Kreatyna chroni mózg przy zapaleniu jelit? Co naprawdę pokazało nowe badanie

Na razie tylko u szczurów: w badaniu opublikowanym 28 lipca 2026 r. w Brain, Behavior, and Immunity kreatyna podawana przed wywołaniem przewlekłego zapalenia jelita grubego zapobiegła zapaleniu i uszkodzeniu neuronów w hipokampie, części mózgu ważnej dla pamięci [1]. U ludzi tego nie sprawdzono, więc badanie nie pokazuje, że kreatyna chroni mózg osób z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego lub chorobą Leśniowskiego-Crohna [1] [2]. U ludzi metaanaliza 16 badań sugerowała niewielką poprawę wyników testów pamięci, ale błędy analizy ograniczają pewność tego wniosku, a EFSA nie uznała związku kreatyny z poprawą funkcji poznawczych [3] [4] [5].

Poniżej wyjaśniamy, co dokładnie zrobili badacze, dlaczego zapalenie jelit może szkodzić mózgowi, co wiadomo o kreatynie i pamięci u ludzi i co z tego wynika, jeśli przyjmujesz kreatynę albo chorujesz na jelita.

Spis treści

1. Co zbadali naukowcy z Sewilli?

Zespół z Uniwersytetu w Sewilli wywołał u szczurów przewlekłe zapalenie jelita grubego siarczanem dekstranu sodu; to standardowy model zwierzęcy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego [1]. Następnie badacze sprawdzali hipokamp: stan zapalny, komórki odpornościowe mózgu (mikroglej), budowę neuronów i ich zdolność do przewodzenia sygnałów [1]. Część zwierząt dostawała kreatynę doustnie; według omówienia w National Geographic była to ilość 1 g na kilogram masy ciała dziennie w wodzie do picia, podawana przez 10 dni przed wywołaniem zapalenia [2]. To dawka wielokrotnie wyższa niż te stosowane przez ludzi, którzy przyjmują kilka gramów kreatyny dziennie [2] [6].

2. Co pokazało badanie?

U samców przewlekłe zapalenie jelita wywołało silniejsze zapalenie w hipokampie i wyraźne uszkodzenie neuronów, a ich pobudliwość spadła. U samic zmiany były znacznie łagodniejsze, a neurony zachowały budowę i funkcję [1].

U samców kreatyna zapobiegła zapaleniu w hipokampie, aktywacji mikrogleju, uszkodzeniu neuronów i zaburzeniom ich pobudliwości [1]. U samic, u których neurony i tak zachowały budowę i funkcję, działała na te parametry, które zapalenie zmieniło; u zwierząt obu płci stężenie kreatyny w hipokampie wróciło do normy [1]. Mniejszy efekt u samic autorzy tłumaczą tym, że u nich zapalenie od początku mniej uszkodziło mózg [1].

3. Dlaczego to jeszcze nie jest dowód dla ludzi

• To badanie na szczurach z zapaleniem wywołanym chemicznie, a nie na ludziach z chorobą rozwijającą się latami [1].
• Kreatynę podawano przed wywołaniem zapalenia, więc badanie sprawdzało zapobieganie, a nie leczenie istniejącej choroby [2].
• Dawka w przeliczeniu na kilogram masy ciała była wielokrotnie wyższa niż u ludzi [2] [6].
• Badacze oceniali zmiany w tkance mózgu, nie pamięć czy samopoczucie, które odczuwa chory [1].

Omówienie badania przytacza też opinię eksperta, że brakuje danych klinicznych [2]. Przywołane w artykule oświadczenie zdrowotne UE dotyczy wydolności przy krótkich, bardzo intensywnych ćwiczeniach, a nie mózgu, pamięci ani jelit [7]. W 2024 r. EFSA oceniła wniosek o oświadczenie dotyczące kreatyny i poprawy funkcji poznawczych i uznała, że związku przyczynowego nie wykazano [5].

4. Czy zapalenie jelit szkodzi mózgowi u ludzi?

W przeglądzie Hopkinsa i wsp. z 2021 r. (12 badań przekrojowych, 687 dorosłych, metaanaliza 11 z nich) osoby z nieswoistym zapaleniem jelit miały gorszą uwagę, funkcje wykonawcze, a zwłaszcza pamięć roboczą niż osoby zdrowe; w krótkich testach przesiewowych, takich jak MMSE, różnicy nie wykazano [8]. Badania na ogół wykluczały osoby z aktywną chorobą i starszych dorosłych, a ich przekrojowy charakter nie pozwala stwierdzić, że zapalenie jelit bezpośrednio uszkadza mózg [8]. Przegląd 66 prac z 2026 r. łączy nieswoiste zapalenie jelit z gorszą pamięcią i uwagą oraz większym ryzykiem otępienia, a jako możliwe czynniki współuczestniczące wskazuje m.in. aktywność choroby, przewlekły stan zapalny i stres; zależności przyczynowe pozostają nieustalone [9].

Ten sam przegląd zauważa, że niektóre sposoby leczenia mogą zmniejszać to ryzyko, a do potwierdzenia potrzebne są dalsze badania [9]. Jeśli chorujesz na jelita i masz kłopoty z koncentracją albo pamięcią, powiedz o tym gastroenterologowi; podstawą jest kontrola choroby.

5. Co wiadomo o kreatynie i pamięci u ludzi?

W metaanalizie Xu i wsp. z 2024 r. (16 badań randomizowanych, 492 osoby, średni wiek badanych grup od 20,8 do 76,4 lat, różne dawki i czas stosowania) kreatyna wiązała się z lepszymi wynikami testów pamięci: standaryzowana różnica średnich (SMD) wyniosła 0,31, co oznacza niewielką różnicę wyników testów, a nie poprawę pamięci o 31%. Nie poprawiała istotnie ogólnych funkcji poznawczych ani funkcji wykonawczych [3].

Komentarz metodologiczny z 2026 r. wskazał, że w tej metaanalizie wyniki kilku testów od tych samych uczestników liczono jak niezależne, co sztucznie zwiększa precyzję oszacowania; autor zaleca ponowną analizę [4]. EFSA, oceniając 21 badań u ludzi, nie uznała związku kreatyny z poprawą funkcji poznawczych; wpływ na pamięć roboczą opisano w pojedynczych badaniach z krótkim protokołem 20 g dziennie przez 5-7 dni, nie przy 5 g dziennie przez 6 tygodni, a wyniki nie powtarzały się konsekwentnie; skutecznej dawki dla pamięci nie ustalono [5].

Więcej o tym, jak kreatyna działa w mózgu, piszemy w artykule kreatyna a mózg.

6. Co z tego dla Ciebie: czy brać kreatynę?

Jeśli trenujesz siłowo albo interwałowo, monohydrat kreatyny ma sens niezależnie od nowego badania: kreatyna zwiększa wydolność fizyczną w przypadku następujących po sobie krótkich, bardzo intensywnych ćwiczeń fizycznych; korzystne działanie występuje po spożyciu 3 g kreatyny dziennie [7]. Stanowisko Międzynarodowego Towarzystwa Żywienia Sportowego (ISSN) uznaje jej stosowanie za bezpieczne u zdrowych osób [6].

Jeśli chcesz przyjmować kreatynę z myślą o pamięci, wiedz, że dowody u ludzi są niepewne, EFSA nie uznała takiego działania, a badanie z Sewilli dotyczy szczurów [4] [5] [1]. Jeśli chorujesz na wrzodziejące zapalenie jelita grubego, chorobę Leśniowskiego-Crohna albo nerki, nie zaczynaj suplementacji bez rozmowy z lekarzem prowadzącym. Jak odróżniać ilość proszku od ilości kreatyny, wyjaśniamy w poradniku ile kreatyny brać, a porównanie produktów znajdziesz w rankingu kreatyn. Poniżej trzy monohydraty z porcją, która według tabeli na karcie daje co najmniej 3 g kreatyny. Monohydratów marek Świat Supli i Promaker w tym zestawieniu nie ma, bo ich karty produktów czekają na aktualizację opisu porcji.

Kevin Levrone Gold Creatine, 300 g

Dla kogo: dla dorosłego, który trenuje siłowo albo interwałowo. Kreatyna zwiększa wydolność fizyczną w przypadku następujących po sobie krótkich, bardzo intensywnych ćwiczeń fizycznych; korzystne działanie występuje po spożyciu 3 g kreatyny dziennie [7].

Według karty produktu porcja to około 1 miarka, czyli 5 g monohydratu kreatyny, w tym 4,4 g kreatyny, oraz 1,4 mg witaminy B6; karta zaleca wypić pół porcji przed treningiem i pół po nim. Opakowanie to 60 porcji. W karcie sklepu nie podano alergenów; sprawdź etykietę produktu [10].

Dla dorosłych. Według ostrzeżenia w karcie produktu nie stosuj w ciąży. Przy chorobach nerek, nieswoistym zapaleniu jelit, podczas karmienia piersią i przy lekach przyjmowanych na stałe zapytaj lekarza przed rozpoczęciem stosowania. Nie przekraczaj zalecanej porcji i przechowuj produkt w miejscu niedostępnym dla małych dzieci.

Sprawdź skład i cenę

Scitec Nutrition Creatine Monohydrate, 300 g

Dla kogo: tak samo jak wyżej; wybierz jeden produkt z kreatyną, nie dwa naraz. Kreatyna zwiększa wydolność fizyczną w przypadku następujących po sobie krótkich, bardzo intensywnych ćwiczeń fizycznych; korzystne działanie występuje po spożyciu 3 g kreatyny dziennie [7].

Według karty produktu porcja to 5 g raz dziennie. W wersji bezsmakowej 5 g monohydratu zawiera 4420 mg kreatyny, a w wersjach smakowych porcja 5 g zawiera 3,4 g monohydratu, czyli 3,0 g kreatyny. W karcie sklepu nie podano alergenów; sprawdź etykietę produktu [10].

Dla dorosłych. Według ostrzeżenia w karcie produktu nie stosuj w ciąży. Przy chorobach nerek, nieswoistym zapaleniu jelit, podczas karmienia piersią i przy lekach przyjmowanych na stałe zapytaj lekarza przed rozpoczęciem stosowania. Nie przekraczaj zalecanej porcji i przechowuj produkt w miejscu niedostępnym dla małych dzieci.

Sprawdź skład i cenę

Olimp Creatine Monohydrate Powder Creapure, 500 g

Dla kogo: dla osoby, która woli monohydrat Creapure. Kreatyna zwiększa wydolność fizyczną w przypadku następujących po sobie krótkich, bardzo intensywnych ćwiczeń fizycznych; korzystne działanie występuje po spożyciu 3 g kreatyny dziennie [7].

Według karty produktu składem jest 100% mikronizowany monohydrat kreatyny, a producent zaleca 3-6 g proszku dziennie (1-2 miarki). Według tabeli na karcie 3,4 g proszku zawiera 3 g kreatyny, a 5,7 g proszku 5 g kreatyny; dolna wartość zakresu, 3 g proszku, to mniej niż 3 g kreatyny, więc warunek oświadczenia spełnia porcja od 3,4 g. Ilość proszku w miarce sprawdź na etykiecie. W karcie sklepu nie podano alergenów; sprawdź etykietę produktu [10].

Dla dorosłych. Według ostrzeżenia w karcie produktu nie stosuj w ciąży. Przy chorobach nerek, nieswoistym zapaleniu jelit, podczas karmienia piersią i przy lekach przyjmowanych na stałe zapytaj lekarza przed rozpoczęciem stosowania. Nie przekraczaj zalecanej porcji i przechowuj produkt w miejscu niedostępnym dla małych dzieci.

Sprawdź skład i cenę

8. Podsumowanie

• Kreatyna zapobiegła zapaleniu i uszkodzeniu neuronów w hipokampie u szczurów z przewlekłym zapaleniem jelita grubego [1].
• To badanie zwierzęce z wysoką dawką podaną przed wywołaniem choroby; u ludzi brakuje danych klinicznych [2].
• Nieswoiste zapalenie jelit wiąże się z gorszą uwagą i pamięcią roboczą [8] [9].
• Dowody na poprawę pamięci u ludzi są niepewne i EFSA ich nie uznała; przywołane oświadczenie zdrowotne UE dotyczy wydolności przy krótkich, bardzo intensywnych ćwiczeniach [4] [5] [7].

Grafika główna tego artykułu została przygotowana z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.