Biotyna: skutki uboczne, czy powoduje tycie i kiedy odstawić ją przed badaniem krwi

W kilku badaniach przy dawkach biotyny 10-50 mg dziennie nie odnotowano działań niepożądanych, ale bezpiecznej górnej granicy spożycia nie ustalono ani w USA, ani w Unii, bo danych jest za mało [1] [2]. Dobrze udokumentowanym zagrożeniem jest zafałszowanie wyników badań krwi: w badaniu na 6 zdrowych dorosłych 10 mg biotyny dziennie przez 7 dni zakłóciło 9 z 23 testów opartych na biotynie, m.in. TSH i hormony tarczycy, a według FDA, cytowanej przez NIH, pacjent przyjmujący dużo biotyny zmarł po badaniu troponiny, które dało fałszywie niski wynik [3] [1]. Dlatego przed planowanym pobraniem krwi zrób przerwę w biotynie: wytyczne amerykańskiego towarzystwa chemii klinicznej AACC zalecają co najmniej 8 godzin po dawce 5-10 mg, a dla bardziej czułych testów nawet do 72 godzin, więc długość przerwy ustal z laboratorium, podając dawkę i godzinę ostatniego przyjęcia [4]. Badań, w których biotyna powodowałaby tycie, nie znaleźliśmy.

Poniżej wyjaśniamy, jakie badania biotyna zakłóca i dlaczego, ile godzin przed pobraniem krwi ją odstawić, czy biotyna a tycie mają ze sobą coś wspólnego, kiedy suplement ma sens i kto powinien z nim uważać.

Spis treści

1. Biotyna: skutki uboczne według badań

Badania nie opisują zatruć biotyną; jej dobrze udokumentowanym skutkiem ubocznym są fałszywe wyniki badań laboratoryjnych, o których piszemy w sekcji 2 [1]. Biotyna, czyli witamina B7 (dawniej witamina H), jest witaminą rozpuszczalną w wodzie [1]. Amerykańska rada ds. żywności i żywienia nie ustaliła dla niej górnego poziomu spożycia, bo nie ma dowodów, że jest toksyczna dla ludzi; w kilku badaniach dawki 10-50 mg dziennie nie dały działań niepożądanych, a u chorych z wrodzonym niedoborem biotynidazy nawet 200 mg doustnie dziennie nie wywołało objawów zatrucia [1]. Europejski urząd EFSA również nie ustalił górnego poziomu, bo danych jest za mało [2]. Dla porównania wystarczające spożycie dla dorosłego to według NIH 30 µg dziennie, czyli 0,03 mg, a przeciętna dieta w krajach zachodnich dostarcza 35-70 µg [1].

W poradnikach powtarza się lista dolegliwości po biotynie: trądzik, wysypka, nudności, bóle brzucha. Nie znaleźliśmy badań z grupą kontrolną, które potwierdzałyby, że biotyna je wywołuje; NIH ich nie wymienia [1]. Jeśli po rozpoczęciu suplementacji pojawi się wysypka lub dolegliwości żołądkowe, odstaw preparat, sprawdź skład, bo preparaty zawierają też substancje pomocnicze i inne składniki, i skonsultuj objawy z lekarzem lub farmaceutą. Właściwym skutkiem ubocznym dużych dawek, opisanym w badaniach i przez NIH, jest coś innego: fałszywe wyniki badań laboratoryjnych [1]. Dotyczy to także preparatów z biotyną z kategorii skóra, włosy i paznokcie, w których dawki sięgają od mikrogramów do 10 mg w porcji, dlatego przed zakupem sprawdź na etykiecie, ile biotyny dostarcza porcja.

2. Biotyna a badania krwi: TSH, hormony tarczycy, troponina

Duże dawki biotyny mogą dać fałszywie wysoki albo fałszywie niski wynik części badań krwi, m.in. TSH, hormonów tarczycy, troponiny, NT-proBNP i witaminy D [1] [3]. Wiele testów laboratoryjnych wykorzystuje bardzo silne wiązanie biotyny z białkiem streptawidyną. Gdy we krwi jest dużo biotyny z suplementu, zajmuje ona to wiązanie i test pokazuje wynik fałszywie wysoki albo fałszywie niski, zależnie od jego konstrukcji: w testach kompetycyjnych wynik rośnie, w testach kanapkowych spada [4] [3]. NIH wymienia wśród zagrożonych badań hormony tarczycy i 25-hydroksywitaminę D, a opisy przypadków dotyczą osób, u których przy 10-300 mg biotyny dziennie rozpoznawano fałszywie chorobę Gravesa-Basedowa i ciężką nadczynność tarczycy [1].

Szczegółowo opisane badanie przeprowadzono w Minnesocie: 6 zdrowych dorosłych w wieku 31-45 lat brało 10 mg biotyny dziennie przez 7 dni, a badacze sprawdzili 37 testów dla 11 parametrów na 4 analizatorach. Zakłócenie wystąpiło w 9 z 23 testów wykorzystujących biotynę i w żadnym z 14 pozostałych [3]. Fałszywie niskie wyniki TSH mogłyby prowadzić do rozpoznania nadczynności tarczycy, a fałszywie niski NT-proBNP do przeoczenia niewydolności serca [1]. Pojedyncza dawka 10 mg wystarczyła, by zakłócić badania tarczycy wykonane w ciągu 24 godzin [1].

Szczególnie groźny jest błąd w oznaczeniu troponiny, czyli badania wykonywanego przy podejrzeniu zawału. W badaniu laboratoryjnym, w którym do próbek osocza dodawano biotynę, test troponiny T wysokiej czułości zaniżał wynik średnio o 24% przy stężeniu biotyny 50 µg/l i o 97-98% przy 500-1000 µg/l [5]. NIH przytacza informację FDA o pacjencie, który przyjmował dużo biotyny i zmarł po fałszywie niskim wyniku troponiny [1]. Jak często się to zdarza, zależy od populacji i testu: w 524 rutynowych próbkach z jednego laboratorium w Wielkiej Brytanii żadna nie przekroczyła 10 µg/l, czyli najniższego progu zakłóceń testów Roche, ale 4 miały co najmniej 2,5 µg/l, co ma znaczenie dla testów o niższym progu, np. jednego z testów troponiny I; autorzy przytaczają odsetki próbek powyżej 10 µg/l z innych badań: 0,8% w Australii i 7,4% w USA [6]. Takie dane z pojedynczych laboratoriów nie są reprezentatywne dla całych krajów.

Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.

Badania krwi, które biotyna może zafałszować, i możliwe skutki błędnego wyniku

Badanie	Co pokazują badania	Możliwy skutek błędnego wyniku	Źródło
TSH, wolne hormony tarczycy (FT4, FT3)	zakłócenie przy 10 mg dziennie przez 7 dni (6 osób) i po pojedynczej dawce 10 mg w ciągu 24 godzin; przy 5-10 mg dziennie na 2 z 3 analizatorów	fałszywe rozpoznanie nadczynności tarczycy albo zła dawka lewotyroksyny	Li 2017, NIH, Zhang 2020 [3] [1] [7]
Troponina (podejrzenie zawału)	w próbkach z dodaną biotyną zaniżenie troponiny T o 24% przy 50 µg/l i 97-98% przy 500-1000 µg/l; FDA opisała zgon po fałszywie niskim wyniku	przeoczenie zawału	Schrapp 2018, NIH [5] [1]
NT-proBNP	fałszywie niskie wyniki przy 10 mg dziennie	przeoczenie niewydolności serca	Li 2017, NIH [3] [1]
25-hydroksywitamina D, parathormon, prolaktyna, PSA, ferrytyna	badane w testach z biotyną; zakłócenie zależy od testu i producenta	błędna ocena niedoboru lub choroby	Li 2017, AACC 2020 [3] [4]

Przy niedoczynności tarczycy leczonej lewotyroksyną lekarz dobiera dawkę leku między innymi według TSH, a NIH zaznacza, że fałszywie niskie TSH po biotynie może sugerować nadczynność tarczycy, więc przed kontrolnym badaniem zrób przerwę w biotynie [1]; o tym, co jeszcze wpływa na wchłanianie leku, piszemy w tekście żywienie przy niedoczynności tarczycy. Ferrytynę, którą sprawdza się przy wypadaniu włosów, Li i wsp. również badali w testach z biotyną [3]; jak interpretować ten wynik, opisaliśmy w tekście włosy wypadają garściami: ferrytyna i niedobory.

3. Ile wcześniej odstawić biotynę przed badaniem krwi?

Długość przerwy zależy od dawki biotyny i metody badania, dlatego ustal ją z laboratorium; wytyczne podają co najmniej 8 godzin po 5-10 mg [4]. Ile trwa zakłócenie, pokazało chińskie badanie na 10 zdrowych dorosłych, którzy przez 7 dni brali 5 albo 10 mg biotyny dziennie. Na dwóch z trzech analizatorów badania tarczycy były zakłócone: po dawce 5 mg dziennie do 8 godzin od odstawienia, po 10 mg dziennie od 1 do 2 dni; na trzecim analizatorze zakłócenia nie było [7]. To wynik dla wybranych testów tarczycy u zdrowych osób, nie uniwersalny termin. Wytyczne AACC podkreślają, że próg zakłócenia zależy od testu i producenta, a z badań farmakokinetycznych wynika, że po dawce 10 mg stężenie biotyny we krwi spada poniżej 20 ng/ml dopiero po około 20 godzinach, a po 100 mg po około 108 godzinach [4]. Polscy endokrynolodzy i diagności w przeglądzie z 2019 roku wskazują, że o wyniku decyduje przede wszystkim czas od ostatniej dawki do pobrania krwi [8].

Jak zaplanować przerwę: według AACC osoby biorące 5-10 mg biotyny powinny odczekać co najmniej 8 godzin przed pobraniem krwi, przy testach o niskim progu zakłóceń przerwa może sięgać 72 godzin, a osoby leczone dużymi dawkami (100 mg dziennie i więcej) powinny, jeśli lekarz na to pozwala, odstawić biotynę co najmniej 72 godziny wcześniej [4]. Przy chorobie nerek biotyna wydala się wolniej, więc przerwa może musieć być dłuższa [4]. Dla dawek poniżej 5 mg przywołane badania nie ustalają przerwy; AACC podaje, że dla biotyny w multiwitaminach (do 1 mg) nie opisano zakłóceń, ale nie oznacza to zerowego ryzyka, dlatego zawsze podaj w laboratorium nazwę preparatu, dawkę i godzinę ostatniego przyjęcia [4] [1]. Te odstępy dotyczą badań planowanych. Przy bólu w klatce piersiowej albo innym nagłym stanie nie odkładaj badania, tylko powiedz personelowi, że bierzesz biotynę, bo laboratorium może wtedy wybrać inną metodę albo powtórzyć test [4] [1]. O tym, kiedy warto zrobić badania przed rozpoczęciem suplementacji, piszemy w tekście czy warto robić badania krwi przed suplementacją.

Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.

Przerwa w biotynie przed planowanym badaniem krwi: co mówią wytyczne i badania

Dawka biotyny dziennie	Przykład	Co wiadomo	Co zrobić	Źródło
50 µg	multiwitamina	AACC: dla biotyny w multiwitaminach (do 1 mg) nie opisano zakłóceń; nie oznacza to zerowego ryzyka	podaj w laboratorium preparat, dawkę i godzinę ostatniego przyjęcia	AACC 2020, NIH [4] [1]
2,5 mg	kolagen z biotyną	przywołane badania nie ustalają przerwy dla tej dawki	uzgodnij przerwę z laboratorium, podając dawkę i godzinę ostatniego przyjęcia	NIH, AACC 2020 [1] [4]
5-10 mg	preparaty z biotyną 5-10 mg	AACC: co najmniej 8 godzin; dla testów o niskim progu zakłóceń do 72 godzin; w badaniu tarczycy u 10 osób zakłócenie do 8 godzin (5 mg) i 1-2 dni (10 mg)	co najmniej 8 godzin, a dla czułych testów dłużej według laboratorium	AACC 2020, Zhang 2020 [4] [7]
100 mg i więcej (leczniczo)	leczenie chorób metabolicznych	AACC: co najmniej 72 godziny, jeśli lekarz pozwala odstawić	decyzja lekarza prowadzącego i laboratorium	AACC 2020 [4]
każda dawka przy chorobie nerek	–	wolniejsza eliminacja i wyższe stężenia biotyny	przerwa ustalona z lekarzem i laboratorium	AACC 2020 [4]

4. Biotyna a tycie: czy po biotynie się tyje?

Nie znaleźliśmy badań na ludziach, w których suplementacja biotyną zwiększała masę ciała. NIH, opisując ryzyko dużych dawek, wymienia tylko zakłócenia badań laboratoryjnych, a nie przyrost masy [1]. Sama biotyna nie dostarcza liczącej się energii: nawet dawka 10 mg z popularnych suplementów to jedna setna grama witaminy [3]. Więcej energii mogą mieć produkty, w których biotyna jest dodatkiem: porcja kolagenu w proszku albo żelki z cukrem; ich kaloryczność sprawdzisz na etykiecie.

Biotyna pomaga w prawidłowym metabolizmie energetycznym, ale to oświadczenie opisuje rolę witaminy w przemianach w organizmie, a nie wpływ na masę ciała; nie oznacza ani tycia, ani odchudzania [9]. Jeśli w czasie przyjmowania biotyny przybywa Ci kilogramów, omów to z lekarzem, który może zlecić m.in. badanie tarczycy. Pamiętaj wtedy, że przed badaniem TSH trzeba zrobić przerwę w biotynie, bo inaczej wynik może być fałszywy [7].

5. Kiedy branie biotyny ma sens?

Biotyna ma sens przede wszystkim przy niedoborze i w grupach ryzyka; u zdrowych osób dowody na poprawę włosów i paznokci są skąpe [1] [10]. Niedobór biotyny jest rzadki, a ciężkiego niedoboru u zdrowej osoby na zwykłej diecie nie opisano [1]. Biotyna jest w jajach (ugotowane jajo to około 10 µg), podrobach, mięsie, rybach, nasionach i orzechach; surowe białko jaja zawiera awidynę, która wiąże biotynę i blokuje jej wchłanianie, ale gotowanie to znosi [1]. Do grup ryzyka niedoboru NIH zalicza osoby z wrodzonym niedoborem biotynidazy, osoby nadużywające alkoholu (niskie stężenie u 15% z nich) i kobiety w ciąży, z których co najmniej jedna trzecia ma graniczny niedobór mimo prawidłowej diety; znaczenie kliniczne tego ostatniego nie jest wyjaśnione [1]. Niższe stężenie biotyny obserwowano też u osób leczonych lekami przeciwpadaczkowymi przez co najmniej rok [1].

Unijny wykaz oświadczeń zdrowotnych podaje, że biotyna pomaga zachować zdrowe włosy i zdrową skórę [9]. Badania u zdrowych osób są jednak skąpe: przegląd z 2017 roku znalazł 18 opisów przypadków poprawy włosów lub paznokci po biotynie i we wszystkich istniała choroba podstawowa albo niedobór [10]. Więcej danych niż dla włosów jest dla łamliwych paznokci: w trzech małych badaniach bez grupy placebo stosowano 2,5 mg dziennie przez kilka miesięcy, np. w jednym z nich u 41 z 45 osób paznokcie stały się twardsze [1] [11]. Jeśli mimo biotyny paznokcie nadal się łamią, możliwe przyczyny opisaliśmy w tekście łamliwe paznokcie mimo biotyny.

6. Kto powinien uważać na biotynę i z czym jej nie łączyć

• osoby przed planowanym badaniem krwi, zwłaszcza tarczycy, troponiny, NT-proBNP, witaminy D i hormonów: przerwa według sekcji 3 i informacja w laboratorium [4] [1];
• osoby leczone z powodu chorób tarczycy lub serca, u których wyniki badań decydują o leczeniu, i osoby z chorobą nerek, u których biotyna wydala się wolniej: suplement z biotyną omów z lekarzem prowadzącym [1] [4];
• kobiety w ciąży i karmiące: zapotrzebowanie wynosi według NIH 30 i 35 µg dziennie, a karty produktów w naszym sklepie zastrzegają, że w ciąży nie stosuje się ich bez zalecenia; o suplemencie decyduje lekarz [1] [12];
• dzieci: wystarczające spożycie to według NIH od 8 µg (1-3 lata) do 25 µg (14-18 lat) dziennie, więc preparatów z miligramowymi dawkami dla dorosłych nie podawaj dzieciom bez zalecenia lekarza [1];
• osoby leczone lekami przeciwpadaczkowymi (karbamazepina, fenytoina, prymidon, fenobarbital): te leki obniżają stężenie biotyny, o jej uzupełnianiu decyduje neurolog [1].

NIH nie opisuje groźnych interakcji biotyny z innymi witaminami; uważaj tylko, by nie brać jej z kilku preparatów naraz, bo dawki się sumują i trudniej wtedy zaplanować przerwę przed badaniem [1]. Surowe białko jaja w dużej ilości zmniejsza wchłanianie biotyny z jedzenia [1].

7. Jaką biotynę wybrać: dawka a badania

Jeśli chcesz zadbać o włosy, skórę albo łamliwe paznokcie i nie chcesz zafałszować najbliższych badań, zacznij od dawki na etykiecie. 50 µg pokrywa zapotrzebowanie dorosłego, 2,5 mg to ilość stosowana w badaniach nad łamliwymi paznokciami, a 5-10 mg to dawki z badań nad zakłócaniem wyników laboratoryjnych [1] [7]. Wyższa dawka nie ma udowodnionej przewagi u zdrowych osób, a wydłuża przerwę przed badaniem [10] [4]. Kolagen z biotyną porównujemy z innymi produktami w rankingu kolagenów. Preparaty z witaminami z grupy B porównujemy w naszym rankingu witaminy B complex. Najpierw opisujemy produkt marki własnej Promaker, którą wytwarza Nauree Labs, firma prowadząca sklep.

Promaker Marine Collagen Pro+, 200 g

Dla kogo: dla dorosłego, który chce przyjmować biotynę razem z kolagenem i witaminą C w jednym napoju; porcja zawiera 2,5 mg biotyny, czyli tyle, ile stosowano w małych badaniach nad łamliwymi paznokciami, ale tego produktu w nich nie badano, a zgodność dawki nie potwierdza jego skuteczności [1].

Według karty produktu porcja 10 g zawiera 2500 µg, czyli 2,5 mg biotyny, 8190 mg kolagenu rybiego, 100 mg kwasu hialuronowego i 80 mg witaminy C; producent zaleca około 10 g dziennie rozpuszczone w wodzie lub napoju [12]. Biotyna pomaga zachować zdrowe włosy i zdrową skórę, a witamina C pomaga w prawidłowej produkcji kolagenu w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania skóry [9]. Opakowanie 200 g to 20 porcji; przy cenie z karty 69,99 zł porcja kosztuje około 3,50 zł [12]. Dla dawki 2,5 mg przywołane badania nie ustalają przerwy przed badaniem krwi, a NIH zaznacza, że ryzyko zakłóceń może dotyczyć nawet ilości powyżej zalecanego spożycia, dlatego przed pobraniem krwi podaj laboratorium nazwę produktu, dawkę i godzinę ostatniej porcji i uzgodnij przerwę [1] [4].

Skład według karty: kolagen rybi, kwas cytrynowy, aromat, hialuronian sodu, guma guar, czerwień buraczana, witamina C, sukraloza i D-biotyna; produkt zawiera kolagen z ryb, więc przy alergii na ryby skonsultuj go z lekarzem [12]. Alergeny według karty: produkt może zawierać mleko łącznie z laktozą, soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, nasiona sezamu, owies, jaja i skorupiaki [12]. Według pola uwag w karcie sklepu produktu nie stosuje się w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza. Nie przekraczaj zalecanej porcji i przechowuj produkt w miejscu niedostępnym dla małych dzieci.

Sprawdź skład i cenę

Świat Supli Multivitamina Complex, 90 kapsułek

Dla kogo: dla dorosłego, który chce pokryć dzienne zapotrzebowanie na biotynę i inne witaminy z grupy B jednym produktem, bez wysokich dawek, i je mało jaj, mięsa, ryb i orzechów [1].

Według karty produktu porcja 2 kapsułek zawiera 50 µg biotyny, czyli 100% referencyjnej wartości spożycia, oraz m.in. 15 mg cynku; porcja to 2 kapsułki dziennie [13]. Biotyna pomaga w prawidłowym metabolizmie energetycznym [9]. Opakowanie wystarcza na 45 dni; przy cenie z karty 24,99 zł dzienna porcja kosztuje około 0,56 zł [13]. Dla porcji 50 µg nie znaleźliśmy badań zakłóceń testów, ale i tak wymień ten produkt w laboratorium przed badaniem [1].

Porcja zawiera 15 mg cynku, a górny poziom spożycia EFSA to 25 mg dziennie łącznie z dietą i wszystkimi preparatami, więc nie łącz tego produktu z innym preparatem cynku [2]. Alergeny według karty: produkt może zawierać mleko łącznie z laktozą, soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, nasiona sezamu, zboża zawierające gluten, jaja, skorupiaki i ryby; otoczka kapsułki z żelatyny wołowej [13]. Według pola uwag w karcie sklepu produktu nie stosuje się w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza. Nie przekraczaj zalecanej porcji i przechowuj produkt w miejscu niedostępnym dla małych dzieci.

Sprawdź skład i cenę

9. Podsumowanie

• W kilku badaniach przy dawkach 10-50 mg dziennie nie odnotowano działań niepożądanych, ale bezpiecznej górnej granicy spożycia nie ustalono [1] [2].
• Duże dawki fałszują wyniki części badań krwi, m.in. TSH, hormonów tarczycy, troponiny i NT-proBNP; w badaniu na 6 osobach 10 mg dziennie przez tydzień zakłóciło 9 z 23 testów [3] [1].
• Przerwa przed planowanym badaniem: według AACC co najmniej 8 godzin po 5-10 mg, dla czulszych testów do 72 godzin, a przy leczeniu dawkami 100 mg dziennie i większymi co najmniej 72 godziny, wyłącznie jeśli lekarz prowadzący pozwoli na przerwę; przy chorobie nerek termin ustala się indywidualnie; dawkę i godzinę ostatniego przyjęcia podaj w laboratorium [4].
• Badań, w których biotyna powodowałaby tycie, nie znaleźliśmy; dowody na włosy i paznokcie u zdrowych osób są skąpe, a przy łamliwych paznokciach stosowano 2,5 mg dziennie [1] [10].

Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.