Hormon wzrostu (HGH, somatotropina): działanie, efekty, skutki uboczne i refundacja

Hormon wzrostu (HGH, somatotropina) to białkowy hormon przysadki mózgowej: u dzieci pobudza wzrastanie, a u dorosłych bezpośrednio wpływa na przemianę tłuszczów i cukrów, a wiele jego efektów wzrostowych zachodzi przez insulinopodobny czynnik wzrostu 1 (IGF-1) [1]. Jako lek, somatropina, jest w Polsce dostępny wyłącznie na receptę, we wstrzyknięciach, u dzieci z zaburzeniami wzrastania i u dorosłych ze znacznym niedoborem [2]. U zdrowych, wytrenowanych osób zwiększał beztłuszczową masę ciała (wszystko poza tłuszczem, także wodę) średnio o 2,1 kg, ale nie poprawiał siły ani wydolności tlenowej, a obrzęki i zmęczenie zdarzały się częściej [3]. Urzędowa cena zbytu opakowania leku w wykazie refundacyjnym wynosi od 1512 do 4937 zł, a pacjent zakwalifikowany do programu lekowego NFZ nie płaci nic [4].

Jeśli stosujesz hormon wzrostu, kontrolę glukozy, tarczycy i IGF-1 zleca lekarz. Suplementy nie cofają skutków hormonu i nie zastępują badań ani wizyty u lekarza.

Jeśli trenujesz siłowo, podstawą jest białko w codziennej diecie: białko pomaga w utrzymaniu masy mięśniowej. Odżywki znajdziesz w kategorii odżywki białkowe, a różnice między koncentratem, izolatem i hydrolizatem wyjaśnia poradnik jakie białko wybrać. Odżywka nie chroni przed skutkami hormonu wzrostu.

Spis treści

1. HGH co to jest i czy hormon wzrostu to steryd

Hormon wzrostu jest wydzielany przez przysadkę pulsacyjnie, głównie w nocy. Jego działanie anaboliczne, czyli budujące tkanki, przebiega w dużej mierze przez IGF-1, który pobudza syntezę białek mięśniowych i kolagenu [1]. Bezpośrednio nasila rozkład tłuszczu i zmniejsza wrażliwość na insulinę [2]. Nie jest sterydem: to hormon peptydowy, zbudowany z aminokwasów, dlatego w antydopingu ma osobną klasę (S2) niż sterydy anaboliczne (S1) [5]. Lek nazywa się somatropina i jest wytwarzany przez bakterie metodą rekombinacji DNA [2].

2. Hormon wzrostu efekty u zdrowych: co dał w badaniach

Badanie	Kto i jak długo	Wynik
Liu i wsp., 2008, przegląd [3]	303 szczupłych, wytrenowanych uczestników otrzymujących hormon, wiek średnio 27 lat; średnio 20 dni w badaniach z podawaniem przez ponad jeden dzień	Beztłuszczowa masa +2,1 kg; siła i wydolność bez poprawy; częściej obrzęki i zmęczenie
Meinhardt i wsp., 2010 [6]	96 osób trenujących rekreacyjnie, 8 tygodni i 6 tygodni po odstawieniu	Mniej tłuszczu, więcej beztłuszczowej masy przez wodę pozakomórkową; praca w 30-sekundowym teście beztlenowym Wingate +3,9%, pozostałe miary bez istotnej zmiany; poprawa w teście beztlenowym nie utrzymywała się 6 tygodni po odstawieniu
Liu i wsp., 2007, przegląd [7]	220 zdrowych osób w wieku średnio 69 lat, średnio 27 tygodni	Tłuszcz −2,1 kg, beztłuszczowa masa +2,1 kg; więcej działań niepożądanych; nie zaleca się jako terapii przeciwstarzeniowej

Ograniczenia: w przeglądzie z 2008 r. mało badań oceniało wydolność, a ilości w badaniach mogły odbiegać od ilości stosowanych poza badaniami, w badaniu z 2010 r. próba była za mała do oceny bezpieczeństwa [3] [6]. W badaniu Meinhardta poprawa wyniku testu beztlenowego nie utrzymywała się sześć tygodni po odstawieniu [6]. Masę mięśniową budują trening i odpowiednie żywienie, a nie obietnica odmładzania.

3. Hormon wzrostu skutki uboczne

Charakterystyka leku (Omnitrope) opisuje u dorosłych jako bardzo częste obrzęki obwodowe i bóle stawów, a jako częste sztywność mięśniowo-szkieletową, bóle mięśni i parestezje (mrowienie i drętwienie). Wśród innych działań wymienia cukrzycę typu 2, zespół cieśni nadgarstka, ginekomastię (rozrost tkanki gruczołowej piersi u mężczyzn), łagodne nadciśnienie śródczaszkowe i ból głowy; zapalenie trzustki jest rzadkie [2]. Działania związane z zatrzymaniem płynów pojawiają się zwykle w pierwszych miesiącach. Somatropina może zmniejszać wrażliwość na insulinę i obniżać wolną tyroksynę, dlatego leczenie wymaga kontroli glukozy i tarczycy [2]. W metaanalizie Zhou i współautorów z 2021 r. (33 badania, w tym 11 randomizowanych, dorośli z niedoborem hormonu wzrostu w terapii zastępczej) po 6-12 miesiącach leczenia rosły glukoza na czczo, insulina i hemoglobina glikowana HbA1c, a po ponad 12 miesiącach utrzymywał się wzrost glukozy na czczo, bez istotnego wzrostu pozostałych analizowanych parametrów; tych wyników nie można przenosić na zdrowych użytkowników [8]. Nie wolno jej stosować przy aktywnym nowotworze [2]. Charakterystyka leku nie zaleca somatropiny kobietom w ciąży ani kobietom w wieku rozrodczym, które nie stosują skutecznej antykoncepcji, a przy karmieniu piersią wskazuje brak danych klinicznych i potrzebę ostrożności [2]; ciążę, jej planowanie i karmienie trzeba omówić z lekarzem prowadzącym.

W badaniu Cohna z 1993 r. wśród 83 starszych mężczyzn z niskim IGF-1 hormon przydzielono 62 osobom i zaplanowano 12 miesięcy leczenia; u leczonych zespół cieśni nadgarstka wystąpił u 10, ginekomastia u 4, a hiperglikemia (podwyższona glukoza) u 3 osób, a wielu uczestników zrezygnowało z badania [9]. Nadmiar własnego hormonu wzrostu w akromegalii, chorobie przysadki, wiąże się z powiększeniem dłoni i stóp (90% chorych w chwili rozpoznania), zmianą rysów twarzy (65%) i bólem głowy (59%) oraz częstszym nadciśnieniem, przerostem serca, cukrzycą i polipami jelita [10]. To model długotrwałego nadmiaru, a nie badanie osób przyjmujących hormon, ale pokazuje, na jakie narządy działa jego nadmiar.

4. Hormon wzrostu cena: ile kosztuje i kto płaci

W wykazie refundowanych leków obowiązującym od 1.10.2026 r. somatropina należy do programów lekowych B.19, B.38, B.41, B.42, B.64 i B.111 (nie każdy preparat jest w każdym programie); lek dla dorosłych ze znacznym niedoborem hormonu wzrostu podaje się w programie B.111. Lekarz prowadzący diagnozuje, przygotowuje dokumentację i informuje o ścieżce kwalifikacji, a do programów kwalifikuje zespół koordynacyjny do spraw stosowania hormonu wzrostu powoływany przez Prezesa NFZ, na podstawie kryteriów zapisanych w opisie programu [4]. Poziom odpłatności dla wszystkich poniższych opakowań to bezpłatny, a dopłata pacjenta 0 zł [4].

Lek i opakowanie	Urzędowa cena zbytu	Cena hurtowa brutto
Omnitrope 5 mg/1,5 ml, 5 wkładów	1512,00 zł	1602,72 zł
Genotropin 5,3 mg, 5 wstrzykiwaczy	2180,31 zł	2311,14 zł
Omnitrope 10 mg/1,5 ml, 5 wkładów	3024,00 zł	3205,44 zł
Genotropin 12 mg, 5 wstrzykiwaczy	4936,80 zł	5233,01 zł

To ceny urzędowe z wykazu (cena zbytu i hurtowa), a nie potwierdzona cena detaliczna dla pacjenta poza programem lekowym [4].

To ceny urzędowe opakowań, a nie koszt miesiąca leczenia: ten zależy od dawki ustalanej przez lekarza, więc nie przeliczamy go na miesiące. Ceny podajemy według obwieszczenia obowiązującego od 1.10.2026, a kolejne wykazy refundacyjne mogą je zmienić [4]. Ceny z ofert internetowych bez recepty nie potwierdzają składu ani sterylności produktu.

5. Gdzie kupić HGH i czy są tabletki z hormonem wzrostu

Hormon wzrostu można legalnie otrzymać tylko na receptę, po diagnostyce endokrynologicznej [2].

Niedobór hormonu wzrostu u dorosłego rozpoznaje endokrynolog na podstawie historii choroby, oceny pozostałych hormonów przysadki, IGF-1 i zwykle testu stymulacyjnego; w wybranych, dobrze udokumentowanych przypadkach test nie jest potrzebny [11]. Pojedynczy pomiar hormonu wzrostu we krwi jest mało przydatny, bo jego wydzielanie jest pulsacyjne [1] [11]. Wytyczne Endocrine Society opisują korzyści leczenia potwierdzonego niedoboru w składzie ciała, kościach i jakości życia, największe przy ciężkim niedoborze [11]; to nie znaczy, że hormon przyniesie korzyść osobom zdrowym, u których nie wykazano poprawy siły ani wydolności tlenowej; w jednym krótkim badaniu poprawił się wynik testu beztlenowego, ale znaczenie sportowe tego efektu pozostaje niejasne [3] [6].

Oferty sprzedaży bez recepty pochodzą z nielegalnego rynku, gdzie laboratorium antydopingowe znajdowało fiolki opisane jako hormon wzrostu bez żadnej substancji czynnej [12], a w innych produktach zmodyfikowany hormon wzrostu o innej budowie niż ludzki [13]. Somatropina jest białkiem, a zarejestrowany lek podaje się we wstrzyknięciach [2]; produkty reklamowane jako tabletki HGH nie są jego odpowiednikiem. Świat Supli nie sprzedaje hormonu wzrostu i nie wskazuje źródeł zakupu.

6. Hormon wzrostu dawkowanie: dlaczego go nie podajemy

Nie podajemy jednostek, schematów ani łączenia hormonu wzrostu z insuliną czy sterydami. Charakterystyka leku przewiduje indywidualne dawkowanie przez lekarza doświadczonego w leczeniu niedoboru, z kontrolą IGF-1 i glukozy [2]. Dla celów sylwetkowych nie ustalono bezpiecznego stosowania, a pytania o dawkowanie w kulturystyce czy na cyklu dotyczą substancji, której ryzyko sumuje się z innymi środkami. Insulina może wywołać ciężką hipoglikemię, czyli nadmierny spadek glukozy we krwi, prowadzący do utraty przytomności, uszkodzenia mózgu lub śmierci [14]; więcej o tym piszemy we wpisie o insulinie w kulturystyce. Do jego historii należy też choroba Creutzfeldta-Jakoba: do połowy lat 80. hormon pozyskiwano z przysadek zmarłych, a w podsumowaniu opublikowanym w 2012 r. odnotowano 226 przypadków jatrogennej, czyli związanej z postępowaniem medycznym, postaci tej choroby po takim hormonie [15]; w brytyjskiej kohorcie 1848 osób leczonych w latach 1959-1985 choroba rozwinęła się u 38 [16]. Dzisiejsza somatropina jest rekombinowana.

7. Hormon wzrostu w sporcie i jak organizm sam go wydziela

Hormon wzrostu, jego analogi i fragmenty (np. AOD-9604), czynniki pobudzające jego wydzielanie (np. MK-677) oraz IGF-1 są na Liście Zabronionej WADA na 2026 r. w klasie S2, zakazanej w zawodach i poza nimi [5]. Ustawa o zwalczaniu dopingu w sporcie przewiduje karę do 3 lat więzienia za udostępnianie osobom trzecim substancji z grup S1, S2 lub S4 bez pozwolenia na dopuszczenie do obrotu [17]. Więcej o innych środkach dopingujących piszemy we wpisie o sterydach anabolicznych i SARM-ach.

Własny hormon wzrostu organizm wydziela najobficiej w głębokim śnie i podczas intensywnego wysiłku. W badaniu 149 zdrowych mężczyzn udział snu wolnofalowego spadał z 18,9% w wieku 16-25 lat do 3,4% w wieku 36-50 lat [18]. To porównanie grup w badaniu przekrojowym, a nie prognoza dla jednej osoby. Fizjologiczny wyrzut podczas snu czy wysiłku nie jest równoważny podawaniu somatropiny.

Suplementy, które mają sens przy śnie i treningu bez hormonu wzrostu

Najwięcej własnego hormonu wzrostu organizm wydziela w głębokim śnie i podczas intensywnego wysiłku [18] [19], ale żaden suplement nie ma dopuszczonego oświadczenia, że to wydzielanie zwiększa [20]. Suplementy mogą za to wspierać zasypianie, dietę przy treningu i uczucie zmęczenia, co opisują oświadczenia z wykazu UE. Przytoczone oświadczenia nie są dowodem korzyści ani bezpieczeństwa łączenia tych produktów z hormonem wzrostu. Produkty na sen znajdziesz w kategorii dobry sen, a poniżej są produkty z naszej oferty, które spełniają warunki opisanych oświadczeń.

Promaker Melatonina PRO+, 90 kapsułek

Porcja: 1 kapsułka krótko przed snem, czyli 1 mg melatoniny; opakowanie wystarcza na 90 dni.

Dla osób, którym trudno zasnąć. Melatonina pomaga w skróceniu czasu potrzebnego na zaśnięcie; korzystne działanie występuje przy spożyciu 1 mg melatoniny krótko przed pójściem spać, a tyle zawiera porcja [20].

Kapsułka z żelatyny wołowej; według producenta produkt może zawierać m.in. mleko, soję, orzeszki ziemne i jaja. Nie łącz z lekami nasennymi ani uspokajającymi bez konsultacji z lekarzem. Według informacji na stronie produktu nie stosować w ciąży; przewlekłe problemy ze snem, stosowanie w okresie karmienia piersią, przy przyjmowanych lekach i u osób niepełnoletnich uzgodnij z lekarzem.

Sprawdź skład i cenę

Świat Supli Cytrynian Magnezu, 90 kapsułek

Porcja: 2 kapsułki dziennie, czyli 250 mg magnezu z cytrynianu (66% referencyjnej wartości spożycia); opakowanie wystarcza na 45 dni.

Dla osób trenujących intensywnie, które chcą uzupełnić dietę w magnez. Magnez przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia oraz do prawidłowego funkcjonowania mięśni; porcja jest co najmniej źródłem magnezu, czego wymagają te oświadczenia [20]. Nie ma dopuszczonego oświadczenia, że magnez poprawia sen albo zwiększa wydzielanie hormonu wzrostu.

Kapsułka z żelatyny wołowej. Przy chorobach nerek i przyjmowanych lekach uzgodnij stosowanie z lekarzem. Według karty producent nie deklaruje alergenów. Górny poziom 250 mg magnezu z suplementów liczy się łącznie ze wszystkimi suplementami i żywnością wzbogacaną w magnez, więc zsumuj porcje ze wszystkich produktów. Według informacji na stronie produktu nie stosować w ciąży; stosowanie w okresie karmienia piersią i u osób niepełnoletnich uzgodnij z lekarzem.

Sprawdź skład i cenę

Świat Supli WPC Premium 80, 700 g

Porcja 30 g proszku dostarcza według tabeli na stronie produktu 23,1 g białka i 117 kcal (wartości z tabeli na stronie produktu dla smaku truskawkowego; w innych smakach zawartość białka może różnić się o około 2%); skład wybranego smaku sprawdź na jego etykiecie. Opakowanie wystarcza na około 23 porcje.

Dla osób, które trenują siłowo i nie pokrywają zapotrzebowania na białko samymi posiłkami; rozwój mięśni zależy również od treningu i odpowiedniego żywienia. Białko przyczynia się do wzrostu masy mięśniowej i pomaga w utrzymaniu masy mięśniowej. To oświadczenie dotyczy żywności, która jest co najmniej źródłem białka, a w tej odżywce białko daje około 79% energii [20].

Zawiera mleko i soję (lecytyna sojowa w składzie); według producenta może zawierać śladowe ilości jaja (lizozym). Producent podaje, że produktu nie powinny stosować kobiety w ciąży i karmiące piersią. Stosowanie u osób niepełnoletnich, przy chorobach nerek i przyjmowanych lekach uzgodnij z lekarzem.

Sprawdź skład i cenę

Suplement diety nie zastąpi zróżnicowanej diety i zdrowego trybu życia. Karty nie są zestawem do łączenia: wybierz produkt, który uzupełnia to, czego brakuje w Twojej diecie, i sprawdź porcję oraz przeciwwskazania na etykiecie.

8. Kiedy do lekarza

• Silne lub nawracające bóle głowy z zaburzeniami widzenia, nudnościami lub wymiotami: pilnie do lekarza, bo mogą oznaczać nadciśnienie śródczaszkowe [2].
• Silne pragnienie, częste oddawanie moczu, osłabienie: zbadaj glukozę i zgłoś się do lekarza [2].
• Drętwienie i mrowienie dłoni, zwłaszcza w nocy: możliwy zespół cieśni nadgarstka [2].
• Narastające obrzęki, powiększenie dłoni lub stóp, zmiana rysów twarzy: endokrynolog.
• Silny ból brzucha: pilnie do lekarza, bo opisano rzadkie zapalenie trzustki [2].
• Ból w klatce piersiowej, duszność, omdlenie: dzwoń pod 112.

Powiedz lekarzowi wprost, co przyjmujesz i od kiedy; bez tej informacji wyniki badań łatwo źle odczytać.

10. W skrócie

• Hormon wzrostu (somatropina) jest lekiem na receptę, a nie sterydem ani suplementem.
• U zdrowych zwiększał beztłuszczową masę ciała, która obejmuje też wodę, bez poprawy siły i wydolności tlenowej.
• Bardzo częste działania niepożądane u dorosłych to obrzęki i bóle stawów; możliwe są też cieśń nadgarstka, cukrzyca typu 2 i nadciśnienie śródczaszkowe.
• Urzędowa cena zbytu opakowania w wykazie refundacyjnym to od 1512 do 4937 zł, a nie cena detaliczna; zakwalifikowany pacjent nie płaci.
• Produkty z nielegalnego rynku bywają puste lub zmodyfikowane [12] [13]; hormon wzrostu jest zakazany w sporcie.

Grafika główna tego artykułu została przygotowana z pomocą sztucznej inteligencji (AI).