Cordyceps nie ma mocnych dowodów na poprawę wydolności: w randomizowanych badaniach u kolarzy 2-5 tygodni przyjmowania nie zmieniło maksymalnego poboru tlenu ani czasu jazdy [1] [2]. Pojedyncze małe badania pokazały poprawę niektórych wskaźników, na przykład zmiany progu wentylacyjnego w grupie Cs-4 w pilotażowym badaniu osób w wieku 50-75 lat (zrandomizowano 20, ukończyło 15, bez ogólnej różnicy między grupami w analizie wielowymiarowej) albo maksymalnego poboru tlenu po 3 tygodniach przyjmowania mieszanki grzybów w podgrupie 10 młodych dorosłych [3] [4], albo czasu biegu na 5 km u maratończyków amatorów po 12 tygodniach, bez zmiany maksymalnego poboru tlenu [5], ale wyniki są niespójne, a badań u sztangistów nie znaleźliśmy. Cordyceps nie jest wymieniony z nazwy na liście substancji zakazanych Światowej Agencji Antydopingowej (WADA) [6], co nie oznacza zatwierdzenia żadnego suplementu; przed jego przyjęciem trzeba sprawdzić cały skład i ryzyko zanieczyszczeń, a także gatunek na etykiecie i leki, zwłaszcza leki na krzepliwość krwi, leki obniżające cukier i leki immunosupresyjne [7] [8].
Aktualizacja 6.10.2026: nowy tekst: co pokazują badania cordycepsu u ludzi, status w UE, interakcje, co lepiej działa na wysiłek, nowe źródła i zdjęcia.
Poniżej: wyniki badań, formy cordycepsu i ich status w UE, przeciwwskazania oraz to, co ma lepsze dowody na wydolność.
Produkty na wysiłek omawiane w artykule
Spis treści
1. Cordyceps a wydolność w skrócie
Cordyceps to nazwa handlowa kilku gatunków grzybów, nazywanych po polsku maczużnikami. W badaniach nad wysiłkiem używano głównie grzybni Cs-4 i ekstraktów z Cordyceps militaris, często w mieszankach z innymi składnikami, więc wyników jednego badania nie da się przenieść na każdy produkt z napisem cordyceps.
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Badanie | Kto i jak długo | Co podawano | Wyniki i ograniczenia porównania |
|---|---|---|---|
| Parcell i wsp., 2004 | 22 wytrenowanych kolarzy, 5 tygodni | Cs-4, 3 g dziennie | bez różnicy w maksymalnym poborze tlenu, progu wentylacyjnym i czasie jazdy [1] |
| Earnest i wsp., 2004 | 17 kolarzy amatorów, 2 tygodnie | mieszanka z Cs-4 i różeńcem | bez różnicy w żadnym mierzonym parametrze [2] |
| Chen i wsp., 2010 | 20 zdrowych osób w wieku 50-75 lat zrandomizowanych, 15 ukończyło (8 Cs-4, 7 placebo), 12 tygodni | Cs-4, 3 kapsułki po 333 mg 3 razy dziennie (około 3 g na dobę) | analiza wielowymiarowa bez ogólnej różnicy między grupami; w analizie eksploracyjnej wzrost progu metabolicznego i wentylacyjnego w grupie Cs-4, bez zmiany maksymalnego poboru tlenu [3] |
| Hirsch i wsp., 2017 | 28 młodych dorosłych przez tydzień, 10 z nich przez 3 tygodnie | mieszanka grzybów z C. militaris, 4 g dziennie | po tygodniu bez różnicy; po 3 tygodniach istotny wzrost maksymalnego poboru tlenu tylko w grupie z grzybami [4] |
| Savioli i wsp., 2022 | maratończycy amatorzy, zrandomizowano 30, w analizie 22; 12 tygodni | Cordyceps sinensis, 2 g dziennie | poprawa czasu biegu na 5 km w grupie cordycepsu; maksymalny pobór tlenu i progi wentylacyjne bez istotnych różnic [5] [9] |
| Farzan i Koushkie Jahromi, 2026 | 12 aktywnych mężczyzn, jedna dawka w każdej z dwóch sesji | ekstrakt C. militaris, 1 g | bez zmiany szczytowego poboru tlenu; po wysiłku krótszy czas reakcji w teście uwagi [10] |
Wszystkie te badania są małe, a część podawała mieszanki, w których nie da się oddzielić działania cordycepsu od innych składników.
2. Co to jest cordyceps: Cs-4, sinensis i militaris
Pod nazwą cordyceps sprzedaje się co najmniej trzy różne surowce:
- Ophiocordyceps sinensis, dawniej Cordyceps sinensis, czyli dziko rosnący grzyb pasożytniczy [11]. Jest rzadki; w suplementach diety w Unii Europejskiej nie jest nową żywnością [12].
- Grzybnia Cs-4, sprzedawana jako Cordyceps sinensis Cs-4. Przez lata uważano ją za Cordyceps sinensis, ale badania genetyczne wykazały, że to inny gatunek, Samsoniella hepiali (wcześniej nazywany Paecilomyces hepiali), dlatego produkty opisane jako Cordyceps sinensis Cs-4 zawierają w rzeczywistości S. hepiali [13]. To ta forma była badana u kolarzy i osób starszych [1] [3].
- Cordyceps militaris, czyli maczużnik bojowy, produkowany masowo na sztucznych podłożach [14]. Według katalogu statusu nowej żywności Komisji Europejskiej jego grzybnia i owocniki są nową żywnością [12].
Na etykiecie szukaj więc nazwy gatunku łacińskiego i informacji, czy to grzybnia, czy owocniki, oraz ilości surowca w dziennej porcji. Sama nazwa cordyceps nie mówi, który z tych grzybów jest w kapsułce. Preparaty z cordycepsem są w sklepie w kategorii adaptogeny, ale na poprawę wydolności ich nie polecamy; uzasadnienie podajemy na końcu sekcji 3.
3. Co pokazują badania u ludzi
Szukaliśmy badań klinicznych w bazie PubMed 5.10.2026 (zapytanie: cordyceps, ophiocordyceps lub hepiali oraz exercise, physical performance, VO2max lub endurance, filtr: badania kliniczne i randomizowane); wyszukiwanie zwróciło 10 publikacji. PubMed nie obejmuje wszystkich czasopism, dlatego 6.10.2026 sprawdziliśmy też bibliografie dwóch przeglądów z 2025 r. [9] [15]. Opisujemy badania u ludzi z grupą placebo, w których mierzono wynik wysiłku albo wskaźniki wydolności, także badania mieszanek z cordycepsem. Pominęliśmy doniesienia zjazdowe bez pełnej publikacji, badanie bez grupy placebo i prace, których treści nie mogliśmy odczytać. To nie jest przegląd systematyczny.
3.1. Wytrzymałość i maksymalny pobór tlenu
Maksymalny pobór tlenu (VO2max) to największa ilość tlenu, jaką organizm wykorzystuje podczas wysiłku; często służy jako miara wydolności tlenowej. W badaniu Parcella i wsp. z 2004 r. 22 wytrenowanych kolarzy przyjmowało przez 5 tygodni 3 g Cs-4 dziennie albo placebo. Na koniec szczytowy pobór tlenu wynosił 57,1 ml/kg/min w grupie Cs-4 i 60,1 ml/kg/min w grupie placebo, a czas jazdy na próbie czasowej 62,1 min wobec 61,4 min; różnice nie były istotne [1]. W badaniu Earnesta i wsp. 17 kolarzy amatorów przez 2 tygodnie przyjmowało mieszankę z Cs-4 i różeńcem górskim; nie zmienił się ani pobór tlenu, ani czas do wyczerpania, ani moc [2]. Na 8 mężczyznach ta sama grupa badaczy nie stwierdziła też poprawy natlenienia mięśni [16].
W pilotażowym badaniu Chena i wsp. z 2010 r. zrandomizowano 20 zdrowych osób w wieku 50-75 lat do Cs-4 albo placebo na 12 tygodni; badanie ukończyło 15 osób, 8 w grupie Cs-4 i 7 w grupie placebo. Badani przyjmowali 3 kapsułki po 333 mg 3 razy dziennie, łącznie około 3 g na dobę; to opis interwencji badawczej, a nie zalecenie stosowania. Analiza wielowymiarowa nie wykazała ogólnej różnicy między grupami ani na początku, ani po 12 tygodniach. W dalszej, eksploracyjnej analizie każdej grupy osobno w grupie Cs-4 próg metaboliczny, powyżej którego narasta mleczan, wzrósł o 10,5%, a próg wentylacyjny o 8,5%; w grupie placebo takich zmian nie było, a maksymalny pobór tlenu nie zmienił się w żadnej grupie [3]. Wynik wymaga potwierdzenia w większym badaniu.
W badaniu Hirscha i wsp. z 2017 r. 28 młodych dorosłych przez tydzień przyjmowało 4 g dziennie mieszanki grzybów z C. militaris albo maltodekstrynę. Po tygodniu nie było istotnej różnicy między grupami w poborze tlenu, progu wentylacyjnym, czasie do wyczerpania ani mocy. Po 3 tygodniach, w podgrupie 10 osób, maksymalny pobór tlenu wzrósł istotnie w grupie z grzybami (o 4,8 ml/kg/min), a na placebo nie (o 0,9 ml/kg/min) [4].
W badaniu z 2026 r. 12 aktywnych mężczyzn w dwóch sesjach dostało raz 1 g ekstraktu C. militaris, a raz skrobię kukurydzianą, 30 minut przed testem na rowerze. Szczytowy pobór tlenu się nie zmienił. Po wysiłku czas reakcji w teście uwagi był krótszy niż po placebo (964 ms wobec 1034 ms), ale poprawa od pomiaru przed wysiłkiem nie różniła się istotnie między sesjami [10].
Badania znalezione w bibliografii przeglądów też dają mieszany obraz. W badaniu Savioliego i wsp. z 2022 r. maratończycy amatorzy przez 12 tygodni przyjmowali 2 g Cordyceps sinensis dziennie (667 mg 3 razy dziennie) albo placebo; zrandomizowano 30 osób, a do analizy weszły 22 (13 mężczyzn i 9 kobiet). W grupie cordycepsu po 12 tygodniach opisano poprawę czasu biegu na 5 km, ale parametry testu krążeniowo-oddechowego, w tym maksymalny pobór tlenu i progi wentylacyjne, nie różniły się istotnie między grupami [5] [9] [17]. Poprawa dotyczyła więc wyniku biegu, a nie maksymalnego poboru tlenu; mała grupa i ubytek uczestników ograniczają wniosek. W badaniu krzyżowym 12 wytrenowanych biegaczy długodystansowych 3 g Cordyceps sinensis dziennie przez 2 tygodnie wydłużyło czas do wyczerpania i zwiększyło maksymalny pobór tlenu w porównaniu z placebo; autorzy przeglądu systematycznego ocenili jednak to badanie jako obarczone wysokim ryzykiem błędu [9].
W badaniach mieszanek wyniki także są rozbieżne. U 96 studentów wychowania fizycznego mieszanka O. sinensis z lakownicą żółtawą (Ganoderma lucidum) przyjmowana przez 28-33 dni nie zmieniła maksymalnego poboru tlenu ani mocy w teście Wingate [18]. U 18 mężczyzn trenujących przez 2 tygodnie na wysokości 2200 m mieszanka z różeńcem wydłużyła czas biegu do wyczerpania bardziej niż placebo (o 5,7% wobec 2,2%) [19], a u 14 młodych, wcześniej nieaktywnych osób trenujących przez 8 tygodni mieszanka z różeńcem nie poprawiła wydolności bardziej niż sam trening [20].
W metaanalizie Shu i wsp. z 2025 r., obejmującej randomizowane badania grzybów u dorosłych sportowców, połączone wyniki 2 lub 3 małych badań C. sinensis wskazały przewagę nad placebo w wytrzymałości (na granicy istotności statystycznej, p = 0,05), progu wentylacyjnym i szczytowym poborze tlenu. Autorzy zaznaczają jednak, że 13 z 14 włączonych badań miało wynik korzystny, co sugeruje pomijanie w publikacjach wyników negatywnych i możliwe przeszacowanie efektu [9].
3.2. Siła i trening siłowy
Badań cordycepsu u sztangistów nie znaleźliśmy (PubMed, 5.10.2026, zapytanie: cordyceps, ophiocordyceps lub hepiali oraz weightlifting, resistance training, muscle strength lub powerlifting; 3 wyniki). W badaniu Kreipkego i wsp. 21 aktywnych mężczyzn przez 14 tygodni łączyło trening siłowy i interwałowy z preparatem wieloskładnikowym zawierającym różeniec i cordyceps albo z placebo. W obu grupach siła w wyciskaniu leżąc wzrosła o 4%, a w przysiadzie o 8%, bez różnicy między grupami [21]. Jednorazowa dawka preparatu z ekstraktem cordycepsu, pirogronianem wapnia i johimbiną nie zmieniła wyskoku, siły ani wytrzymałości mięśni u 24 mężczyzn [22].
3.3. Regeneracja i wyniki badań krwi
Dwa nowsze badania mierzyły wskaźniki we krwi lub w mięśniu, a nie wyniki sportowe. U 22 biegaczy długodystansowych przyjmujących przez 16 tygodni 1800 mg ekstraktu z grzybni C. militaris dziennie (6 kapsułek po 300 mg) albo placebo procentowa zmiana ferrytyny względem początku badania była korzystniejsza niż na placebo po 4 i 8 tygodniach (w grupie placebo ferrytyna spadała), a procentowa zmiana hemoglobiny i hematokrytu po 8 tygodniach; nie oznacza to, że same stężenia tych wskaźników były istotnie wyższe. Na koniec badania, po 16 tygodniach, autorzy nie opisują takich różnic, a niższa niż na placebo była kinaza kreatynowa. Badanie wsparła firma, która wyprodukowała testowany preparat [23]. U 14 młodych dorosłych 1 g Cordyceps sinensis przed treningiem interwałowym zmienił obraz komórek w próbkach mięśnia pobranych po wysiłku [11]. Zmiana wyniku badania krwi czy obrazu w mikroskopie nie oznacza jeszcze szybszej regeneracji ani lepszego wyniku na zawodach; tego te badania nie mierzyły.
Nie rekomendujemy cordycepsu na poprawę wydolności, ponieważ dowody są ograniczone i niespójne, a wyniki małych badań nie pozwalają przewidzieć korzyści z konkretnego preparatu: obok badań bez efektu są małe badania z korzystnym wynikiem, a preparaty i dawki się różnią.
4. Skąd przekonanie, że cordyceps dodaje energii
Cordyceps sinensis należy do ziół tradycyjnej medycyny chińskiej, w której stosowano go m.in. dla poprawy sprawności [16], a współczesne opisy działania opierają się w dużej części na badaniach na zwierzętach i komórkach. Grzyby z tej grupy zawierają m.in. kordycepinę, czyli związek o budowie podobnej do adenozyny, i pentostatynę; obie substancje mają działanie biologiczne, ale w zależności od dawki także toksyczne dla komórek i układu nerwowego [14]. Opisy produktów często mówią o zwiększaniu produkcji ATP (związku, który dostarcza energii komórkom) i lepszym wykorzystaniu tlenu. Mechanizm w probówce nie jest dowodem efektu u człowieka, a w badaniach u ludzi opisanych wyżej wydolność w większości się nie zmieniła; preparat reklamowany jako zwiększający poziom ATP, z ekstraktem cordycepsu w składzie, nie poprawił siły ani wytrzymałości [22].
Nie znaleźliśmy też badań klinicznych u ludzi, w których cordyceps podnosiłby testosteron (PubMed, 5.10.2026, zapytanie: cordyceps lub ophiocordyceps oraz testosterone, filtr: badania kliniczne; 0 wyników).
5. Czy cordyceps to doping i co z badaniami antydopingowymi
Cordyceps nie jest wymieniony z nazwy na liście substancji i metod zakazanych WADA na 2026 r. [6]. Nie oznacza to zatwierdzenia żadnego suplementu z cordycepsem: lista obejmuje też otwarte grupy substancji, a o ryzyku decyduje cały skład preparatu i jego możliwe zanieczyszczenia. Zawodnik objęty kontrolą powinien skonsultować suplement z lekarzem sportowym lub z organizacją antydopingową. Brak na liście nie znaczy jednak, że daje przewagę porównywalną z substancjami zakazanymi; badania opisane w sekcji 3 takiej przewagi nie pokazują.
Dla sportowców badanych antydopingowo większym ryzykiem jest jakość suplementu. W międzynarodowym badaniu opublikowanym w 2004 r. 634 suplementów bez deklarowanych hormonów, kupionych w latach 2000-2001 w 13 krajach, 94 (14,8%) zawierały niezadeklarowane na etykiecie substancje anaboliczne zakazane w sporcie [24]. To wynik historycznej próby różnych suplementów, a nie aktualna częstość zanieczyszczeń preparatów z cordycepsem. Kodeks WADA obciąża zawodnika odpowiedzialnością za każdą substancję zakazaną wykrytą w jego próbce, bez względu na to, czy przyjął ją świadomie [25]. Zawodnik objęty kontrolą powinien więc wybierać produkty badane na obecność substancji zakazanych i omówić suplementy z lekarzem sportowym.
6. Status cordycepsu w Unii Europejskiej
Nowa żywność to w UE żywność, której nie spożywano w znaczącym stopniu w Unii przed 15 maja 1997 r.; można ją sprzedawać dopiero po zatwierdzeniu i wpisaniu na unijną listę [26]. Według katalogu statusu nowej żywności Komisji Europejskiej (wpis zaktualizowany 18.09.2025) grzybnia i owocniki Cordyceps militaris są nową żywnością, więc przed wprowadzeniem do obrotu jako żywność wymagają zezwolenia [12]. Wpisy dla Ophiocordyceps sinensis (11.02.2025) i Samsoniella hepiali (19.09.2025), czyli gatunku grzybni Cs-4 [13], mają status: nie są nową żywnością w suplementach diety, bo przed 15 maja 1997 r. stosowano je w UE w suplementach. Inne zastosowania w żywności mogą wymagać zezwolenia, a przepisy krajowe mogą ograniczać sprzedaż. Komisja zaznacza, że katalog jest niewiążący i służy jako orientacja [12].
Dla kupującego oznacza to tyle, że warto sprawdzić gatunek na etykiecie. W unijnym wykazie dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych (rozporządzenie 432/2012) nie znaleźliśmy oświadczenia dla cordycepsu [27]. Ten status prawny nie jest dowodem ani skuteczności, ani nieskuteczności.
7. Skutki uboczne, interakcje i kto nie powinien go brać
W krótkich badaniach opisanych wyżej nie zgłaszano poważnych działań niepożądanych, ale trwały one najwyżej 16 tygodni i obejmowały małe grupy zdrowych osób. Przegląd bezpieczeństwa z 2020 r. podkreśla, że kordycepina i pentostatyna w większych dawkach bywają toksyczne, a możliwości wytwarzania mykotoksyn przez grzyby z rodzaju Cordyceps nie wykluczono [14]. Kompendium ziół Memorial Sloan Kettering Cancer Center (MSKCC) opisuje przypadek nadmiernego krwawienia po usunięciu zęba u osoby, która codziennie przyjmowała cordyceps [7].
- Leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe: w badaniach laboratoryjnych cordyceps hamował zlepianie się płytek krwi i może nasilać działanie takich leków [7]; ekstrakt C. militaris działał przeciwpłytkowo także w modelu zakrzepicy u zwierząt [28]. Jeśli przyjmujesz leki rozrzedzające krew albo masz zaplanowany zabieg, nie zaczynaj cordycepsu bez rozmowy z lekarzem; o łączeniu suplementów z lekami piszemy szerzej w tekście jakich suplementów nie łączyć.
- Leki obniżające cukier i insulina: badania laboratoryjne sugerują, że cordyceps może sumować się z ich działaniem; znaczenie kliniczne nie zostało ustalone [7]. Przy cukrzycy leczonej farmakologicznie uzgodnij go z diabetologiem.
- Leki immunosupresyjne, np. po przeszczepie: w Chinach Cordyceps sinensis stosuje się u biorców nerki jako dodatek do leczenia immunosupresyjnego, a przegląd Cochrane 5 badań z 447 uczestnikami ocenił ich jakość jako niepewną [8]. Skoro grzyb wpływa na układ odpornościowy, po przeszczepie albo przy leczeniu immunosupresyjnym nie przyjmuj go na własną rękę.
- Nowotwory krwi z linii szpikowej: MSKCC odradza cordyceps przy białaczkach szpikowych, bo w badaniach na zwierzętach pobudzał namnażanie komórek prekursorowych krwinek czerwonych [7].
- Ciąża i karmienie piersią: nie znaleźliśmy badań bezpieczeństwa cordycepsu u kobiet w ciąży ani karmiących (PubMed, 5.10.2026, zapytanie: cordyceps lub ophiocordyceps oraz pregnancy, pregnant lub lactation; 7 wyników, żaden nie dotyczył kobiet przyjmujących grzyb). Brak danych nie oznacza bezpieczeństwa, dlatego w tym czasie go nie stosuj.
- Dzieci i nastolatki: badania obejmowały dorosłych, więc u osób niepełnoletnich decyzję zostaw lekarzowi.
- Alergia na grzyby: przy znanym uczuleniu na grzyby lub pleśnie nie zaczynaj suplementu bez konsultacji z alergologiem.
Kiedy pilnie do lekarza: jeśli przyjmujesz lek przeciwkrzepliwy i zauważysz krew w moczu albo stolcu, siniaki lub krwawienia z nosa bez wyraźnej przyczyny, przerwij suplement i skontaktuj się z lekarzem prowadzącym tego samego dnia [29].
Kiedy dzwonić pod 112: przy kaszlu krwią albo wymiotach krwią; przy nagłym, bardzo silnym bólu głowy z dezorientacją, zaburzeniami mowy albo trudnością w poruszaniu ręką lub nogą [29]; przy nagłym obrzęku warg, języka lub gardła, trudnościach z oddychaniem albo połykaniem, sinej lub bladej skórze albo nagłej senności i dezorientacji po przyjęciu suplementu, bo to mogą być objawy wstrząsu anafilaktycznego [30]. Przy podejrzeniu anafilaksji podaj adrenalinę z autostrzykawki, jeśli osoba ją ma, połóż ją z uniesionymi nogami (przy duszności pozwól jej siedzieć) i nie pozwalaj jej wstawać ani chodzić, nawet gdy poczuje się lepiej [30].
8. Co ma lepsze dowody na wydolność
Jeśli zależy Ci na wyniku w sporcie wytrzymałościowym, lepiej przebadane są dwie proste rzeczy: kofeina przed wysiłkiem i węglowodany w trakcie długiego wysiłku.
Kofeina. Według stanowiska Międzynarodowego Towarzystwa Żywienia Sportowego (ISSN) kofeina w wielu, choć nie we wszystkich badaniach poprawiała wyniki, a najbardziej spójne korzyści dotyczyły wysiłku wytrzymałościowego; skuteczne dawki w badaniach to 3-6 mg na kilogram masy ciała, przyjmowane zwykle około 60 minut przed wysiłkiem, a reakcja różni się między osobami i może pogarszać sen [31]. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) uznał, że u zdrowych dorosłych pojedyncza porcja do 200 mg i do 400 mg dziennie ze wszystkich źródeł nie budzi obaw o bezpieczeństwo, a w ciąży limitem jest 200 mg dziennie [32]. Gdy kawa nie pomaga na zmęczenie w ciągu dnia, zajrzyj do tekstu dlaczego ciągle jestem zmęczony mimo snu i kawy.
Węglowodany w trakcie wysiłku. Przegląd Burke i wsp. podaje jako cel 30-60 g węglowodanów na godzinę w dłuższych dyscyplinach, a przy wysiłku dłuższym niż 2,5 godziny nawet do 90 g na godzinę [33]. Tak dużą ilość organizm wykorzystuje tylko z mieszaniny różnych węglowodanów, na przykład glukozy z fruktozą, bo jeden rodzaj węglowodanów, jak sama glukoza, jest utleniany w tempie najwyżej około 60 g na godzinę; sposób jedzenia i picia na zawody warto wcześniej przećwiczyć na treningach, żeby sprawdzić tolerancję przewodu pokarmowego [34]. Roztwory węglowodanowo-elektrolitowe, które spełniają warunki składu z unijnego rejestru, mają dopuszczone oświadczenie: pomagają utrzymać wytrzymałość podczas długotrwałych ćwiczeń wytrzymałościowych [27]. Kiedy przyjmować kofeinę i inne suplementy względem posiłków i treningu, zebraliśmy w tabeli pór przyjmowania suplementów.
9. Produkty na wysiłek, które polecamy zamiast cordycepsu
Zanim po coś sięgniesz: w ciąży, podczas karmienia piersią, u nastolatków, przy chorobach przewlekłych i przy stałych lekach suplement uzgodnij z lekarzem lub farmaceutą. Wyniki badań opisanych wyżej nie przenoszą się na konkretne produkty. Ceny i dostępność z kart sklepu z 5.10.2026. Karty dotyczą składników o lepiej udokumentowanym działaniu przy wysiłku, czyli kofeiny i węglowodanów. Cordycepsu wśród nich nie ma, bo na poprawę wydolności go nie polecamy (sekcja 3).
Promaker Caffeine 200 mg, 90 kapsułek
Dla kogo: dla zdrowych dorosłych, którzy dobrze tolerują kawę i chcą przyjmować kofeinę przed treningiem w odmierzonej ilości.
Według karty produktu jedna kapsułka zawiera 200 mg kofeiny, czyli tyle, ile EFSA uznaje za bezpieczną pojedynczą porcję dla zdrowego dorosłego [32]; karta zaleca jedną porcję 20-30 minut przed wysiłkiem, pracą lub nauką. Dzienny limit 400 mg dotyczy kofeiny ze wszystkich źródeł, więc licz też kawę, herbatę i napoje energetyczne, a ostatnią porcję bierz kilka godzin przed snem. Skład: kofeina, celuloza krystaliczna, otoczka kapsułki z żelatyny wołowej. Producent nie deklaruje alergenów. Cena na karcie 5.10.2026: 22,99 zł, czyli około 0,26 zł za kapsułkę.
Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.
Dla kogo: dla dorosłych, którzy biegają, jeżdżą na rowerze lub trenują wytrzymałościowo dłużej niż godzinę i chcą pić węglowodany z sodem w trakcie wysiłku.
Według karty produktu porcja 30 g (dwie miarki) rozpuszczona w 500 ml wody dostarcza 86 kcal, 21,4 g węglowodanów, w tym 19,5 g cukrów, 500 mg potasu, 93,75 mg magnezu, 2,5 mg cynku, 20 mg witaminy C i 0,35 mg witaminy B6; karta zaleca jedną porcję dziennie. Zalecana porcja to tylko część węglowodanów potrzebnych podczas długiego wysiłku: dostarcza mniej niż 30-60 g na godzinę z wytycznych [33], więc nie zwiększaj jej ponad zalecenie z karty, tylko uzupełnij węglowodany z innych źródeł; przy celu bliskim 90 g na godzinę potrzebna jest mieszanina glukozy z fruktozą, a ten produkt zawiera dekstrozę, czyli glukozę [34]. Zawartość sodu sprawdź na etykiecie opakowania. Nie oceniamy, czy produkt spełnia warunki unijnego oświadczenia dla roztworów węglowodanowo-elektrolitowych (producent nie podaje m.in. osmolalności), więc tego oświadczenia nie przypisujemy produktowi [27]. Skład: dekstroza, kwas cytrynowy, cytrynian potasu, cytrynian sodu, chlorek sodu, aromat, cytrynian magnezu, barwnik beta-karoten, słodzik sukraloza, witamina C, cytrynian cynku i chlorowodorek pirydoksyny. Smaki na karcie: cytryna, owoce tropikalne i pomarańcza. Przy cukrzycy policz cukry z porcji w planie posiłków. Producent nie deklaruje alergenów w składzie; według producenta może zawierać mleko (w tym laktozę), soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, nasiona sezamu, owies, jaja i skorupiaki. Cena na karcie 5.10.2026: 39,99 zł.
Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.
Jeśli mimo to rozważasz go z innych powodów, sprawdź gatunek na etykiecie (sekcja 6) i leki, które przyjmujesz (sekcja 7).
Produkty z artykułu w sklepie Świat Supli
Aktualną cenę i dostępność sprawdzisz na karcie produktu.
10. Najczęstsze pytania
10.1. Na co pomaga cordyceps?
Nie ma na to potwierdzonej odpowiedzi. W badaniach nad wysiłkiem u kolarzy wyniki były zerowe [1] [2], a pojedyncze korzystne zmiany pochodzą z małych badań, np. z pilotażu, który ukończyło 15 osób w wieku 50-75 lat i w którym analiza wielowymiarowa nie wykazała ogólnej różnicy między grupami [3], albo z badania mieszanki grzybów [4]; u maratończyków amatorów po 12 tygodniach poprawił się czas biegu na 5 km, ale nie maksymalny pobór tlenu [5]. Dowody są ograniczone i niespójne.
10.2. Z czym nie należy łączyć cordycepsu?
Z lekami przeciwkrzepliwymi i przeciwpłytkowymi, bo w badaniach laboratoryjnych hamował zlepianie się płytek, oraz bez konsultacji z lekami obniżającymi cukier [7]. Po przeszczepie i przy leczeniu immunosupresyjnym nie przyjmuj go bez zgody lekarza prowadzącego [8].
10.3. Jakie są skutki uboczne cordycepsu?
W krótkich badaniach u zdrowych dorosłych nie opisano poważnych działań niepożądanych, ale opisano przypadek nadmiernego krwawienia po usunięciu zęba u osoby przyjmującej go codziennie [7]. Długoterminowego bezpieczeństwa nie zbadano, a związki zawarte w tych grzybach w dużych dawkach bywają toksyczne [14].
10.4. Kiedy brać cordyceps?
Badania nie ustaliły najlepszej pory. W badaniach przyjmowano go codziennie przez 1-16 tygodni, zwykle w kilku porcjach dziennie, albo jednorazowo 30 minut przed testem [3] [4] [10]. Dawek z badań nie traktuj jako schematu; trzymaj się porcji z etykiety produktu.
10.5. Jak długo można stosować cordyceps?
Nie wiadomo, bo najdłuższe badanie nad wysiłkiem, które znaleźliśmy, trwało 16 tygodni [23]. Przy chorobach przewlekłych dłuższe stosowanie omów z lekarzem.
10.6. Czy cordyceps podnosi testosteron?
Nie znaleźliśmy badań klinicznych u ludzi, które by to potwierdzały (PubMed, 5.10.2026). W badaniu Kreipkego i wsp. 14 tygodni przyjmowania preparatu z różeńcem i cordycepsem nie zmieniło profilu hormonów we krwi w porównaniu z placebo [21].
11. Podsumowanie
- Cordyceps nie jest wymieniony z nazwy na liście WADA, co nie oznacza zatwierdzenia suplementu [6]. Na poprawę wydolności go nie polecamy: najlepiej opisane badania u kolarzy dały wynik zerowy, a korzystne wyniki pochodzą z małych badań, w części z mieszankami, i nie są spójne [1] [2] [3] [4] [5].
- Jeśli rozważasz cordyceps z innych powodów, sprawdź gatunek na etykiecie: grzybnia i owocniki Cordyceps militaris są w UE nową żywnością, a O. sinensis i S. hepiali, czyli Cs-4, w suplementach diety nie są nową żywnością [12].
- Nie zaczynaj go bez rozmowy z lekarzem przy lekach na krzepliwość krwi, lekach obniżających cukier i lekach immunosupresyjnych, a w ciąży i podczas karmienia piersią go nie stosuj.
- Jeśli celem jest wynik w sporcie wytrzymałościowym, lepiej przebadane są kofeina i węglowodany podczas długiego wysiłku.
12. Źródła
- Parcell A.C., Smith J.M., Schulthies S.S. i wsp., 2004, Cordyceps Sinensis (CordyMax Cs-4) supplementation does not improve endurance exercise performance, International Journal of Sport Nutrition and Exercise Metabolism (22 wytrenowanych kolarzy, 3 g Cs-4 dziennie lub placebo przez 5 tygodni; po suplementacji szczytowy pobór tlenu 57,1 wobec 60,1 ml/kg/min, czas próby 62,1 wobec 61,4 min; brak różnic w poborze tlenu, progu wentylacyjnym i próbie czasowej): doi.org
- Earnest C.P., Morss G.M., Wyatt F. i wsp., 2004, Effects of a commercial herbal-based formula on exercise performance in cyclists, Medicine and Science in Sports and Exercise (17 kolarzy amatorów, randomizacja, podwójnie ślepa próba; preparat z Cs-4 i różeńcem górskim przez 14 dni; brak efektu dla szczytowego poboru tlenu, czasu do wyczerpania, mocy i tętna): doi.org
- Chen S., Li Z., Krochmal R. i wsp., 2010, Effect of Cs-4 (Cordyceps sinensis) on exercise performance in healthy older subjects: a double-blind, placebo-controlled trial, Journal of Alternative and Complementary Medicine (20 zdrowych osób w wieku 50-75 lat zrandomizowanych, 15 ukończyło: 8 Cs-4, 7 placebo; 3 kapsułki po 333 mg 3 razy dziennie, około 3 g na dobę, lub placebo przez 12 tygodni; analiza wielowymiarowa bez ogólnej różnicy między grupami; w eksploracyjnej analizie w grupie Cs-4 próg metaboliczny +10,5%, próg wentylacyjny +8,5%; bez takich zmian na placebo; maksymalny pobór tlenu bez zmian w obu grupach; badanie pilotażowe; pełny tekst PMC3110835): doi.org
- Hirsch K.R., Smith-Ryan A.E., Roelofs E.J. i wsp., 2017, Cordyceps militaris Improves Tolerance to High-Intensity Exercise After Acute and Chronic Supplementation, Journal of Dietary Supplements (28 osób, 4 g dziennie mieszanki grzybów z C. militaris lub maltodekstryna przez tydzień, 10 osób przez 3 tygodnie; po tygodniu brak istotnej interakcji czasu i grupy; po 3 tygodniach maksymalny pobór tlenu +4,8 ml/kg/min wobec +0,9 na placebo): doi.org
- Savioli F.P., Zogaib P., Franco E. i wsp., 2022, Effects of Cordyceps sinensis supplementation during 12 weeks in amateur marathoners: a randomized, double-blind placebo-controlled trial, Journal of Herbal Medicine 34:100570 (maratończycy amatorzy, 2 g C. sinensis dziennie (667 mg 3 razy dziennie) lub placebo przez 12 tygodni; zrandomizowano 30, w analizie 22; poprawa czasu biegu na 5 km po 12 tygodniach, bez istotnych różnic maksymalnego poboru tlenu i progów wentylacyjnych; czasopismo spoza PubMed, pełny tekst za opłatą, opis według przeglądów Shu i wsp. 2025 oraz Xu i wsp. 2026): doi.org
- World Anti-Doping Agency (WADA), 2026, The 2026 Prohibited List (lista substancji i metod zakazanych, także otwarte grupy substancji; cordyceps nie jest wymieniony z nazwy; dostęp 5.10.2026): wada-ama.org
- Memorial Sloan Kettering Cancer Center, About Herbs: Cordyceps (aktualizacja 10.02.2022; badania laboratoryjne: hamowanie agregacji płytek i możliwe nasilenie działania leków przeciwkrzepliwych i przeciwpłytkowych; opis przypadku nadmiernego krwawienia po usunięciu zęba przy codziennym przyjmowaniu cordycepsu; możliwe sumowanie z lekami obniżającymi cukier, znaczenie kliniczne nieustalone; przeciwwskazanie przy nowotworach szpikowych; wyniki badań wysiłkowych niejednoznaczne; dostęp 5.10.2026): mskcc.org
- Hong T., Zhang M., Fan J., 2015, Cordyceps sinensis (a traditional Chinese medicine) for kidney transplant recipients, Cochrane Database of Systematic Reviews (w Chinach Cordyceps stosowany jako uzupełnienie leczenia immunosupresyjnego po przeszczepie nerki; 5 badań, 447 uczestników, niejasne ryzyko błędu we wszystkich badaniach): doi.org
- Shu M.Y., Zhang X.C., Zuo L., Jiang F.L., 2025, Effects of fungal supplementation on endurance, immune function, and hematological profiles in adult athletes: a systematic review and meta-analysis, Frontiers in Nutrition (14 randomizowanych badań grzybów u dorosłych sportowców; C. sinensis: Parcell 2004 bez efektu, Thongsawang 2021, 12 biegaczy, 3 g przez 2 tygodnie, dłuższy czas do wyczerpania i wyższy maksymalny pobór tlenu, wysokie ryzyko błędu, Savioli 2022; metaanaliza 2-3 badań: wytrzymałość p = 0,05, próg wentylacyjny p = 0,03, szczytowy pobór tlenu p = 0,04; 13 z 14 badań z wynikiem korzystnym, możliwe przeszacowanie efektu): doi.org
- Farzan H., Koushkie Jahromi M., 2026, Acute Cordyceps militaris supplementation and elevated resting oxygen uptake with faster reaction times: A randomized crossover trial, PLoS One (12 aktywnych młodych mężczyzn, 1 g standaryzowanego ekstraktu C. militaris lub skrobia 30 minut przed testem; bez zmiany szczytowego poboru tlenu; czas reakcji po wysiłku 963,92 wobec 1034,33 ms): doi.org
- Dewi L., Liao Y.C., Jean W.H. i wsp., 2024, Cordyceps sinensis accelerates stem cell recruitment to human skeletal muscle after exercise, Food and Function (14 młodych dorosłych, próba krzyżowa z placebo, 1 g Cordyceps sinensis przed treningiem interwałowym; zmiany w obrazie komórek w biopsjach mięśnia po wysiłku; Cordyceps sinensis opisany jako grzyb pasożytniczy): doi.org
- Komisja Europejska, katalog statusu nowej żywności (EU Novel Food status Catalogue), wpisy: Cordyceps militaris (aktualizacja 18.09.2025: grzybnia i owocnik, nowa żywność), Ophiocordyceps sinensis (11.02.2025) i Samsoniella hepiali, synonim Paecilomyces hepiali (19.09.2025): grzybnia i owocnik nie są nową żywnością w suplementach diety, inne zastosowania w żywności mogą wymagać zezwolenia; katalog niewiążący, orientacyjny; odczyt 6.10.2026): ec.europa.eu
- Nicolle L., 29.08.2025, Cordyceps boom on the horizon as novel food status of S. hepiali clarified, NutraIngredients (Komisja Europejska potwierdziła, że Samsoniella hepiali nie jest nową żywnością i może być składnikiem suplementów; podobnie Cordyceps sinensis, potwierdzony wcześniej w 2025 r., bardzo rzadki; grzybnia i owocnik Cordyceps militaris pozostają nową żywnością według katalogu; szczep Cs-4 to według badań genetycznych S. hepiali; dostęp 5.10.2026): nutraingredients.com
- Chen B., Sun Y., Luo F., Wang C., 2020, Bioactive Metabolites and Potential Mycotoxins Produced by Cordyceps Fungi: A Review of Safety, Toxins (C. militaris i inne gatunki produkowane masowo na sztucznych podłożach; kordycepina i pentostatyna wykazują zależną od dawki toksyczność komórkową i neurologiczną; możliwości wytwarzania mykotoksyn nie wykluczono): doi.org
- Dewi L., Khemtong C., 2025, Ergogenic Aid by Cordyceps: Does It Work??, Current Nutrition Reports 14:97 (przegląd badań cordycepsu u ludzi; wykorzystana lista piśmiennictwa, odczyt 6.10.2026; pełny tekst za opłatą): doi.org
- Colson S.N., Wyatt F.B., Johnston D.L. i wsp., 2005, Cordyceps sinensis- and Rhodiola rosea-based supplementation in male cyclists and its effect on muscle tissue oxygen saturation, Journal of Strength and Conditioning Research (8 mężczyzn, podwójnie ślepa próba z placebo; brak istotnych różnic w natlenieniu mięśni, maksymalnym poborze tlenu, progu wentylacyjnym i czasie do wyczerpania; cordyceps i różeniec opisane jako zioła medycyny chińskiej stosowane także dla poprawy sprawności): doi.org
- Xu C., Cai W., Li J., Ma Y., 2026, Skeletal muscle mitochondrial-methylation-neurotransmitter crosstalk: a novel synergistic model of betaine, tyrosine, and Cordyceps for exercise performance in older adults, individuals with metabolic disorders, and healthy populations, Frontiers in Nutrition (przegląd; badanie Savioli i wsp.: 30 maratończyków amatorów, 2 g C. sinensis dziennie przez 12 tygodni): doi.org
- Tsuk S., Lev Y.H., Rotstein A. i wsp., 2018, Effects of a Commercial Supplement of Ophiocordyceps sinensis and Ganoderma lucidum on Physiological Responses to Maximal Exercise in Healthy Young Participants, International Journal of Medicinal Mushrooms (96 studentów wychowania fizycznego, mała lub duża dawka mieszanki albo placebo przez 28-33 dni: bez wpływu na maksymalny pobór tlenu i wyniki testu Wingate): pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Chen C.Y., Hou C.W., Bernard J.R. i wsp., 2014, Rhodiola crenulata- and Cordyceps sinensis-based supplement boosts aerobic exercise performance after short-term high altitude training, High Altitude Medicine and Biology (18 mężczyzn, po 9 w grupie, 2 tygodnie treningu na wysokości 2200 m; różeniec 1400 mg i cordyceps 600 mg dziennie albo placebo: czas biegu do wyczerpania wydłużony o 5,7% wobec 2,2%): pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Liao Y.H., Chao Y.C., Sim B.Y. i wsp., 2019, Rhodiola/Cordyceps-Based Herbal Supplement Promotes Endurance Training-Improved Body Composition But Not Oxidative Stress and Metabolic Biomarkers: A Preliminary Randomized Controlled Study, Nutrients (14 młodych nieaktywnych osób, 8 tygodni treningu wytrzymałościowego z mieszanką różeńca i cordycepsu albo placebo: wydolność poprawiła się po treningu bez różnicy między grupami): pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Kreipke V.C., Moffatt R.J., Tanner C.J., Ormsbee M.J., 2021, Effects of Concurrent Training and a Multi-Ingredient Performance Supplement Containing Rhodiola rosea and Cordyceps sinensis on Body Composition, Performance, and Health in Active Men, Journal of Dietary Supplements (21 aktywnych mężczyzn, 14 tygodni treningu siłowego i interwałowego; w obu grupach wyciskanie +4%, przysiad +8% bez różnicy między grupami; bez różnic w profilu hormonów we krwi): doi.org
- Herda T.J., Ryan E.D., Stout J.R., Cramer J.T., 2008, Effects of a supplement designed to increase ATP levels on muscle strength, power output, and endurance, Journal of the International Society of Sports Nutrition (24 zdrowych mężczyzn, jednorazowa dawka preparatu z kwasem adenylopirofosforowym, pirogronianem wapnia, ekstraktem Cordyceps sinensis i johimbiną lub placebo; brak różnic w wyskoku, sile i wytrzymałości mięśni): doi.org
- Nakamura A., Shinozaki E., Suzuki Y. i wsp., 2024, Effect of the Administration of Cordyceps militaris Mycelium Extract on Blood Markers for Anemia in Long-Distance Runners, Nutrients (22 biegaczy długodystansowych, po 11 w grupie, 16 tygodni, 1800 mg ekstraktu z grzybni C. militaris dziennie (6 kapsułek po 300 mg) lub placebo; procentowa zmiana ferrytyny względem początku badania istotnie korzystniejsza niż na placebo po 4 i 8 tygodniach, procentowa zmiana hemoglobiny i hematokrytu po 8 tygodniach; kinaza kreatynowa niższa niż na placebo po 16 tygodniach; badanie wsparła firma La Vie En Sante, producent preparatu; pełny tekst PMC11206946): pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Geyer H., Parr M.K., Mareck U. i wsp., 2004, Analysis of non-hormonal nutritional supplements for anabolic-androgenic steroids: results of an international study, International Journal of Sports Medicine (634 suplementy kupione od października 2000 do listopada 2001 w 13 krajach; 94, czyli 14,8%, zawierało niezadeklarowane substancje anaboliczne): doi.org
- Światowa Agencja Antydopingowa (WADA), Światowy Kodeks Antydopingowy 2021, tłumaczenie polskie Polskiej Agencji Antydopingowej (art. 2.1.1: zawodnik odpowiada za każdą substancję zabronioną wykrytą w jego próbce bez konieczności udowodnienia zamiaru, winy, zaniedbania lub świadomego użycia; od 1 stycznia 2027 r. WADA zapowiada nową wersję Kodeksu; dostęp 5.10.2026): antydoping.pl
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2283 w sprawie nowej żywności, art. 3 i 6 (nowa żywność to żywność niespożywana w znacznym stopniu w Unii przed 15 maja 1997 r.; do obrotu wprowadza się tylko nową żywność dopuszczoną i wpisaną do unijnego wykazu): eur-lex.europa.eu
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, wersja skonsolidowana (brak oświadczeń dla cordycepsu; roztwory węglowodanowo-elektrolitowe pomagają utrzymać wytrzymałość podczas długotrwałych ćwiczeń wytrzymałościowych, warunki: 80-350 kcal z węglowodanów na litr, co najmniej 75% energii z węglowodanów wywołujących silną odpowiedź glikemiczną, takich jak glukoza, polimery glukozy i sacharoza, sód 460-1150 mg na litr, osmolalność 200-330 mOsm/kg wody): eur-lex.europa.eu
- Choi E., Oh J., Sung G.H., 2020, Antithrombotic and Antiplatelet Effects of Cordyceps militaris, Mycobiology (etanolowy ekstrakt hodowanego C. militaris hamował agregację płytek wywołaną difosforanem adenozyny (ADP) i kolagenem oraz działał w modelu zakrzepicy tętniczej u zwierząt; bez wpływu na czas protrombinowy i czas częściowej tromboplastyny po aktywacji): doi.org
- NHS, Warfarin (pilny kontakt przy krwi w moczu lub stolcu, siniakach lub krwawieniach z nosa bez przyczyny; numer alarmowy przy kaszlu lub wymiotach krwią oraz nagłym silnym bólu głowy z dezorientacją, zaburzeniami mowy lub trudnością w poruszaniu kończynami; strona sprawdzona 24.02.2026, dostęp 5.10.2026): nhs.uk
- NHS, Anaphylaxis (objawy wymagające numeru alarmowego: nagły obrzęk warg, ust, gardła lub języka, szybki lub utrudniony oddech, ucisk w gardle lub trudność z połykaniem, sina, szara lub blada skóra, nagła dezorientacja, senność lub zawroty głowy; postępowanie: adrenalina z autostrzykawki, wezwanie pomocy, pozycja leżąca z uniesionymi nogami lub siedząca przy duszności, nie wstawać ani nie chodzić; strona sprawdzona 21.06.2023, dostęp 5.10.2026): nhs.uk
- Guest N.S., VanDusseldorp T.A., Nelson M.T. i wsp., 2021, International society of sports nutrition position stand: caffeine and exercise performance, Journal of the International Society of Sports Nutrition (kofeina poprawiała wyniki w wielu, nie we wszystkich badaniach; najbardziej spójne korzyści w wysiłku wytrzymałościowym; dawki 3-6 mg/kg masy ciała, zwykle 60 minut przed wysiłkiem; różnice osobnicze, wpływ na sen i niepokój): doi.org
- EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA), 2015, Scientific Opinion on the safety of caffeine, EFSA Journal 13(5):4102 (zdrowi dorośli: pojedyncza porcja do 200 mg i do 400 mg dziennie ze wszystkich źródeł bez obaw o bezpieczeństwo; w ciąży do 200 mg dziennie; 100 mg może u części dorosłych skracać i zaburzać sen, zwłaszcza tuż przed snem): doi.org
- Burke L.M., Hawley J.A., Wong S.H., Jeukendrup A.E., 2011, Carbohydrates for training and competition, Journal of Sports Sciences (podczas dłuższych dyscyplin 30-60 g węglowodanów na godzinę; przy wysiłku powyżej 2,5 godziny do 90 g na godzinę): doi.org
- Jeukendrup A., 2014, A step towards personalized sports nutrition: carbohydrate intake during exercise, Sports Medicine (jeden rodzaj węglowodanów utleniany do około 60 g na godzinę; przy około 90 g na godzinę potrzebne węglowodany wykorzystujące różne transportery, np. glukoza z fruktozą; strategię żywienia na zawody zaleca się przećwiczyć na treningach, by ograniczyć dolegliwości żołądkowo-jelitowe; pełny tekst PMC4008807): doi.org
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
