Co wypłukuje żelazo z organizmu? Kawa, herbata, alkohol i inne przyczyny

Żelazo nie wypłukuje się z organizmu w dosłownym sensie: organizm nie ma regulowanego mechanizmu wydalania nadmiaru żelaza, choć codziennie traci jego niewielkie ilości, a potoczne wypłukiwanie oznacza zwykle słabsze wchłanianie albo utratę krwi [1]. Wchłanianie zmniejszają kawa, herbata, wapń i nabiał, fityniany oraz leki hamujące kwas żołądkowy, a żelazo tracimy głównie z krwią: przy obfitych miesiączkach, krwawieniach z przewodu pokarmowego i częstym oddawaniu krwi [2][3]. Niedobór może też wynikać ze zbyt małej ilości żelaza w diecie albo z większego zapotrzebowania, np. w ciąży [2][3]. Alkohol w przeczytanych przez nas badaniach nie wypłukuje żelaza, a przy dużym spożyciu raczej sprzyja jego nadmiarowi, choć anemia u osób nadużywających alkoholu ma inne przyczyny [4][5].

Spis treści

• 1. Czy żelazo naprawdę się wypłukuje?
• 2. Czy kawa wypłukuje żelazo?
  • 2.1. Herbata, kakao i herbatki ziołowe
  • 2.2. Czy energetyki i cola wypłukują żelazo?
  • 2.3. Napoje a wchłanianie żelaza: zestawienie badań
• 3. Jakie produkty i leki zmniejszają wchłanianie żelaza?
  • 3.1. Wapń i nabiał
  • 3.2. Fityniany i dieta roślinna
  • 3.3. Leki na zgagę i nadkwasotę
• 4. Utrata żelaza: miesiączki, krwawienia, krwiodawstwo i sport
• 5. Czy alkohol wypłukuje żelazo?
  • 5.1. Co pokazały badania: alkohol a poziom żelaza
  • 5.2. Anemia a alkohol: skąd niska hemoglobina u osób pijących
  • 5.3. Piwo i czerwone wino a żelazo
  • 5.4. Alkohol a przyjmowanie żelaza
• 6. Jak ograniczyć utratę i słabsze wchłanianie żelaza?
• 7. Żelazo w sklepie Świat Supli
  • 7.1. Świat Supli Żelazo Chelat Forte 60 kaps.
• 8. Kiedy najpierw porozmawiać z lekarzem
• 9. Najczęstsze pytania
  • 9.1. Czy kawa wypłukuje żelazo z organizmu?
  • 9.2. Czy alkohol wypłukuje żelazo?
  • 9.3. Czy piwo wypłukuje żelazo?
  • 9.4. Czy energetyki wypłukują żelazo?
  • 9.5. Czy przy anemii lub w trakcie suplementacji żelaza można pić alkohol?
  • 9.6. Czy czerwone wino pomaga na anemię?
• 10. Podsumowanie
• 11. Źródła

1. Czy żelazo naprawdę się wypłukuje?

Nie, żelazo nie wypłukuje się w dosłownym sensie: na co dzień tracimy tylko niewielkie jego ilości z moczem, kałem, potem i złuszczonym naskórkiem [2]. Ilością żelaza w organizmie steruje hormon hepcydyna, wytwarzany w wątrobie. Gdy zapasy żelaza są duże, hepcydyny jest więcej i jelito wchłania mniej. Gdy zapasy maleją, hepcydyny ubywa i wchłanianie rośnie [2][1]. Większe straty żelaza mają kobiety miesiączkujące, bo tracą krew [2]. Słowo wypłukiwanie łączy więc zwykle dwie różne sprawy: słabsze wchłanianie żelaza z jedzenia lub suplementu oraz rzeczywistą utratę żelaza razem z krwią.

Warto znać skalę. NIH ODS zaznacza, że w typowej diecie zachodniej działanie czynników wzmacniających i hamujących wchłanianie żelaza jest osłabione i u większości osób ma niewielki wpływ na jego zapasy [2]. Kawa do śniadania rzadko jest więc jedyną przyczyną niedoboru. Ma większe znaczenie u osób z niskimi zapasami, na diecie roślinnej i u tych, którzy przyjmują preparat z żelazem. Jak żelazo jest wchłaniane, magazynowane i badane, opisujemy szerzej w artykule żelazo w organizmie.

Czynnik	Co robi z żelazem	Sekcja
Kawa, herbata, kakao, herbatki ziołowe	zmniejszają wchłanianie żelaza z posiłku lub suplementu wypitego w tym samym czasie	2
Energetyki, cola	nie znaleźliśmy badań energetyków; przy coli bez istotnej różnicy we wbudowaniu żelaza w krwinki	2.2
Wapń, nabiał, fityniany, leki na zgagę	zmniejszają wchłanianie	3
Miesiączki, krwawienia, oddawanie krwi	powodują rzeczywistą utratę żelaza	4
Alkohol	raczej zwiększa wchłanianie i zapasy; przy nadużywaniu sprzyja anemii z innych przyczyn	5

Jeśli chcesz porównać dostępne formy preparatów, zobacz suplementy z żelazem. Nie zaczynaj jednak suplementacji samodzielnie na podstawie objawów: żelazo stosuje się przy potwierdzonym niedoborze albo profilaktycznie, jeśli zaleci je lekarz.

2. Czy kawa wypłukuje żelazo?

Kawa nie usuwa żelaza, które już jest w organizmie. Zmniejsza natomiast wchłanianie żelaza z posiłku lub suplementu przyjętego w tym samym czasie. W badaniu Morcka i wsp. (1983) filiżanka kawy wypita do posiłku z hamburgerem zmniejszała wchłanianie żelaza o 39% [6]. Im mocniejsza kawa, tym silniejsze hamowanie: przy posiłku testowym wchłanianie spadało z 5,88% do 1,64% po kawie z ekspresu przelewowego, do 0,97% po kawie rozpuszczalnej i do 0,53% po kawie rozpuszczalnej o podwójnej mocy [6]. Podobny kierunek pokazali Hallberg i Rossander (1982): kawa do posiłku zmniejszała wchłanianie żelaza niehemowego, czyli obecnego m.in. w produktach roślinnych i żywności wzbogacanej, o 35% [7].

Przy suplemencie efekt był podobny. Von Siebenthal i wsp. (2023) podawali 34 kobietom z niskimi zapasami żelaza pojedyncze dawki 100 mg żelaza dwuwartościowego. Kawa wypita razem z dawką zmniejszała wchłanianie o 54%, a śniadanie z kawą i sokiem pomarańczowym o 66% [8]. Wynik dotyczy badanej dawki i warunków, a nie każdego preparatu.

Liczy się też pora. W badaniu Morcka i wsp. kawa wypita godzinę przed posiłkiem nie zmniejszała wchłaniania żelaza. Kawa wypita godzinę po posiłku hamowała je jednak tak samo jak kawa pita do jedzenia [6]. Badanie nie sprawdzało innych odstępów, więc godzina po posiłku to za mało, a nie wiadomo dokładnie, jaki odstęp wystarcza. Przy siarczanie żelaza NHS radzi zachować 2 godziny odstępu od kawy i herbaty [9]; przy innych preparatach kieruj się instrukcją konkretnego produktu. Szczegóły układania dawki w ciągu dnia opisujemy w artykule kiedy brać żelazo.

2.1. Herbata, kakao i herbatki ziołowe

Herbata hamuje wchłanianie żelaza silniej niż kawa. U Morcka i wsp. herbata do posiłku zmniejszała je o 64% [6], a u Hallberga i Rossander o 62% [7]. Hurrell i wsp. (1999) wykazali, że hamowanie zależy od ilości polifenoli w napoju. Napoje z 20–50 mg polifenoli na porcję zmniejszały wchłanianie żelaza z posiłku o 50–70%, a te ze 100–400 mg o 60–90%. Czarna herbata obniżała je o 79–94%, mięta o 84%, kakao o 71%, a rumianek o 47%. Dodatek mleka do kawy lub herbaty niewiele zmieniał [10].

Odstęp częściowo pomaga. Ahmad Fuzi i wsp. (2017) badali 12 zdrowych kobiet: herbata wypita godzinę po posiłku hamowała wchłanianie żelaza mniej więcej o połowę słabiej niż herbata wypita do posiłku [11]. To małe badanie z żelazem z owsianki, a nie z tabletki.

2.2. Czy energetyki i cola wypłukują żelazo?

Nie znaleźliśmy badania, które mierzyłoby wchłanianie albo poziom żelaza u osób pijących napoje energetyczne. Nie da się więc uczciwie powiedzieć ani że energetyki wypłukują żelazo, ani że są dla niego obojętne. Najbliższe przeczytane dane dotyczą coli. W badaniu Collings i wsp. (2011) 16 kobiet jadło wegetariańską pizzę popijaną colą, colą dietetyczną albo wodą, a odsetek znakowanego żelaza wbudowanego w krwinki czerwone wyniósł odpowiednio 9,9%, 9,4% i 9,6%; nie stwierdzono istotnych różnic między napojami [12]. Hallberg i Rossander opisali przy coli nieznaczny wzrost wchłaniania [7]. Hamujące działanie kawy i herbaty autorzy badań wiążą z polifenolami [10][13], a nie z samym faktem, że napój pobudza.

2.3. Napoje a wchłanianie żelaza: zestawienie badań

Tabela zbiera wyniki opisanych wyżej badań. Liczby dotyczą konkretnych posiłków, dawek i grup osób, więc nie należy ich porównywać wprost ani przenosić na każdy posiłek czy suplement.

Napój	Warunki badania	Wynik i punkt odniesienia	Źródło
Kawa (filiżanka)	posiłek z hamburgerem, osoby z prawidłowymi zapasami	wchłanianie −39% względem posiłku bez kawy	[6]
Kawa	posiłek z hamburgerem, fasolką i puree	wchłanianie −35% względem posiłku popijanego wodą	[7]
Kawa	dawka 100 mg żelaza z preparatu, 34 kobiety z niskimi zapasami	wchłanianie −54% względem dawki popitej wodą	[8]
Herbata	posiłek z hamburgerem	wchłanianie −64% i −62% względem posiłku bez herbaty (dwa badania)	[6][7]
Czarna herbata	posiłek z pieczywa	wchłanianie od −79% do −94% względem posiłku z wodą	[10]
Mięta, kakao, rumianek	posiłek z pieczywa	wchłanianie −84%, −71% i −47% względem posiłku z wodą	[10]
Cola	wegetariańska pizza, 16 kobiet	wbudowanie znakowanego żelaza w krwinki 9,9% z colą i 9,6% z wodą; bez istotnej różnicy	[12]
Piwo	posiłek z hamburgerem	bez istotnego wpływu względem posiłku popijanego wodą	[7]
Wino białe i czerwone	posiłki testowe, 33 osoby	z białym winem 2–3 razy więcej wchłoniętego żelaza niż z czerwonym (porównanie dwóch win, nie z wodą)	[14]
Napoje energetyczne	brak pomiaru	nie znaleźliśmy badań	–

3. Jakie produkty i leki zmniejszają wchłanianie żelaza?

Wchłanianie żelaza zmniejszają przede wszystkim wapń i nabiał, fityniany z produktów zbożowych i roślin strączkowych, jeśli trafiają do żołądka razem ze źródłem żelaza. Leki zmniejszające kwaśność żołądka, takie jak IPP, również mogą ograniczać wchłanianie żelaza; w ich przypadku sam odstęp czasowy nie gwarantuje usunięcia tego wpływu. Tak należy rozumieć pytanie, jakie produkty wypłukują żelazo z organizmu. Brytyjskie wytyczne gastroenterologiczne wymieniają wśród czynników wiążących żelazo herbatę, kawę, wapń, flawonoidy, szczawiany i fityniany [3].

3.1. Wapń i nabiał

W badaniu Hallberga i wsp. (1991) 165 mg wapnia z mleka lub sera dodane do posiłku zmniejszało wchłanianie żelaza o 50–60% [15]. To efekt pojedynczego posiłku. W metaanalizie Abioye i wsp. (2021) wapń obniżał wchłanianie w krótkich badaniach średnio o 5,57 punktu procentowego, ale w badaniach dłuższych nie obniżał hemoglobiny [16]. NIH ODS sugeruje, żeby osobne suplementy wapnia i żelaza przyjmować o różnych porach dnia [2]. Jak łączyć żelazo z wapniem, magnezem i lekami na zgagę, wyjaśniamy w tekście żelazo i magnez: czy można brać je razem.

3.2. Fityniany i dieta roślinna

Fityniany z produktów zbożowych i fasoli oraz niektóre polifenole zmniejszają wchłanianie żelaza niehemowego, czyli tego z roślin i żywności wzbogacanej. Witamina C, mięso, drób i owoce morza je zwiększają. Z diety mieszanej organizm wykorzystuje ok. 14–18% żelaza, a z wegetariańskiej 5–12% [2]. Dlatego do roślinnych źródeł żelaza warto dodawać warzywa lub owoce z witaminą C, a kawę i herbatę pić między posiłkami. Więcej o różnicach między oboma rodzajami żelaza piszemy w artykule o żelazie hemowym i niehemowym.

3.3. Leki na zgagę i nadkwasotę

Kwas żołądkowy ułatwia wchłanianie żelaza niehemowego, dlatego inhibitory pompy protonowej (IPP), np. omeprazol, mogą je zmniejszać [2]. W dużym badaniu kliniczno-kontrolnym Lam i wsp. (2017) przyjmowanie IPP przez co najmniej 2 lata wiązało się z ok. 2,5 razy większą szansą rozpoznania niedoboru żelaza (OR 2,49) [17]. To związek obserwacyjny, a nie dowód, że lek sam wywołał niedobór. Nie odstawiaj leku samodzielnie. Jeśli długo przyjmujesz IPP i masz objawy niedoboru, poproś lekarza o badania.

4. Utrata żelaza: miesiączki, krwawienia, krwiodawstwo i sport

Rzeczywistą utratę żelaza powoduje przede wszystkim utrata krwi: obfite miesiączki, krwawienia z przewodu pokarmowego i częste oddawanie krwi. Wytyczne BSG podają, że u kobiet przed menopauzą najczęstszą przyczyną niedokrwistości z niedoboru żelaza jest utrata krwi miesiączkowej. U mężczyzn i kobiet po menopauzie często chodzi o przewlekłe krwawienie z przewodu pokarmowego, które może być pierwszym objawem nowotworu. Wśród innych przyczyn wytyczne wymieniają celiakię, oddawanie krwi, leki przeciwzapalne z grupy NLPZ, długotrwałe IPP i zakażenie H. pylori [3].

• Obfite miesiączki: według NIH ODS dotyczą co najmniej 10% miesiączkujących kobiet, a ograniczone dane wskazują, że odpowiadają za ok. 33–41% przypadków niedokrwistości z niedoboru żelaza u kobiet w wieku rozrodczym [2]. Więcej w artykule o obfitych miesiączkach i niskiej ferrytynie.
• Krwiodawstwo: ok. 25–35% regularnych dawców krwi rozwija niedobór żelaza. Mężczyźni po co najmniej 3 i kobiety po co najmniej 2 donacjach krwi pełnej w ciągu roku mieli ponad 5 razy większą szansę wyczerpania zapasów niż osoby oddające krew pierwszy raz [2]. Zobacz też tekst oddawanie krwi a ferrytyna.
• Sport: według przeglądu Sim i wsp. (2019) niedobór żelaza stwierdzano u ok. 15–35% sportsmenek i 5–11% sportowców w badanych grupach, zwłaszcza w dyscyplinach wytrzymałościowych. Autorzy wskazują m.in. na wzrost hepcydyny po wysiłku [18]. Przykład z praktyki treningowej opisujemy w tekście o niskiej ferrytynie u biegacza.

Jeśli niedobór wraca mimo uzupełniania, przyczyną jest często trwająca utrata krwi. Samo zwiększanie dawki nie usuwa przyczyny utraty żelaza. Lekarz powinien ustalić źródło krwawienia i równolegle dobrać leczenie niedoboru [3].

5. Czy alkohol wypłukuje żelazo?

Nie. W przeczytanych przez nas źródłach alkohol raczej zwiększa wchłanianie i zapasy żelaza, niż je wypłukuje. Nie jest to jednak zaleta: przy nadużywaniu alkoholu rośnie ryzyko nadmiaru żelaza, a jednocześnie pojawiają się inne przyczyny anemii [4][1][5].

5.1. Co pokazały badania: alkohol a poziom żelaza

Ioannou i wsp. (2004) przeanalizowali dane dorosłych Amerykanów z badania NHANES III. Alkohol liczono w porcjach (drinkach) według definicji badania; abstrakt nie podaje ich wielkości w gramach. U osób pijących więcej niż 2 porcje dziennie wszystkie markery nadmiaru żelaza (wysokie wysycenie transferyny i ferrytyna) występowały istotnie częściej niż u niepijących. Picie alkoholu w jakiejkolwiek ilości wiązało się z o 40% mniejszym ryzykiem niedokrwistości z niedoboru żelaza [4]. To badanie obserwacyjne: pokazuje związek, a nie to, że alkohol chroni przed anemią. Nie jest to powód, żeby pić.

Podobny kierunek opisuje przegląd Milmana (2021): w badaniach populacyjnych im więcej alkoholu, tym wyższa ferrytyna, czyli białko magazynujące żelazo [13]. Harrison-Findik (2007) tłumaczy to działaniem na hepcydynę. W badaniach na komórkach wątroby i u myszy alkohol obniżał wytwarzanie hepcydyny, a w dwunastnicy przybywało białek transportujących żelazo. Autorka cytuje też obserwację dwukrotnie większego wchłaniania żelaza u osób przewlekle pijących [1]. Mechanizm opisano głównie w badaniach na zwierzętach, więc u ludzi pozostaje prawdopodobnym wyjaśnieniem, a nie pewnikiem. Alkohol nasila też przebieg hemochromatozy, czyli genetycznej choroby z nadmiarem żelaza [1][13].

5.2. Anemia a alkohol: skąd niska hemoglobina u osób pijących

Czy alkohol obniża hemoglobinę? Przy długotrwałym nadużywaniu może, ale zwykle nie przez wypłukiwanie żelaza. Przegląd Ballarda (1997) wymienia kilka mechanizmów, dotyczących głównie osób z ciężkim alkoholizmem [5]:

• toksyczne działanie alkoholu na szpik, zależne od dawki; zmiany zwykle cofają się po odstawieniu alkoholu;
• niedobór kwasu foliowego z ubogiej diety, który daje niedokrwistość megaloblastyczną; megaloblasty stwierdzano u do jednej trzeciej alkoholików z anemią;
• zaburzone wbudowywanie żelaza w hemoglobinę (niedokrwistość syderoblastyczna); syderoblasty pierścieniowe ma ok. jedna trzecia osób z ciężkim alkoholizmem;
• utrata krwi, najczęściej z przewodu pokarmowego, która może prowadzić do niedoboru żelaza.

U ok. 50–60% osób przewlekle pijących nadmiernie krwinki czerwone są powiększone (podwyższone MCV) [5]. NIH ODS wymienia osoby z zaburzeniem związanym z używaniem alkoholu wśród grup ryzyka niedoboru folianów [19]. Niska hemoglobina u osoby pijącej wymaga więc badań i ustalenia przyczyny. Samo żelazo może nie pomóc, a przy nadmiarze żelaza może zaszkodzić. Rodzaje anemii i ich badanie omawiamy w artykule anemia: objawy, rodzaje, badania.

5.3. Piwo i czerwone wino a żelazo

Piwo nie wypłukuje żelaza. W badaniu Hallberga i Rossander (1982) piwo wypite do posiłku nie miało istotnego wpływu na wchłanianie żelaza. Czysty alkohol i wino nieznacznie zwiększały odsetek wchłoniętego żelaza, a wino bogate w żelazo zwiększało jego wchłoniętą ilość trzykrotnie [7]. W przeczytanych źródłach nie znaleźliśmy wiarygodnej liczby, ile żelaza zawiera piwo, więc jej nie podajemy.

Czerwone wino a żelazo to osobne pytanie. Cook i wsp. (1995) wykazali u 33 osób, że z posiłkiem popijanym białym winem wchłania się 2–3 razy więcej żelaza niż z czerwonym, które zawierało ok. 10 razy więcej polifenoli. Autorzy uznali jednak, że ten efekt raczej nie zmienia istotnie bilansu żelaza [14]. Według przeglądu Milmana wino zawiera średnio ok. 3 mg żelaza w litrze białego i ok. 5 mg w litrze czerwonego [13]. Czerwone wino nie jest sposobem na anemię: żadne z przeczytanych źródeł go nie zaleca, a przy nadużywaniu alkoholu rośnie ryzyko opisanych wyżej zaburzeń krwi [5].

5.4. Alkohol a przyjmowanie żelaza

NHS w informacji o siarczanie żelaza podaje, że w trakcie jego przyjmowania można pić alkohol [9]. Nie oznacza to, że alkohol nie ma znaczenia przy anemii: jeśli jej przyczyną są krwawienia z przewodu pokarmowego, choroba wątroby albo niedobór folianów, alkohol może utrudniać leczenie [5]. Nie przeczytaliśmy zaleceń dotyczących alkoholu po dożylnym wlewie żelaza. O to zapytaj lekarza, który zlecił wlew.

6. Jak ograniczyć utratę i słabsze wchłanianie żelaza?

Najwięcej daje różnorodna dieta, picie kawy i herbaty między posiłkami oraz znalezienie przyczyny utraty krwi, jeśli niedobór wraca. Konkretne kroki:

• Jedz różnorodnie: mięso, ryby i owoce morza dostarczają żelaza hemowego, a rośliny strączkowe, orzechy i produkty pełnoziarniste niehemowego; do posiłków roślinnych dodawaj warzywa lub owoce z witaminą C [2].
• Kawę i herbatę pij między posiłkami, a nie do dania bogatego w żelazo [6][10].
• Jeśli przyjmujesz siarczan żelaza, NHS radzi zachować 2 godziny odstępu od kawy, herbaty, jajek i nabiału [9]; przy innych preparatach stosuj instrukcję konkretnego produktu. Suplement wapnia bierz o innej porze niż żelazo [2].
• Szukaj przyczyny utraty krwi, zwłaszcza przy obfitych miesiączkach, u mężczyzn i u kobiet po menopauzie; badaj się też w kierunku chorób, które zaburzają wchłanianie, np. celiakii [3].
• Nie traktuj alkoholu, piwa ani czerwonego wina jako sposobu na uzupełnienie żelaza [4][5].

Jak przygotować się do badania żelaza i ferrytyny, opisujemy w artykule badanie żelaza i ferrytyny.

7. Żelazo w sklepie Świat Supli

Preparaty z żelazem znajdziesz w sklepie Świat Supli w kategorii Żelazo. Jeśli badanie krwi potwierdziło niedobór albo lekarz zalecił żelazo i wybierasz preparat, poniżej przykład z marki Świat Supli. Szerszy wybór znajdziesz w rankingu suplementów z żelazem.

Sklep Świat Supli → Witaminy i Zdrowie → Minerały → Żelazo → Świat Supli Żelazo Chelat Forte 60 kaps.

8. Kiedy najpierw porozmawiać z lekarzem

Z lekarzem warto porozmawiać przed rozpoczęciem suplementacji, bo niedobór żelaza potwierdza badanie krwi, zwykle morfologia z ferrytyną, a nie same objawy, takie jak zmęczenie. Niedobór może występować jeszcze bez anemii, a ferrytyna jako białko ostrej fazy przy stanie zapalnym może wyglądać na prawidłową mimo małych zapasów [3]. Porozmawiaj z lekarzem, jeśli:

• jesteś w ciąży lub karmisz piersią, a także przed podaniem żelaza osobie niepełnoletniej;
• jesteś mężczyzną albo kobietą po menopauzie i masz niedobór żelaza: wytyczne zalecają szukanie krwawienia z przewodu pokarmowego [3];
• masz obfite miesiączki albo niedobór wraca mimo uzupełniania;
• chorujesz przewlekle, zwłaszcza na choroby wątroby, jelit lub nerek, albo stale przyjmujesz leki, np. IPP;
• regularnie pijesz dużo alkoholu, a morfologia wykazała nieprawidłowości: przyczyną mogą być niedobór folianów, krwawienie lub choroba wątroby [5];
• masz rozpoznaną hemochromatozę albo podwyższoną ferrytynę: wtedy nie przyjmuj żelaza na własną rękę.

10. Podsumowanie

• Żelazo nie wypłukuje się z organizmu: jego poziom obniża słabsze wchłanianie, utrata krwi, a także zbyt mała podaż lub większe zapotrzebowanie.
• Kawa i herbata zmniejszają wchłanianie żelaza z posiłku lub suplementu wypitego w tym samym czasie; pij je między posiłkami, a przy suplemencie trzymaj się odstępu z instrukcji preparatu (NHS przy siarczanie żelaza podaje 2 godziny).
• Wchłanianie zmniejszają też wapń i nabiał, fityniany oraz długotrwale stosowane leki hamujące kwas żołądkowy.
• Ważną przyczyną niedoboru jest utrata krwi: obfite miesiączki, krwawienia z przewodu pokarmowego, częste oddawanie krwi.
• Alkohol raczej zwiększa zapasy żelaza, a anemia u osób pijących dużo ma inne przyczyny; piwo ani czerwone wino nie są sposobem na niedobór.
• Nie znaleźliśmy badań, które pozwalałyby ocenić wpływ energetyków na żelazo.
• Niedobór potwierdza badanie krwi; preparat z żelazem stosuje się przy potwierdzonym niedoborze albo profilaktycznie na zalecenie lekarza.