Nadmiar estrogenów: jak obniżyć estrogen i jak czytać wynik?

Masz na wyniku estradiol powyżej zakresu albo szukasz sposobu, jak obniżyć estrogen, bo objawy opisane w sieci pasują do ciebie? Decyzja, którą masz do podjęcia, nie brzmi: czym go zbić. Brzmi: czy ten wynik cokolwiek znaczy w twojej sytuacji i kto ma to ocenić. Krótka odpowiedź: pojedyncza liczba bez kontekstu nie jest rozpoznaniem, a estrogenów nie obniża się na własną rękę.

Krótka odpowiedź: najpierw kontekst, potem decyzja

• Porównuj wynik tylko z zakresem swojego laboratorium, w tej samej jednostce. Nie istnieje jedna internetowa norma estradiolu dla wszystkich [1].
• Interpretacja zależy od kontekstu: płci, wieku, dnia cyklu, ciąży, przyjmowanych leków i pozostałych badań [1].
• Objawy nie rozpoznają nadmiaru. Zmęczenie czy przyrost masy ciała mają wiele możliwych przyczyn.
• Styl życia ma udokumentowany, ale wąski zakres działania. W badaniu u kobiet po menopauzie z nadwagą redukcja masy ciała obniżyła estradiol [3].
• Leków hormonalnych nie odstawiaj i nie zmieniaj samodzielnie, także przed badaniem [1].
• Guzek, wydzielina z brodawki lub utrzymująca się zmiana w piersi to powód do konsultacji, a nie do zakupu suplementu [5].

Estrogeny i estradiol: do czego służą u kobiet i mężczyzn

Estrogeny to grupa hormonów, nie jedna substancja. Laboratoria oznaczają estron (E1), estradiol (E2) i estriol (E3), a każdy z nich pełni inną rolę [1]. Pierwsze pytanie brzmi więc: który z nich widnieje na twoim wyniku. Pytania o zbijanie estradiolu dotyczą E2.

Drugie sprostowanie: estrogeny nie są hormonem wyłącznie kobiecym ani czymś, czego należy się pozbyć. Pełnią ważne funkcje u obu płci, między innymi w kościach i mięśniach [1]. Celem nie jest możliwie niski estradiol, tylko poziom adekwatny do płci, wieku i sytuacji. Obniżanie na siłę hormonu, który ma swoje zadania, nie jest neutralne.

Czy objawy pozwalają rozpoznać nadmiar estrogenów?

Nie. Popularny schemat wygląda tak: lista dolegliwości, dopasowanie do siebie, wniosek o nadmiarze estrogenów. Problem w tym, że zmęczenie, wahania masy ciała, bóle głowy, obniżone libido czy uczucie zatrzymania wody są nieswoiste. Tak samo mogą wynikać z niedoboru snu, zmian w diecie, przyjmowanych leków i wielu stanów niezwiązanych z estrogenami.

Popularne w sieci hasło dominacji estrogenowej nie jest rozpoznaniem, które da się postawić na podstawie takiej listy. Objawy są powodem, żeby zgłosić się do lekarza i opisać, co się dzieje. Nie są dowodem na konkretny hormon.

Osobną kategorią są zmiany w piersiach lub klatce piersiowej. Guzek, wydzielina z brodawki albo nowa zmiana, która się utrzymuje, wymagają konsultacji zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn [5]. Takie zmiany mają wiele możliwych przyczyn i nie oznaczają automatycznie nowotworu. Nie nadają się jednak do samodzielnej obserwacji bez oceny lekarza.

Jak czytać wynik estradiolu?

Zanim uznasz wynik za wysoki, sprawdź sześć elementów. Bez nich sama liczba niewiele mówi [1].

Wynik u kobiet

Stężenie estrogenów zmienia się w trakcie cyklu, inne jest w ciąży, a inne po menopauzie [1]. Wynik bez informacji o dniu cyklu bywa nie do oceny. Jeśli stosujesz leki hormonalne, w tym antykoncepcję, powiedz o tym przed pobraniem krwi i przy omawianiu wyniku. Nie przerywaj ich po to, żeby wynik wyszedł lepiej.

Wynik u mężczyzn

U mężczyzn nie ma cyklu, ale pozostałe zasady są te same: zakres laboratorium, wiek, leki i inne badania [1]. Estradiol nieco powyżej zakresu bez objawów to inna sytuacja niż wynik wyraźnie podwyższony z powiększeniem piersi. W obu przypadkach o dalszych badaniach decyduje lekarz. Zamawianie na własną rękę pełnego panelu hormonalnego często daje kolejne liczby, a nie odpowiedź.

Przyczyny i diagnostyka: jak przygotować się do wizyty

Podwyższony wynik może mieć tło fizjologiczne, na przykład fazę cyklu lub ciążę, może wiązać się z przyjmowanymi lekami albo być sygnałem choroby wymagającej diagnostyki [1]. Samego wyniku nie da się przypisać do żadnej z tych sytuacji, dlatego kolejność jest stała: najpierw przyczyna, potem ewentualne leczenie. Wytyczne dotyczące ginekomastii opisują to samo podejście: ocenia się leki i możliwe przyczyny, a leczy przyczynę [2].

Na wizytę przygotuj:

1. wydruk wyniku z jednostką i zakresem referencyjnym laboratorium,
2. datę pobrania, a przy miesiączkowaniu także dzień cyklu,
3. listę wszystkich leków, preparatów hormonalnych i suplementów,
4. opis objawów: co się dzieje, od kiedy i czy się nasila,
5. wcześniejsze wyniki, najlepiej z tego samego laboratorium,
6. informację o ciąży lub jej możliwości.

Taka lista pomaga przekazać lekarzowi informacje potrzebne do interpretacji wyniku. O tym, czy badanie powtórzyć i co do niego dołożyć, decyduje lekarz.

Ginekomastia, tkanka tłuszczowa i sam wynik E2

Powiększenie piersi u mężczyzny nie zawsze jest tym samym zjawiskiem. Wytyczne European Academy of Andrology wymagają rozróżnienia rozrostu tkanki gruczołowej, czyli właściwej ginekomastii, od nagromadzenia tkanki tłuszczowej [2]. Rozróżnia to lekarz w badaniu. Lustro ani sam wynik E2 tego nie rozstrzygają.

Trzy wnioski z tych wytycznych [2]:

• Ocena obejmuje przyjmowane leki i możliwe przyczyny, dlatego lekarz musi znać pełną listę stosowanych preparatów.
• Leczy się przyczynę. Selektywne modulatory receptorów estrogenowych (SERM) i inhibitory aromatazy nie są zalecane w ginekomastii ogólnie.
• Zabieg operacyjny dotyczy przypadków utrwalonych. Nie jest jedyną odpowiedzią na każde powiększenie piersi.

Jeśli w piersi wyczuwasz guzek, pojawia się wydzielina z brodawki albo zmiana się utrzymuje, zgłoś to bez odkładania [5].

Jak obniżyć estrogen naturalnie: co faktycznie pokazano w badaniu

Najczęściej powtarzana rada to: schudnij, a estrogen spadnie. Stoi za nią konkretne badanie, ale o wąskim zakresie. W randomizowanym badaniu z udziałem 439 kobiet po menopauzie, w wieku od 50 do 75 lat, z nadwagą lub otyłością i małą aktywnością fizyczną, uczestniczki trafiły do jednej z czterech grup: diety redukcyjnej (118 osób), ćwiczeń (117), połączenia obu metod (117) albo grupy kontrolnej bez zmiany diety i ćwiczeń (87). Po 12 miesiącach wyniki grup interwencyjnych porównano z grupą kontrolną [3].

Źródło danych w tabeli: Campbell i wsp., J Clin Oncol 2012 [3]. Brak istotnej statystycznie różnicy nie dowodzi, że same ćwiczenia w ogóle nie zmieniają estradiolu.

Czego to badanie nie pokazuje:

• nie dotyczy mężczyzn ani szczupłych kobiet przed menopauzą,
• mierzy biomarkery we krwi, a nie zachorowania, więc nie dowodzi zapobiegania nowotworom,
• nie jest dowodem, że redukcja masy ciała leczy każdy podwyższony estrogen.

Wniosek: przy nadwadze redukcja masy ciała jest rozsądnym krokiem, a u kobiet po menopauzie ma też udokumentowany wpływ na estradiol. Nie zastępuje jednak ustalenia przyczyny podwyższonego wyniku.

Zwykły posiłek zamiast diety na hormony

W źródłach tego artykułu nie ma produktu spożywczego, który obniża estrogen. Jest za to prosty model, który porządkuje codzienne jedzenie. Według talerza zdrowego żywienia NCEŻ połowę posiłku stanowią warzywa i owoce z przewagą warzyw, jedną czwartą produkty zbożowe, głównie pełnoziarniste, a jedną czwartą źródła białka [4]. To zalecenie ogólnożywieniowe, nie terapia hormonalna.

Przykład: porcja kaszy gryczanej, duża porcja warzyw, źródło białka takie jak jaja, ryba, drób lub strączki i niewielki dodatek oleju roślinnego.

Inne kasze i zboża do rotacji znajdziesz w kategorii ryż i kasze, a szerszy wybór w dziale produkty do codziennych posiłków. Jeśli brakuje ci koncepcji na talerz, zobacz pomysły na proste posiłki.

Suplementy i leki obniżające estrogen: granice samoleczenia

Ashwagandha, maca, DIM, D-glukaran wapnia, bor, kurkumina, resweratrol, saw palmetto, cynk: te nazwy regularnie pojawiają się przy haśle obniżania estrogenu. Źródła, na których opiera się ten artykuł, nie dają podstaw, żeby któremukolwiek z tych preparatów przypisać leczenie podwyższonego estradiolu. Dlatego nie ma tu rekomendacji ani dawek.

Samoleczenie niesie trzy konkretne ryzyka:

1. Odsuwasz ustalenie przyczyny, która może wymagać leczenia.
2. Zmieniasz obraz, który ocenia lekarz. Diagnostyka obejmuje przyjmowane leki i preparaty, więc każdy z nich trzeba zgłosić [2].
3. Estrogeny pełnią fizjologiczne funkcje u obu płci [1], dlatego samodzielne stosowanie leków działających na estrogeny grozi zaburzeniem tych funkcji.

Leki wpływające na estrogeny, w tym inhibitory aromatazy i SERM, to farmakoterapia na receptę. O ich użyciu, dawce i czasie stosowania decyduje lekarz po ustaleniu przyczyny. W ginekomastii wytyczne EAA nie zalecają ich ogólnie [2]. Ten artykuł celowo nie podaje nazw preparatów, dawek ani schematów. Jeśli przyjmujesz leki hormonalne, każdą zmianę ustalaj z lekarzem, który je przepisał.

Następny krok

• Masz wynik powyżej zakresu: zbierz dane z listy przygotowania do wizyty i umów się do lekarza.
• Masz tylko objawy: opisz je lekarzowi. O zakresie badań zdecyduje on.
• Masz nadwagę: redukcja masy ciała i uporządkowany talerz to rozsądny ruch niezależnie od hormonów.
• Przyjmujesz leki hormonalne: niczego nie odstawiaj ani nie zmieniaj bez ustalenia z lekarzem.
• Zauważasz guzek, wydzielinę z brodawki lub utrzymującą się zmianę w piersi: nie czekaj z konsultacją [5].

Estrogenów nie trzeba zwalczać. Trzeba wiedzieć, co oznacza konkretny wynik u konkretnej osoby. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.