kolejne odcinki okrężnicy, a okresy zaostrzeń, czyli rzuty, przeplatają się z remisją [2]. Pierwsze objawy pojawiają się zwykle między 20. a 40. rokiem życia [2]. Przyczyna nie jest znana: układ odpornościowy atakuje błonę śluzową jelita, ale czynnika wyzwalającego nie ustalono, dlatego NHS opisuje WZJG jako chorobę uważaną za autoimmunologiczną [2] [1].
Ryzyko jest większe, gdy choroba występuje w rodzinie; rodzinnie choruje około 6-7 procent pacjentów [2]. W metaanalizie 13 badań obserwacyjnych byli palacze częściej chorowali na WZJG (iloraz szans, OR, 1,79; 95-procentowy przedział ufności, CI, 1,37-2,34), a obecni palacze rzadziej (OR 0,58; CI 0,45-0,75) [11]. To związek z badań obserwacyjnych, nie powód, żeby palić. Rzadziej chorują też osoby, którym przed 20. rokiem życia usunięto wyrostek robaczkowy [2].
W Europie na WZJG zachorowuje rocznie około 10 osób na 100 000 [2]. W Polsce ogólnopolska analiza danych NFZ z lat 2009-2020 oszacowała zachorowalność na WZJG na 12,5 na 100 000 mieszkańców rocznie, czyli kilka tysięcy nowych zachorowań w roku [25], a z obiema nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit, czyli WZJG i chorobą Leśniowskiego-Crohna, żyje w Europie 2,5-3 mln osób [12].
2. Objawy WZJG: jak wygląda rzut choroby
Najczęstsze objawy WZJG to biegunka z krwią, śluzem lub ropą, ból brzucha zwłaszcza w lewej dolnej części, który bywa mniejszy po wypróżnieniu, częste i nagłe wypróżnienia, także w nocy, uczucie parcia mimo pustego jelita i krwawienie z odbytu [1]. Dochodzą zmęczenie, mniejszy apetyt i spadek masy ciała bez odchudzania [1]. Gdy zapalenie obejmuje tylko odbytnicę, rytm wypróżnień bywa prawidłowy, a nawet pojawia się zaparcie, i jedynym objawem jest krew w stolcu [2].
Rzut trwa od kilku dni do kilku miesięcy [1]. Według Medycyny Praktycznej u większości chorych przebieg jest łagodny, około jedna trzecia ma przebieg umiarkowany z 4-5 krwistymi stolcami dziennie, a około 20 procent ciężki: ponad 6 krwistych stolców na dobę, gorączka, przyspieszone tętno, spadek ciśnienia i niedokrwistość [2]. W czasie rzutu mogą się pojawić objawy poza jelitem: bóle i obrzęki stawów, gorączka, zaczerwienione oczy, afty w jamie ustnej oraz obrzęknięte, czerwone lub ciemniejsze plamy na skórze, czyli rumień guzowaty [1].
Rzut mogą wywołać stres, zakażenia, zmiana leków, NLPZ i niektóre pokarmy [1]. Krew w stolcu zawsze wymaga wyjaśnienia u lekarza [2].
3. Jak rozpoznaje się WZJG
WZJG rozpoznaje lekarz na podstawie kolonoskopii z pobraniem wycinków, po wykluczeniu zakażenia [2]. Najpierw bada się kał w kierunku bakterii, w tym Clostridioides difficile, a z krwi wykonuje się morfologię oraz oznacza białko C-reaktywne (CRP) i odczyn Biernackiego (OB) [2]. W aktywnej chorobie CRP i OB mogą być podwyższone, a morfologia może wykazać m.in. niedokrwistość [2]; prawidłowe wyniki badań krwi nie wykluczają jednak WZJG [13]. W kale oznacza się też kalprotektynę, której stężenie w aktywnej chorobie bywa zwiększone [2]. Diagnozę i dalsze leczenie prowadzi zwykle gastroenterolog [1].
4. Leczenie WZJG: leki i operacja
WZJG leczy się lekami, które gaszą zapalenie w rzucie i zapobiegają kolejnym rzutom, a wybór zależy od nasilenia objawów i zasięgu zmian [1] [2]. W łagodnych i umiarkowanych rzutach stosuje się 5-ASA, doustnie albo miejscowo w czopkach i wlewkach; w umiarkowanych i cięższych glikokortykosteroidy, zwykle krótko; do podtrzymania remisji leki immunosupresyjne, a w cięższych postaciach leki biologiczne i małocząsteczkowe [2] [1]. Ciężki rzut leczy się w szpitalu [2].
Gdy leki nie pomagają, jelito jest poważnie uszkodzone albo rzuty wracają, lekarz może zaproponować kolektomię, czyli usunięcie części lub całego jelita grubego; po niej stolec odprowadza się przez stomię albo zbiornik z jelita cienkiego połączony z odbytem [1]. Leki przyjmuj także wtedy, gdy objawów nie ma, a NLPZ tylko z zalecenia lekarza [1].
5. Dieta przy WZJG w rzucie i w remisji
Nie ma jednej diety, którą można zalecić wszystkim chorym na WZJG do wywołania remisji, a dieta nie zastępuje leczenia zaleconego przez gastroenterologa; dlatego ESPEN zaleca zdrowy sposób żywienia i unikanie produktów, które u danej osoby nasilają objawy [3]. Chorzy na nieswoiste choroby zapalne jelit często źle tolerują laktozę i nabiał, ostre przyprawy, zioła, potrawy smażone, produkty wzdymające i bogate w błonnik; ESPEN radzi je ograniczać tylko wtedy, gdy rzeczywiście szkodzą, a nie wszystkim [3]. Pomaga dzienniczek żywieniowy, a zmiany w diecie warto omówić z lekarzem albo dietetykiem [1] [3].
W rzucie z biegunką pij dużo płynów [1]; ESPEN zaleca robić wszystko, by uniknąć odwodnienia [3]. Przy dużej utracie płynów farmaceuta może doradzić doustny płyn nawadniający z solami mineralnymi [14]. W aktywnej chorobie zapotrzebowanie na białko rośnie do 1,2-1,5 g na kilogram masy ciała dziennie, a w remisji wynosi około 1 g, jak u zdrowych [3].
6. Suplementy przy WZJG: co ma uzasadnienie
Przy WZJG suplement ma uzasadnienie wtedy, gdy wyrównuje rozpoznany niedobór albo gdy lekarz ustalił konkretne wskazanie profilaktyczne, na przykład kwas foliowy przy leczeniu sulfasalazyną lub metotreksatem, a nie gdy ma leczyć zapalenie [3]. ESPEN zaleca regularnie sprawdzać niedobory witamin i składników mineralnych, także w remisji, i wyrównywać te, które wyjdą w badaniach [3]. Oświadczenia zdrowotne dopuszczone w Unii Europejskiej dla żelaza, witaminy D i folianów dotyczą krwi, kości i odporności, a nie leczenia zapalenia jelit [15].
6.1. Żelazo
Niedokrwistość to częste powikłanie WZJG: w europejskiej analizie danych 2192 chorych miało ją 21 procent osób z WZJG, a 57 procent osób z niedokrwistością miało niedobór żelaza [16]. Nasilone krwawienie z jelita może prowadzić do znacznej niedokrwistości [2], a ESPEN wyróżnia niedokrwistość z niedoboru żelaza, niedokrwistość choroby przewlekłej i postać mieszaną [3]. ESPEN zaleca badać morfologię, ferrytynę i CRP co 6-12 miesięcy w remisji i co najmniej co 3 miesiące w aktywnej chorobie; bez stanu zapalnego ferrytyna poniżej 30 µg/l oznacza niedobór [3]. Dlatego ferrytynę ocenia się razem z markerami zapalenia, a nie jako samodzielne rozstrzygnięcie, a sam wynik niedokrwistości nie przesądza, że brakuje żelaza.
Żelazo doustne jest pierwszym wyborem przy niedoborze albo łagodnej niedokrwistości, gdy choroba jest nieaktywna, a żelazo dożylne przy aktywnej chorobie, hemoglobinie poniżej 100 g/l albo złej tolerancji tabletek [3]. Tabletki żelaza mogą powodować zaparcie lub biegunkę, ból brzucha, nudności i ciemniejszy stolec [4], więc przy WZJG decyzję o formie podejmuje gastroenterolog. Więcej o rozpoznawaniu niedoboru piszemy w tekście żelazo w organizmie: za co odpowiada i jak uzupełnić niedobór.
6.2. Witamina D i wapń
W metaanalizie 14 badań obserwacyjnych chorzy na WZJG mieli ponad dwukrotnie większy iloraz szans niedoboru witaminy D niż osoby zdrowe (OR 2,28; CI 1,18-4,41), choć ilorazy nie były korygowane o inne czynniki [17]. ESPEN zaleca kontrolę stężenia 25(OH)D przy aktywnej chorobie, leczeniu glikokortykosteroidami i podejrzeniu niedoboru oraz, w razie potrzeby, wapń z witaminą D dla ochrony kości [3]. Polskie zalecenia z 2023 roku przewidują dla dorosłych do 65 lat 1000-2000 IU dziennie, gdy mało przebywają na słońcu; większą dawkę przy niedoborze ustala lekarz [5]. Porę przyjmowania omawiamy w tekście kiedy brać witaminę D.
6.3. Kwas foliowy
ESPEN zaleca profilaktyczny kwas foliowy u wybranych chorych, na przykład leczonych sulfasalazyną, która utrudnia wchłanianie folianów, albo metotreksatem [3]. Dawkę przepisuje lekarz, a w ciąży kontroluje się zarówno foliany, jak i żelazo [3].
6.4. Probiotyki
Przegląd Cochrane objął 14 badań z 865 osobami z łagodnym lub umiarkowanym WZJG; w 9 badaniach z 594 osobami probiotyki częściej niż placebo dawały remisję kliniczną (ryzyko względne, RR, 1,73; CI 1,19-2,54), ale pewność dowodów była niska, a nie dało się ustalić, który preparat działa lepiej [6]. W badaniu Kruisa i współpracowników z 327 chorymi w remisji nawrót w ciągu roku miało 36,4 procent osób na leku probiotycznym z bakterią E. coli Nissle 1917 i 33,9 procent na mesalazynie [18]. ESPEN dopuszcza wybrane probiotyki jako zamiennik 5-ASA tylko u osób, które go nie tolerują [3]. Wyników tych szczepów nie można przenosić na inne probiotyki, a przy lekach osłabiających odporność opisywano zakażenia po probiotykach [7].
6.5. Omega-3
Nie wykazano, że kwasy omega-3 pomagają utrzymać remisję WZJG: w przeglądzie Cochrane 3 małych badań ze 138 chorymi nie stwierdzono zmniejszenia ryzyka nawrotu, a szeroki przedział ufności nie pozwala też uznać, że działają tak samo jak placebo; dlatego ESPEN nie zaleca ich w tym celu [8] [3].
6.6. Kurkumina
W badaniu Lang i współpracowników z 2015 roku 50 chorych z łagodnym lub umiarkowanym rzutem, któremu nie pomogła maksymalna dawka mesalazyny, dostawało do niej 3 g kurkuminy albo placebo przez miesiąc; remisję osiągnęło 14 z 26 osób wobec żadnej w grupie placebo [9]. To jedno małe badanie, a w wytycznych ESPEN nie ma zalecenia dotyczącego kurkuminy [3]. Kurkuma bywa przyczyną uszkodzenia wątroby: opisano 10 takich przypadków, w tym 5 hospitalizacji i 1 zgon [10], dlatego bez zgody gastroenterologa jej nie stosuj.
7. Suplementy a leki na WZJG
Każdy suplement przy WZJG zgłoś gastroenterologowi albo farmaceucie. Producent żelaza opisanego w sekcji 10 wymienia leki, których nie należy przyjmować razem z żelazem: tetracykliny, fluorochinolony, lewotyroksynę, lewodopę, metyldopę i bisfosfoniany, a odradza łączenie z lekami zobojętniającymi i inhibitorami pompy protonowej bez porady lekarza. Potrzebny odstęp zależy od konkretnego leku: po lewotyroksynie odczekaj co najmniej 4 godziny przed przyjęciem żelaza [19], a odstęp od pozostałych leków sprawdź w ich ulotce lub Charakterystyce Produktu Leczniczego albo zapytaj farmaceutę; zasady przyjmowania żelaza opisujemy w tekście kiedy brać żelazo.
Przy sulfasalazynie nie dokładaj folianów na własną rękę, tylko zapytaj lekarza o dawkę [3]. Przy glikokortykosteroidach lekarz ocenia witaminę D i wapń [3], a przy lekach immunosupresyjnych i biologicznych probiotyk wymaga jego zgody [7]. Kurkumę odstaw i zgłoś się do lekarza przy zmęczeniu, nudnościach, braku apetytu, ciemnym moczu albo żółtaczce [20]. Pary suplementów, których nie łączyć, zebraliśmy w poradniku jakich suplementów nie łączyć.
8. Kiedy do lekarza, a kiedy dzwonić pod 112
Z każdym podejrzeniem WZJG idź do lekarza, a niektóre objawy wymagają pomocy od razu [1]. Krew w stolcu, nawracająca biegunka, ból brzucha, gorączka albo niezamierzony spadek masy ciała to powód do wizyty u lekarza rodzinnego [2]. Osoba z rozpoznanym WZJG zgłasza każde zaostrzenie niezwłocznie, bo ciężki rzut może prowadzić do groźnych powikłań, takich jak znaczne krwawienie albo toksyczne rozdęcie okrężnicy [2].
8.1. Dzwoń pod 112
Dzwoń pod 112 albo jedź na szpitalny oddział ratunkowy (SOR), jeśli pojawi się którykolwiek z objawów [1]:
- silny ból brzucha;
- krwawienie z odbytu, które nie ustaje;
- duża ilość krwi albo duże skrzepy w stolcu;
- wymioty krwią albo treścią przypominającą fusy od kawy.
Dzwoń pod 112 także przy odwodnieniu z bladą, szarą lub siną, chłodną skórą, szybkim oddechem albo splątaniem i nadmierną sennością, bo to mogą być objawy wstrząsu [14]. Nie prowadź samochodu na SOR: poproś kogoś o podwiezienie albo wezwij karetkę, i zabierz swoje leki [1]. Osobę, która nie reaguje, ale oddycha prawidłowo, ułóż na boku w pozycji bezpiecznej i czekaj z nią na pomoc [21].
8.2. Pilnie, tego samego dnia
Skontaktuj się z lekarzem albo zespołem leczącym tego samego dnia, jeśli przy objawach WZJG pojawi się [1] [14]:
- bardzo nasilona albo krwista biegunka;
- gorączka, dreszcze albo uczucie zimna;
- szybkie bicie serca;
- niemożność oddania gazów albo stolca;
- zawroty głowy po wstaniu, które nie mijają, ciemny mocz albo rzadkie oddawanie moczu.
8.3. Objawy, z którymi umów wizytę
Umów wizytę, jeśli zauważysz [1] [2] [4]:
- krew lub śluz w stolcu, nawet bez innych dolegliwości;
- biegunkę, która wraca albo budzi w nocy;
- zmęczenie, duszność, kołatanie serca albo bladość, które mogą oznaczać niedokrwistość;
- bóle stawów, zaczerwienienie oczu albo zmiany na skórze w czasie rzutu.
8.4. Dzieci i nastolatki
U dzieci WZJG może opóźniać dojrzewanie i wzrastanie [1], dlatego dziecko z krwią w stolcu, przewlekłą biegunką albo spadkiem masy ciała powinno trafić do pediatry. Dzieci są bardziej narażone na odwodnienie; senność, brak łez i rzadkie oddawanie moczu wymagają pilnej pomocy [14]. Suplementy u dzieci podaje się tylko według zaleceń lekarza.
8.5. Ciąża
W ciąży chora na WZJG potrzebuje regularnej kontroli żelaza i folianów, a niedobory uzupełnia według zaleceń lekarza [3]. Leków na WZJG nie odstawiaj sama po zajściu w ciążę, bo zmiana leków może wywołać rzut [1]; leczenie omów z gastroenterologiem, najlepiej przed planowaną ciążą. Suplementów kurkumy w ciąży nie stosuj [20].
8.6. Seniorzy i osoby z innymi chorobami
Seniorzy, osoby z chorobami serca, nerek lub wątroby i przyjmujące kilka leków uzgadniają każdy suplement z lekarzem prowadzącym. Osoby starsze są bardziej narażone na odwodnienie [14], więc przy biegunce w rzucie piją często, zaczynając od małych łyków.
9. Rokowanie: ile się żyje z WZJG i ryzyko raka
WZJG to choroba na całe życie, która rzadko zagraża życiu, choć ciężki rzut może wymagać leczenia w szpitalu [1]. W kanadyjskim badaniu z Ontario, które objęło obie nieswoiste choroby zapalne jelit razem, oczekiwana długość życia chorych w latach 1996-2011 wzrosła do 78,4 roku u kobiet i 75,5 roku u mężczyzn, ale była krótsza niż u osób bez choroby o 6,6-8,1 roku u kobiet i 5,0-6,1 roku u mężczyzn [22].
WZJG zwiększa ryzyko raka jelita grubego. W skandynawskiej kohorcie 96 447 chorych rak jelita grubego występował z częstością 1,29 na 1000 osobolat, wobec 0,82 w dobranej grupie z populacji ogólnej (iloraz zagrożeń, HR, 1,66; CI 1,57-1,76), a w latach 2013-2017 nadwyżka zmalała do jednego dodatkowego przypadku na 1058 chorych w ciągu 5 lat [23]. Dlatego chorym proponuje się regularne badania przesiewowe w kierunku raka jelita [1].
10. Żelazo i witamina D przy WZJG: jak wybrać
Żelazo przy WZJG bierz dopiero wtedy, gdy badania krwi potwierdzą niedobór i lekarz zgodzi się na postać doustną [3]. Witaminę D ESPEN zaleca kontrolować w badaniu 25(OH)D zwłaszcza przy aktywnej chorobie, leczeniu glikokortykosteroidami albo podejrzeniu niedoboru; to, czy potrzebne jest badanie, i dawkę profilaktyczną lub leczniczą ustala lekarz, biorąc pod uwagę aktywność choroby, leki i ochronę kości [3]. Porównanie preparatów z żelazem znajdziesz w zestawieniu najlepsze żelazo: ranking suplementów.
Poniżej dwa produkty: najpierw marki własnej Świat Supli, należącej do Nauree Labs, firmy prowadzącej sklep, a potem witamina D innej marki. Wyników badań z tego tekstu nie można przenieść na te produkty, bo samych produktów nie badano, a żaden z nich nie leczy WZJG. W ciąży, podczas karmienia piersią, u osób poniżej 18 lat, przy chorobach przewlekłych i lekach przyjmowanych na stałe przed użyciem któregokolwiek z nich skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. Nie przekraczaj porcji z etykiety bez zalecenia lekarza.
Świat Supli Żelazo Chelat Forte, 60 kapsułek
Według karty produktu kapsułka zawiera 20 mg żelaza z diglicynianu żelaza, 80 mg witaminy C, 400 µg folianu jako L-metylofolianu wapnia i 2,5 µg witaminy B12; zalecana porcja to 1 kapsułka dziennie, najlepiej na czczo albo między posiłkami, a przy dolegliwościach żołądkowych w trakcie posiłku. To połowa bezpiecznego poziomu spożycia żelaza według EFSA (40 mg dziennie łącznie z diety i suplementów) [24]; dawkę leczniczą przy niedokrwistości ustala lekarz. Żelazo pomaga w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek i hemoglobiny, a folian w prawidłowej produkcji krwi [15]. Otoczka kapsułki jest roślinna (hydroksypropylometyloceluloza). Alergeny: producent nie deklaruje alergenów w składzie; według producenta może zawierać mleko (w tym laktozę), soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, sezam, owies, jaja i skorupiaki.
Dla dorosłych z WZJG, u których lekarz na podstawie badań krwi potwierdził niedobór żelaza i zgodził się na żelazo doustne. Producent zaznacza, że konsultacja lekarska jest niezbędna u osób ze stanami zapalnymi jelit i przyjmujących leki na stałe, a produktu nie należy łączyć z innymi preparatami żelaza ani z lekami zobojętniającymi i inhibitorami pompy protonowej bez porady lekarza. Jeśli lekarz przepisał ci kwas foliowy, powiedz mu o folianie w tej kapsułce.
Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.
Activlab Witamina D3 2000 IU, 60 kapsułek
Według karty produktu kapsułka zawiera 2000 IU (około 50 µg) cholekalcyferolu w oleju słonecznikowym; zalecana porcja to 1 kapsułka dziennie. To górna wartość dawki zalecanej w Polsce dorosłym do 65 lat, którzy mało przebywają na słońcu [5]. Witamina D pomaga w utrzymaniu zdrowych kości [15]. Otoczka jest z żelatyny i glicerolu, więc produkt nie jest dla wegetarian. Alergeny: producent nie deklaruje alergenów na karcie produktu. Własne preparaty Świat Supli i Promaker z witaminą D mają w kapsułce 4000 IU. To więcej niż standardowy zakres profilaktyczny 1000-2000 IU dla dorosłych 19-65 lat, choć w innych grupach, na przykład u osób po 75. roku życia, polskie zalecenia przewidują 2000-4000 IU dziennie [5]; dlatego tu pokazujemy produkt 2000 IU innej marki, a przy WZJG dawkę ustala lekarz.
Dla dorosłych z WZJG, którym lekarz zalecił 2000 IU witaminy D dziennie, na przykład po wyniku 25(OH)D albo przy leczeniu glikokortykosteroidami. Przy niedoborze potwierdzonym badaniem większą dawkę i ewentualny wapń dobiera lekarz.
Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.
Produkty z artykułu w sklepie Świat Supli
Aktualną cenę i dostępność sprawdzisz na karcie produktu.
11. Najczęstsze pytania o WZJG
11.1. Czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego boli?
Tak, w rzucie ból brzucha jest częsty, zwykle w lewej dolnej części brzucha, i bywa mniejszy po wypróżnieniu [1]. Silny ból brzucha to powód, żeby dzwonić pod 112 [1].
11.2. Czy WZJG jest chorobą autoimmunologiczną?
NHS opisuje WZJG jako chorobę uważaną za autoimmunologiczną: układ odpornościowy atakuje błonę śluzową jelita, a czynnika wyzwalającego nie ustalono [1] [2].
11.3. Czego nie wolno jeść przy WZJG?
Nie ma listy zakazanych produktów dla wszystkich [3]. Często źle tolerowane są nabiał z laktozą, ostre przyprawy, potrawy smażone, produkty wzdymające i bogate w błonnik; ogranicz te, które nasilają twoje objawy, i omów to z dietetykiem [3].
11.4. Jakie preparaty odżywcze poleca się przy WZJG?
Gdy lekarz lub dietetyk stwierdzi niedożywienie, pierwszym krokiem są doustne preparaty odżywcze obok zwykłych posiłków [3]. ESPEN nie zaleca preparatów ze specjalnymi dodatkami, takimi jak glutamina czy kwasy omega-3 [3].
11.5. Czy kurkuma pomaga na WZJG?
W jednym badaniu z 50 chorymi kurkumina dodana do mesalazyny częściej dawała remisję niż placebo [9], ale to za mało na zalecenie, a kurkuma bywa przyczyną uszkodzenia wątroby [10]. Decyzję podejmuje gastroenterolog.
12. Podsumowanie
- WZJG to przewlekłe zapalenie odbytnicy, często także okrężnicy, z rzutami i remisjami; typowe objawy to biegunka z krwią, parcie i ból brzucha [1].
- Rozpoznanie wymaga kolonoskopii z wycinkami, a leczenie prowadzi lekarz lekami przeciwzapalnymi, immunosupresyjnymi lub biologicznymi [2].
- Nie ma jednej diety na WZJG; ograniczaj produkty, które u ciebie nasilają objawy, i pij dużo przy biegunce [3].
- Żelazo i witamina D mają sens przy rozpoznanym niedoborze, a kwas foliowy także profilaktycznie, gdy lekarz ustali takie wskazanie, np. przy sulfasalazynie lub metotreksacie; nie wykazano, że omega-3 pomagają utrzymać remisję [3] [8].
- Silny ból brzucha, nieustające krwawienie, duże skrzepy albo wymioty krwią to powód, żeby dzwonić pod 112 [1].
13. Źródła
- NHS, Ulcerative colitis, ostatni przegląd 20.08.2026 (objawy: biegunka z krwią, śluzem lub ropą, ból brzucha zwłaszcza w lewym dolnym kwadrancie, częste, nagłe i nocne wypróżnienia, parcie mimo pustego jelita, krwawienie z odbytu; rzut trwa od kilku dni do kilku miesięcy; objawy poza jelitem w rzucie: bóle i obrzęki stawów, gorączka, rumień guzowaty, zaczerwienione oczy, afty; czynniki rzutu: stres, zakażenia, zmiana leków, NLPZ, niektóre pokarmy; pilna wizyta przy bardzo nasilonej lub krwistej biegunce, gorączce, szybkim biciu serca, niemożności oddania gazów lub stolca; numer alarmowy przy silnym bólu brzucha, nieustającym krwawieniu z odbytu, dużej ilości krwi lub skrzepach, wymiotach krwią lub treścią jak fusy od kawy; nie prowadzić samemu samochodu na SOR, zabrać leki; leki: aminosalicylany, glikokortykosteroidy krótko w rzucie, leki immunosupresyjne, biologiczne i celowane; operacja: kolektomia; powikłania: niedobory witamin i składników mineralnych, opóźnione dojrzewanie i wzrastanie u dzieci, niedokrwistość, większe ryzyko raka jelita, osteoporoza; samodzielnie: leki także w okresie bez objawów, dzienniczek żywieniowy po rozmowie z lekarzem, picie płynów przy biegunce, bez NLPZ bez zalecenia lekarza, alkohol najwyżej 14 jednostek tygodniowo; uważana za chorobę autoimmunologiczną, przyczyna nieznana, częściej przy chorobie w rodzinie i u byłych palaczy; dostęp 5.10.2026): nhs.uk
- Wiercińska M., Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (colitis ulcerosa): przyczyny, objawy, leczenie, Medycyna Praktyczna dla pacjentów, aktualizacja 21.10.2024 (choroba zapalna błony śluzowej odbytnicy lub odbytnicy i okrężnicy, przebieg z rzutami i remisją; pierwsze objawy zwykle w wieku 20 do 40 lat; antygen wyzwalający nieznany; rodzinne występowanie u około 6 do 7 procent chorych; rzadziej chorują osoby po usunięciu wyrostka przed 20. rokiem życia; zachorowalność w Europie około 10 na 100 000 rocznie; przy zmianach w odbytnicy możliwe zaparcie i krew w stolcu jako jedyny objaw; przebieg umiarkowany u około jednej trzeciej: 4 do 5 krwistych stolców dziennie; ciężki u około 20 procent: ponad 6 krwistych stolców dziennie, gorączka, przyspieszone tętno, spadek ciśnienia, niedokrwistość; wzdęcie brzucha w ciężkim rzucie może oznaczać toksyczne rozdęcie okrężnicy; krew w stolcu zawsze wymaga wyjaśnienia; do lekarza rodzinnego przy krwawieniu z przewodu pokarmowego, nawracającej biegunce, bólach brzucha, gorączce lub niezamierzonym spadku masy ciała; przy zaostrzeniu rozpoznanej choroby niezwłocznie do lekarza; nasilone krwawienie może prowadzić do znacznej niedokrwistości; rozpoznanie: wykluczenie zakażenia w badaniu kału, CRP, OB, morfologia, kalprotektyna w kale, kolonoskopia z wycinkami; leki: mesalazyna i sulfasalazyna, glikokortykosteroidy, leki immunosupresyjne, biologiczne i małocząsteczkowe, leki miejscowe w czopkach i wlewkach; ciężki rzut leczony w szpitalu; dostęp 5.10.2026): mp.pl
- Bischoff S.C., Bager P., Escher J. i wsp., 2023, ESPEN guideline on Clinical Nutrition in inflammatory bowel disease, Clinical Nutrition (71 zaleceń; zal. 9: regularna kontrola niedoborów mikroskładników także w remisji; zal. 10 do 12: żelazo przy niedokrwistości z niedoboru żelaza, doustne jako pierwszy wybór przy niedoborze lub łagodnej niedokrwistości w nieaktywnej chorobie bez wcześniejszej nietolerancji, dożylne przy aktywnej chorobie, nietolerancji doustnego, hemoglobinie poniżej 100 g/l; badania przesiewowe: morfologia, ferrytyna, CRP, co 6 do 12 miesięcy w remisji, co najmniej co 3 miesiące w aktywnej chorobie; ferrytyna poniżej 30 µg/l bez stanu zapalnego oznacza niedobór żelaza; postacie niedokrwistości: z niedoboru żelaza, choroby przewlekłej i mieszana; zal. 7 i 8: białko 1,2 do 1,5 g/kg dziennie w aktywnej chorobie, około 1 g/kg w remisji; zal. 15: nie ma diety dla nieswoistych chorób zapalnych jelit, którą można ogólnie zalecić do wywołania remisji; zal. 20: kontrola 25(OH)D przy aktywnej chorobie, leczeniu glikokortykosteroidami lub podejrzeniu niedoboru, wapń i witamina D w razie potrzeby; zal. 22: doustne preparaty odżywcze pierwszym krokiem, gdy potrzebne jest leczenie żywieniowe; zal. 29: bez specjalnych substratów, np. glutaminy i kwasów omega-3, w żywieniu dojelitowym; zal. 33: unikać odwodnienia; zal. 53: wybrane probiotyki mogą zastąpić 5-ASA przy jego nietolerancji w łagodnym lub umiarkowanym rzucie WZJG; zal. 56: prebiotyków nie zaleca się rutynowo w WZJG; zal. 62: zasady zdrowego żywienia i unikanie indywidualnych wyzwalaczy; często źle tolerowane: laktoza i nabiał, przyprawy, zioła, potrawy smażone, wzdymające i bogate w błonnik, eliminacja tylko przy złej tolerancji; zal. 63: kwasów omega-3 nie zaleca się do podtrzymania remisji; zal. 65: kwas foliowy profilaktycznie m.in. przy sulfasalazynie, która upośledza wchłanianie folianów, i metotreksacie; zal. 70: w ciąży kontrola żelaza i folianów, uzupełnianie przy niedoborze; kurkumina nie jest omawiana, przeszukanie pełnego tekstu 5.10.2026): doi.org
- NHS, Iron deficiency anaemia, ostatni przegląd 26.01.2024 (objawy: zmęczenie, duszność, kołatanie serca, bladość, bóle głowy; rozpoznanie z morfologii; tabletki żelaza zwykle przez około 6 miesięcy; działania niepożądane: zaparcie lub biegunka, ból brzucha, zgaga, nudności, ciemniejszy stolec; dostęp 5.10.2026): nhs.uk
- Płudowski P., Kos-Kudła B., Walczak M. i wsp., 2023, Guidelines for Preventing and Treating Vitamin D Deficiency: A 2023 Update in Poland, Nutrients (dorośli 19 do 65 lat bez wystarczającej ekspozycji na słońce: 1000 do 2000 IU dziennie zależnie od masy ciała i diety; seniorzy 65 do 75 lat 1000 do 2000 IU, powyżej 75 lat 2000 do 4000 IU dziennie; górna bezpieczna dawka 4000 IU przy prawidłowej masie ciała; stężenie 25(OH)D 30 do 50 ng/ml optymalne, poniżej 20 ng/ml niedobór): doi.org
- Kaur L., Gordon M., Baines P.A. i wsp., 2020, Probiotics for induction of remission in ulcerative colitis, Cochrane Database of Systematic Reviews (14 badań, 865 osób z łagodnym lub umiarkowanym WZJG; probiotyki a placebo: remisja kliniczna RR 1,73 [95% CI 1,19-2,54], 9 badań, 594 osoby, niska pewność dowodów; probiotyki a 5-ASA: RR 0,92 [0,73-1,16], 1 badanie, niska pewność; brak danych o ciężkiej postaci i o przewadze konkretnych preparatów): doi.org
- Doron S., Snydman D.R., 2015, Risk and safety of probiotics, Clinical Infectious Diseases (probiotyki bezpieczne dla większości populacji; opisane zakażenia ogólnoustrojowe i inne ryzyka u osób podatnych, w tym z obniżoną odpornością): doi.org
- Turner D., Steinhart A.H., Griffiths A.M., 2007, Omega 3 fatty acids (fish oil) for maintenance of remission in ulcerative colitis, Cochrane Database of Systematic Reviews (3 badania, 138 chorych w remisji, co najmniej 6 miesięcy; brak wykazanego zmniejszenia ryzyka nawrotu; abstrakt podaje miarę jako RR, a tabela analizy jako OR, dlatego liczby nie przytaczamy; brak dowodów na podtrzymanie remisji): doi.org
- Lang A., Salomon N., Wu J.C. i wsp., 2015, Curcumin in Combination With Mesalamine Induces Remission in Patients With Mild-to-Moderate Ulcerative Colitis in a Randomized Controlled Trial, Clinical Gastroenterology and Hepatology (50 chorych z łagodnym lub umiarkowanym rzutem bez poprawy po maksymalnej dawce mesalazyny; kurkumina 3 g dziennie albo placebo przez miesiąc obok mesalazyny; remisja kliniczna w 4. tygodniu u 14 z 26 [53,8 procent] wobec 0 z 24; OR 42 [95% CI 2,3-760]): doi.org
- Halegoua-DeMarzio D., Navarro V., Ahmad J. i wsp., 2023, Liver Injury Associated with Turmeric: A Growing Problem: Ten Cases from the Drug-Induced Liver Injury Network [DILIN], American Journal of Medicine (10 przypadków uszkodzenia wątroby po kurkumie w USA; 5 osób w szpitalu, 1 zgon z ostrej niewydolności wątroby; objawy po 1 do 4 miesiącach): doi.org
- Mahid S.S., Minor K.S., Soto R.E. i wsp., 2006, Smoking and inflammatory bowel disease: a meta-analysis, Mayo Clinic Proceedings (13 badań o WZJG; byłe palenie a WZJG OR 1,79 [95% CI 1,37-2,34]; obecne palenie OR 0,58 [0,45-0,75]; badania obserwacyjne): doi.org
- Burisch J., Jess T., Martinato M., Lakatos P.L., ECCO-EpiCom, 2013, The burden of inflammatory bowel disease in Europe, Journal of Crohn’s and Colitis (przegląd; szacunkowo 2,5 do 3 mln osób w Europie z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit; zachorowalność i chorobowość rosną): doi.org
- Eder P., Łodyga M., Gawron-Kiszka M. i wsp., 2023, Wytyczne Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii i konsultanta krajowego w dziedzinie gastroenterologii dotyczące postępowania z pacjentem z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, Gastroenterology Review, wersja do druku (spośród badań krwi ważne są parametry morfologii, gospodarki żelazem i stężenie CRP, jednak brak odchyleń w tych oznaczeniach nie wyklucza WZJG; dostęp 5.10.2026): kml.org.pl
- NHS, Dehydration, ostatni przegląd 01.05.2026 (objawy: pragnienie, ciemny mocz o silnym zapachu, rzadsze oddawanie moczu, zawroty głowy, suchość w ustach; ryzyko rośnie przy biegunce i gorączce; doustne płyny nawadniające; pilnie przy zawrotach głowy po wstaniu, które nie mijają, szybkim oddechu lub tętnie; numer alarmowy przy odwodnieniu z sinoszarą lub bladą, chłodną skórą, dusznością, splątaniem albo nadmierną sennością; dostęp 5.10.2026): nhs.uk
- Komisja Europejska, 2012, Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności (żelazo pomaga w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek i hemoglobiny; witamina D pomaga w utrzymaniu zdrowych kości i w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego; folian pomaga w prawidłowej produkcji krwi; warunek: co najmniej źródło składnika; w wykazie nie znaleziono oświadczeń dla kurkumy ani probiotyków dotyczących jelita grubego; odczyt 5.10.2026): eur-lex.europa.eu
- Filmann N., Rey J., Schneeweiss S. i wsp., 2014, Prevalence of anemia in inflammatory bowel diseases in European countries: a systematic review and individual patient data meta-analysis, Inflammatory Bowel Diseases (2192 chorych, głównie z ośrodków referencyjnych; niedokrwistość u 21 procent chorych na WZJG [95% CI 15-27]; 57 procent osób z niedokrwistością miało niedobór żelaza; częściej przy aktywnej chorobie, OR 2,72): doi.org
- Del Pinto R., Pietropaoli D., Chandar A.K. i wsp., 2015, Association Between Inflammatory Bowel Disease and Vitamin D Deficiency: A Systematic Review and Meta-analysis, Inflammatory Bowel Diseases (14 badań obserwacyjnych, 938 chorych i 953 osoby z grupy kontrolnej; niedobór 25(OH)D do 20 ng/ml; WZJG OR 2,28 [95% CI 1,18-4,41]; ilorazy szans nieskorygowane): doi.org
- Kruis W., Fric P., Pokrotnieks J. i wsp., 2004, Maintaining remission of ulcerative colitis with the probiotic Escherichia coli Nissle 1917 is as effective as with standard mesalazine, Gut (327 chorych w remisji, 12 miesięcy; lek probiotyczny z E. coli Nissle 1917 200 mg raz dziennie albo mesalazyna 500 mg 3 razy dziennie; nawrót u 36,4 procent wobec 33,9 procent w analizie zgodnej z protokołem; równoważność): doi.org
- MedlinePlus, Hypothyroidism, Medical Encyclopedia, U.S. National Library of Medicine, przegląd 21.07.2024 (po przyjęciu hormonu tarczycy odczekaj co najmniej 4 godziny przed przyjęciem m.in. preparatów żelaza, wapnia, błonnika i multiwitamin; dostęp 5.10.2026): medlineplus.gov
- National Center for Complementary and Integrative Health, Turmeric, aktualizacja kwiecień 2025 (uszkodzenia wątroby po preparatach kurkumy; odstawić przy zmęczeniu, nudnościach, braku apetytu, ciemnym moczu lub żółtaczce; suplementy kurkumy w ciąży mogą być niebezpieczne; przy lekach rozmowa z lekarzem; dostęp 4.10.2026): nccih.nih.gov
- St John Ambulance, How to put someone in the recovery position, weryfikacja kliniczna 28.04.2025 (osobę, która nie reaguje, ale oddycha prawidłowo, układa się w pozycji bocznej ustalonej, żeby drogi oddechowe były drożne, a wymiociny mogły wypłynąć; wezwanie pomocy pod 999 lub 112; dostęp 5.10.2026): sja.org.uk
- Kuenzig M.E., Manuel D.G., Donelle J., Benchimol E.I., 2020, Life expectancy and health-adjusted life expectancy in people with inflammatory bowel disease, CMAJ (Ontario, 1996 do 2011, nieswoiste choroby zapalne jelit łącznie; oczekiwana długość życia wzrosła do 78,4 roku u kobiet i 75,5 roku u mężczyzn; różnica wobec osób bez choroby 6,6 do 8,1 roku u kobiet i 5,0 do 6,1 roku u mężczyzn): doi.org
- Olén O., Erichsen R., Sachs M.C. i wsp., 2020, Colorectal cancer in ulcerative colitis: a Scandinavian population-based cohort study, Lancet (96 447 chorych na WZJG w Danii i Szwecji, 1969 do 2017; rak jelita grubego 1,29 wobec 0,82 na 1000 osobolat, HR 1,66 [95% CI 1,57-1,76]; w latach 2013 do 2017 HR 1,38 [1,20-1,60], jeden dodatkowy przypadek na 1058 chorych w ciągu 5 lat): doi.org
- EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens, 2024, Scientific opinion on the tolerable upper intake level for iron, EFSA Journal (górnego limitu nie ustalono; bezpieczny poziom spożycia 40 mg żelaza dziennie dla dorosłych łącznie z diety i suplementów, nie górny limit): doi.org
- Zagórowicz E., Walkiewicz D., Kucha P. i wsp., 2022, Nationwide data on epidemiology of inflammatory bowel disease in Poland between 2009 and 2020, Polish Archives of Internal Medicine 132(5):16194 (dane rozliczeniowe NFZ 2009-2020; zachorowalność na WZJG 12,5 na 100 000 mieszkańców, standaryzowana na populację europejską 12,3; odczyt abstraktu w PubMed, PMID 35044144, 20.10.2026): doi.org
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
