Skala Marsha w celiakii: co oznacza Marsh 1, 2 i 3a-3c i co mówią wytyczne?

Skala Marsha opisuje biopsję dwunastnicy: Marsh 0 to prawidłowa błona śluzowa, 1 naciek limfocytów, 2 dodatkowo przerost krypt, a 3a, 3b i 3c to częściowy, prawie całkowity i całkowity zanik kosmków [1]. Przy dodatnich przeciwciałach celiakię potwierdza zanik kosmków, a według ESsCD także Marsh 2, więc zanik kosmków nie jest warunkiem każdego rozpoznania; Marsh 1 przy ujemnych przeciwciałach czyni celiakię mało prawdopodobną [2] [1]. Wytyczne ACG i ESsCD zalecają po rozpoznaniu dożywotnią dietę bezglutenową i kontrolę przeciwciał, ESsCD także badanie żelaza, folianów, B12 i witaminy D przy rozpoznaniu, a suplement przy wykazanym niedoborze [2] [3].

Preparaty z tej grupy przejrzysz w kategorii witamina D w sklepie Świat Supli.

Aktualizacja 7.10.2026: nowy tekst: skala Marsha w celiakii, wytyczne ACG i ESsCD, niedobory po rozpoznaniu, nowe źródła i zdjęcia.

Tabela zestawia stopnie skali Marsha w wersji z podziałem stopnia 3, używanej przez patologów, z uproszczoną klasyfikacją Corazzy i Villanacciego, którą część pracowni wpisuje obok [1] [4]. Sam stopień nie jest rozpoznaniem: decyzję podejmuje lekarz razem z wynikiem przeciwciał.

Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.

Skala Marsha w celiakii: co oznacza każdy stopień

Stopień	Co widzi patolog	Corazza	Co to zwykle znaczy
Marsh 0	Prawidłowa błona śluzowa	brak zmian	Przy dodatnich przeciwciałach możliwa potencjalna celiakia [1]
Marsh 1	Co najmniej 25 limfocytów śródnabłonkowych na 100 komórek nabłonka, kosmki prawidłowe	A	Obraz nieswoisty; przy ujemnych przeciwciałach celiakia mało prawdopodobna [1]
Marsh 2	Naciek limfocytów i przerost krypt, bez zaniku kosmków	A	Według ESsCD z dodatnimi swoistymi przeciwciałami, zwłaszcza o wysokim mianie, może potwierdzać celiakię; przy niskim mianie tTG-IgA wymaga ostrożnej oceny i obserwacji u specjalisty [1]
Marsh 3a	Częściowy zanik kosmków	B1	Typowy obraz celiakii przy dodatnich przeciwciałach [1]
Marsh 3b	Prawie całkowity (subtotalny) zanik kosmków	B1	Jak 3a; podstopień nie zmienia leczenia [1]
Marsh 3c	Całkowity zanik kosmków, płaska błona śluzowa	B2	Większe ryzyko niepełnego wygojenia, dokładniejsza kontrola [1]

Spis treści

1. Celiakia: czym jest i jak się objawia?

Celiakia to trwała, immunologiczna reakcja na gluten z pszenicy, jęczmienia i żyta, która uszkadza błonę śluzową jelita cienkiego i daje objawy w wielu narządach, nie tylko w brzuchu [2]. Do badania kierują między innymi przewlekła biegunka, tłuszczowe stolce, chudnięcie bez przyczyny, wzdęcia po jedzeniu, nawracający ból brzucha i przewlekły niedobór żelaza [1]. Poza jelitami choroba może się ujawnić osteoporozą, neuropatią, depresją albo niepłodnością [5]. Niedobór żelaza potwierdzony w badaniach uzupełnia się zwykle preparatem doustnym; dostępne formy porównasz w kategorii żelazo w sklepie Świat Supli.

Jeśli dopiero podejrzewasz problem z glutenem, przeczytaj, jakie badania zrobić przy podejrzeniu nietolerancji glutenu albo celiakii. Ten tekst jest dla osób z wynikiem biopsji albo świeżym rozpoznaniem.

2. Skala Marsha: co oznacza każdy stopień wyniku biopsji?

Michael Marsh opisał w 1992 roku etapy uszkodzenia jelita cienkiego przez gluten [6], a Oberhuber i wsp. w 1999 roku zaproponowali na tej podstawie standardowy opis biopsji [7]; w zmodyfikowanej wersji stopień 3 dzieli się na 3a, 3b i 3c [1]. Według wytycznych European Society for the Study of Coeliac Disease (ESsCD) z 2025 roku ta zmodyfikowana skala pozostaje standardem opisu, a wynik zawsze trzeba czytać razem z badaniem krwi [1].

2.1. Marsh 0 i Marsh 1: co oznacza naciek limfocytów?

Marsh 1 oznacza, że w nabłonku dwunastnicy jest co najmniej 25 limfocytów na 100 komórek nabłonka, a kosmki mają prawidłową budowę [1]. Według przytoczonych w ESsCD badań taki obraz stwierdzano w 1,3-6 procent biopsji jelita cienkiego i ma on wiele przyczyn: poza celiakią także nadwrażliwość na pszenicę niezwiązaną z celiakią, alergię na pszenicę, zakażenie Helicobacter pylori i reakcję na leki, rzadziej nieswoiste zapalenia jelit, choroby autoimmunologiczne i niedobory odporności [1]. W ośrodku referencyjnym, na który powołują się wytyczne American College of Gastroenterology (ACG), wśród 56 dzieci z samym naciekiem limfocytów i bez wcześniejszego rozpoznania celiakię stwierdzono tylko u 9 procent [2].

Gdy przeciwciała są ujemne, ESsCD uznaje celiakię przy Marsh 1 za mało prawdopodobną i zaleca szukać innej przyczyny [1]. Gdy przeciwciała są dodatnie, a kosmki prawidłowe (Marsh 0 albo 1), mówi się o potencjalnej celiakii: w zebranych badaniach u 33 procent takich osób pozostających na diecie z glutenem rozwinął się później zanik kosmków, a u kolejnych 33 procent przeciwciała wróciły do normy [1]. Dlatego Marsh 1 nie jest powodem do samodzielnego odstawienia glutenu, tylko do rozmowy z gastroenterologiem o dalszej obserwacji.

2.2. Marsh 2: przerost krypt bez zaniku kosmków

W stopniu 2 do nacieku limfocytów dochodzi przerost krypt jelitowych, ale kosmki nadal są zachowane [2]. Wytyczne ACG piszą, że u osób z objawami, z Marsh 1 albo 2 i podwyższonymi przeciwciałami, zwłaszcza przeciwciałami przeciw endomysium (EMA), można rozważyć dietę bezglutenową [2]. Według ESsCD z 2025 roku Marsh 2 z dodatnimi swoistymi przeciwciałami, szczególnie o wysokim mianie, może potwierdzać celiakię, a połączenie niskiego miana tTG-IgA z Marsh 2 wymaga ostrożnej oceny i obserwacji u specjalisty [1].

2.3. Marsh 3a, 3b i 3c: zanik kosmków

Stopień 3 to zanik kosmków: 3a częściowy, 3b prawie całkowity, 3c całkowity [1]. Przy dodatnich przeciwciałach taki obraz potwierdza celiakię [2]. ESsCD podkreśla, że podział na 3a, 3b i 3c ma ograniczone znaczenie dla codziennego leczenia i rokowania: przy każdym z nich podstawą leczenia jest dieta bezglutenowa; pomaga natomiast ocenić aktywność choroby przy kontroli [1]. Osoby z wynikiem 3c częściej nie odzyskują w pełni prawidłowej błony śluzowej i mogą wymagać ściślejszej obserwacji [1].

Zanik kosmków przy ujemnych przeciwciałach to inna sytuacja. Mogą go wywołać zakażenia, na przykład lamblioza, leki, takie jak niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), olmesartan czy metotreksat, albo choroby rozrostowe jelita; ESsCD zaleca wtedy rozważyć skierowanie do ośrodka o najwyższym stopniu specjalizacji [1].

2.4. Klasyfikacja Corazzy: A, B1 i B2

Część patologów opisuje biopsję prostszą skalą Corazzy i Villanacciego: A to naciek limfocytów bez zaniku kosmków, B1 to zanik ze stosunkiem wysokości kosmków do głębokości krypt poniżej 3:1, a B2 to brak widocznych kosmków [4]. Gdy 6 patologów, bez danych klinicznych, dwukrotnie oceniło te same 60 preparatów, ich oceny w skali uproszczonej były bardziej zgodne: współczynnik kappa (miara zgodności ocen ponad przypadek) wynosił średnio 0,55 (zgodność umiarkowana) wobec 0,35 (zgodność dostateczna) dla skali Marsha i Oberhubera [4].

3. Diagnostyka celiakii krok po kroku: przeciwciała i biopsja

Pierwszym badaniem są przeciwciała w klasie immunoglobuliny A (IgA) przeciw transglutaminazie tkankowej (tTG-IgA) oznaczone razem z całkowitym IgA, wykonane na zwykłej diecie z glutenem [2]. Ujemny tTG-IgA przy prawidłowym całkowitym IgA zmniejsza prawdopodobieństwo celiakii, ale przy silnym podejrzeniu klinicznym lekarz może mimo to zlecić biopsję [2]. Przy podwyższonym wyniku dorosły zwykle trafia na gastroskopię z pobraniem wycinków: ESsCD zaleca co najmniej 4 wycinki z dalszej części dwunastnicy i 2 z opuszki, a ACG 4 z dalszej części i 1-2 z opuszki [1] [2]. Przy potwierdzonym całkowitym niedoborze IgA ESsCD zaleca przeciwciała w klasie IgG: IgG anty-TG2 (przeciw transglutaminazie tkankowej) albo IgG anty-DGP (przeciw deamidowanym peptydom gliadyny); ich ujemny wynik nie wyklucza celiakii, a przy objawach złego wchłaniania lekarz kieruje na gastroskopię z biopsją niezależnie od wyniku IgG [1].

Wyjątki od biopsji są wąskie. U dzieci wytyczne European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition (ESPGHAN) dopuszczają rozpoznanie bez biopsji, gdy tTG-IgA przekracza co najmniej 10-krotnie górną granicę normy, a przeciwciała EMA są dodatnie w drugiej próbce krwi, za zgodą rodziny [8]. ESsCD z 2025 roku warunkowo dopuszcza rozpoznanie bez biopsji u dorosłych poniżej 45 lat, gdy tTG-IgA przekracza co najmniej 10-krotnie górną granicę normy, z potwierdzeniem w drugiej próbce krwi i decyzją specjalisty, ale nie przy objawach alarmowych, takich jak krew w stolcu, kłopoty z połykaniem albo objawy niedrożności jelit [1].

Jeśli gluten został odstawiony przed badaniami, wyniki mogą wyjść fałszywie prawidłowe. ESsCD zaleca wtedy najpierw badanie genów HLA-DQ2 i HLA-DQ8 (antygenów zgodności tkankowej, od których zależy podatność na celiakię), bo wynik ujemny wyklucza celiakię; dodatni oznacza tylko podatność [1]. O prowokacji glutenowej decyduje gastroenterolog: omawia z pacjentem wskazania i możliwe wyniki, a u dorosłych ESsCD podaje schemat co najmniej 3 g glutenu dziennie przez 6 tygodni, przy czym większa dawka albo dłuższy czas zwiększają dokładność, jeśli są tolerowane; preferowanym zakończeniem jest biopsja [1]. To nie jest instrukcja samodzielnego testu: ujemny wynik po minimalnym okresie interpretuje lekarz, a przy silnych objawach po zjedzeniu glutenu prowokacja z biopsją może być niewskazana [2]. Poprawa samopoczucia po odstawieniu glutenu nie potwierdza celiakii [1].

4. Leczenie celiakii: co mówią wytyczne ACG i ESsCD?

Wytyczne ACG, które bywają opisywane jako wytyczne na 2024 rok, ukazały się w numerze ze stycznia 2023 roku; w 2024 roku opublikowano do nich erratum i streszczenie w JAMA [2] [9]. Wytyczne ESsCD z 2025 roku mają dwie części: część 1 o rozpoznaniu [1] i część 2 o leczeniu i kontroli, opublikowaną w marcu 2026 roku [3].

• Dieta: ścisła dieta bezglutenowa przez całe życie i stała opieka lekarska to obecne leczenie celiakii [2] [3]. Napis bezglutenowy oznacza w UE najwyżej 20 mg glutenu w kilogramie produktu [10].
• Dietetyk: wizyta u dietetyka znającego celiakię jest według ACG obowiązkowa po rozpoznaniu, a potem w razie potrzeby [2]; ESsCD 2025 przewiduje dietetyka także przy kontrolach [3].
• Owies: ACG zaleca owies bezglutenowy w diecie, z obserwacją, jak go tolerujesz, a ESsCD 2025 za bezpieczny uznaje tylko owies z certyfikatem bezglutenowym; zwykły owies bywa zanieczyszczony glutenem, a nieliczni chorzy reagują na białko owsa [2] [3] [10].
• Probiotyki: ACG nie odradza ich wprost, tylko stwierdza, że danych jest za mało, by zalecać je albo odradzać w leczeniu celiakii [2]; podobnie ocenia je ESsCD 2025 [3].
• Szczepienie: ACG proponuje szczepienie przeciw pneumokokom [2], a ESsCD 2025 zaleca je osobom z czynnościową niewydolnością śledziony, współistniejącą chorobą autoimmunologiczną albo celiakią oporną typu II oraz po 65. roku życia [3].
• Cel leczenia: ACG proponuje przyjąć za cel wygojenie błony śluzowej jelita, a nie tylko ustąpienie objawów i normalizację przeciwciał, i omówić go indywidualnie z chorym [2].

4.1. Kontrola po rozpoznaniu: badania i wizyty

ACG proponuje kilka wizyt w pierwszym roku, na przykład po 3, 6 i 12 miesiącach, a potem co pół roku albo co rok [2]. Schemat ESsCD z 2025 roku zakłada przy rozpoznaniu morfologię, badania żelaza, folianów, witaminy B12, tarczycy, enzymów wątrobowych, albuminy, wapnia, fosforanów, witaminy D i glukozy oraz ocenę, czy i kiedy potrzebna jest densytometria; dalsze wizyty po 4-6, 12 i 24 miesiącach, potem co 1-2 lata, a przeciwciała bada się po 12 i 24 miesiącach, bez rutynowego powtarzania w pierwszym roku diety [3]. Densytometrię ESsCD zaleca po roku diety osobom z dodatkowymi czynnikami ryzyka niskiej gęstości kości, takimi jak późne rozpoznanie, ciężkie złe wchłanianie albo duży spadek masy ciała przy rozpoznaniu, wcześniejsze złamania przy niewielkim urazie lub inne czynniki ryzyka osteoporozy; u pozostałych nie jest obowiązkowa, ale można ją rozważyć po 35-40 roku życia [3]. Biopsja kontrolna nie jest wykonywana rutynowo; o jej potrzebie decyduje lekarz, gdy objawy albo przeciwciała się utrzymują [3] [2]. ACG dopuszcza też biopsję oceniającą wygojenie jelita u dorosłych bez objawów po 2 latach diety, po wspólnej decyzji lekarza i chorego [2].

4.2. Co robić, gdy dieta bezglutenowa nie pomaga?

ACG mówi o celiakii niereagującej na dietę, gdy objawy albo nieprawidłowe wyniki utrzymują się mimo 6-12 miesięcy unikania glutenu [2]. Gastroenterolog najpierw ponownie sprawdza podstawy rozpoznania, w tym wcześniejszą serologię i biopsję, bo brak poprawy może wynikać z błędnego pierwotnego rozpoznania [11] [2]. Równolegle dietetyk ocenia dietę, bo najczęstszą przyczyną jest nieświadome spożywanie glutenu [11]. Potem lekarz szuka innych przyczyn, na przykład przerostu bakteryjnego jelita cienkiego, i rzadkiej celiakii opornej na leczenie [2] [11].

5. Niedobory przy celiakii: żelazo, foliany, B12, witamina D i wapń

Uszkodzone kosmki gorzej wchłaniają żelazo i witaminy rozpuszczalne w tłuszczach, a potencjalnie także witaminę B12 i kwas foliowy [2]. Według ESsCD niedobór żelaza ma w chwili rozpoznania 7-80 procent chorych, a niedobór B12 5-41 procent nieleczonych; sama dieta bezglutenowa bywa uboga w foliany [5]. W holenderskim badaniu Wierdsmy i wsp. z 2013 roku u 80 nowo rozpoznanych dorosłych przed dietą 87 procent miało co najmniej jeden wynik poniżej normy, choć nie u wszystkich oznaczono każdy składnik: niski kwas foliowy miało 16 z 80 osób, niską witaminę B12 15 z 79, niski cynk 26 z 39, niską ferrytynę 18 z 39, a niedokrwistość 23 z 71 [12]. Dla większości oznaczeń nie wykazano różnic między stopniami Marsha, ale ferrytyna malała przy większym zaniku kosmków; sam wynik biopsji nie zastępuje badań niedoborów [12].

W amerykańskiej grupie Roldana i wsp. z 2022 roku (572 dorosłych z celiakią potwierdzoną biopsją, leczonych w specjalistycznym ośrodku, z badaniami krwi przed rozpoczęciem diety) niedokrwistość miało przy rozpoznaniu około 25 procent chorych, a niedobór żelaza 50,8 procent [13]. Po roku diety hemoglobina wróciła do normy u 81 procent osób z niedokrwistością, a po 2 latach u 89 procent; chorzy dostawali też suplementy, gdy były potrzebne, więc tego wyniku nie można przypisać samej diecie [13]. Więcej o roli tego pierwiastka w artykule żelazo w organizmie: jak rozpoznać niedobór i jak go uzupełnić.

5.1. Kiedy suplementować? Po badaniach, nie na zapas

• Żelazo: gdy ferrytyna i morfologia pokazują niedobór. Na diecie zapasy zwykle się poprawiają, ale przy ciężkim niedoborze albo braku odpowiedzi na żelazo doustne lekarz może zlecić żelazo dożylne [5]. Bez potwierdzonego niedoboru żelaza nie przyjmuj, bo jego nadmiar szkodzi narządom; Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) nie ustalił dla żelaza górnego limitu, a za bezpieczne spożycie u dorosłych uznaje 40 mg dziennie łącznie z dietą [14]. Co jeszcze pomaga przy niskich wynikach krwi, opisujemy w tekście jak podnieść hemoglobinę.
• Kwas foliowy i B12: niedobór B12 zwykle wyrównuje dieta, ale ESsCD zaleca leczyć go krótkotrwałą suplementacją; niedobór folianów zmniejsza się w miarę gojenia jelita, a foliany i B12 mogą być potrzebne nawet latami u osób, którym jelito goi się wolniej [5].
• Witamina D i wapń: według ESsCD uzupełnia się je przy niskim stężeniu we krwi (dla witaminy D bada się 25(OH)D, czyli jej postać krążącą we krwi), utracie masy kostnej albo za małym spożyciu z dietą [5]. Polskie wytyczne z 2023 roku wymieniają celiakię wśród zespołów złego wchłaniania, które zwiększają ryzyko niedoboru witaminy D; profilaktycznie zalecają zdrowym dorosłym w wieku 19-65 lat bez wystarczającego słońca 1000-2000 j.m. dziennie przez cały rok, osobom w wieku 65-75 lat 1000-2000 j.m., a po 75. roku życia 2000-4000 j.m. dziennie przez cały rok; dawkę przy celiakii i wykazanym niedoborze lekarz ustala indywidualnie [15]. W części o zdrowiu kości ESsCD z 2025 roku pisze, że wielu dorosłym z celiakią może służyć około 1000 j.m. witaminy D i około 1000 mg wapnia dziennie, wapń najlepiej z diety, a suplement, gdy dieta nie wystarcza [3]. Górny tolerowany limit EFSA dla dorosłych to 100 µg, czyli 4000 j.m. dziennie ze wszystkich źródeł razem [16]. Porę przyjmowania wyjaśnia tekst kiedy brać witaminę D.
• Cynk: niedobór zwykle ustępuje na diecie i nie wymaga długiej suplementacji [5].

6. Jakie suplementy przy celiakii? Żelazo i witamina D bez glutenu w składzie

Po rozpoznaniu często trzeba uzupełnić żelazo: w grupie Roldana niedobór miała połowa chorych [13]. Witaminę D ESsCD każe uzupełniać przy niskim stężeniu we krwi, a foliany i B12 przy wykazanym niedoborze [5]. Suplement nie leczy celiakii i nie zastępuje diety, ale gdy badanie pokazało niedobór, uzupełnia składnik, który uszkodzone jelito wchłania słabiej [2]. Żelazo pomaga w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek i hemoglobiny, witamina C zwiększa przyswajanie żelaza, foliany pomagają w prawidłowej produkcji krwi, a witamina D pomaga w prawidłowym wchłanianiu/wykorzystywaniu wapnia i fosforu oraz w utrzymaniu zdrowych kości [17]. Wyniki badań dotyczą składników, nie konkretnych produktów.

Wybrane produkty nie mają w składzie zbóż, ale tylko oznaczenie bezglutenowy gwarantuje najwyżej 20 mg glutenu w kilogramie [10]. Przed suplementem porozmawiaj z lekarzem, jeśli jesteś w ciąży, karmisz piersią, suplement ma brać nastolatek, chorujesz przewlekle (na przykład na choroby wątroby, nerek albo zapalenie jelit) albo przyjmujesz leki na stałe, zwłaszcza lewotyroksynę: odstęp i kolejność przyjmowania żelaza i leku ustal z farmaceutą według ulotki konkretnego leku; autoimmunologiczne choroby tarczycy (Hashimoto, choroba Gravesa-Basedowa) należą do schorzeń, przy których wytyczne zalecają badanie w kierunku celiakii [5].

Jeśli lekarz potwierdził niedobór żelaza i zalecił preparat doustny, Świat Supli Żelazo Chelat Forte łączy w jednej kapsułce żelazo z witaminą C, folianem i B12; przy celiakii wybierz go dopiero wtedy, gdy producent potwierdzi zawartość glutenu, bo karta dopuszcza obecność owsa. Jeśli lekarz zalecił witaminę D w dawce 2000 j.m. dziennie, wybierz Singularis Witamina D 2000 j.m.

Świat Supli Żelazo Chelat Forte, 60 kapsułek

Dla kogo: dla dorosłych, u których lekarz potwierdził niedobór żelaza albo niedokrwistość z niedoboru żelaza i zalecił preparat doustny; przy celiakii dopiero wtedy, gdy producent potwierdzi zawartość glutenu, bo karta dopuszcza obecność owsa. Bez potwierdzonego niedoboru żelaza nie przyjmuj.

Według karty produktu 1 kapsułka zawiera 20 mg żelaza z diglicynianu żelaza (143 procent referencyjnej wartości spożycia), 80 mg witaminy C, 400 µg folianu jako L-metylofolian wapnia i 2,5 µg witaminy B12 jako metylokobalaminę. Składniki: diglicynian żelaza, celuloza mikrokrystaliczna, kwas L-askorbinowy, otoczka z hydroksypropylometylocelulozy, L-metylofolian wapnia, metylokobalamina. Producent zaleca 1 kapsułkę dziennie, najlepiej na czczo albo między posiłkami; przy dolegliwościach żołądkowych można ją przyjąć z posiłkiem. Opakowanie wystarcza na 60 dni.

Żelazo pomaga w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek i hemoglobiny, witamina C zwiększa przyswajanie żelaza, a foliany pomagają w prawidłowej produkcji krwi [17]. Z żelazem z innych preparatów i żywności wzbogacanej łącznie nie przekraczaj ilości ustalonej z lekarzem.

Według producenta produkt może zawierać mleko łącznie z laktozą, soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, nasiona sezamu, owies, jaja oraz skorupiaki. W składzie nie ma zbóż, ale karta nie ma oznaczenia bezglutenowy, a owies bywa zanieczyszczony glutenem [10], więc przy celiakii przed zakupem sprawdź aktualną etykietę albo zapytaj producenta o zawartość glutenu.

Ostrzeżenia z etykiety produktu: suplement wyłącznie dla dorosłych. Nie stosuj przy hemochromatozie, talasemii, niedokrwistości syderoblastycznej, częstych przetoczeniach krwi i innych stanach nadmiaru żelaza. Nie łącz z innymi preparatami żelaza, lekami zobojętniającymi kwas żołądkowy ani inhibitorami pompy protonowej bez porady lekarskiej. Producent zaleca co najmniej 2 godziny odstępu od kawy, herbaty i nabiału i wymienia leki, z którymi żelazo wchodzi w interakcje: tetracykliny, fluorochinolony, lewotyroksynę, lewodopę, metyldopę i bisfosfoniany; odstęp i kolejność przyjmowania ustal z farmaceutą według ulotki konkretnego leku. Przy dzieciach, młodzieży, lekach przyjmowanych na stałe, chorobach wątroby, nerek, zapaleniu jelit albo chorobie wrzodowej potrzebna jest konsultacja lekarska. Ciemniejszy stolec podczas stosowania żelaza jest według producenta zjawiskiem fizjologicznym; gdy nie masz pewności, że to skutek preparatu, czarny albo ciemnoczerwony stolec wymaga pilnego kontaktu z lekarzem tego samego dnia, a stolec czarny, smolisty, lepki i cuchnący wezwania 112, jak w sekcji 7.

Ciąża i karmienie piersią: według opisu produktu stosowanie wymaga konsultacji z lekarzem. Nie zaczynaj go samodzielnie; wybór i dawkowanie ustal z lekarzem.

Sprawdź skład i cenę

Singularis Witamina D 2000 j.m., 60 kapsułek

Dla kogo: dla dorosłych z celiakią, którym lekarz zalecił witaminę D w dawce 2000 j.m. dziennie; dawkę przy niskim 25(OH)D, otyłości, chorobach nerek czy lekach na stałe ustala lekarz.

Według karty produktu 1 kapsułka zawiera 2000 j.m. witaminy D3 (1000 procent referencyjnej wartości spożycia). Składniki: witamina D3 z lanoliny, olej z krokosza barwierskiego, żelatyna, gliceryna, woda oczyszczona. Producent zaleca 1 kapsułkę dziennie podczas posiłku albo zaraz po jedzeniu; opakowanie wystarcza na 60 dni.

Witamina D pomaga w prawidłowym wchłanianiu/wykorzystywaniu wapnia i fosforu oraz w utrzymaniu zdrowych kości [17]. Witaminę D z tej kapsułki sumuj z multiwitaminą, tranem i żywnością wzbogacaną; górny limit dla dorosłych to 4000 j.m. dziennie ze wszystkich źródeł [16].

Producent nie deklaruje alergenów na karcie produktu, a opis marketingowy na karcie mówi o produkcie bez glutenu i laktozy, choć etykieta nie ma oznaczenia bezglutenowy; w składzie nie ma zbóż. Otoczka zawiera żelatynę, a witamina D3 pochodzi z lanoliny, więc produkt nie jest wegański.

Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.

Sprawdź skład i cenę

7. Kiedy do lekarza, a kiedy dzwonić pod 112?

Wynik biopsji i przeciwciał omów z gastroenterologiem [1]. Pilnie, tego samego dnia, skontaktuj się z lekarzem albo z nocną i świąteczną opieką zdrowotną, gdy [18] [19]:

• stolec jest czarny albo ciemnoczerwony albo masz krwistą biegunkę;
• biegunka nie mija po kilku dniach;
• ból brzucha się nasila albo wraca;
• masz kłopot z połykaniem;
• chudniesz bez starań.

Jeśli przyjmujesz żelazo, stolec bywa ciemniejszy; gdy nie masz pewności, czy to skutek preparatu, czy krwawienia, postępuj jak przy czarnym stolcu z listy powyżej, a przy stolcu smolistym i lepkim jak niżej [20] [19].

Dzwoń pod 112 albo jedź na szpitalny oddział ratunkowy, gdy ból brzucha pojawił się bardzo nagle albo jest silny, brzuch boli przy dotyku, wymiotujesz krwią albo treścią przypominającą fusy od kawy, stolec ma czarną barwę, smolistą konsystencję, lepi się i wyjątkowo nieprzyjemnie pachnie, krwawienie z odbytu nie ustaje albo krwi jest dużo, a także gdy ktoś zasłabł albo stracił przytomność [18] [19]. Nie prowadź wtedy samochodu sam; poproś kogoś o transport albo wezwij karetkę i zabierz przyjmowane leki [19]. Jeśli osoba nie reaguje, wezwij 112 i sprawdź oddech: przy prawidłowym oddechu ułóż ją w pozycji bocznej i obserwuj do przyjazdu pomocy, przy nieprawidłowym albo braku oddechu zacznij resuscytację krążeniowo-oddechową (RKO) według poleceń dyspozytora i użyj automatycznego defibrylatora (AED), gdy tylko będzie dostępny [21] [22].

Dzieci: krew w stolcu dziecka wymaga wizyty u lekarza [19], a dawkę suplementów dla dziecka ustala lekarz. Ciąża: według ESsCD dieta bezglutenowa zmniejsza ryzyko niepłodności, poronień, porodu przedwczesnego i małej masy urodzeniowej, więc celiakii w ciąży nie leczy się na własną rękę [5]. Dorośli, także starsi: krew w stolcu albo zmiana wyglądu stolca trwająca 3 tygodnie wymaga wizyty u lekarza, bo przyczyną nie musi być gluten [19]. Choroby przewlekłe i leki: przy chorobach wątroby, nerek, zapaleniu jelit, chorobie wrzodowej albo lekach na stałe preparat żelaza uzgodnij z lekarzem [20].

9. Podsumowanie

• Skala Marsha opisuje biopsję: 0 prawidłowa, 1 naciek limfocytów, 2 przerost krypt, 3a-3c zanik kosmków od częściowego do całkowitego [1].
• U większości dorosłych rozpoznanie opiera się na przeciwciałach i biopsji, z wyjątkami opisanymi w sekcji 3; Marsh 1 przy ujemnych przeciwciałach to zwykle nie celiakia [1].
• Leczeniem według ACG 2023 jest dożywotnia dieta bezglutenowa z opieką dietetyka [2].
• Po rozpoznaniu zbadaj żelazo, foliany, B12 i witaminę D; suplementuj to, czego brakuje, w dawce ustalonej z lekarzem, z uwzględnieniem limitów EFSA [3] [16] [14].
• Artykuł nie zastępuje porady lekarskiej.

Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.