Czosnek: wpływ na ciśnienie, odporność i bezpieczeństwo

Tak, czosnek może rozszerzać naczynia krwionośne: według przeglądu jego związki siarkowe pobudzają wytwarzanie siarkowodoru i tlenku azotu, które rozluźniają mięśnie ścian naczyń [1]. Efekt na ciśnienie jest jednak skromny: metaanaliza 20 badań (970 osób) nad różnymi preparatami czosnku wykazała spadek ciśnienia skurczowego o 5,1 mm Hg, a u osób z nadciśnieniem o 8,7 mm Hg, przy czym wynik dotyczy badanych preparatów, a nie dowolnej ilości czosnku [2]. Cochrane nie znalazł dowodów, że czosnek zmniejsza liczbę zawałów i zgonów [3], a dowody, że chroni przed przeziębieniami, są niewystarczające [4]. Czosnek nie zastępuje leków na nadciśnienie, a suplementy z czosnkiem mogą zwiększać ryzyko krwawienia [5].

Jeśli chcesz porównać suplementy z czosnkiem i inne preparaty dla serca, znajdziesz je w kategorii serce i układ krążenia w sklepie Świat Supli. Poniżej opisano, co badania mówią o ciśnieniu, cholesterolu, odporności i żołądku oraz kiedy czosnku unikać.

Spis treści

1. Czy czosnek rozszerza naczynia krwionośne i obniża ciśnienie?

Mechanizm jest biologicznie prawdopodobny: polisiarczki pochodzące z czosnku pobudzają wytwarzanie siarkowodoru i regulację śródbłonkowego tlenku azotu, co rozluźnia mięśnie gładkie naczyń i obniża ciśnienie [1]. Czy robi to w stopniu, który ma znaczenie, pokazują badania na ludziach. Jak czosnek wypada na tle innych suplementów rozważanych przy podwyższonym ciśnieniu, porównujemy w zestawieniu suplementów na ciśnienie.

Metaanaliza z 2016 r. objęła 20 badań z 970 uczestnikami i łączyła badania nad różnymi preparatami czosnku: streszczenie nie podaje form preparatów, zakresu dawek ani czasu trwania poszczególnych badań, więc wynik jest zbiorczy dla badanych preparatów, a nie dla dowolnej ilości czosnku, a różnice między badaniami ograniczają porównywalność. Ciśnienie skurczowe spadło średnio o 5,1 mm Hg, a rozkurczowe o 2,5 mm Hg względem placebo. W badaniach u osób z ciśnieniem co najmniej 140/90 mm Hg spadki były większe: 8,7 mm Hg (skurczowe) i 6,1 mm Hg (rozkurczowe) [2]. Przegląd Cochrane obejmował tylko 2 badania z 87 chorymi: czosnek obniżał ciśnienie o około 10–12 i 6–9 mm Hg, ale przedziały ufności były szerokie, a różnica mieściła się w zwykłej zmienności pomiarów. Żadne badanie nie raportowało zawałów ani zgonów, więc dowodów na mniejsze ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych brak [3]. Amerykańskie NCCIH ocenia, że suplementy z czosnkiem obniżają ciśnienie w niewielkim stopniu [5].

W jednym z badań ujętych przez Cochrane czosnek w proszku (200 mg trzy razy dziennie) obniżył ciśnienie dodatkowo u osób, które przyjmowały już lek moczopędny [3]. Efekt może się więc dodawać do działania leków, dlatego przy nadciśnieniu mierz ciśnienie i poinformuj lekarza o każdym suplemencie z czosnkiem. Czosnek nie zastępuje leczenia.

2. Skład czosnku: alliina, allicyna i ajoen

W surowym czosnku występuje alliina, z której po zmiażdżeniu ząbka powstaje allicyna, charakterystyczny związek siarkowy nadający czosnkowi zapach [6]. Czosnek zawiera też inne związki hydrofobowe: winylodithiiny, ajoeny i polisiarczki diallilu. Według przeglądu aktywność wobec bakterii w badaniach laboratoryjnych wykazano dla allicyny, ajoenów i polisiarczków diallilu, a dla winylodithiin przegląd takiej aktywności nie opisuje [6]. Wyciągi długo dojrzewane zawierają S-allilocysteinę, którą przegląd ciśnieniowy opisuje jako standaryzowalny składnik [1].

Wyniki na bakteriach w probówce nie dowodzą, że czosnek leczy infekcje u człowieka, a czosnek nie jest antybiotykiem. W badaniach klinicznych liczy się konkretny preparat i dawka, a nie sama obecność allicyny.

3. Czosnek na cholesterol i na odporność: co pokazują badania?

Cholesterol: wcześniejsza metaanaliza 39 badań z udziałem 2300 dorosłych sugeruje, że czosnek przyjmowany dłużej niż 2 miesiące obniża cholesterol całkowity i LDL o około 10% u osób z lekko podwyższonym cholesterolem (powyżej 200 mg/dl) [2]. NCCIH pisze o niewielkim obniżeniu cholesterolu całkowitego i LDL u osób z wysokim cholesterolem [5]. Wysoki cholesterol leczy lekarz, a czosnek może być co najwyżej uzupełnieniem.

Odporność: przegląd Cochrane znalazł tylko jedno badanie spełniające kryteria. U 146 osób jedna kapsułka dziennie z preparatem zawierającym allicynę, przyjmowana przez 12 tygodni (dawka allicyny nie została podana), dała 24 przeziębienia wobec 65 w grupie placebo, a łączna liczba dni choroby wyniosła 111 wobec 366; czas dojścia do zdrowia po zachorowaniu był podobny (4,63 wobec 5,63 dnia) [4]. Badanie dotyczyło jednego preparatu. Autorzy uznali, że dowodów jest za mało na wnioski, a NCCIH wskazuje, że badań nad czosnkiem i odpornością jest bardzo niewiele [5] [4].

4. Czosnek na żołądek i Helicobacter pylori

Przegląd z 2018 r. objął 13 badań (4889 osób) nad czosnkiem i zakażeniem Helicobacter pylori: w dziesięciu nie stwierdzono istotnego wyniku, a większość badań była niskiej jakości [7]. W 18 badaniach (ponad 142 tys. osób) duże spożycie czosnku wiązało się z mniejszym ryzykiem raka żołądka (OR 0,51; 95% CI 0,44 do 0,57), ale w badaniach prospektywnych związek zanikał (OR 0,95; 95% CI 0,66 do 1,24) [7]. OR to iloraz szans, który nie jest tym samym co ryzyko względne, a zbiorczy wynik pochodził głównie z badań kliniczno-kontrolnych, a więc pokazuje związek, a nie skutek jedzenia czosnku. NCCIH ocenia, że czosnek nie zmniejsza ryzyka raka żołądka, a wpływ na ryzyko raka jelita grubego jest niepewny [5].

Czosnek nie leczy zakażenia H. pylori; zakażenie rozpoznaje i leczy lekarz, a uporczywy ból żołądka, czarne stolce lub wymioty z krwią wymagają pilnej konsultacji.

5. Czosnek a leki, krwawienia i skutki uboczne

Suplementy z czosnkiem mogą zwiększać ryzyko krwawienia, dlatego osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe, aspirynę lub inne leki wpływające na krzepnięcie powinny porozmawiać z lekarzem, zanim po nie sięgną. Przed zabiegiem trzeba poinformować zespół medyczny o suplementach z czosnkiem [5].

Do działań niepożądanych po zjedzeniu czosnku należą zapach z ust i ciała, ból brzucha, gazy i nudności, a u niektórych osób reakcje alergiczne [5]. Surowy czosnek przykładany do skóry, także w okładach, może powodować silne podrażnienie i oparzenia chemiczne [5]. Ilości większe niż w żywności mogą nie być bezpieczne w ciąży i podczas karmienia [5]. Osoby uczulone na czosnek powinny go unikać, a okładów z surowego czosnku lepiej nie stosować.

6. Jak jeść czosnek i kiedy sięgnąć po kapsułki?

Najprościej jest dodawać czosnek do potraw. Zmiażdżenie lub posiekanie ząbka uruchamia powstawanie allicyny z alliiny [6]. Badania nie podają jednak liczby ząbków, bo prowadzono je na wystandaryzowanych preparatach: w badaniu nad przeziębieniami była to kapsułka z allicyną raz dziennie, a dawka allicyny nie została podana [4]. Wyniki badań dotyczą konkretnych preparatów, a zawartość składników w kapsułkach bywa bardzo różna.

Jeśli nie lubisz zapachu surowego czosnku, według karty kapsułka Medica Herbs Czosnek zawiera 620 mg wyciągu z cebuli czosnku (DER 5:1) standaryzowanego na 1% alicyny, czyli 6,2 mg alicyny. Badanie opisane przez Cochrane dotyczyło innego preparatu i nie jest dowodem skuteczności Medica Herbs Czosnek, a całość dowodów dotyczących przeziębień pozostaje niewystarczająca. Suplement diety nie leczy nadciśnienia ani infekcji, a przed zakupem warto sprawdzić sekcję o lekach i krwawieniach.

8. W skrócie

• Czosnek może rozszerzać naczynia, ale w badaniach nad różnymi preparatami obniżał ciśnienie tylko o kilka mm Hg.
• Nie ma dowodów, że chroni przed zawałem, rakiem żołądka czy infekcjami; wyniki dotyczące odporności są skąpe.
• Suplementy z czosnkiem mogą zwiększać ryzyko krwawienia, więc leki przeciwzakrzepowe i zabiegi wymagają konsultacji.
• Czosnek nie zastępuje leków na nadciśnienie ani antybiotyków.

Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.