Suplementy na poprawę nasienia: czy działają i od czego zacząć?

Żaden suplement nie ma mocnych dowodów, że po jego przyjmowaniu przez mężczyznę para częściej doczeka się dziecka. Przegląd Cochrane z 2022 roku ocenił możliwą korzyść antyoksydantów jako niepewną, a badania z placebo FAZST i MOXI nie wykazały poprawy nasienia ani liczby urodzeń [1] [2] [3]. Zacznij od badania nasienia i wizyty u urologa albo androloga, a suplement z cynkiem lub selenem, które mają w UE dopuszczone oświadczenia o płodności i spermatogenezie, traktuj jako uzupełnienie diety, a nie leczenie [4] [5].

Aktualizacja 5.10.2026: nowy tekst: badanie nasienia na start, co pokazują badania suplementów, kiedy do urologa, nowe źródła i zdjęcia.

Niepłodności w ciągu życia doświadcza mniej więcej co szósta dorosła osoba na świecie [6], a czynnik męski jest jedyną przyczyną u około 20 procent par i współprzyczyną u kolejnych 30 do 40 procent [4]. Poniżej wyjaśniamy, co naprawdę mówią badania o spadku liczby plemników, jak czytać wynik badania nasienia, co mu szkodzi i jakie dawki cynku oraz selenu mieszczą się w limitach. Produkty dla par starających się o dziecko są w kategorii wspieranie płodności, ale żaden z nich nie zastąpi diagnostyki.

Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.

Suplementy na poprawę nasienia: co mówią badania z randomizacją i rejestr UE

Składnik	Oświadczenie zdrowotne w UE	Wynik badań u mężczyzn	Górny limit dla dorosłych
Cynk	Pomaga w utrzymaniu prawidłowej płodności i prawidłowych funkcji rozrodczych [5]	30 mg z kwasem foliowym przez 6 miesięcy bez poprawy nasienia i urodzeń [2]	25 mg dziennie łącznie z dietą [7]
Selen	Pomaga w prawidłowym przebiegu spermatogenezy [5]	W mieszance MOXI bez poprawy ruchliwości, morfologii i urodzeń [3]	255 µg dziennie łącznie z dietą [8]
Kwas foliowy	Brak oświadczenia o płodności mężczyzn [5]	5 mg z cynkiem bez poprawy nasienia i urodzeń [2]	1000 µg dziennie z suplementów i żywności wzbogacanej [7]
Koenzym Q10, L-karnityna	Brak dopuszczonych oświadczeń [5] [9]	Badane osobno i w mieszankach; w małych badaniach z placebo poprawa wybranych parametrów nasienia, bez dowodu na więcej urodzeń [10] [11] [1]	Nie ustalono
Mieszanki antyoksydantów	Tylko dla zawartego cynku lub selenu, gdy porcja spełnia warunki [5]	Możliwa korzyść niepewna; w badaniu MOXI brak poprawy [1] [3]	Sumuj każdy składnik osobno

1. Czy jakość nasienia naprawdę spada

Badania pokazują spadek średniej koncentracji plemników, a nie wzrost niepłodności o połowę. Metaanaliza Levine i wsp. z 2023 roku objęła 223 badania z próbkami nasienia z lat 1973 do 2018. U mężczyzn niewybranych pod względem płodności średnia koncentracja plemników spadła w tym czasie o 51,6 procent, a całkowita liczba plemników o 62,3 procent. Tempo spadku wzrosło z 1,16 procent rocznie po 1972 roku do 2,64 procent rocznie po 2000 roku [12].

Wcześniejsza analiza tego samego zespołu z 2017 roku dotyczyła głównie mężczyzn z Ameryki Północnej, Europy, Australii i Nowej Zelandii i wykazała spadek koncentracji o 52,4 procent między 1973 a 2011 rokiem [13]. Stąd w internecie biorą się nagłówki o niepłodności rosnącej o 50 procent. To uproszczenie: koncentracja plemników to jeden parametr nasienia, a niższa średnia w populacji nie oznacza, że o połowę więcej par nie może mieć dzieci.

Wnioski z tych metaanaliz są też przedmiotem sporu naukowego. Boulicault i wsp. w 2022 roku wskazały słabości i niespójności hipotezy o globalnym spadku liczby plemników i zaproponowały badanie jej zmienności między populacjami zamiast prostego wniosku o kryzysie [14]. Dla pary starającej się o dziecko liczy się jednak co innego: wynik badania nasienia konkretnego mężczyzny, a nie średnia światowa.

2. Badanie nasienia: od tego warto zacząć

Badanie nasienia, czyli seminogram, to pierwszy test u mężczyzny przy staraniach o dziecko. Wytyczne Amerykańskiego Towarzystwa Urologicznego i Amerykańskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu (AUA/ASRM) zalecają ocenę obojga partnerów równocześnie i co najmniej jedno badanie nasienia u mężczyzny [4]. Wyniki bywają bardzo zmienne, dlatego przy nieprawidłowym pierwszym wyniku warto wykonać drugie badanie po około miesiącu [4]. Laboratorium poda, ile dni przed badaniem zachować wstrzemięźliwość.

Wynik porównuje się z wartościami referencyjnymi 6. wydania podręcznika Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z 2021 roku. Opierają się one na nasieniu ponad 3500 mężczyzn, których partnerki zaszły w ciążę, i oznaczają wartość, poniżej której znalazło się 5 procent z nich [15].

Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.

Dolne wartości referencyjne badania nasienia (WHO, 6. wydanie, 2021)

Parametr	Co oznacza	Dolna wartość referencyjna
Koncentracja	Liczba plemników w 1 ml nasienia	16 milionów w mililitrze
Ruch postępowy	Plemniki, które przesuwają się do przodu	30 procent
Ruchliwość całkowita	Wszystkie plemniki, które się poruszają	42 procent
Prawidłowa budowa	Odsetek plemników o prawidłowym kształcie	4 procent

Te wartości nie są ostrą granicą między mężczyzną płodnym i niepłodnym [15]. Wynik nieco poniżej normy nie przesądza o niepłodności, a wynik w normie jej nie wyklucza [4]. Według AUA/ASRM największe znaczenie ma sytuacja, w której nieprawidłowych jest kilka parametrów jednocześnie, i to lekarz decyduje o dalszych badaniach, w tym hormonalnych (m.in. hormonu folikulotropowego, FSH) [4]. Co oznacza podwyższony wynik prolaktyny i kiedy go powtórzyć, wyjaśniamy w tekście o tym, jak obniżyć prolaktynę.

Warto rozróżnić dwie sytuacje. Potwierdzenie nieprawidłowego pierwszego wyniku to powtórzenie badania po około miesiącu, jak zalecają AUA/ASRM [4]. Ocena efektu zmian stylu życia to inna sprawa: w badaniu Misella i wsp. nowo wytworzone plemniki pojawiały się w nasieniu średnio po 64 dniach, w zakresie od 42 do 76 dni [16], więc zmiany w nasieniu nie będą widoczne od razu. Termin badania kontrolnego ustala lekarz.

3. Co szkodzi plemnikom: czynniki, na które masz wpływ

Najwięcej danych dotyczy palenia, otyłości, dużych ilości alkoholu i przegrzewania moszny. To głównie badania obserwacyjne, więc pokazują związek, a nie dowodzą przyczyny, ale zmiany te poprawiają też ogólne zdrowie.

• Palenie papierosów. W metaanalizie Sharmy i wsp. z 2016 roku (20 badań, 5865 mężczyzn) palenie wiązało się z mniejszą liczbą i ruchliwością plemników, wyraźniej u palaczy umiarkowanych i nałogowych [17]. NHS zwraca uwagę, że szkodzi także bierne palenie [18].
• Nadwaga i otyłość. W metaanalizie Sermondade i wsp. (21 badań, 13 077 mężczyzn) otyłość wiązała się z częstszą oligozoospermią, czyli zbyt małą liczbą plemników, albo azoospermią, czyli ich brakiem: iloraz szans 1,28 (95-procentowy przedział ufności 1,06 do 1,55), a przy otyłości olbrzymiej 2,04 (1,59 do 2,62) [19]. Autorzy zaznaczają, że nie wiadomo, czy schudnięcie poprawia nasienie.
• Alkohol. W metaanalizie Ricci i wsp. (15 badań, 16 395 mężczyzn) alkohol wiązał się z mniejszą objętością nasienia i mniejszym odsetkiem plemników o prawidłowej budowie, wyraźniej przy piciu codziennym niż okazjonalnym [20]. Analiza badań przekrojowych nie wykazała jednoznacznego pogorszenia parametrów przy umiarkowanym piciu, ale nie ustala bezpiecznej ilości alkoholu dla płodności; autorzy zalecają unikanie dużych ilości alkoholu [20].
• Ciepło. Wyższa temperatura moszny wiąże się z gorszą jakością nasienia, ale nie wiadomo, czy luźna bielizna poprawia płodność [21].
• Testosteron przyjmowany z zewnątrz i sterydy anaboliczne. Testosteron podawany z zewnątrz, na przykład w zastrzykach albo żelu, hamuje przez ujemne sprzężenie zwrotne wydzielanie hormonów przysadki pobudzających jądra (gonadotropin), przez co wytwarzanie plemników może się zmniejszyć albo całkiem ustać; dlatego AUA/ASRM zaleca, by mężczyźnie, który chce mieć dzieci teraz lub w przyszłości, nie przepisywać testosteronu [4]. Według tych wytycznych trwające stosowanie sterydów anabolicznych hamuje wytwarzanie plemników i upośledza płodność [4], a NHS podaje, że ich długotrwałe nadużywanie może zmniejszać liczbę i ruchliwość plemników [21]. Obecne albo wcześniejsze stosowanie testosteronu lub sterydów anabolicznych zgłoś lekarzowi przy planowaniu potomstwa. Nie zmieniaj ani nie odstawiaj przepisanego leczenia samodzielnie.
• Inne leki i narkotyki. Sulfasalazyna przejściowo zmniejsza liczbę plemników, chemioterapia może silnie ograniczyć ich wytwarzanie, a marihuana i kokaina mogą pogarszać jakość nasienia [21]. Nie odstawiaj przepisanych leków samodzielnie; powiedz lekarzowi o wszystkich lekach i suplementach.

AUA/ASRM zaleca, by lekarz omówił z mężczyzną z nieprawidłowym nasieniem także ryzyko dla ogólnego zdrowia, bo zaburzenia wytwarzania plemników mogą towarzyszyć innym chorobom [4]. To kolejny powód, by nie zaczynać od suplementu.

4. Co pokazały badania suplementów dla mężczyzn

Badania z placebo FAZST i MOXI nie wykazały zwiększenia odsetka żywych urodzeń po suplementach przyjmowanych przez mężczyznę. Przegląd Cochrane wskazuje możliwą korzyść antyoksydantów, ale dowody są bardzo niepewne i nie pozwalają zalecać konkretnego preparatu. Przegląd Cochrane z 2022 roku (de Ligny i wsp.) objął 90 badań z randomizacją i 10 303 mężczyzn z par leczonych w klinikach niepłodności, którzy przyjmowali 20 różnych antyoksydantów [1].

• Urodzenia: iloraz szans 1,43 (przedział 1,07 do 1,91) z 12 badań i 1283 mężczyzn, pewność bardzo niska. Po wykluczeniu badań z wysokim ryzykiem błędu różnica przestała być istotna (1,22, przedział 0,85 do 1,75) [1].
• Ciąża kliniczna: iloraz szans 1,89 (przedział 1,45 do 2,47) z 20 badań, pewność niska [1].
• Działania niepożądane: częstsze łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe (iloraz szans 2,70, przedział 1,46 do 4,99) [1].

Autorzy przeglądu piszą, że dowody są niejednoznaczne, a badań porównujących poszczególne antyoksydanty jest za mało, by wskazać lepszy preparat [1]. Iloraz szans 1,43 nie oznacza 43 procent więcej urodzeń; dotyczy szans, a nie odsetka par z dzieckiem.

Dwa badania z placebo, opublikowane w 2020 roku, wypadły negatywnie:

• FAZST (Schisterman i wsp.). 2370 par; mężczyźni przez 6 miesięcy przyjmowali 5 mg kwasu foliowego i 30 mg cynku albo placebo. Dziecko urodziło się w 34 procent par z grupy suplementu i w 35 procent z grupy placebo. Koncentracja, ruchliwość, budowa i objętość nasienia nie różniły się, fragmentacja DNA plemników była nieco wyższa po suplemencie (29,7 wobec 27,2 procent), a ból brzucha, nudności i wymioty zdarzały się częściej [2].
• MOXI (Steiner i wsp.). 171 par z czynnikiem męskim; mieszanka witamin C i E, selenu, L-karnityny, cynku, kwasu foliowego i likopenu albo placebo przez 3 do 6 miesięcy. Ruchliwość, budowa plemników i fragmentacja DNA nie poprawiły się, a urodzenia w ciągu 6 miesięcy wyniosły 15 wobec 24 procent, bez istotnej różnicy [3].

Na tej podstawie AUA/ASRM w wersji z 2024 roku zaleca informować pacjentów, że suplementy, takie jak antyoksydanty i witaminy, mają wątpliwe znaczenie w leczeniu niepłodności męskiej, a dane nie pozwalają polecić konkretnych preparatów [4].

5. Cynk, selen, kwas foliowy, koenzym Q10 i L-karnityna

Z popularnych składników tylko cynk i selen mają w UE dopuszczone oświadczenia związane z płodnością mężczyzn: cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowej płodności i prawidłowych funkcji rozrodczych, a selen pomaga w prawidłowym przebiegu spermatogenezy [5]. Produkt może je podawać, gdy porcja zawiera co najmniej 15 procent referencyjnej wartości spożycia. Oświadczenie dotyczy prawidłowej funkcji organizmu, a nie leczenia niepłodności, i nie oznacza, że więcej cynku da lepsze nasienie.

• Cynk. Górny tolerowany poziom spożycia wynosi 25 mg dziennie łącznie z dietą i wszystkimi suplementami [7]. Dawka 30 mg z badania FAZST przekracza ten limit i nie przyniosła korzyści [2].
• Selen. Limit to 255 µg dziennie ze wszystkich źródeł; jego przekroczenie grozi m.in. wypadaniem włosów [8]. Selen jest w wielu multiwitaminach, więc przed dołożeniem osobnego preparatu policz sumę.
• Kwas foliowy. Nie ma oświadczenia o płodności mężczyzn [5], a 5 mg z badania FAZST to pięciokrotność limitu 1000 µg dziennie z suplementów i żywności wzbogacanej [7] [2].
• Koenzym Q10 i L-karnityna. Nie mają dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych [5]; Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) nie uznał za potwierdzone ocenianych oświadczeń o koenzymie Q10 [9]. U mężczyzn badano je osobno i w mieszankach [1]. W badaniu Balercii i wsp. 60 mężczyzn z obniżoną ruchliwością plemników przyjmowało przez 6 miesięcy 200 mg koenzymu Q10 dziennie albo placebo; w grupie z koenzymem Q10 ruchliwość plemników się poprawiła [10]. W badaniu Lenziego i wsp. 100 mężczyzn z nieprawidłowym nasieniem (86 ukończyło badanie) przyjmowało naprzemiennie przez 2 miesiące 2 g L-karnityny dziennie i przez 2 miesiące placebo; po wykluczeniu wartości odstających koncentracja i ruchliwość plemników poprawiły się bardziej po L-karnitynie niż po placebo [11]. Były to małe badania, a ich głównym wynikiem były parametry nasienia, a nie urodzenia; autorzy badania z L-karnityną piszą, że wynik wymaga potwierdzenia w większych badaniach [11]. Poprawa wybranych parametrów nie jest więc mocnym dowodem większej szansy na dziecko.

Jeśli przyjmujesz już kilka suplementów, sprawdź, czy nie dublujesz cynku i selenu; listę par, których nie warto łączyć, zawiera tekst jakich suplementów nie łączyć, a pory przyjmowania tabela w tekście kiedy brać suplementy.

6. Kiedy iść do lekarza

Do lekarza warto pójść, gdy ciąża nie pojawia się po roku regularnych starań, a wcześniej, gdy partnerka jest starsza albo znane są problemy z płodnością [18] [4]. Z nieprawidłowym wynikiem badania nasienia zgłoś się do urologa albo androloga, a w klinice niepłodności lekarz powinien ocenić oboje partnerów [4]. Każda z poniższych sytuacji osobno jest powodem do wizyty:

• brak ciąży po 12 miesiącach regularnego współżycia bez zabezpieczenia [18];
• brak ciąży po 6 miesiącach, gdy partnerka ma 35 lat lub więcej [4];
• przebyte niezstąpienie jądra, uraz, zakażenie albo operacja jąder, nowotwór jądra albo chemioterapia [21];
• przyjmowanie leków na stałe, np. sulfasalazyny, i plan starań o dziecko [21];
• obecne albo wcześniejsze stosowanie testosteronu lub sterydów anabolicznych i plan starań o dziecko [4];
• nieprawidłowy wynik badania nasienia, zwłaszcza kilku parametrów [4].

Pilnie umów wizytę u lekarza przy guzku w jądrze, obrzęku jądra, zmianie jego kształtu lub konsystencji albo gdy jedno jądro stało się większe od drugiego [22]. Natychmiast jedź na szpitalny oddział ratunkowy albo dzwoń pod 112 przy nagłym, silnym bólu jądra, przy bólu jądra z nudnościami, wymiotami albo bólem brzucha oraz przy bólu trwającym ponad godzinę albo utrzymującym się w spoczynku [22]. Nie prowadź wtedy samochodu samodzielnie.

7. Jak wybrać suplement z cynkiem lub selenem

Jeśli po rozmowie z lekarzem chcesz uzupełnić dietę, wybierz jeden produkt z cynkiem albo selenem w ilości, która mieści się w limitach, i nie łącz go z drugim preparatem z tym samym składnikiem. Sprawdź na etykiecie ilość cynku i selenu w porcji, pozostałe składniki i alergeny. Ceny podajemy według odczytu kart sklepu z 4.10.2026.

Pierwszy produkt to multiwitamina marki własnej Świat Supli, wytwarzanej przez Nauree Labs, firmę prowadzącą sklep; dwa kolejne to preparaty jednoskładnikowe innych marek. Wyników badań opisanych wyżej nie można przenieść na te produkty: żaden z nich nie był badany jako leczenie niepłodności i żaden nie zwiększa udowodnionej szansy na dziecko. Przed użyciem skonsultuj się z lekarzem przy chorobach przewlekłych i lekach przyjmowanych na stałe; produkty są przeznaczone dla dorosłych, a osoby poniżej 18 lat nie powinny ich stosować bez konsultacji z lekarzem. Multiwitaminy i cynku nie stosuj w ciąży, bo tak podają karty sklepu; zapisy karty selenu są niespójne, co opisujemy przy produkcie. W okresie karmienia piersią decyzję o każdym z tych produktów podejmuje lekarz.

Świat Supli Multivitamina Complex, 90 kapsułek

Dla kogo: dla dorosłego mężczyzny, który chce jednym produktem uzupełnić dietę o cynk, selen i witaminy, nie przyjmuje innego preparatu z cynkiem ani selenem i omówił suplementację z lekarzem przy chorobach przewlekłych.

Według karty produktu porcja to 2 kapsułki dziennie, które dostarczają 15 mg cynku (150 procent referencyjnej wartości spożycia), 80 µg selenu (145,5 procent), 200 µg kwasu foliowego, 6 mg witaminy B6, 800 µg witaminy A i 5 mg żelaza, a także witaminy C, D3, E, pozostałe witaminy z grupy B, potas, wapń, magnez, miedź, mangan, chrom i jod. Cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowej płodności i prawidłowych funkcji rozrodczych, a selen pomaga w prawidłowym przebiegu spermatogenezy; porcja spełnia warunek co najmniej 15 procent referencyjnej wartości spożycia obu składników [5]. Cynk z diety i tej porcji nie powinien łącznie przekraczać 25 mg dziennie [7], a witamina B6 łącznie ze wszystkich źródeł 12 mg dziennie [7], dlatego nie łącz produktu z innym preparatem z cynkiem albo B6. Składniki: mieszanka witaminowo-mineralna (m.in. kwas L-askorbinowy, octan DL-alfa-tokoferylu, tlenek cynku, selenian sodu, fumaran żelaza, węglan wapnia, węglan magnezu), otoczka kapsułki z żelatyny wołowej i woda; żelatyna oznacza, że produkt nie jest wegański. Według producenta produkt może zawierać mleko (łącznie z laktozą), soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, nasiona sezamu, zboża zawierające gluten, jaja, skorupiaki i ryby. Pozostałe uwagi na karcie są ogólne: nie przekraczać zalecanej porcji, nie zastępować zróżnicowanej diety, przechowywać poza zasięgiem małych dzieci. Cena 4.10.2026: 24,99 zł za 90 kapsułek.

Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.

Zobacz skład i etykietę

Aliness Cynk Chelatowany 15 mg, 100 tabletek

Dla kogo: dla dorosłego mężczyzny, który nie przyjmuje multiwitaminy ani innego produktu z cynkiem i chce uzupełnić dietę tylko o ten jeden składnik.

Według karty produktu tabletka zawiera 15 mg cynku w formie diglicynianu cynku (150 procent referencyjnej wartości spożycia); porcja to 1 tabletka dziennie w trakcie posiłku. Cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowej płodności i prawidłowych funkcji rozrodczych [5]. Górny limit to 25 mg cynku dziennie łącznie z dietą i wszystkimi suplementami [7], więc nie łącz tego produktu z multiwitaminą zawierającą cynk. Składniki: fosforan wapnia, diglicynian cynku, dwutlenek krzemu; według karty skład nie zawiera składników pochodzenia zwierzęcego. Producent nie deklaruje alergenów na karcie produktu; przed zakupem sprawdź etykietę na opakowaniu. Karta produktu zaleca oddzielenie cynku w czasie od preparatów z żelazem i wapniem. Pozostałe uwagi na karcie są ogólne: nie przekraczać zalecanej porcji, nie zastępować zróżnicowanej diety, przechowywać poza zasięgiem małych dzieci. Cena 4.10.2026: 26,90 zł za 100 tabletek.

Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.

Zobacz skład i etykietę

Swanson Selen SeLECT 100 µg, 300 kapsułek

Dla kogo: dla dorosłego mężczyzny, który nie przyjmuje multiwitaminy ani innego produktu z selenem i chce uzupełnić dietę tylko o selen.

Według karty produktu kapsułka zawiera 100 µg selenu w formie L-selenometioniny (182 procent referencyjnej wartości spożycia); porcja to 1 kapsułka dziennie. Selen pomaga w prawidłowym przebiegu spermatogenezy [5]. Górny limit to 255 µg selenu dziennie łącznie z dietą [8], więc nie łącz tego produktu z innym preparatem z selenem bez policzenia sumy. Skład: L-selenometionina, mąka ryżowa, otoczka kapsułki z żelatyny; żelatyna oznacza, że produkt nie jest wegański. Producent nie deklaruje alergenów na karcie produktu; przed zakupem sprawdź etykietę na opakowaniu. Według opisu na karcie nie można przekraczać zalecanej porcji. Pozostałe uwagi na karcie są ogólne: nie zastępować zróżnicowanej diety, przechowywać poza zasięgiem małych dzieci. Cena 4.10.2026: 30,39 zł za 300 kapsułek.

Ciąża i karmienie: zapisy karty sklepu są niespójne. Opis producenta podaje, że kobiety w ciąży i karmiące piersią przed zażyciem powinny skonsultować się z lekarzem, a ogólna stopka sklepu, że produktu nie stosuje się w ciąży, o ile opis produktu nie zaleca inaczej. W ciąży i w okresie karmienia piersią nie stosuj go bez decyzji lekarza i sprawdź aktualną etykietę na opakowaniu.

Zobacz skład i etykietę

9. Podsumowanie

• Średnia koncentracja plemników w badaniach spadła o około połowę od lat 70., ale to nie oznacza wzrostu niepłodności o 50 procent [12].
• Pierwszy krok to badanie nasienia i ocena obojga partnerów; przy nieprawidłowym wyniku powtórz je po około miesiącu [4].
• Palenie, otyłość i duże ilości alkoholu wiążą się w badaniach obserwacyjnych z gorszym nasieniem, więc ich ograniczenie warto zacząć niezależnie od suplementów [17] [19] [20].
• FAZST i MOXI nie wykazały zwiększenia odsetka żywych urodzeń [2] [3]. Cochrane wskazuje możliwą korzyść, ale dowody są bardzo niepewne i nie pozwalają zalecać konkretnego preparatu [1].
• Testosteron przyjmowany z zewnątrz i sterydy anaboliczne hamują wytwarzanie plemników; ich obecne albo wcześniejsze stosowanie zgłoś lekarzowi przy planowaniu potomstwa [4].
• Cynk i selen mają oświadczenia UE; trzymaj się limitów 25 mg cynku i 255 µg selenu dziennie łącznie z dietą [5] [7] [8].
• Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.

Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.