Przewlekłe zmęczenie a mitochondria: czy koenzym Q10, PQQ i karnityna pomagają?

Przewlekłe zmęczenie ma wiele możliwych przyczyn, od braku snu i stresu po niedokrwistość, cukrzycę czy chorobę tarczycy, więc najpierw trzeba ją ustalić z lekarzem [1]. W metaanalizie 13 badań koenzym Q10 zmniejszał zmęczenie w porównaniu z placebo, ale objęła ona bardzo różne grupy osób, a przy zespole przewlekłego zmęczenia (ME/CFS) NICE nie zaleca oferowania suplementów jako sposobu wyleczenia tej choroby [2] [3]. Dla L-karnityny są nieliczne małe badania, a dla PQQ w opisanym wyszukiwaniu nie znaleźliśmy badania z randomizacją, w którym głównym wynikiem było zmęczenie u ludzi po samym PQQ [4] [5] [6].

Aktualizacja 15.10.2026: Wyjaśniliśmy, czym przewlekłe zmęczenie różni się od zespołu przewlekłego zmęczenia, co badania mówią o koenzymie Q10, PQQ i L-karnitynie oraz kiedy ze zmęczeniem iść do lekarza.

Spis treści

1. Przewlekłe zmęczenie czy zespół przewlekłego zmęczenia?

Zmęczenie bywa normalne, ale jeśli trwa długo i nie wiadomo dlaczego, może być objawem choroby. NHS wymienia jako częste przyczyny za mało snu, bezsenność, stres, depresję, zmiany hormonalne, przebyte infekcje, np. COVID-19, i niektóre leki. Zmęczenie towarzyszy też bezdechowi sennemu, niedokrwistości z niedoboru żelaza, cukrzycy i nadczynności tarczycy [1]. Jeśli zmęczenie pojawiło się po COVID-19, przeczytaj tekst zmęczenie po COVID: kiedy to długi COVID.

Zespół przewlekłego zmęczenia, w skrócie ME/CFS, to osobna choroba. Według wytycznych NICE z 2021 roku podejrzewa się go, gdy u dorosłego od co najmniej 6 tygodni występują jednocześnie wszystkie te objawy: bardzo osłabiające zmęczenie, które nasila się przy aktywności i nie mija po odpoczynku, pogorszenie po wysiłku, często opóźnione o godziny lub dni, sen, który nie daje wypoczynku, oraz trudności z myśleniem i pamięcią. Codzienna aktywność musi być przy tym wyraźnie ograniczona, a objawów nie może wyjaśniać inna choroba. Rozpoznanie potwierdza się po 3 miesiącach, po badaniach wykluczających inne przyczyny, m.in. morfologii, ferrytyny, hormonów tarczycy i HbA1c [3].

To rozróżnienie zmienia postępowanie. Przy zwykłym zmęczeniu NHS radzi zdrową dietę, regularny ruch i stałe pory snu [1]. Przy ME/CFS NICE odradza programy stopniowego zwiększania ćwiczeń i zaleca, by nie przekraczać dostępnej energii [3]. Przy fibromialgii, w której zmęczenie też jest częste, zasady są inne, o czym piszemy w tekście fibromialgia a suplementacja.

2. Mitochondria a zmęczenie: co mają do tego koenzym Q10, PQQ i karnityna?

Mitochondria to struktury w komórkach, które przekształcają energię z pożywienia w postać użyteczną dla komórki. Wytwarzają ATP, główne źródło energii komórki, w procesie zwanym fosforylacją oksydacyjną [7]. Koenzym Q10 jest składnikiem łańcucha oddechowego, czyli ciągu reakcji wytwarzających energię w mitochondriach [2]. Długołańcuchowe kwasy tłuszczowe mogą wejść do wnętrza mitochondriów, gdzie są spalane, dopiero po połączeniu z L-karnityną [8]. PQQ, czyli pirolochinolinochinon, w badaniu na ludziach podnosił poziom białka PGC-1alfa, które uczestniczy w tworzeniu nowych mitochondriów [9].

Z tych mechanizmów nie wynika jednak, że suplement usunie zmęczenie. Dla ME/CFS nie istnieje test diagnostyczny, a rozpoznanie stawia się na podstawie objawów i wykluczenia innych chorób [3]. Dlatego niżej oceniamy każdy składnik po wynikach badań u ludzi, a nie po samym mechanizmie. Preparaty z koenzymem Q10 znajdziesz w kategorii serce i układ krążenia w sklepie Świat Supli.

3. Koenzym Q10 a zmęczenie: co pokazały badania?

Łączny wynik badań z placebo wskazuje na mniejsze zmęczenie po koenzymie Q10, ale nie ustalono, kto na nim zyskuje. Tsai i współpracownicy (2022) połączyli 13 badań z randomizacją z udziałem 1126 osób zdrowych i chorych. W porównaniu z placebo zmęczenie było mniejsze, a miara wielkości efektu, g Hedgesa, wyniosła -0,40, z przedziałem ufności od -0,64 do -0,16. Efekt był istotny w badaniach samego koenzymu Q10, a nieistotny w badaniach preparatów złożonych [2]. Ponieważ metaanaliza łączy różne grupy, dawki i postaci, jej wynik nie jest prognozą działania konkretnej kapsułki. W innej metaanalizie, u osób z depresją, zmęczenie oceniono tylko w 2 badaniach i nie wykazano istotnej korzyści [10].

W samym ME/CFS badania są nieliczne. Castro-Marrero i współpracownicy (2021) podawali 207 chorym w Hiszpanii przez 8 tygodni 200 mg koenzymu Q10 z 20 mg NADH albo placebo, a całe badanie z 4-tygodniową obserwacją po odstawieniu trwało 12 tygodni. W grupie suplementu zmniejszyło się zmęczenie poznawcze i poprawiła jakość życia w porównaniu ze stanem wyjściowym, ale streszczenie nie opisuje różnic wobec placebo, a badanie sfinansował producent preparatu [11]. Fukuda i współpracownicy (2016) w Japonii podawali 150 mg ubichinolu dziennie przez 12 tygodni: z 43 chorych przydzielonych losowo badanie ukończyło 31, a autorzy opisali poprawę części objawów [12]. Przegląd 14 badań suplementów w ME/CFS ocenił ryzyko błędu jako wysokie i uznał, że wyniki nie pozwalają na pewne wnioski [13].

Według NCCIH poważnych działań niepożądanych koenzymu Q10 nie opisano, a łagodne to bezsenność i dolegliwości trawienne. Koenzym Q10 może wchodzić w interakcje z warfaryną i insuliną. NCCIH podaje też, że dane nie potwierdzają łagodzenia bólów mięśni po statynach [14]; więcej o tym w tekście koenzym Q10 przy statynach. Czym różnią się ubichinon i ubichinol, wyjaśniamy w tekście ubichinon czy ubichinol.

4. PQQ: co to jest i co wiadomo o działaniu?

Nie ustalono, czy PQQ zmniejsza zmęczenie. W naszym wyszukiwaniu z 15.10.2026 PubMed zwrócił 3 rekordy, a Europe PMC 76 rekordów, których tytuły przejrzeliśmy; żaden nie był badaniem z randomizacją, w którym głównym wynikiem było zmęczenie u ludzi po samym PQQ. Pełne zapytania podajemy w źródłach [6].

Badania PQQ dotyczyły innych wyników. Hwang i współpracownicy (2020) podawali 23 niewytrenowanym mężczyznom 20 mg PQQ albo placebo przez 6 tygodni treningu wytrzymałościowego: wydolność tlenowa nie różniła się między grupami, choć w grupie PQQ wzrosło białko PGC-1alfa [9]. W badaniu Tamakoshi i współpracowników (2023) dorośli w wieku 20-65 lat przyjmowali 20 mg soli disodowej PQQ dziennie przez 12 tygodni i poprawili wyniki części testów pamięci; autorzy pracują u producenta surowca [15]. Marker tworzenia mitochondriów i testy pamięci to nie to samo co mniejsze zmęczenie.

EFSA uznała sól disodową PQQ za bezpieczną w suplementach dla zdrowych dorosłych do 20 mg dziennie, z wyłączeniem kobiet w ciąży i karmiących piersią. To co najmniej 250 razy więcej, niż dostarcza żywność, a dane o wchłanianiu u ludzi są ograniczone [16]. Opisane wyszukiwanie nie dotyczyło połączenia PQQ z koenzymem Q10, więc nie rozstrzyga ani skuteczności, ani bezpieczeństwa takiego zestawu; wniosek o tej kombinacji wymagałby osobnej oceny badań nad nią. Dlatego takiego zestawu nie polecamy [6].

5. L-karnityna i acetylo-L-karnityna przy zmęczeniu

Nie ustalono, czy L-karnityna zmniejsza przewlekłe zmęczenie, bo badania są małe i dotyczą wąskich grup. Vermeulen i Scholte (2004) przydzielili losowo 90 chorych na ME/CFS do trzech grup po 30 osób, bez placebo i bez zaślepienia. Przez 24 tygodnie przyjmowali 2 g acetylo-L-karnityny, 2 g propionylo-L-karnityny albo obie. Wyraźną poprawę w ogólnej ocenie klinicznej odnotowano u 59, 63 i 37 procent chorych, acetylo-L-karnityna zmniejszała głównie zmęczenie psychiczne, a 2 tygodnie po odstawieniu zmęczenie nasiliło się odpowiednio u 52, 50 i 37 procent chorych [4].

Malaguarnera i współpracownicy (2007) objęli badaniem 66 stulatków, u których zmęczenie pojawiało się już po niewielkim wysiłku. Grupa 32 osób przyjmowała 2 g L-karnityny raz dziennie, a 34 osoby placebo. W porównaniu z placebo zmniejszyło się zmęczenie fizyczne i psychiczne, a poprawił wynik testu funkcji poznawczych [5]. To wynik dla bardzo starych osób, a nie dla wszystkich zmęczonych dorosłych. W metaanalizie 3 badań z placebo u osób po leczeniu nowotworów ani L-karnityna, ani acetylo-L-karnityna nie zmniejszały zmęczenia [8].

L-karnityna jest dobrze tolerowana, ale może wywołać nudności, wymioty, skurcze brzucha lub biegunkę, a ponad 3 g dziennie rybi zapach ciała. Acetylo-L-karnityna u części osób z chorobą Alzheimera nasilała pobudzenie [8]. Różnice między winianem, acetylo-L-karnityną i innymi postaciami opisujemy w tekście jak działa L-karnityna i jaką formę wybrać, a porównanie produktów w tekście L-karnityna: ranking suplementów.

6. Które składniki mają dopuszczone oświadczenia o zmęczeniu?

Koenzym Q10, L-karnityna i PQQ nie mają w UE dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych. Oświadczenie, że składnik przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia, przysługuje magnezowi, żelazu, witaminie C, ryboflawinie, niacynie, kwasowi pantotenowemu, witaminie B6, folianom i witaminie B12, jeśli porcja jest co najmniej źródłem danego składnika [17]. Te oświadczenia nie oznaczają leczenia ME/CFS. Przydają się, gdy badania krwi lub ocena diety pokażą niedobór, np. żelaza, który według NHS sam bywa przyczyną zmęczenia [1]. Przy ME/CFS NICE radzi omówić z lekarzem działania niepożądane dawek powyżej zalecanego spożycia, jeśli ktoś przyjmuje witaminy lub minerały [3].

7. Jak porównać preparaty z koenzymem Q10 i karnityną?

Przywołane badania nie potwierdzają skuteczności konkretnych produktów, a porcje w sklepie różnią się od dawek z badań. Przy wyborze porównuj postać składnika, porcję dzienną i ostrzeżenia z etykiety. Świat Supli Koenzym Q10 200 mg daje według karty 200 mg ubichinonu w 1 kapsułce z otoczką roślinną [18]. Świat Supli L-Karnityna 1000 mg to 680 mg L-karnityny z winianu w kapsułce, mniej niż 2 g w badaniu u stulatków [19] [5]. Swanson Acetyl L-Carnitine to 500 mg acetylo-L-karnityny w kapsułce, a producent zaleca 1-2 kapsułki dziennie, mniej niż w badaniu Vermeulena [20] [4]. Jeśli lekarz wykluczył inne przyczyny i chcesz spróbować koenzymu Q10 w kapsułkach odpowiednich dla wegan, wybierz Świat Supli Koenzym Q10 200 mg.

Opisane produkty są przeznaczone dla dorosłych i nie stosuj ich w ciąży, bo wykluczają to ich karty. Świat Supli L-Karnityna według karty nie jest też przeznaczona dla kobiet karmiących piersią [19]. Jeśli karmisz piersią i rozważasz pozostałe produkty, przed suplementacją skonsultuj się z lekarzem, bo brakuje danych o ich bezpieczeństwie w tym okresie. U osoby niepełnoletniej potrzebę suplementacji i odpowiedni preparat ustala lekarz.

Świat Supli Koenzym Q10 200 mg, 60 kaps.

Według karty każda kapsułka to 200 mg ubichinonu, a producent zaleca jedną dziennie, z posiłkiem zawierającym tłuszcz i dużą ilością wody [18].

Dla kogo: dla dorosłego, u którego lekarz wykluczył inne przyczyny zmęczenia i który chce wypróbować sam koenzym Q10, bez innych składników aktywnych. Otoczka z HPMC pasuje do diety wegańskiej.

Według karty nie stosuje się go w ciąży, a przy warfarynie, acenokumarolu lub lekach na nadciśnienie trzeba najpierw porozmawiać z lekarzem. Karta ostrzega, że produkt może zawierać mleko, soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, sezam, owies, jaja i skorupiaki [18].

Sprawdź skład i cenę

Świat Supli L-Karnityna 1000 mg, 60 kaps.

Jedna kapsułka dostarcza według karty 1000 mg winianu L-karnityny, czyli 680 mg L-karnityny; producent zaleca 1 kapsułkę dziennie, popijaną dużą ilością wody [19].

Dla kogo: dla dorosłego, który woli L-karnitynę w jednej kapsułce dziennie. Porcja jest mniejsza niż 2 g w badaniu u stulatków, więc jego wyników nie przenoś na ten produkt [5].

Karta wyklucza stosowanie przez dzieci, kobiety w ciąży i karmiące piersią. Otoczka jest z żelatyny wołowej, a produkt wyprodukowano w zakładzie, który przetwarza mleko, soję, jaja i orzechy [19].

Sprawdź skład i cenę

Swanson Acetyl L-Carnitine 500 mg, 100 kaps.

W kapsułce jest według karty 500 mg acetylo-L-karnityny, a producent zaleca 1 kapsułkę 1-2 razy dziennie [20].

Dla kogo: dla dorosłego, który po rozmowie z lekarzem chce wybrać postać badaną w ME/CFS. W tamtym badaniu stosowano 2 g dziennie, bez placebo, więc wynik nie mówi, jak zadziała ta porcja [4].

Karta wyklucza stosowanie w ciąży. Producent nie deklaruje na karcie alergenów ani pełnego składu, więc przy alergii sprawdź etykietę [20].

Sprawdź skład i cenę

8. Bezpieczeństwo i kiedy iść do lekarza

Według NHS idź do lekarza, jeśli zmęczenie trwa kilka tygodni i nie wiesz dlaczego, jeśli utrudnia codzienne życie albo jeśli towarzyszą mu inne objawy, np. utrata masy ciała, zmiany nastroju lub głośne chrapanie z przerwami w oddychaniu podczas snu [1]. Lekarz może zlecić badania krwi, które pomagają wykluczyć niedokrwistość, cukrzycę i choroby tarczycy [1] [3]. Jeśli podejrzewa ME/CFS, według NICE kieruje dorosłego do zespołu specjalistów, który potwierdza rozpoznanie i układa plan opieki. Do tego czasu NICE radzi nie zużywać więcej energii, niż się ma, odpoczywać w miarę potrzeby, jeść zbilansowane posiłki i pić odpowiednią ilość płynów [3].

Zanim zaczniesz suplement, powiedz lekarzowi o lekach, które przyjmujesz na stałe, zwłaszcza o warfarynie i insulinie przy koenzymie Q10 [14]. Podczas karmienia piersią nie stosuj Świat Supli L-Karnityna, bo wyklucza to jej karta [19]. Przy pozostałych produktach przed rozpoczęciem suplementacji skonsultuj się z lekarzem: wyniki badań u dorosłych nie potwierdzają bezpieczeństwa suplementacji podczas karmienia, a dla acetylo-L-karnityny brakuje długotrwałych danych o bezpieczeństwie w tym okresie [8].

10. Najważniejsze w skrócie

• Przewlekłe zmęczenie wymaga ustalenia przyczyny, bo stoją za nim m.in. niedokrwistość, cukrzyca i choroby tarczycy [1].
• Koenzym Q10 w metaanalizie zmniejszał zmęczenie w porównaniu z placebo, ale w ME/CFS dane są skąpe [2] [13].
• Dla PQQ w opisanym wyszukiwaniu nie znaleźliśmy badania z randomizacją, w którym głównym wynikiem było zmęczenie u ludzi po samym PQQ [6].
• L-karnitynę badano w małych grupach, u stulatków i chorych na ME/CFS [5] [4].
• Opisanych produktów nie stosuj w ciąży. Świat Supli L-Karnityna nie jest przeznaczona dla karmiących piersią, a przy pozostałych w tym okresie skonsultuj suplementację z lekarzem [18] [19] [20].

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.