Tłuszcze trans to nienasycone kwasy tłuszczowe z wiązaniem podwójnym w konfiguracji trans, które powstają głównie przy częściowym uwodornieniu (utwardzaniu) olejów roślinnych, a w mniejszych ilościach naturalnie w tłuszczu mleka i mięsa przeżuwaczy [1] [2]. Od 2 kwietnia 2021 r. żywność dla konsumentów w UE może zawierać najwyżej 2 g tłuszczów trans innych niż naturalne na 100 g tłuszczu, a w badaniu etykiet z polskiego rynku z lat 2022-2023 żaden z 779 produktów nie deklarował już częściowo uwodornionych olejów [3] [4]. Możliwe źródła tłuszczów trans to dziś masło, nabiał i wołowina (naturalne tłuszcze trans), olej przegrzewany przy smażeniu i produkty z napisem częściowo uwodorniony albo częściowo utwardzony w składzie; tabela wartości odżywczej w UE ich nie podaje, więc czytaj wykaz składników [2] [5].
Preparaty z tej grupy przejrzysz w kategorii masło z orzechów arachidowych w sklepie Świat Supli.
Aktualizacja 7.10.2026: nowy tekst: tłuszcze trans – limit UE, gdzie jeszcze są, jak czytać etykietę, badanie PZH, nowe źródła i zdjęcia.
Polecamy
Tabela pokazuje, gdzie dziś szukać tłuszczów trans i co z tym zrobić. Wartości procentowe dotyczą zawartości w tłuszczu produktu, a nie w całym produkcie.
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Źródło | Ile tłuszczów trans | Co zrobić |
|---|---|---|
| Częściowo uwodornione oleje i tłuszcze | Średnio 25-45 procent tłuszczu [2] | Odłóż produkt z takim dopiskiem w składzie |
| Żywność dla konsumentów w UE (limit od 2.04.2021) | Najwyżej 2 g na 100 g tłuszczu, nie licząc naturalnych [3] | W składzie sprawdź olej palmowy i kokosowy, bo bywają zamiennikiem [4] |
| Mleko i przetwory mleczne, masło | 3-7 procent tłuszczu, naturalne [6] | Jedz w umiarkowanych ilościach |
| Mięso przeżuwaczy (wołowina, jagnięcina) | 0,2-10 procent tłuszczu, naturalne [6] | Wybieraj chudsze kawałki |
| Olej smażony w wysokiej temperaturze | Do 2-3 procent tłuszczu [2] | Smaż krócej, częściej piecz albo duś |
| Płynne oleje roślinne | Z natury nie zawierają [1] | Używaj zamiast twardych tłuszczów |
Spis treści
1. Czym są tłuszcze trans i skąd się biorą
Kwasy tłuszczowe nienasycone mają w łańcuchu wiązania podwójne. W olejach roślinnych prawie wszystkie te wiązania mają konfigurację cis; tłuszcze trans (izomery trans, w skrócie TFA, od angielskiego trans fatty acids) mają przynajmniej jedno wiązanie w konfiguracji trans, przez co ich cząsteczki są prostsze i tłuszcz łatwiej krzepnie [1].
Przemysłowe tłuszcze trans powstają, gdy do płynnego oleju dodaje się wodór, żeby uzyskać tłuszcz stały: tak powstaje olej częściowo uwodorniony, w którym tłuszcze trans stanowią średnio 25-45 procent [2]. Całkowite uwodornienie nie daje tłuszczów trans, tylko kwasy nasycone [1]. Naturalne tłuszcze trans wytwarzają bakterie w żwaczu krów, owiec i kóz, dlatego są w mleku, maśle, serach i mięsie tych zwierząt [1] [2]. Niewielkie ilości powstają też przy smażeniu oleju w wysokiej temperaturze, do 2-3 procent tłuszczu [2].
Utwardzony tłuszcz nie jest potrzebny w każdym produkcie do smarowania: w kategorii masło z orzechów arachidowych są pasty, których tłuszcz pochodzi tylko z orzechów, a o tym, czy do konkretnej pasty dodano inny tłuszcz, mówi wykaz składników na opakowaniu [5].
2. Dlaczego tłuszcze trans szkodzą sercu
Tłuszcze trans pogarszają profil cholesterolu w dwóch kierunkach naraz. Cholesterol krąży we krwi w lipoproteinach: LDL to lipoproteiny o małej gęstości (ang. low-density lipoprotein), nazywane potocznie złym cholesterolem, a HDL to lipoproteiny o dużej gęstości (ang. high-density lipoprotein), nazywane dobrym cholesterolem. W badaniu Mensinka i Katana z 1990 r. 59 zdrowych młodych dorosłych (34 kobiety i 25 mężczyzn, średnio 25-26 lat) przez 3 tygodnie jadło dietę, w której 10 procent energii pochodziło z izomerów trans kwasu oleinowego; w porównaniu z dietą z kwasem oleinowym w konfiguracji cis cholesterol LDL był wyższy o 14 mg/dl, a HDL niższy o 7 mg/dl [7]. Przegląd Brouwera i wsp. z 39 badań interwencyjnych pokazał, że stosunek LDL do HDL rośnie z każdym procentem energii z tłuszczów trans [8]. Czym różnią się te frakcje i jakie są normy, opisujemy w tekście o tym, czym różni się dobry i zły cholesterol.
W metaanalizie badań obserwacyjnych de Souzy i wsp. z 2015 r. osoby z najwyższym spożyciem tłuszczów trans miały w porównaniu z osobami z najniższym częściej chorobę wieńcową (ryzyko względne, RR, 1,21; 95-procentowy przedział ufności, CI, 1,10-1,33) i częściej umierały z jej powodu (RR 1,28, 95% CI 1,09-1,50) [9]. To obserwacja, a nie dowód przyczyny, ale razem z badaniami nad cholesterolem jest podstawą zalecenia WHO: tłuszcze trans mają dostarczać mniej niż 1 procent energii, czyli mniej niż 2,2 g dziennie przy diecie 2000 kcal [2]. EFSA zaleca, by spożycie tłuszczów trans było jak najniższe w ramach pełnowartościowej diety [10].
3. Limit UE: co zmieniło się w Polsce od 2021 roku
Rozporządzenie Komisji 2019/649 ogranicza tłuszcze trans inne niż naturalnie występujące w tłuszczu zwierzęcym do 2 g na 100 g tłuszczu w żywności dla konsumentów i do sprzedaży detalicznej; produkty niespełniające limitu można było wprowadzać do obrotu do 1 kwietnia 2021 r. [3]. Limit dotyczy zawartości w tłuszczu, więc w produkcie, który ma 20 g tłuszczu w 100 g, przemysłowych tłuszczów trans może być najwyżej 0,4 g na 100 g produktu [3].
Efekt widać na polskich etykietach. Zespół Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH przeanalizował 1224 produkty z lat 2017-2019 i 779 produktów z lat 2022-2023: przed rozporządzeniem częściowo uwodornione oleje deklarowało 6,9 procent produktów, a po nim w żadnym z 779 badanych produktów nie znaleziono takiej deklaracji [4]. Badanie dotyczyło wykazów składników, a nie laboratoryjnego pomiaru zawartości tłuszczów trans, i obejmowało wybraną próbę produktów z 40 grup, a nie cały rynek. W styczniu 2024 r. Polska jako jeden z pięciu pierwszych krajów, obok Danii, Litwy, Arabii Saudyjskiej i Tajlandii, otrzymała certyfikat WHO za eliminację przemysłowych tłuszczów trans [11]. W Danii, która ograniczyła je jako pierwsza w 2004 r., umieralność z powodu chorób sercowo-naczyniowych w 3 kolejnych latach była niższa średnio o około 14 zgonów na 100 000 osób rocznie niż w grupie porównawczej, co jest wynikiem analizy obserwacyjnej [12].
Jest jedno zastrzeżenie: z 84 produktów, które wcześniej miały częściowo uwodornione oleje, 36 zniknęło z rynku, a pozostałe 48 zastąpiło je głównie olejem palmowym, który ma około 50 procent kwasów nasyconych [4]. Mniej tłuszczów trans nie oznacza więc automatycznie lepszego składu tłuszczu.
4. Gdzie jeszcze są tłuszcze trans w 2026 roku
- Masło, mleko, śmietana i sery: tłuszcz mleczny zawiera 3-7 procent naturalnych tłuszczów trans, a ich ilość zależy też od pory roku i paszy [6].
- Wołowina i jagnięcina: 0,2-10 procent tłuszczu, zależnie od rodzaju mięsa [6].
- Olej przegrzewany przy smażeniu: niewielki wzrost, do 2-3 procent [2].
- Produkty, które mimo limitu mają w składzie olej albo tłuszcz częściowo uwodorniony; po wprowadzeniu limitu takich deklaracji w polskim badaniu 779 produktów nie znaleziono, ale badanie nie obejmowało całego rynku, więc wykaz składników nadal warto sprawdzać [4] [5].
- Smażone i pieczone jedzenie z barów i ulicznych stoisk, gdzie nie widzisz etykiety; WHO wymienia je jako częste źródło przemysłowych tłuszczów trans na świecie [2].
Batony proteinowe i ciastka fit z polskich sklepów podlegają temu samemu limitowi co inne produkty [3]. Jeśli w ich składzie jest olej palmowy albo tłuszcz kokosowy, problemem są raczej kwasy nasycone niż trans: w badaniu PZH prawie 40 procent produktów z lat 2022-2023 zawierało oleje tropikalne, a w ponad 80 procentach z nich olej palmowy był jedynym tłuszczem [4].
5. Jak rozpoznać tłuszcze trans na etykiecie w Polsce
W tabeli wartości odżywczej ich nie znajdziesz: obowiązkowa informacja obejmuje wartość energetyczną, tłuszcz, kwasy nasycone, węglowodany, cukry, białko i sól, a dobrowolnie można dopisać kwasy jednonienasycone i wielonienasycone, ale nie tłuszcze trans [5]. Obowiązek podawania tłuszczów trans na opakowaniu mają niektóre kraje, na przykład Kanada i USA, ale nie Polska [1].
- Przeczytaj wykaz składników. Olej albo tłuszcz uwodorniony musi mieć dopisek całkowicie uwodorniony albo częściowo uwodorniony; w polskich etykietach spotkasz też słowo utwardzony [5] [4].
- Częściowo uwodorniony albo częściowo utwardzony oznacza źródło tłuszczów trans [1].
- Całkowicie uwodorniony albo całkowicie utwardzony oznacza tłuszcz bez tłuszczów trans, ale bogaty w kwasy nasycone [1].
- Tłuszcz estryfikowany (interestryfikowany) to tłuszcz, w którym przemieszczono kwasy tłuszczowe bez uwodorniania; w badaniu Hall i wsp. z 2025 r. 51 zdrowych dorosłych (47 ukończyło badanie, średnio 52 lata) w układzie naprzemiennym jadło przez 6 tygodni każdą z dwóch diet, w których tłuszcze interestryfikowane dostarczały 10 procent energii: w jednej bogate w kwas palmitynowy, w drugiej bogate w kwas stearynowy. Nie wykazano istotnej różnicy między nimi w stosunku cholesterolu całkowitego do HDL; badanie nie porównywało tłuszczów interestryfikowanych z tłuszczami niepoddanymi temu procesowi i nie oceniało skutków długoterminowych [13].
- W wykazie składników sprawdź obecność oleju palmowego lub kokosowego, bo bywają zamiennikiem utwardzonego tłuszczu [4]. W tabeli wartości odżywczej porównaj ilość kwasów nasyconych w podobnych produktach [5].
6. Masło czy margaryna: co wybrać?
Margaryny sprzedawane w UE podlegają limitowi 2 g przemysłowych tłuszczów trans na 100 g tłuszczu, więc margaryna bez częściowo uwodornionego oleju w składzie może zawierać najwyżej niewielkie ilości przemysłowych tłuszczów trans [3] [4]. Wybieraj miękką margarynę na bazie oleju rzepakowego albo słonecznikowego. Część producentów zastąpiła utwardzony olej tłuszczem palmowym, więc w składzie sprawdź, czy go nie ma, a w tabeli porównaj ilość kwasów nasyconych w podobnych margarynach [4] [5].
Masło ma naturalne tłuszcze trans, 3-7 procent tłuszczu [6]. WHO traktuje je jako równie szkodliwe jak przemysłowe i radzi ograniczać nabiał i mięso przeżuwaczy [2]. W przeglądzie badań interwencyjnych Brouwera i wsp. tłuszcze trans przeżuwaczy nie różniły się istotnie od przemysłowych wpływem na stosunek LDL do HDL [8]. W metaanalizie badań obserwacyjnych de Souzy i wsp. z chorobą wieńcową wiązały się tylko tłuszcze trans przemysłowe [9]. Metaanaliza z 2026 r. finansowana przez branżę mleczarską nie wykazała szkodliwych zmian lipidów poza niewielkim spadkiem HDL [14]. Ile tłuszczów trans zjesz z nabiałem i mięsem, zależy od produktów, ich tłustości i porcji. Przykład z jednego badania: w całodziennych jadłospisach szpitalnych dla kobiet w ciąży i karmiących z 6 polskich szpitali oszacowano średnio 0,72 g wszystkich tłuszczów trans dziennie (od 0,34 do 1,16 g), w większości z produktów mlecznych, czyli poniżej limitu WHO; to wynik dla tych jadłospisów, a nie miara spożycia w typowej diecie [15]. Masła nie musisz wykluczać z powodu tłuszczów trans, ale ma ono dużo kwasów nasyconych, więc do smarowania i pieczenia na co dzień lepsze są płynne oleje i pasty bez dodatku twardych tłuszczów.
7. Czym zastąpić tłuszcze trans i twarde tłuszcze
WHO w programie REPLACE zaleca zastępowanie przemysłowych tłuszczów trans zdrowszymi tłuszczami i olejami, a autorzy polskiego badania przypominają, że według ekspertów WHO zamiennikiem powinny być tłuszcze roślinne inne niż olej palmowy i kokosowy [16] [4]. W kuchni oznacza to:
- olej rzepakowy, oliwę i inne płynne oleje do smażenia i pieczenia zamiast twardych tłuszczów piekarskich, bo płynne oleje roślinne z natury nie zawierają tłuszczów trans [1];
- pasty z orzechów bez dodatku oleju palmowego zamiast słodkich kremów na tłuszczu palmowym, co sprawdzisz w wykazie składników [4];
- tłuste ryby morskie 1-2 razy w tygodniu, co odpowiada wystarczającemu spożyciu 250 mg kwasów EPA i DHA (eikozapentaenowego i dokozaheksaenowego, kwasów omega-3 z ryb) dziennie według EFSA [10]. O tym, czym są kwasy omega-3 i kiedy suplement ma sens, piszemy w tekście kwasy omega-3: czym są i co robią.
8. Produkty ze sklepu, które pomagają ułożyć tłuszcze w diecie
Najprostsza zamiana na co dzień to pasta do kanapek i owsianki ze składem, który od razu widać. Jeśli chcesz zamienić słodkie kremy na tłuszczu palmowym, wybierz masło orzechowe Go On Nutrition Peanut Butter Creamy: według karty produktu to 100 procent orzechów arachidowych bez dodatku cukru, soli i oleju palmowego. Jeśli wolisz wersję z kawałkami orzeszków i dodatkiem soli, wybierz BioTechUSA All Natural Peanut Butter Crunchy, także bez oleju palmowego.
Jeśli jesz tłuste ryby rzadziej niż raz w tygodniu, wybierz Świat Supli Omega 3 180/120: jedna kapsułka dostarcza 300 mg EPA i DHA, a EPA i DHA przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca przy spożyciu 250 mg dziennie [17]. Suplement nie usuwa tłuszczów trans z diety i nie zastępuje zmiany tłuszczów w jadłospisie, ale uzupełnia kwasy omega-3, których w diecie bez ryb jest mało [10].
W ciąży, w okresie karmienia piersią, u nastolatków, przy chorobach przewlekłych, wysokim cholesterolu i stałych lekach uzgodnij zmiany w diecie i suplementację z lekarzem albo dietetykiem. Wyniki badań opisanych wyżej nie przenoszą się wprost na konkretne produkty ze sklepu.
Go On Nutrition Peanut Butter Creamy, 900 g
Dla kogo: dla osób, które chcą zamienić słodkie kremy do smarowania na tłuszczu palmowym na pastę z samych orzechów.
Według karty produktu to 100 procent orzechów arachidowych, bez dodatku cukru, soli i oleju palmowego. W 100 g: 596 kcal, 46 g tłuszczu, w tym 6,8 g kwasów nasyconych, 14 g węglowodanów, w tym 6,6 g cukrów, 9,1 g błonnika i 27 g białka. Karta nie podaje zawartości tłuszczów trans, bo nie wymaga tego prawo; w składzie nie ma tłuszczu uwodornionego.
Pasta jest kaloryczna, więc odmierzaj porcję łyżeczką, zamiast nakładać ją wprost ze słoika.
Zawiera orzeszki ziemne (arachidowe); karta nie podaje informacji o śladach innych alergenów, więc przy alergii sprawdź etykietę na opakowaniu.
BioTechUSA All Natural Peanut Butter, 400 g
Dla kogo: dla osób, które lubią chrupiącą pastę z kawałkami orzeszków i nie ograniczają soli.
Według karty produktu skład to krem z orzeszków ziemnych (79,4 procent), chrupiące kawałki orzeszków ziemnych (19,9 procent) i sól, bez oleju palmowego i konserwantów. W 100 g: 52 g tłuszczu, w tym 4,9 g kwasów nasyconych, 28 g białka i 0,70 g soli. Smaki na karcie: Crunchy i Smooth.
Zawiera orzeszki ziemne; karta nie podaje informacji o śladach innych alergenów, więc przy alergii sprawdź etykietę na opakowaniu.
Świat Supli Omega 3 180/120, 120 kapsułek
Dla kogo: dla dorosłych, którzy jedzą tłuste ryby rzadziej niż raz w tygodniu i chcą uzupełnić EPA i DHA.
Według tabeli składu na karcie produktu 1 kapsułka zawiera 1000 mg oleju rybiego, w tym 180 mg EPA i 120 mg DHA, oraz 3,75 mg witaminy E; producent zaleca 1 kapsułkę dziennie, czyli 300 mg EPA i DHA. EPA i DHA przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca; korzystne działanie występuje przy spożyciu 250 mg EPA i DHA dziennie [17]. Suplement nie zastępuje ograniczenia tłuszczów trans w diecie.
Skład: olej rybi z anchovetas peruwiańskich (EPA, DHA); otoczka kapsułki: żelatyna; glicerol; woda; witamina E (octan DL-alfa-tokoferylu). Zawiera ryby (olej rybi jest surowcem produktu, karta nie wymienia go wśród alergenów); według karty może zawierać mleko (w tym laktozę), soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, sezam, płatki owsiane, jaja i skorupiaki.
Przy lekach przeciwzakrzepowych zapytaj lekarza przed rozpoczęciem stosowania.
Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.
Produkty z tego artykułu w sklepie
Pasty bez oleju palmowego i omega-3 dla osób, które rzadko jedzą ryby.
9. Najczęstsze pytania
9.1. Czy masło zawiera tłuszcze trans?
Tak, naturalne: tłuszcz mleczny zawiera 3-7 procent tłuszczów trans [6]. Ile ich zjesz, zależy od rodzaju nabiału, jego tłustości i porcji; na przykład w jadłospisach z 6 polskich szpitali dla kobiet w ciąży i karmiących oszacowano średnio 0,72 g wszystkich tłuszczów trans dziennie [15]. WHO radzi ograniczać także naturalne tłuszcze trans [2].
9.2. Jaka margaryna jest bez tłuszczów trans?
Ze sklepowej półki nie da się wskazać margaryny z pewnością całkowicie wolnej od tłuszczów trans: sam skład i zgodność z limitem tego nie potwierdzają, a tabela wartości odżywczej w UE nie podaje tłuszczów trans [5]. Margaryna sprzedawana w UE musi spełniać limit 2 g przemysłowych tłuszczów trans na 100 g tłuszczu, więc może ich zawierać niewiele, ale nie zawsze zero [3]. Wybierz taką, w której składzie nie ma słów częściowo uwodorniony ani częściowo utwardzony, bo te tłuszcze są źródłem tłuszczów trans, oraz sprawdź, czy nie ma oleju palmowego, i porównaj kwasy nasycone w podobnych produktach [1] [4].
9.3. W jakich produktach są tłuszcze trans?
Naturalnie w maśle, mleku, serach, wołowinie i jagnięcinie, w niewielkich ilościach w oleju przegrzewanym przy smażeniu, a przemysłowe w produktach z częściowo uwodornionym tłuszczem, które w Polsce od 2021 r. objął limit UE [6] [2] [3].
9.4. Czym są tłuszcze utwardzone? Przykłady
To oleje, do których dodano wodór, żeby stały się stałe. Na etykiecie zobaczysz na przykład olej palmowy całkowicie utwardzony albo tłuszcz roślinny częściowo utwardzony; ten pierwszy nie zawiera tłuszczów trans, ale jest bogaty w kwasy nasycone, a drugi jest źródłem tłuszczów trans [1] [4].
9.5. Czy majonez zawiera tłuszcze trans?
Majonez robi się z płynnego oleju, a płynne oleje roślinne z natury nie zawierają tłuszczów trans [1]. Gotowy majonez w UE podlega temu samemu limitowi co inne produkty, więc sprawdź tylko, czy w składzie nie ma tłuszczu częściowo uwodornionego [3].
9.6. Ile tłuszczów trans dziennie można zjeść?
WHO zaleca mniej niż 1 procent energii, czyli mniej niż 2,2 g dziennie przy diecie 2000 kcal, a EFSA jak najmniej w ramach pełnowartościowej diety [2] [10].
10. Podsumowanie
- Tłuszcze trans podnoszą LDL i obniżają HDL, a wysokie spożycie wiąże się z częstszą chorobą wieńcową [7] [9].
- Od 2 kwietnia 2021 r. w UE przemysłowych tłuszczów trans może być najwyżej 2 g na 100 g tłuszczu, a w badaniu 779 produktów z polskiego rynku z lat 2022-2023 nie znaleziono deklaracji częściowo uwodornionych olejów [3] [4].
- Na etykiecie szukaj w składzie słów częściowo uwodorniony albo częściowo utwardzony; tabela wartości odżywczej tłuszczów trans nie podaje [5].
- Zamiennikiem utwardzonych tłuszczów bywa olej palmowy, więc szukaj go w składzie, a w tabeli porównuj kwasy nasycone w podobnych produktach [4].
- Naturalne tłuszcze trans są w nabiale i mięsie przeżuwaczy; ich ilość w diecie zależy od produktów, tłustości i porcji, a WHO radzi je ograniczać [6] [2].
- Wysoki cholesterol LDL omów z lekarzem, który oceni ryzyko i dobierze leczenie.
11. Źródła
- Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej NIZP PZH-PIB, Izomery trans – warto wiedzieć, 18.12.2018 (oleje roślinne z natury nie zawierają tłuszczów trans; powstają przy częściowym uwodornieniu, występują też naturalnie w mleku, śmietanie, tłustych serach, maśle i mięsie przeżuwaczy; całkowite uwodornienie nie daje izomerów trans, tylko kwasy nasycone; przepisy nie wymagają podawania zawartości tłuszczów trans na etykiecie; tekst sprzed rozporządzenia 2019/649; dostęp 6.10.2026): ncez.pzh.gov.pl
- WHO, Trans fat, fact sheet (tłuszcze trans przemysłowe i naturalne; częściowo uwodornione oleje zawierają średnio 25-45 procent tłuszczów trans; smażenie w wysokiej temperaturze zwiększa ich ilość w oleju umiarkowanie, do 2-3 procent; zalecenie: mniej niż 1 procent energii, czyli mniej niż 2,2 g dziennie przy diecie 2000 kcal; WHO uznaje naturalne i przemysłowe tłuszcze trans za równie szkodliwe i radzi unikać częściowo uwodornionych olejów oraz ograniczać mięso i nabiał przeżuwaczy; dostęp 6.10.2026): who.int
- Rozporządzenie Komisji (UE) 2019/649 z 24 kwietnia 2019 r. zmieniające załącznik III do rozporządzenia (WE) nr 1925/2006 w odniesieniu do tłuszczów trans innych niż tłuszcze trans naturalnie występujące w tłuszczach pochodzenia zwierzęcego (art. 1: najwyżej 2 g takiego tłuszczu trans na 100 g tłuszczu w żywności dla konsumenta końcowego i do sprzedaży detalicznej; art. 2: informacja dla innych przedsiębiorców, gdy zawartość przekracza 2 g na 100 g tłuszczu; art. 4: żywność niespełniająca wymogów mogła być wprowadzana do obrotu do 1 kwietnia 2021 r.; odczyt wersji pierwotnej 6.10.2026): eur-lex.europa.eu
- Jasińska-Melon E., Mojska H., Krygier B., Garboś S., 2025, Assessment of the Presence of Partially Hydrogenated Oils (PHOs) as a Source of Industrially Produced Trans Fatty Acids (i-TFAs) in Packaged Foods in Poland, Pre- and Post-Implementation of EU Regulation 2019/649, Nutrients 17(6):1057 (Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH-PIB; etykiety 1224 produktów z polskiego rynku z lat 2017-2019 i 779 produktów z lat 2022-2023 z tych samych 40 grup; przed rozporządzeniem częściowo uwodornione oleje deklarowało 6,9 procent produktów, po nim żaden; z 84 produktów z tymi olejami 36 zniknęło z rynku, a 48 zastąpiło je głównie olejem palmowym; olej palmowy zawiera około 50 procent kwasów nasyconych; WHO zaleca zastępować częściowo uwodornione tłuszcze tłuszczami roślinnymi bez olejów tropikalnych; odczyt pełnego tekstu PMC 6.10.2026): doi.org
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, art. 30 i załącznik VII część A pkt 8 (obowiązkowa informacja o wartości odżywczej obejmuje wartość energetyczną, tłuszcz, kwasy nasycone, węglowodany, cukry, białko i sól, a uzupełnić ją można o jednonienasycone i wielonienasycone kwasy tłuszczowe, poliole, skrobię, błonnik, witaminy i składniki mineralne, bez tłuszczów trans; olej albo tłuszcz uwodorniony w wykazie składników musi mieć dopisek całkowicie uwodorniony albo częściowo uwodorniony; odczyt wersji pierwotnej 6.10.2026): eur-lex.europa.eu
- Medycyna Praktyczna dla pacjentów, Kwasy tłuszczowe trans: czy wszystkie są złe? (mleko i przetwory mleczne zawierają 3-7 procent naturalnych kwasów tłuszczowych trans w tłuszczu, mięso przeżuwaczy 0,2-10 procent; zawartość kwasu wakcenowego w mleku zależy od pory roku; dostęp 6.10.2026): mp.pl
- Mensink R.P., Katan M.B., 1990, Effect of dietary trans fatty acids on high-density and low-density lipoprotein cholesterol levels in healthy subjects, New England Journal of Medicine 323(7):439-445 (34 kobiety i 25 mężczyzn, średnio 25-26 lat, trzy diety po 3 tygodnie w losowej kolejności, z 10 procentami energii z kwasu oleinowego, jego izomerów trans albo kwasów nasyconych; przy diecie z tłuszczami trans cholesterol HDL o 7 mg/dl niższy, a LDL o 14 mg/dl wyższy niż przy diecie z kwasem oleinowym; odczyt streszczenia PubMed 6.10.2026): doi.org
- Brouwer I.A., Wanders A.J., Katan M.B., 2010, Effect of animal and industrial trans fatty acids on HDL and LDL cholesterol levels in humans: a quantitative review, PLoS ONE 5(3):e9434 (39 badań interwencyjnych: 29 grup z przemysłowymi tłuszczami trans, 6 z tłuszczami trans przeżuwaczy, 17 z CLA; stosunek LDL do HDL rósł o 0,055 na każdy procent energii z przemysłowych tłuszczów trans zamiast kwasów jednonienasyconych; bez istotnej różnicy między tłuszczami trans przeżuwaczy a przemysłowymi; odczyt streszczenia PubMed 6.10.2026): doi.org
- de Souza R.J., Mente A., Maroleanu A. i wsp., 2015, Intake of saturated and trans unsaturated fatty acids and risk of all cause mortality, cardiovascular disease, and type 2 diabetes: systematic review and meta-analysis of observational studies, BMJ 351:h3978 (badania obserwacyjne, porównanie najwyższego i najniższego spożycia; całkowite tłuszcze trans: zgony z każdej przyczyny RR 1,34, 95% CI 1,16-1,56, zgony z powodu choroby wieńcowej RR 1,28, 1,09-1,50, choroba wieńcowa RR 1,21, 1,10-1,33; przemysłowe tłuszcze trans wiązały się z chorobą wieńcową, a pochodzące od przeżuwaczy nie; pewność dowodów dla choroby wieńcowej umiarkowana; odczyt streszczenia PubMed i pełnego tekstu PMC 6.10.2026): doi.org
- EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition, and Allergies (NDA), 2010, Scientific Opinion on Dietary Reference Values for fats, including saturated fatty acids, polyunsaturated fatty acids, monounsaturated fatty acids, trans fatty acids, and cholesterol, EFSA Journal 8(3):1461 (spożycie tłuszczów trans powinno być jak najniższe w ramach odżywczo pełnowartościowej diety; wystarczające spożycie 250 mg EPA i DHA dziennie dla dorosłych): doi.org
- WHO, 29.01.2024, WHO awards countries for progress in eliminating industrially produced trans fats for first time (pierwsze certyfikaty walidacji eliminacji przemysłowych tłuszczów trans: Dania, Litwa, Polska, Arabia Saudyjska i Tajlandia, za przepisy zgodne z dobrą praktyką oraz monitorowanie i egzekwowanie; dostęp 6.10.2026): who.int
- Restrepo B.J., Rieger M., 2016, Denmark’s Policy on Artificial Trans Fat and Cardiovascular Disease, American Journal of Preventive Medicine 50(1):69-76 (Dania jako pierwszy kraj ograniczyła przemysłowe tłuszcze trans w 2004 r.; w 3 latach po wprowadzeniu przepisów umieralność z powodu chorób sercowo-naczyniowych była średnio o około 14,2 zgonu na 100 000 osób rocznie niższa niż w syntetycznej grupie porównawczej krajów OECD; analiza obserwacyjna; odczyt streszczenia PubMed 6.10.2026): doi.org
- Hall W.L., Wood E., Joris P.J. i wsp., 2025, The effects of consumption of interesterified fats rich in palmitic acid compared with stearic acid on intermediary markers of cardiometabolic disease risk: a randomized controlled trial in healthy adults, American Journal of Clinical Nutrition 122(5):1361-1373 (51 zdrowych dorosłych losowo przydzielonych, 47 ukończyło badanie, średnio 52 lata, układ naprzemienny, po 6 tygodni dwóch diet z tłuszczami estryfikowanymi stanowiącymi 10 procent energii, w babeczkach i margarynie; bez różnicy w stosunku cholesterolu całkowitego do HDL, różnica 0,05, 95% CI -0,08 do 0,18; skutków długoterminowych badanie nie oceniało; odczyt streszczenia PubMed 6.10.2026): doi.org
- Gayet-Boyer C., Tenenhaus-Aziza F., Torres-Gonzalez M., Givens D.I., Schweitzer C., 2026, Trans fatty acids from dairy foods do not affect risk of cardiometabolic diseases: Systematic review and meta-analysis of evidence from randomized controlled trials and systematic review of prospective cohort studies, Nutrition Research 150:33-48 (10 badań z losowym przydziałem: nabiał wzbogacony w tłuszcze trans a zwykły, bez istotnych różnic w lipidach poza niewielkim spadkiem HDL o 0,05 mmol/l; 12 kohort bez związku stężenia kwasu wakcenowego i trans-palmitoleinowego z chorobami serca i cukrzycą; autorzy pracują dla organizacji mleczarskich lub otrzymywali od nich finansowanie; odczyt streszczenia PubMed 6.10.2026): doi.org
- Jasińska-Melon E., Mojska H., Przygoda B., Stoś K., 2022, Trans Fatty Acids Content in Whole-Day Diets Intended for Pregnant and Breastfeeding Women in Gynaecological and Obstetric Wards: Findings from the Study under the Mum’s Diet Pilot Program in Poland, Nutrients 14(16):3360 (całodzienne diety szpitalne z 6 polskich szpitali; średnie spożycie tłuszczów trans 0,72 g na osobę dziennie, zakres 0,34-1,16 g, głównie naturalne z produktów mlecznych, poniżej 1 procent energii zalecanego przez WHO; odczyt streszczenia PubMed 6.10.2026): doi.org
- WHO, REPLACE trans fat-free (pakiet działań na rzecz eliminacji przemysłowych tłuszczów trans: przegląd źródeł, promowanie zastępowania ich zdrowszymi tłuszczami i olejami, przepisy, monitorowanie, edukacja; spożycie powyżej 1 procent energii wiąże się z większym ryzykiem choroby wieńcowej i zgonu; dostęp 6.10.2026): who.int
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, Dziennik Urzędowy UE L 136 (EPA i DHA przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca, korzystne działanie występuje przy spożyciu 250 mg EPA i DHA dziennie; dostęp 6.10.2026): eur-lex.europa.eu
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
