Zły cholesterol to potoczna nazwa cholesterolu LDL, a dobry to cholesterol HDL. LDL dostarcza cholesterol do tkanek, a jego nadmiar odkłada się w ścianach tętnic, dlatego im niższy LDL, tym mniejsze ryzyko zawału i udaru [2] [4]. HDL odbiera nadmiar cholesterolu z tkanek, ale samo podniesienie HDL nie okazało się sposobem na mniejsze ryzyko, więc polskie wytyczne nie traktują go jako celu leczenia [1] [2] [6]. U zdrowej osoby o niskim ryzyku LDL powinien wynosić poniżej 115 mg/dl (3,0 mmol/l), a przy wyższym ryzyku cel jest niższy; suplementy ze sterolami roślinnymi, beta-glukanem czy czerwonym ryżem obniżają LDL o kilka do kilkunastu procent i nie zastępują leków [1] [2].
Poniżej znajdziesz tabelę norm według ryzyka z polskich wytycznych z 2024 r., przykład, jak z lipidogramu policzyć cholesterol nie-HDL, wyjaśnienie, kiedy niski cholesterol jest problemem, oraz zestawienie suplementów z dawkami z badań, dokładnym brzmieniem oświadczeń dopuszczonych w UE i ograniczeniami bezpieczeństwa.
Spis treści
1. Który cholesterol jest zły, a który dobry?
Zły jest cholesterol LDL (lipoproteiny o małej gęstości), a dobry to cholesterol HDL (lipoproteiny o dużej gęstości). Cholesterol nie rozpuszcza się we krwi, więc krąży w cząsteczkach białkowo-tłuszczowych, czyli lipoproteinach; nazwy dobry i zły opisują te nośniki, a nie dwa rodzaje cholesterolu, bo sama cząsteczka cholesterolu jest w obu identyczna [2]. Około 70 procent cholesterolu we krwi przenoszą cząsteczki LDL [2].
Zgodne wyniki badań genetycznych, obserwacyjnych i klinicznych przesądzają, że LDL jest przyczyną miażdżycy i jej powikłań, a nie tylko jej wskaźnikiem [4]. Przy HDL jest inaczej: niski HDL często towarzyszy większemu ryzyku, ale według wytycznych PTL z 2021 r. badania z lekami podnoszącymi HDL, takimi jak niacyna i część inhibitorów CETP, nie wykazały korzyści, dlatego PTL nazywa dobry cholesterol mitem i nie używa HDL do oceny ryzyka ani jako celu leczenia [2]. Wyjątkiem był anacetrapib: w badaniu REVEAL u 30 449 osób leczonych statyną zmniejszył odsetek osób z głównym incydentem wieńcowym z 11,8 do 10,8 procent w ciągu 4,1 roku, ale jednocześnie obniżał cholesterol nie-HDL o 17 mg/dl, więc wyniku nie da się przypisać samemu wzrostowi HDL [20].
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Parametr | Potoczna nazwa | Co mierzy | Jak interpretować |
|---|---|---|---|
| LDL-C | zły cholesterol | cholesterol w cząsteczkach LDL, które dostarczają go do tkanek | główny cel leczenia; im niżej, tym mniejsze ryzyko [1] [2] |
| HDL-C | dobry cholesterol | cholesterol w cząsteczkach HDL, które odbierają go z tkanek | nie jest celem leczenia; służy do wyliczenia LDL i nie-HDL [1] |
| nie-HDL-C | cały zły cholesterol | cholesterol całkowity minus HDL, czyli wszystkie cząsteczki sprzyjające miażdżycy | od 2021 r. równorzędny z LDL; szczególnie przydatny przy trójglicerydach powyżej 200 mg/dl, otyłości i cukrzycy [1] |
| TG | trójglicerydy | tłuszcze krążące we krwi | podwyższone zwiększają ryzyko niezależnie od LDL [1] |
Oprócz lipidogramu lekarz może zlecić lipoproteinę(a), dziedzicznie uwarunkowaną cząsteczkę, której wynik powyżej 50 mg/dl (105 nmol/l) aktualizacja wytycznych ESC/EAS z 2025 r. każe traktować jako czynnik podnoszący ryzyko [3]; o niej i o homocysteinie piszemy w artykule homocysteina a cholesterol i lipoproteina(a). Jeśli po rozmowie z lekarzem chcesz porównać preparaty ze sterolami roślinnymi lub czerwonym ryżem, zobacz kategorię suplementy na cholesterol.
2. Cholesterol: co to jest i po co go potrzebujemy?
Cholesterol to tłuszczowa cząsteczka z grupy steroli, której organizm potrzebuje do budowy błon komórkowych, wytwarzania hormonów steroidowych i kwasów żółciowych [2]. Nie da się więc powiedzieć, że cholesterol jest szkodliwy sam w sobie; problemem jest nadmiar cholesterolu przenoszonego w cząsteczkach LDL.
- Błony komórkowe: cholesterol jest składnikiem błony zewnętrznej komórki i błon jej organelli [2].
- Hormony: jest substratem do syntezy hormonów steroidowych, w tym płciowych i kortyzolu [2].
- Trawienie: z cholesterolu powstają kwasy żółciowe, które pomagają trawić tłuszcze [2].
2.1. Skąd bierze się cholesterol w organizmie?
Źródła są dwa: własna synteza, głównie w wątrobie, oraz jedzenie pochodzenia zwierzęcego. Ilość wytwarzanego cholesterolu zależy od tego, ile go jest w komórkach; głównym enzymem tej syntezy jest reduktaza HMG-CoA i to na nią działają statyny [2]. Na stężenie LDL we krwi najsilniej wpływa jednak nie sam cholesterol z jedzenia, lecz ilość tłuszczów nasyconych i tłuszczów trans w diecie [2].
3. Normy cholesterolu: jaki wynik LDL, HDL i nie-HDL jest prawidłowy?
Prawidłowy cholesterol całkowity to poniżej 190 mg/dl (4,9 mmol/l), HDL powyżej 40 mg/dl u mężczyzn i powyżej 45 mg/dl u kobiet, a trójglicerydy na czczo poniżej 100 mg/dl (wytyczne z 2021 r. podawały poniżej 150 mg/dl) [1] [2]; docelowy LDL zależy od ryzyka sercowo-naczyniowego i wynosi od poniżej 115 mg/dl przy niskim ryzyku do poniżej 40 mg/dl przy ryzyku ekstremalnym [1]. Takie wartości polskie towarzystwa diagnostyki laboratoryjnej i lipidologiczne zaleciły w 2024 r. do umieszczania na wydruku lipidogramu [1]. Ryzyko ustala lekarz na podstawie wieku, ciśnienia, palenia, chorób (zwłaszcza cukrzycy, choroby nerek i przebytego zawału) i tabel ryzyka [2].
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Ryzyko | Przykład, kto do niego należy | LDL: cel | nie-HDL: cel |
|---|---|---|---|
| niskie | osoba bez chorób serca, cukrzycy i choroby nerek, z niskim wynikiem w tabeli ryzyka; kategorię ustala lekarz [2] | poniżej 115 mg/dl (3,0 mmol/l) | poniżej 130 mg/dl (3,4 mmol/l) |
| umiarkowane | osoba bez chorób serca, u której tabela ryzyka daje wynik pośredni; kategorię ustala lekarz [2] | poniżej 100 mg/dl (2,6 mmol/l) | poniżej 130 mg/dl (3,4 mmol/l) |
| wysokie | np. LDL powyżej 190 mg/dl albo hipercholesterolemia rodzinna bez innych czynników; osoby z cukrzycą lekarz kwalifikuje osobno, bo kategoria zależy od powikłań, innych czynników ryzyka i czasu trwania choroby [2] | poniżej 70 mg/dl (1,8 mmol/l) i spadek o co najmniej 50 procent | poniżej 100 mg/dl (2,6 mmol/l) |
| bardzo wysokie | np. udokumentowana choroba sercowo-naczyniowa, przebyty zawał [2] | poniżej 55 mg/dl (1,4 mmol/l) i spadek o co najmniej 50 procent | poniżej 85 mg/dl (2,2 mmol/l) |
| ekstremalne | np. kolejny incydent naczyniowy w ciągu 2 lat po ostrym zespole wieńcowym [2] | poniżej 40 mg/dl (1,0 mmol/l) | poniżej 70 mg/dl (1,8 mmol/l) |
Wartości alarmowe z tych samych wytycznych: LDL powyżej 190 mg/dl (4,9 mmol/l) lub cholesterol całkowity powyżej 300 mg/dl (7,8 mmol/l) nasuwają podejrzenie rodzinnej hipercholesterolemii, a trójglicerydy powyżej 880 mg/dl (10 mmol/l) wymagają pilnej oceny lekarskiej z powodu dużego ryzyka ostrego zapalenia trzustki i mogą wskazywać na zespół chylomikronemii [1]. Europejskie wytyczne ESC/EAS po aktualizacji z 2025 r. zachowały te same cele LDL co w 2019 r.; kategorię ryzyka ekstremalnego wyróżniają polskie wytyczne [2] [3].
3.1. Jak policzyć cholesterol nie-HDL i LDL z lipidogramu?
Cholesterol nie-HDL to cholesterol całkowity minus HDL; LDL laboratorium najczęściej wylicza wzorem Friedewalda: cholesterol całkowity minus HDL minus trójglicerydy podzielone przez 5 (w mg/dl) [1]. Przykład dla wyniku: cholesterol całkowity 230 mg/dl, HDL 50 mg/dl, trójglicerydy 150 mg/dl.
- nie-HDL: 230 minus 50 daje 180 mg/dl, czyli powyżej celu 130 mg/dl nawet przy niskim ryzyku.
- LDL: 230 minus 50 minus 30 (150 podzielone przez 5) daje 150 mg/dl, powyżej celu 115 mg/dl.
- Zastrzeżenie: wzoru Friedewalda nie stosuje się przy trójglicerydach powyżej 200 mg/dl; wtedy laboratorium używa innych wzorów albo pomiaru bezpośredniego [1].
Lipidogramu nie trzeba robić na czczo; powtórkę na czczo rozważa się, gdy trójglicerydy bez postu przekraczają 400 mg/dl [1]. Cholesterol całkowity u tej samej osoby waha się o 5 do 10 procent między pomiarami, a zimą bywa wyższy niż latem, dlatego o leczeniu nie decyduje pojedynczy wynik z granicy normy [1] [2].
3.2. Jaki poziom LDL jest niebezpieczny?
LDL powyżej 190 mg/dl (4,9 mmol/l) wymaga pilnej konsultacji, bo może oznaczać rodzinną hipercholesterolemię, a sam w sobie kwalifikuje do grupy wysokiego ryzyka [1] [2]. Rodzinna hipercholesterolemia dotyczy według szacunków około 1 na 250 osób, czyli 140 do 150 tysięcy osób w Polsce, a rozpoznanie ma mniej niż 5 procent z nich [2]. Każdy wynik powyżej celu dla Twojej grupy ryzyka jest powodem do rozmowy z lekarzem, a nie do samodzielnego leczenia.
4. Zły cholesterol: przyczyny i objawy
Podwyższony LDL zwykle nie daje żadnych objawów, więc wykrywa go dopiero badanie krwi; najczęstsze przyczyny to dieta bogata w tłuszcze nasycone i trans, nadmierna masa ciała, mała aktywność fizyczna i skłonność dziedziczna [2]. Skala problemu w Polsce jest duża: w badaniu NATPOL 2011 LDL powyżej 115 mg/dl miało 57,8 procent dorosłych, a w badaniu WOBASZ II 60,6 procent osób z hipercholesterolemią nie wiedziało o niej [2].
- Dieta: tłuszcze nasycone i trans podnoszą LDL najsilniej ze wszystkich składników diety [2].
- Geny: rodzinna hipercholesterolemia daje bardzo wysoki LDL od dzieciństwa [2].
- Stany przejściowe: w ciąży, zwłaszcza w III trymestrze, LDL rośnie zwykle do 50 procent [2].
Widoczne objawy pojawiają się głównie w rodzinnej hipercholesterolemii: żółte zgrubienia na ścięgnach (kępki żółte ścięgien) i szary rąbek na brzegu rogówki przed 45. rokiem życia [2]. Sygnałem z wywiadu rodzinnego są zawały i udary u krewnych przed 55. rokiem życia u mężczyzn i przed 60. u kobiet [2]. Jeśli widzisz je u siebie albo w rodzinie, lekarz może zlecić lipidogram także krewnym [2].
5. Dobry cholesterol HDL: czy trzeba go podnosić?
Nie ma leków ani suplementów, które przez podniesienie HDL zmniejszałyby ryzyko zawału, dlatego wytyczne nie wyznaczają celu leczenia dla HDL i skupiają się na obniżaniu LDL i nie-HDL [1] [2]. Voight i wsp. (2012) w badaniu z randomizacją mendlowską na ponad 100 tysiącach osób pokazali, że wariant genu podnoszący HDL nie zmniejszał ryzyka zawału, podczas gdy genetycznie wyższy LDL wyraźnie je zwiększał [6].
Bardzo wysoki HDL także nie chroni: w dwóch duńskich badaniach obejmujących 116 508 osób najmniejszą śmiertelność obserwowano przy HDL około 73 mg/dl u mężczyzn i 93 mg/dl u kobiet, a przy HDL od 116 mg/dl u mężczyzn i od 135 mg/dl u kobiet śmiertelność była wyższa [7]. To badanie obserwacyjne, więc nie dowodzi, że wysoki HDL szkodzi, ale pokazuje, że więcej nie znaczy lepiej.
Za mało dobrego cholesterolu, czyli HDL poniżej 40 mg/dl u mężczyzn i 45 mg/dl u kobiet [1], jest sygnałem, by przyjrzeć się stylowi życia. Co podnosi HDL według tabeli wytycznych PTL: regularna aktywność fizyczna (efekt najsilniejszy), ograniczenie tłuszczów trans, redukcja nadmiernej masy ciała i rzucenie palenia (efekt mały) [2]. Te same zmiany obniżają przy okazji LDL lub trójglicerydy [2].
6. Niski cholesterol: co oznacza za niski wynik?
O zbyt niskim cholesterolu (hipolipidemii) mówi się, gdy cholesterol całkowity spada poniżej 120 mg/dl (3,1 mmol/l) albo LDL poniżej 50 mg/dl (1,3 mmol/l) bez leczenia; częściej niż wrodzone zaburzenia odpowiadają za to inne choroby [8].
- Przyczyny wtórne: nadczynność tarczycy, zespoły złego wchłaniania, niedożywienie (także przy przewlekłym nadużywaniu alkoholu), przewlekłe infekcje i stany zapalne oraz nowotwory, w tym krwi [8].
- Stan przejściowy: cholesterol całkowity i LDL spadają na kilka tygodni po incydencie sercowo-naczyniowym [2].
- Przewlekłe zapalenie i wiek: niższe stężenia obserwuje się też w przewlekłych chorobach zapalnych, na przykład reumatycznych, i u osób starszych, zwłaszcza po 75. roku życia [2].
- Przyczyny wrodzone: rzadkie choroby, takie jak abetalipoproteinemia i hipobetalipoproteinemia; wrodzony niski LDL z powodu wariantów genu PCSK9 nie wymaga leczenia [8].
Niski LDL osiągnięty lekami to co innego: w analizie badania FOURIER u 25 982 pacjentów z chorobą sercowo-naczyniową leczonych przez medianę 2,2 roku im niższy LDL, tym mniej zawałów i udarów, także przy LDL poniżej 0,5 mmol/l (19 mg/dl), i bez wzrostu działań niepożądanych [9]. Niespodziewanie niski wynik u osoby, która nie leczy się na cholesterol, warto omówić z lekarzem, bo może być pierwszym sygnałem jednej z przyczyn wymienionych wyżej.
7. Jak obniżyć zły cholesterol: dieta, ruch i leki
Najsilniej z diety obniża LDL ograniczenie tłuszczów nasyconych i trans; zamiana 1 procenta energii z tłuszczów nasyconych na tłuszcze jednonienasycone obniża LDL o około 1,6 mg/dl, a na wielonienasycone o około 2 mg/dl [2]. Gdy styl życia nie wystarcza albo ryzyko jest wysokie, podstawą leczenia są statyny [2].
- Tłuszcze: mniej tłustego mięsa, masła, smalcu i wyrobów z tłuszczami utwardzonymi, więcej olejów roślinnych, orzechów i ryb [2].
- Błonnik rozpuszczalny: rośliny strączkowe, warzywa, owoce, owies i jęczmień; zastępują tłuszcze nasycone i ograniczają wchłanianie tłuszczów [2].
- Sterole roślinne: żywność wzbogacona, na przykład margaryny i jogurty; szczegóły niżej [2].
- Masa ciała i ruch: redukcja nadmiernej masy ciała obniża LDL, a regularny wysiłek przede wszystkim trójglicerydy i podnosi HDL [2].
- Alkohol: wytyczne PTL nie zalecają go w żadnej ilości; szczególnie podnosi trójglicerydy [2].
Statyny to leki pierwszego wyboru: w metaanalizie 26 badań z udziałem około 170 tysięcy osób każde obniżenie LDL o 1,0 mmol/l (około 40 mg/dl) zmniejszało liczbę poważnych incydentów naczyniowych o 22 procent, a śmiertelność ogólną o 10 procent [2] [5]. Gdy statyna nie wystarcza lub nie jest tolerowana, lekarz może dołączyć ezetymib lub inne leki [2] [3]. Nie odstawiaj leków na cholesterol ani nie zamieniaj ich na suplementy bez rozmowy z lekarzem. Osobnym tematem są trójglicerydy: jak je obniżyć, piszemy w poradniku jak obniżyć trójglicerydy.
8. Suplementy na cholesterol: które mają dowody?
Dowody obniżania LDL mają sterole i stanole roślinne, beta-glukan z owsa i jęczmienia, inne rodzaje błonnika rozpuszczalnego (łuski babki jajowatej, czyli psyllium, i glukomannan) oraz czerwony ryż fermentowany z monakoliną K; w badaniach obniżały LDL o około 5 do 25 procent, zależnie od składnika i dawki [2]. Aktualizacja wytycznych ESC/EAS z 2025 r. nie zaleca suplementów ani witamin bez udokumentowanego bezpieczeństwa i istotnego obniżania LDL jako sposobu na zmniejszenie ryzyka miażdżycy [3]. Polskie wytyczne PTL z 2021 r. dopuszczają rozważenie takich preparatów u osób, które nie mogą lub nie chcą przyjmować statyny, nie tolerują jej albo mimo leczenia nie osiągają celu [2].
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Składnik | Dawka dzienna w badaniach | Spadek LDL | Oświadczenie w UE i warunek | Ograniczenia |
|---|---|---|---|---|
| sterole i stanole roślinne | 0,6 do 3,3 g w badaniach [12] | średnio 6 do 12 procent [12] | tak; utrzymanie prawidłowego poziomu: co najmniej 0,8 g dziennie [10]; obniżanie: 1,5 do 3 g dziennie, zgodnie z warunkami tego oświadczenia [11] | nie więcej niż 3 g dodanych steroli dziennie ze wszystkich produktów [26]; nie w ciąży, podczas karmienia i u dzieci poniżej 5 lat [26]; wytyczne PTL odradzają łączenie z ezetymibem [2] |
| beta-glukan z owsa | 3 g lub więcej [13] | o 0,25 mmol/l (około 10 mg/dl) [13] | tak, także dla jęczmienia; 3 g dziennie z owsa, otrąb owsianych, jęczmienia lub otrąb jęczmiennych [10] | nie dotyczy beta-glukanu z drożdży i grzybów [10] |
| łuski babki jajowatej (psyllium, Plantago ovata) | mediana około 10 g [14] | o 0,33 mmol/l (około 13 mg/dl) [14] | brak oświadczenia o cholesterolu w wykazie UE [10] | popijać dużą ilością wody |
| glukomannan | około 3 g [21] | o 0,35 mmol/l, około 10 procent [21] | tak; warunek 4 g dziennie, z ostrzeżeniem o ryzyku zadławienia [10] | popijać dużą ilością wody [10] |
| monakolina K z czerwonego ryżu | brak dawki uznanej za bezpieczną [23] | 15 do 25 procent w zestawieniu wytycznych PTL z 2021 r., bez wskazania preparatu i czasu stosowania [2] | brak; oświadczenie wycofano w 2024 r. [22] | limit prawny poniżej 3 mg wszystkich monakolin w porcji dziennej [17]; to ta sama substancja co lowastatyna; EFSA nie potwierdziła bezpieczeństwa dawek poniżej 3 mg [16] [23] |
| berberyna | 500 do 1 500 mg [2] | o 0,46 mmol/l (około 18 mg/dl) w badaniach 4 do 24 tygodni [18] | brak oświadczenia | ocena bezpieczeństwa EFSA w toku [19] |
| kwasy omega-3 (EPA i DHA) | 2 do 4 g [2] | brak; działają na trójglicerydy, a DHA może podnosić LDL o około 3 procent [24] | o trójglicerydach: 2 g EPA i DHA dziennie, z informacją o limicie 5 g przy suplementach [10] | nie są sposobem na wysoki LDL; większe dawki wiązały się z częstszym migotaniem przedsionków [25] |
8.1. Sterole i stanole roślinne
Sterole roślinne to związki podobne budową do cholesterolu, które ograniczają jego wchłanianie z jelita; w metaanalizie Rasa i wsp. (2014) obejmującej 124 badania dawki od 0,6 do 3,3 g dziennie obniżały LDL średnio o 6 do 12 procent, a efekt rósł do około 3 g dziennie [12]. Naturalnie występują w olejach roślinnych, warzywach, owocach, produktach pełnoziarnistych i strączkach, a w dawkach z badań dostarczają ich przede wszystkim wzbogacane margaryny i jogurty [2].
W UE dopuszczono dwa oświadczenia. Ogólne: Sterole roślinne/stanole roślinne pomagają w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi, z informacją, że korzystne działanie występuje przy spożywaniu co najmniej 0,8 g steroli roślinnych/stanoli roślinnych dziennie [10]. Oświadczenie o zmniejszeniu ryzyka choroby, dopuszczone rozporządzeniem 983/2009: Udowodniono, że sterole roślinne obniżają/zmniejszają poziom cholesterolu we krwi. Wysoki poziom cholesterolu jest czynnikiem ryzyka rozwoju choroby wieńcowej serca [11]. Po zmianach z 2014 r. warunkiem jest spożycie 1,5 do 3 g steroli lub stanoli dziennie; spadek o 7 do 10 procent przy 1,5 do 2,4 g albo o 10 do 12,5 procent przy 2,5 do 3 g, w ciągu 2 do 3 tygodni, wolno podawać tylko dla tłuszczów do smarowania, produktów mlecznych, majonezu i sosów sałatkowych [11]. Żywność z dodatkiem steroli musi mieć na etykiecie informację, że nie jest przeznaczona dla osób, które nie muszą kontrolować cholesterolu, że osoby na lekach obniżających cholesterol powinny ją jeść pod kontrolą lekarza, że może nie być odpowiednia dla kobiet w ciąży, karmiących i dzieci poniżej 5 lat oraz że należy unikać spożycia ponad 3 g dodanych steroli lub stanoli dziennie [26].
Jeśli przyjmujesz ezetymib, nie dokładaj steroli ani stanoli bez rozmowy z lekarzem: lek hamuje ich wchłanianie, a wytyczne PTL zalecają, by nie stosować ich razem [2].
8.2. Beta-glukan z owsa i jęczmienia oraz inny błonnik
Beta-glukan owsiany w dawce co najmniej 3 g dziennie obniżał LDL średnio o 0,25 mmol/l (około 10 mg/dl) w metaanalizie Whiteheada i wsp. (2014) obejmującej 28 badań z randomizacją trwających od 2 do 12 tygodni; efekt był większy przy wyższym wyjściowym LDL [13]. Ta metaanaliza dotyczyła wyłącznie owsa; oświadczenie UE obejmuje także jęczmień, ale bez osobnej liczby dla niego [10]. Dopuszczone oświadczenie brzmi: Beta-glukany pomagają w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi; korzystne działanie występuje przy spożywaniu 3 g beta-glukanów dziennie z owsa, otrąb owsianych, jęczmienia, otrąb jęczmiennych lub ich mieszanek, a produkt musi zawierać co najmniej 1 g takiego beta-glukanu w porcji [10].
Ziarno owsa zawiera, zależnie od odmiany, około 6 do 8 procent beta-glukanu, a jęczmień 4 do 10 procent [15]; zawartość w konkretnych płatkach zależy od odmiany i przetworzenia, więc szukaj jej na etykiecie. Beta-glukanu z drożdży lub grzybów, spotykanego w kapsułkach na odporność, nie obejmuje oświadczenie o cholesterolu, które dotyczy wyłącznie beta-glukanu z owsa i jęczmienia [10].
Błonnik z babki jajowatej (Plantago ovata, psyllium) w medianie około 10,2 g dziennie obniżał LDL o 0,33 mmol/l (około 13 mg/dl) w metaanalizie Jovanovskiego i wsp. (2018) obejmującej 28 badań z 1 924 uczestnikami, trwających co najmniej 3 tygodnie [14]; dawka dotyczy przebadanego błonnika, a nie dowolnej masy całych nasion. Glukomannan z bulw konjac w dawce około 3 g dziennie obniżał LDL o 0,35 mmol/l, czyli około 10 procent, w metaanalizie Ho i wsp. (2017) obejmującej 12 badań z 370 uczestnikami (dorośli i dzieci, co najmniej 3 tygodnie) [21]. Ma też oświadczenie: Glukomannan pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi, przy 4 g dziennie, z ostrzeżeniem przed zadławieniem u osób z trudnościami w połykaniu lub przy popijaniu zbyt małą ilością płynu i zaleceniem popijania dużą ilością wody [10].
8.3. Czerwony ryż fermentowany (monakolina K)
Monakolina K w formie laktonu jest tą samą substancją co lowastatyna, czyli lek z grupy statyn; EFSA w 2018 r. oceniła, że przy 10 mg dziennie monakoliny z czerwonego ryżu budzą istotne obawy o bezpieczeństwo, opisano pojedyncze ciężkie działania niepożądane już przy 3 mg dziennie (mięśnie, w tym rozpad mięśni, i wątroba), a bezpiecznej dawki nie dało się ustalić [16]. Od 2022 r. porcja dzienna suplementu musi zawierać mniej niż 3 mg monakolin ze sfermentowanego czerwonego ryżu łącznie, nie tylko monakoliny K [17]. W 2025 r. EFSA po analizie nowych danych podtrzymała, że ciężkie działania niepożądane opisywano już przy 3 mg dziennie, i uznała, że dane nie pozwalają potwierdzić bezpieczeństwa dawek poniżej 3 mg dziennie [23].
Wcześniejsze oświadczenie zdrowotne o monakolinie K i cholesterolu (z warunkiem 10 mg dziennie) Komisja Europejska skreśliła z wykazu rozporządzeniem 2024/2041, więc produkty z czerwonym ryżem nie mogą się na nie powoływać [22]. Na etykiecie muszą być ostrzeżenia z rozporządzenia 2022/860 [17]:
Niniejszy produkt nie powinien być spożywany przez kobiety w ciąży lub kobiety karmiące piersią, dzieci w wieku poniżej 18 lat i osoby dorosłe w wieku powyżej 70 lat.
Należy zwrócić się o poradę do lekarza w sprawie spożycia tego produktu w przypadku wystąpienia jakichkolwiek problemów zdrowotnych.
Nie należy spożywać, jeśli zażywasz leki obniżające poziom cholesterolu.
Nie należy spożywać, jeśli już spożywasz inne produkty zawierające sfermentowany czerwony ryż.
Lista kontrolna, jeśli mimo to rozważasz taki produkt: najpierw rozmowa z lekarzem; porcja dzienna poniżej 3 mg monakolin łącznie; nie przyjmujesz statyny ani innych leków na cholesterol; nie jesteś w ciąży, nie karmisz piersią, masz od 18 do 70 lat; nie łączysz kilku produktów z czerwonym ryżem; przy bólu lub osłabieniu mięśni przerywasz stosowanie i kontaktujesz się z lekarzem [16] [17] [23].
8.4. Omega-3, berberyna i CLA
Kwasy omega-3 w dawce 2 do 4 g dziennie obniżają przede wszystkim trójglicerydy, o około 25 do 30 procent [2], i nie służą do obniżania LDL: według EFSA 2 do 6 g EPA i DHA dziennie (lub 2 do 4 g samego DHA) podnosiło LDL o około 3 procent, a samo EPA do 4 g dziennie nie zmieniało go istotnie [24]. W metaanalizie 7 badań z randomizacją (81 210 osób, średnio 4,9 roku) omega-3 wiązały się z częstszym migotaniem przedsionków, wyraźniej przy dawkach powyżej 1 g dziennie [25]; dlatego dawki rzędu 2 do 4 g przy chorobie serca to decyzja lekarza, a informacja o limicie 5 g nie oznacza dawki zalecanej. Oświadczenie DHA i EPA pomagają w utrzymaniu prawidłowego poziomu trójglicerydów we krwi wymaga 2 g EPA i DHA dziennie, a przy suplementach także informacji, by nie przekraczać uzupełniającego spożycia 5 g EPA i DHA łącznie dziennie [10]; więcej o dawkach i o tym, kiedy omega-3 mają sens, piszemy w przewodniku kwasy omega-3: czym są i kiedy suplementacja ma sens.
Berberyna w metaanalizie 18 badań z placebo (1 788 osób, głównie w Chinach, od 4 do 24 tygodni) obniżała LDL o 0,46 mmol/l (około 18 mg/dl), z częstszymi dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi (2 do 23 procent) [18]. Nie ma oświadczenia zdrowotnego w UE, a w projekcie opinii z 29 stycznia 2026 r. EFSA uznała, że dla preparatów z berberyną nie da się ustalić bezpiecznego poziomu spożycia; opinia końcowa nie została jeszcze opublikowana [19]. Nie łącz berberyny z lekami bez zgody lekarza. CLA (sprzężony kwas linolowy) nie ma oświadczenia o cholesterolu w wykazie UE i nie ma go w tabeli składników obniżających LDL w wytycznych PTL [2] [10].
9. Jak wybrać suplement na cholesterol: dla kogo co
Suplement ma sens dopiero po rozmowie z lekarzem, gdy znasz swój LDL i grupę ryzyka; dobieraj go do problemu, bo na LDL działają sterole, beta-glukan i czerwony ryż, a na trójglicerydy omega-3 [2]. Ścieżka w sklepie Świat Supli: kategoria Cholesterol dla preparatów na LDL i kategoria Omega 3 dla kwasów EPA i DHA. Preparaty ze sklepu, które w porcji dają ilość składnika z oświadczenia UE, porównujemy z kosztem dnia w rankingu suplementów na cholesterol.
- LDL lekko powyżej celu, niskie ryzyko, bez leków: najpierw dieta; do niej beta-glukan z owsa (3 g dziennie) lub żywność ze sterolami (1,5 do 3 g) [10] [11].
- Nietolerancja statyny: leczenie zastępcze, na przykład ezetymib, dobiera lekarz [2]; czerwony ryż nie jest tu rozwiązaniem, bo zawiera substancję identyczną z lowastatyną, a EFSA nie potwierdziła bezpieczeństwa dawek poniżej 3 mg [16] [23].
- Przyjmujesz statynę lub ezetymib: nie dokładaj czerwonego ryżu [17]; steroli przy ezetymibie nie stosuj bez zgody lekarza [2].
- Podwyższone trójglicerydy: preparat i dawkę omega-3 ustala lekarz, zwłaszcza przy lekach przeciwzakrzepowych; oświadczenie UE dotyczy 2 g EPA i DHA dziennie [2] [10].
- Ciąża, karmienie, wiek poniżej 18 lub powyżej 70 lat: bez czerwonego ryżu [17]; inne suplementy tylko po konsultacji.
Marek własnych Świat Supli i Promaker ze sterolami, beta-glukanem owsianym ani monakoliną w sklepie nie ma, dlatego przy LDL pokazujemy żywność innej marki. Nasze omega-3 pokazujemy jako uzupełnienie EPA i DHA przy małym spożyciu ryb; przedstawione porcje nie realizują warunku oświadczenia dotyczącego trójglicerydów. Suplementy z czerwonym ryżem, na przykład Pharmovit Sfermentowany Czerwony Ryż (karta podaje 2,90 mg monakoliny K w kapsułce, bez sumy wszystkich monakolin), są w kategorii Cholesterol; ze względu na opinię EFSA z 2025 r. nie polecamy ich bez decyzji lekarza [23]. Sterole w kapsułkach oferuje NOW Foods Beta-Sitosterol, ale według karty 2 kapsułki dostarczają 1 g estrów steroli roślinnych, czyli mniej niż 1,5 g steroli z warunku oświadczenia o obniżaniu cholesterolu [11]; dawki z badań łatwiej osiągnąć z wzbogaconą żywnością. Dane z kart odczytaliśmy 30.09.2026; ceny mogą się zmienić.
BioTechUSA Instant Oats, 1000 g
Dla kogo: osoby, które chcą codziennie jeść więcej owsa, na przykład w owsiance lub koktajlu. Według karty 100 g dostarcza 10 g błonnika, 13 g białka i 1,4 g tłuszczów nasyconych; wariant bezsmakowy to 100 procent mąki z płatków owsianych, a warianty smakowe zawierają sukralozę (smak ciasteczkowo-kremowy także aromat z kofeiną). Karta nie podaje zawartości beta-glukanu. Może zawierać mleko, jaja, gluten, soję, skorupiaki, dwutlenek siarki i orzechy. Cena 24,99 zł (30.09.2026).
Zawiera owies, źródło glutenu; według producenta może zawierać mleko, jaja, soję, skorupiaki, dwutlenek siarki i orzechy.
Promaker Omega 3 ULTRA, 90 kapsułek
Dla kogo: osoby, które jedzą mało ryb i chcą uzupełnić EPA i DHA w ilości wyraźnie powyżej 250 mg z oświadczenia o sercu. Według karty 1 kapsułka to 1000 mg oleju z sardeli peruwiańskiej z 500 mg EPA i 250 mg DHA; porcja producenta to 2 kapsułki (1,5 g EPA i DHA) i nie należy jej przekraczać; nie spełnia ona warunku 2 g z oświadczenia o trójglicerydach, więc nie jest to produkt do obniżania trójglicerydów, a leczenie wysokich trójglicerydów ustala lekarz. EPA i DHA przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca przy 250 mg dziennie [10]. Nie dla dzieci, kobiet w ciąży i karmiących; przy lekach przeciwzakrzepowych najpierw konsultacja. Otoczka z żelatyny wołowej. Cena 69,99 zł (30.09.2026).
Zawiera ryby (olej z sardeli peruwiańskiej); karta produktu nie podaje innych alergenów, więc przy alergii sprawdź etykietę na opakowaniu.
Świat Supli Omega 3 180/120, 120 kapsułek
Dla kogo: osoby, które jedzą mało ryb i chcą uzupełnić EPA i DHA w ilości z oświadczenia o sercu, a nie obniżać trójglicerydy. Według karty 1 kapsułka zawiera 1000 mg oleju rybiego z 180 mg EPA i 120 mg DHA oraz 3,75 mg witaminy E; porcja to 1 kapsułka dziennie, co pokrywa 250 mg EPA i DHA, przy których EPA i DHA przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca [10]. Otoczka z żelatyny; produkt może zawierać mleko, soję, orzechy, sezam, owies, jaja i skorupiaki. Cena 27,99 zł (30.09.2026).
Zawiera ryby (olej rybi z sardeli peruwiańskiej); według producenta może zawierać mleko (w tym laktozę), soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, nasiona sezamu, owies, jaja i skorupiaki.
10. Najczęstsze pytania o dobry i zły cholesterol
10.1. Który cholesterol jest zły: LDL czy HDL?
Zły jest LDL, bo jego nadmiar odkłada się w ścianach tętnic i powoduje miażdżycę [4]. HDL nazywa się dobrym, ale jego podnoszenie nie zmniejsza ryzyka, więc nie jest celem leczenia [1] [2].
10.2. Jaki powinien być wynik cholesterolu HDL i LDL?
HDL powyżej 40 mg/dl u mężczyzn i 45 mg/dl u kobiet; LDL poniżej 115 mg/dl przy niskim ryzyku, poniżej 100 przy umiarkowanym, poniżej 70 przy wysokim, poniżej 55 przy bardzo wysokim i poniżej 40 mg/dl przy ekstremalnym [1].
10.3. Co najbardziej zbija zły cholesterol?
Statyny są lekami pierwszego wyboru; wielkość obniżenia LDL zależy od preparatu, dawki i leczenia skojarzonego, a terapię dobiera lekarz [2]. Osobno od siły obniżania LDL: w metaanalizie CTT każde 1 mmol/l spadku LDL wiązało się z mniejszą o 22 procent względną liczbą poważnych incydentów naczyniowych [5]. Z diety ograniczenie tłuszczów nasyconych i trans [2]. Z suplementów i żywności funkcjonalnej beta-glukan owsiany, psyllium i sterole obniżają LDL o kilka do kilkunastu procent [12] [13] [14]. Czerwony ryż miał w zestawieniu PTL z 2021 r. zakres 15 do 25 procent, ale EFSA nie potwierdziła bezpieczeństwa żadnej jego dawki [2] [23].
10.4. Jak obniżyć zły cholesterol bez leków i czy suplement zastąpi lek?
Ogranicz tłuszcze nasycone i trans, jedz więcej błonnika rozpuszczalnego, na przykład 3 g beta-glukanu z owsa dziennie, rozważ żywność ze sterolami roślinnymi i schudnij, jeśli masz nadwagę [2] [10] [13]. Przy wysokim ryzyku sama dieta zwykle nie wystarcza i decyzję o leku podejmuje lekarz [2]. Suplement nie zastąpi leku: europejskie wytyczne z 2025 r. nie zalecają suplementów bez udokumentowanego bezpieczeństwa i istotnego obniżania LDL [3]; nie odstawiaj leków bez rozmowy z lekarzem.
10.5. Jak podnieść dobry cholesterol?
Regularna aktywność fizyczna, rezygnacja z tłuszczów trans, redukcja nadmiernej masy ciała i rzucenie palenia [2]. Suplementów, które podnosząc HDL zmniejszałyby ryzyko zawału, nie ma [2] [6].
10.6. Co oznacza za niski cholesterol?
Cholesterol całkowity poniżej 120 mg/dl lub LDL poniżej 50 mg/dl bez leczenia może wynikać z nadczynności tarczycy, złego wchłaniania, niedożywienia, przewlekłego stanu zapalnego lub nowotworu i wymaga omówienia z lekarzem [8]. Niski LDL osiągnięty lekami nie zwiększał działań niepożądanych w badaniu FOURIER [9].
10.7. Czy można łączyć czerwony ryż ze statyną?
Nie. Monakolina K to ta sama substancja co lowastatyna, a rozporządzenie UE nakazuje ostrzeżenie, by nie spożywać produktu przy lekach obniżających cholesterol [16] [17].
11. Podsumowanie
- Zły cholesterol to LDL, dobry to HDL; LDL powoduje miażdżycę, a HDL nie jest celem leczenia [2] [4].
- Cel LDL zależy od ryzyka: od poniżej 115 mg/dl przy niskim do poniżej 40 mg/dl przy ekstremalnym; cholesterol nie-HDL to cholesterol całkowity minus HDL [1].
- LDL powyżej 190 mg/dl może oznaczać rodzinną hipercholesterolemię i wymaga konsultacji [1] [2].
- Zbyt niski cholesterol bez leczenia bywa objawem innej choroby; niski LDL z leczenia nie zwiększał działań niepożądanych [8] [9].
- Podstawą obniżania LDL są dieta i statyny; suplementy (sterole, beta-glukan, czerwony ryż) dają mniejszy efekt i mają ograniczenia [2] [3].
- Czerwony ryż: limit poniżej 3 mg monakolin, nigdy ze statyną, nie w ciąży ani po 70. roku życia; EFSA nie potwierdziła bezpieczeństwa dawek poniżej 3 mg, a oświadczenie zdrowotne wycofano [17] [22] [23].
- Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.
12. Źródła
- Solnica B., Sygitowicz G., Sitkiewicz D. i wsp., 2024, 2024 Guidelines of the Polish Society of Laboratory Diagnostics and the Polish Lipid Association on laboratory diagnostics of lipid metabolism disorders, Archives of Medical Science (wartości docelowe na wydruku lipidogramu: cholesterol całkowity poniżej 190 mg/dl, HDL powyżej 40 mg/dl u mężczyzn i 45 mg/dl u kobiet, TG na czczo poniżej 100 mg/dl; cele LDL i nie-HDL według ryzyka; wartości alarmowe; wzór Friedewalda; HDL nie jest celem leczenia; lipidogram bez konieczności bycia na czczo; zmienność cholesterolu całkowitego 5 do 10 procent): doi.org
- Banach M., Burchardt P., Chlebus K. i wsp., 2021, PoLA/CFPiP/PCS/PSLD/PSD/PSH guidelines on diagnosis and therapy of lipid disorders in Poland 2021, Archives of Medical Science (wytyczne PTL: funkcje cholesterolu, 70 procent cholesterolu w LDL, kategorie ryzyka, HDL jako mit dobrego cholesterolu, NATPOL 2011 i WOBASZ II, rodzinna hipercholesterolemia 1 na 250 i kryteria rozpoznania, wpływ diety i stylu życia, zimą wyższy cholesterol, statyny i ezetymib, tabela nutraceutyków z dawkami i spodziewanym spadkiem LDL, omega-3 a trójglicerydy): doi.org
- Mach F. i wsp., 2025, 2025 Focused Update of the 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias, European Heart Journal (suplementy i witaminy bez udokumentowanego bezpieczeństwa i istotnego obniżania LDL nie są zalecane do zmniejszania ryzyka miażdżycy; lipoproteina(a) powyżej 50 mg/dl jako czynnik ryzyka; cele LDL bez zmian wobec 2019 r.; odczyt zaleceń na stronie ESC 30.09.2026): doi.org
- Ference B.A., Ginsberg H.N., Graham I. i wsp., 2017, Low-density lipoproteins cause atherosclerotic cardiovascular disease. 1. Evidence from genetic, epidemiologic, and clinical studies, European Heart Journal (stanowisko panelu European Atherosclerosis Society: zgodne dowody genetyczne, epidemiologiczne i kliniczne, że LDL jest przyczyną miażdżycy; odczyt na podstawie abstraktu): doi.org
- Cholesterol Treatment Trialists’ (CTT) Collaboration, 2010, Efficacy and safety of more intensive lowering of LDL cholesterol: a meta-analysis of data from 170,000 participants in 26 randomised trials, Lancet (na każde 1,0 mmol/l obniżenia LDL poważne incydenty naczyniowe RR 0,78, śmiertelność ogólna RR 0,90; odczyt na podstawie abstraktu): doi.org
- Voight B.F., Peloso G.M., Orho-Melander M. i wsp., 2012, Plasma HDL cholesterol and risk of myocardial infarction: a mendelian randomisation study, Lancet (wariant LIPG i wynik genetyczny podnoszące HDL nie zmniejszały ryzyka zawału; genetycznie wyższy LDL zwiększał ryzyko, OR 2,13 na 1 SD; ponad 100 tysięcy uczestników; odczyt na podstawie abstraktu): doi.org
- Madsen C.M., Varbo A., Nordestgaard B.G., 2017, Extreme high high-density lipoprotein cholesterol is paradoxically associated with high mortality in men and women: two prospective cohort studies, European Heart Journal (116 508 osób z Kopenhagi; zależność w kształcie litery U; najmniejsza śmiertelność przy HDL 73 mg/dl u mężczyzn i 93 mg/dl u kobiet; wyższa przy HDL od 116 i od 135 mg/dl; badanie obserwacyjne; odczyt na podstawie abstraktu): doi.org
- Davidson M.H., Altenburg M., 2025, Hypolipidemia, MSD Manual Professional Version (progi: cholesterol całkowity poniżej 120 mg/dl, LDL poniżej 50 mg/dl; przyczyny wtórne częstsze niż pierwotne; warianty PCSK9 bez następstw; odczyt 30.09.2026): msdmanuals.com
- Giugliano R.P., Pedersen T.R., Park J.G. i wsp., 2017, Clinical efficacy and safety of achieving very low LDL-cholesterol concentrations with the PCSK9 inhibitor evolocumab: a prespecified secondary analysis of the FOURIER trial, Lancet (25 982 pacjentów z chorobą sercowo-naczyniową, mediana 2,2 roku; mniej incydentów przy niższym LDL aż do poniżej 0,2 mmol/l, bez związku z działaniami niepożądanymi; finansowanie Amgen; odczyt na podstawie abstraktu): doi.org
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012, 2012, wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych (tekst skonsolidowany), Dziennik Urzędowy UE (sterole/stanole roślinne od 0,8 g; beta-glukany 3 g z owsa lub jęczmienia i co najmniej 1 g w porcji; glukomannan 4 g z ostrzeżeniem o zadławieniu; DHA i EPA a trójglicerydy 2 g z informacją o nieprzekraczaniu 5 g przy suplementach, wpis dodany rozporządzeniem (UE) nr 536/2013; EPA i DHA a serce 250 mg; dawne oświadczenie o monakolinie K skreślono w 2024 r.): eur-lex.europa.eu
- Rozporządzenie Komisji (WE) nr 983/2009, 2009, zezwolenia na oświadczenia zdrowotne odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby, Dziennik Urzędowy UE L 277, ze zmianami rozporządzeń (UE) nr 376/2010 i 686/2014 (brzmienie oświadczenia o sterolach roślinnych; warunki: 1,5 do 3 g dziennie, spadek 7 do 10 procent przy 1,5 do 2,4 g lub 10 do 12,5 procent przy 2,5 do 3 g w ciągu 2 do 3 tygodni, tylko dla tłuszczów do smarowania, produktów mlecznych, majonezu i sosów sałatkowych): eur-lex.europa.eu
- Ras R.T., Geleijnse J.M., Trautwein E.A., 2014, LDL-cholesterol-lowering effect of plant sterols and stanols across different dose ranges: a meta-analysis of randomised controlled studies, British Journal of Nutrition (124 badania; 0,6 do 3,3 g dziennie obniżało LDL średnio o 6 do 12 procent, efekt rośnie do około 3 g; autorzy z Unilever R&D; odczyt na podstawie abstraktu): doi.org
- Whitehead A., Beck E.J., Tosh S., Wolever T.M., 2014, Cholesterol-lowering effects of oat β-glucan: a meta-analysis of randomized controlled trials, American Journal of Clinical Nutrition (28 badań; co najmniej 3 g beta-glukanu owsianego dziennie przez 2 do 12 tygodni obniżało LDL o 0,25 mmol/l; bez wpływu na HDL i trójglicerydy; odczyt na podstawie abstraktu): doi.org
- Jovanovski E., Yashpal S., Komishon A. i wsp., 2018, Effect of psyllium (Plantago ovata) fiber on LDL cholesterol and alternative lipid targets, non-HDL cholesterol and apolipoprotein B: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials, American Journal of Clinical Nutrition (28 badań, 1 924 osoby, co najmniej 3 tygodnie; mediana około 10,2 g psyllium obniżała LDL o 0,33 mmol/l; odczyt na podstawie abstraktu): doi.org
- Hughes J., Grafenauer S., 2021, Oat and Barley in the Food Supply and Use of Beta Glucan Health Claims, Nutrients (zawartość beta-glukanu: owies 6 do 8 procent, jęczmień 4 do 10 procent zależnie od odmiany): doi.org
- EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources added to Food (ANS), 2018, Scientific opinion on the safety of monacolins in red yeast rice, EFSA Journal (monakolina K w formie laktonu identyczna z lowastatyną; istotne obawy o bezpieczeństwo przy 10 mg dziennie; pojedyncze ciężkie przypadki od 3 mg dziennie, w tym rabdomioliza i uszkodzenie wątroby; nie ustalono bezpiecznego spożycia; odczyt na podstawie abstraktu): doi.org
- Rozporządzenie Komisji (UE) 2022/860, 2022, zmieniające załącznik III do rozporządzenia (WE) nr 1925/2006 w odniesieniu do monakolin ze sfermentowanego czerwonego ryżu, Dziennik Urzędowy UE (porcja dzienna poniżej 3 mg monakolin; cztery obowiązkowe ostrzeżenia; brzmienie za komunikatem PSSE w Policach, odczyt 30.09.2026): eur-lex.europa.eu
- Blais J.E., Huang X., Zhao J.V., 2023, Overall and Sex-Specific Effect of Berberine for the Treatment of Dyslipidemia in Adults: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Placebo-Controlled Trials, Drugs (18 badań, 1 788 osób, głównie Chiny i Hongkong, 4 do 24 tygodni; LDL o 0,46 mmol/l niżej; działania żołądkowo-jelitowe 2 do 23 procent wobec 2 do 15 procent przy placebo; odczyt na podstawie abstraktu): doi.org
- European Food Safety Authority, NDA Panel, 2026, Draft scientific opinion on the safety of plant preparations containing berberine (projekt przyjęty 29.01.2026, konsultacje publiczne PC-1841 do 10.07.2026; brak możliwości ustalenia bezpiecznego poziomu spożycia; opinia końcowa nieopublikowana na 30.09.2026): connect.efsa.europa.eu
- HPS3/TIMI55-REVEAL Collaborative Group, Bowman L., Hopewell J.C. i wsp., 2017, Effects of Anacetrapib in Patients with Atherosclerotic Vascular Disease, New England Journal of Medicine (30 449 osób na intensywnej statynie, mediana 4,1 roku; główne incydenty wieńcowe 10,8 wobec 11,8 procent, RR 0,91; HDL wyższy o 43 mg/dl, nie-HDL niższy o 17 mg/dl; finansowanie Merck i inni; odczyt na podstawie abstraktu): doi.org
- Ho H.V.T., Jovanovski E., Zurbau A. i wsp., 2017, A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials of the effect of konjac glucomannan, a viscous soluble fiber, on LDL cholesterol and the new lipid targets non-HDL cholesterol and apolipoprotein B, American Journal of Clinical Nutrition (12 badań, 370 osób, 8 z dorosłymi i 4 z dziećmi, co najmniej 3 tygodnie; LDL niższy o 0,35 mmol/l, nie-HDL o 0,32 mmol/l; około 3 g dziennie odpowiada spadkowi LDL o około 10 procent; odczyt na podstawie abstraktu): doi.org
- Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/2041 z 29 lipca 2024 r. zmieniające rozporządzenie (UE) nr 432/2012 w odniesieniu do oświadczenia zdrowotnego dotyczącego monakoliny K z fermentowanego czerwonego ryżu, Dziennik Urzędowy UE (skreślenie z wykazu pozycji dotyczącej fermentowanego czerwonego ryżu): eur-lex.europa.eu
- EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA), 2025, Scientific Opinion on additional scientific data related to the safety of monacolins from red yeast rice submitted pursuant to Article 8(4) of Regulation (EC) No 1925/2006, EFSA Journal (dane z okresu nadzoru unijnego; podtrzymane obawy o ciężkie działania niepożądane na mięśnie i wątrobę przy 3 mg dziennie; dane nie pozwalają potwierdzić bezpieczeństwa dawek poniżej 3 mg dziennie; odczyt na podstawie abstraktu): doi.org
- EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA), 2012, Scientific Opinion on the Tolerable Upper Intake Level of eicosapentaenoic acid (EPA), docosahexaenoic acid (DHA) and docosapentaenoic acid (DPA), EFSA Journal (górnego limitu nie ustalono; suplementacja EPA i DHA do 5 g dziennie bez obaw u dorosłych; 2 do 6 g EPA i DHA lub 2 do 4 g DHA dziennie podnosi LDL o około 3 procent, EPA do 4 g dziennie bez istotnego wpływu; odczyt na podstawie abstraktu): doi.org
- Gencer B., Djousse L., Al-Ramady O.T. i wsp., 2021, Effect of Long-Term Marine Omega-3 Fatty Acids Supplementation on the Risk of Atrial Fibrillation in Randomized Controlled Trials of Cardiovascular Outcomes: A Systematic Review and Meta-Analysis, Circulation (7 badań, 81 210 osób, średnio 65 lat, 4,9 roku; migotanie przedsionków HR 1,25; przy dawkach powyżej 1 g dziennie HR 1,49, do 1 g HR 1,12): doi.org
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011, 2011, załącznik III pkt 5.1 (ze zmianą rozporządzeniem delegowanym (UE) nr 78/2014), Dziennik Urzędowy UE (obowiązkowe informacje na etykiecie żywności z dodatkiem steroli i stanoli roślinnych: nie dla osób, które nie muszą kontrolować cholesterolu; przy lekach obniżających cholesterol pod nadzorem lekarza; może nie być odpowiednia dla kobiet w ciąży, karmiących i dzieci poniżej 5 lat; unikać ponad 3 g dodanych steroli lub stanoli dziennie): eur-lex.europa.eu
Świat Supli: sklep z suplementami diety z Białegostoku, działamy od 2005 r.
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
