Selen pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy, a jod w prawidłowej produkcji jej hormonów, więc tarczyca potrzebuje obu tych pierwiastków [1]. Polskie normy z 2024 roku zalecają dorosłym całkowite spożycie, czyli z dietą i ewentualnymi suplementami, 55 µg selenu i 150 µg jodu dziennie [2]. Porcja suplementu to co innego: dobiera się ją do tego, ile tych pierwiastków dostarcza twoja dieta, a łączne spożycie selenu ze wszystkich źródeł nie powinno przekraczać 255 µg dziennie [3]. Jod i selen można przyjmować razem, jeśli zsumujesz ich ilość z diety i suplementów. Przy chorobie Hashimoto selen, w badaniach najczęściej 200 µg dziennie, obniżał przeciwciała anty-TPO, ale nie zastępuje leczenia, a wytyczne towarzystw tarczycowych go nie uwzględniają, dlatego taką dawkę ustal z endokrynologiem [4]. Dużych dawek jodu przy autoimmunologicznej chorobie tarczycy unikaj [2].
Aktualizacja 15.10.2026: Przebudowaliśmy tekst na podstawie metaanaliz z lat 2024–2025, polskich norm żywienia z 2024 roku i limitu EFSA dla selenu, dodaliśmy odpowiedź, czy brać jod i selen razem, oraz zasady łączenia suplementów z lewotyroksyną.
Polecamy, jeśli chcesz uzupełnić selen w diecie
Spis treści
1. Selen a tarczyca: po co tarczycy selen i jod?
Jod jest budulcem hormonów tarczycy, czyli tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3) [2]. Selen działa inaczej: wchodzi w skład selenobiałek. Dejodynazy przekształcają T4 w aktywną T3, a peroksydazy glutationowe i reduktazy tioredoksyny chronią komórki przed uszkodzeniami oksydacyjnymi [2] [5]. Polskie normy żywienia zaznaczają też, że metabolizm jodu może być zaburzony przez niedobory selenu, cynku i żelaza [2]. To dlatego przy ocenie diety pod kątem tarczycy liczy się nie tylko jod, ale także selen.
W unijnym wykazie oświadczeń zdrowotnych selen pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy, a jod pomaga w prawidłowej produkcji hormonów tarczycy i w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy. Warunkiem jest dzienna porcja dająca co najmniej 15 procent referencyjnej wartości spożycia (RWS), czyli 8,25 µg selenu albo 22,5 µg jodu [1] [6]. Oświadczenia opisują rolę składników u zdrowych osób, a nie leczenie chorób tarczycy. Preparaty z samym selenem i z selenem w połączeniu z innymi składnikami znajdziesz w kategorii selen w sklepie Świat Supli.
1.1. Ile selenu i jodu potrzebujesz dziennie?
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Grupa lub wartość | Selen | Jod |
|---|---|---|
| Dorośli od 19 lat, zalecane spożycie (normy PL 2024) [2] | 55 µg | 150 µg |
| Kobiety w ciąży od 19 lat (normy PL 2024) [2] | 60 µg | 220 µg |
| Kobiety karmiące piersią od 19 lat (normy PL 2024) [2] | 70 µg | 290 µg |
| Referencyjna wartość spożycia na etykiecie (RWS) [6] | 55 µg | 150 µg |
| Górny tolerowany poziom spożycia EFSA dla dorosłych, ze wszystkich źródeł [7] | 255 µg | 600 µg |
Górny tolerowany poziom spożycia (UL) to najwyższe długotrwałe spożycie, przy którym w populacji nie oczekuje się niekorzystnych skutków. Dla selenu u dorosłych wynosi 255 µg dziennie ze wszystkich źródeł: diety, żywności wzbogacanej i suplementów [3]. Dzieci i nastolatki mają niższe limity, zależne od wieku, więc suplementację selenu i jodu u osób poniżej 18 lat ustal z lekarzem [7].
Ile selenu jemy w Polsce? W badaniu Instytutu Żywności i Żywienia z 2000 roku (4134 osoby, wywiad o jedzeniu z poprzedniej doby) dorosłe kobiety spożywały średnio 37,9 µg selenu dziennie, a mężczyźni 62,2 µg [8] [2]. To stare dane; w badaniach Wąsowicza i wsp. (2003) stężenie selenu w osoczu u wielu mieszkańców Polski było względnie niskie [9]. Z jodem sytuacja jest lepsza: od 1997 roku sól kuchenna w Polsce jest jodowana, a średnia zawartość jodu w diecie badanej populacji wynosiła 157 µg dziennie, u kobiet 138 µg [2].
2. Selen przy Hashimoto: co pokazują badania?
Choroba Hashimoto to autoimmunologiczne zapalenie tarczycy i najczęstsza przyczyna jej niedoczynności, którą leczy się lewotyroksyną, zwykle do końca życia [10].
Największa metaanaliza, Huwiler i wsp. (2024), objęła 35 badań z randomizacją. Chorzy przyjmowali od 80 do 400 µg selenu dziennie, najczęściej 200 µg, przez 2-12 miesięcy (średnio 5,8 miesiąca). U osób, które nie brały hormonów tarczycy, selen w niewielkim stopniu obniżał TSH (hormon tyreotropowy, który pobudza tarczycę): standaryzowana różnica średnich (SMD, miara wielkości efektu) wyniosła -0,21, a 95-procentowy przedział ufności, który pokazuje niepewność oszacowania, od -0,43 do -0,02 (7 grup, 869 osób). U leczonych i nieleczonych spadało stężenie przeciwciał przeciw peroksydazie tarczycowej (anty-TPO): SMD -0,96, przedział od -1,36 do -0,56 (29 grup, 2358 osób), przy czym wyniki poszczególnych badań bardzo się różniły (niejednorodność I2 = 90 procent). Selen nie zmieniał wolnych hormonów tarczycy (fT4, fT3), przeciwciał przeciw tyreoglobulinie (anty-TG) ani objętości tarczycy. Działania niepożądane występowały podobnie często jak w grupach kontrolnych (iloraz szans OR 0,89, przedział od 0,46 do 1,75). Autorzy ocenili pewność dowodów jako umiarkowaną i zaznaczyli, że kliniczne znaczenie spadku anty-TPO wymaga dalszych badań [4].
Metaanaliza Zhang i wsp. (2025), 21 badań i 1610 osób, również pokazała niższe anty-TPO po 3 i 6 miesiącach oraz nieco niższe TSH po 6 miesiącach (SMD -0,18, przedział od -0,35 do -0,01) [11]. Wcześniejsze przeglądy były ostrożniejsze. Przegląd Cochrane z 2013 roku (4 badania, 463 osoby, ryzyko błędu niejasne lub wysokie) uznał dowody za niepełne, a żadne z badań nie oceniało jakości życia ani dawki lewotyroksyny [12]. Winther i wsp. (2017) nie stwierdzili u osób nieleczonych lewotyroksyną zmian TSH, jakości życia ani obrazu tarczycy w USG [13].
Wniosek: selen obniża przeciwciała, czyli marker laboratoryjny, ale nie wykazano, że zmienia przebieg choroby albo potrzebną dawkę leku. Wytyczne amerykańskiego, europejskiego i południowoamerykańskiego towarzystwa tarczycowego nie uwzględniają obecnie suplementacji selenu [4]. Selen nie zastępuje lewotyroksyny. O diecie przy niedoczynności piszemy też w tekście czy warzywa kapustne szkodzą tarczycy.
2.1. Ile selenu dziennie przy niedoczynności tarczycy i Hashimoto?
Nie ma ustalonej dawki selenu na chorobę tarczycy. Ilość 200 µg dziennie przez kilka miesięcy to protokół badań, a nie schemat samodzielnej suplementacji [4]. Jeśli dodasz 200 µg z suplementu do średniego spożycia z badania z 2000 roku (38-62 µg, sekcja 1.1), łączne spożycie zbliży się do limitu 255 µg albo go przekroczy [2] [3]. Dodatkowy selen może pomóc osobom z niskim statusem tego pierwiastka, a u osób z odpowiednim lub wysokim poziomem może zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2 [5] [2]. W dyskusji metaanalizy Huwiler przytoczono zalecenie, by osoby ze stężeniem selenu w surowicy co najmniej 122 µg/l nie przyjmowały selenu [4]. Przed dawką 200 µg poproś więc lekarza o oznaczenie selenu we krwi.
Bez zaleceń lekarza porcję selenu w suplemencie dobiera się do rzeczywistej podaży z diety i do potrzeby: zsumuj selen z jadłospisu, żywności wzbogacanej i wszystkich suplementów i porównaj sumę z limitem 255 µg [3]. Ilości 80 i 100 µg przy produktach w sekcji 6 to zawartości tych preparatów według kart, a nie dawki zalecane [14] [15].
3. Selen a nadczynność tarczycy i orbitopatia Gravesa
Przy chorobie Gravesa-Basedowa, autoimmunologicznej przyczynie nadczynności tarczycy, część chorych ma zmiany w oczodołach, czyli orbitopatię, najczęstszy objaw tej choroby poza tarczycą [16]. W badaniu z randomizacją Marcocci i wsp. (2011) 159 osób z łagodną orbitopatią przyjmowało przez 6 miesięcy selen 100 µg dwa razy dziennie, pentoksyfilinę albo placebo. Po 6 miesiącach selen w porównaniu z placebo poprawiał jakość życia i zmniejszał zajęcie oczu [17]. Europejskie wytyczne EUGOGO z 2021 roku wskazują, że w łagodnej, aktywnej orbitopatii zwykle wystarczają kontrola czynników ryzyka, leczenie miejscowe i selen na obszarach z niedoborem selenu, a leczenie prowadzą ośrodki specjalistyczne [16]. Samą nadczynność tarczycy leczy endokrynolog, a selen nie jest jej leczeniem.
4. Jod i selen: razem czy osobno?
Jod i selen można przyjmować razem, w jednym preparacie albo w dwóch, jeśli zsumujesz ich ilość z diety i suplementów. Przykładowo multiwitamina naszej marki zawiera w 2 kapsułkach 80 µg selenu i 22,5 µg jodu [14].
Według NHS większość osób uzyska potrzebny jod z urozmaiconej diety, a jod w suplementach w ilości 0,5 mg dziennie lub mniej raczej nie szkodzi; długotrwałe duże dawki mogą jednak zmienić działanie tarczycy [18]. Przy autoimmunologicznych chorobach tarczycy niekorzystne objawy mogą wystąpić nawet przy spożyciu bezpiecznym dla ogółu, a długotrwały nadmiar jodu, np. z produktów z alg, suplementów lub leków, może zwiększać częstość autoimmunologicznego zapalenia tarczycy [2]. Przy Hashimoto nie sięgaj więc bez decyzji lekarza po preparaty z dużą ilością jodu, np. z alg morskich, i czytaj skład zestawów na tarczycę, które łączą jod, selen i inne składniki. Inne pary, których nie warto łączyć, opisujemy w tekście jakich suplementów nie łączyć.
W ciąży i podczas karmienia piersią zapotrzebowanie na jod rośnie do 220 i 290 µg dziennie, a samo jodowanie soli w Polsce go nie pokrywa [2]; wtedy o jodzie i selenie decyduje lekarz prowadzący.
4.1. Co zawiera jod i selen? Produkty bogate w oba pierwiastki
Oba pierwiastki znajdziesz w rybach morskich, skorupiakach i jajach. Jod dostarczają też mleko i jego przetwory oraz sól jodowana, a selen podroby i mięso [2] [18]. Tabela pokazuje zawartość selenu z amerykańskiej bazy USDA; w żywności z Polski może być inna, bo zależy od gleby i paszy [19] [2].
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Produkt | Selen w 100 g [19] | Źródło jodu [2] |
|---|---|---|
| Orzechy brazylijskie | 1920 µg (duża zmienność) | nie wymieniono |
| Tuńczyk w wodzie z puszki | 70,6 µg | tak, ryba morska |
| Sardynki w oleju z puszki | 52,7 µg | tak, ryba morska |
| Makrela, surowa | 44,1 µg | tak, ryba morska |
| Łosoś hodowlany, pieczony | 41,4 µg | tak, ryba morska |
| Dorsz, pieczony | 37,6 µg | tak, szczególnie dużo jodu |
| Jajo kurze, całe | 30,7 µg | tak |
| Pierś kurczaka, pieczona | 27,6 µg | nie wymieniono |
| Pieczarki, surowe | 9,3 µg | nie wymieniono |
| Mleko 3,25 procent | 3,7 µg | tak |
4.2. Orzechy brazylijskie a tarczyca
Orzechy brazylijskie mają najwięcej selenu, średnio 1920 µg w 100 g według USDA [19], ale ich zawartość bardzo się różni. W badaniu z randomizacją Thomson i wsp. (2008) 59 dorosłych z Nowej Zelandii przez 12 tygodni jadło 2 orzechy dziennie, przyjmowało 100 µg selenu w selenometioninie albo placebo. Orzechy miały dostarczać około 100 µg selenu, a dawały średnio 53 µg, od 20 do 84 µg; selen w osoczu wzrósł podobnie po orzechach i po suplemencie [20]. Zawierają też zmienne ilości promieniotwórczego radu, a wpływu codziennego jedzenia 1-2 orzechów nie da się dziś jednoznacznie ocenić [21]. Jeśli jesz je codziennie, nie dokładaj suplementu z selenem bez rozmowy z lekarzem, bo nie da się policzyć, ile zostaje do limitu.
5. Selen, jod a lewotyroksyna: jak je łączyć?
Lewotyroksynę przyjmuje się na czczo, 30-60 minut przed pierwszym posiłkiem, napojem z kofeiną i innymi lekami, o stałej porze [22]. NHS wymienia suplementy wapnia i żelaza oraz leki zobojętniające wśród preparatów, które mogą nie współgrać z lewotyroksyną [22], a amerykańska charakterystyka leku zaleca co najmniej 4 godziny odstępu od nich [23]. W wykazie interakcji tej charakterystyki nie ma selenu [23], ale multiwitamina z selenem zawiera też żelazo i wapń [14], dlatego przyjmuj ją w innej porze dnia niż lek. Ulotka twojego leku może podawać inny odstęp; trzymaj się jej i zaleceń lekarza.
Biotyna, także ta z multiwitamin, może zaburzać wyniki badań tarczycy; amerykańska charakterystyka zaleca odstawić ją co najmniej 2 dni przed oznaczeniem TSH lub T4 [23] [22]. Powiedz lekarzowi o wszystkich suplementach, które bierzesz [22]. Plan dnia z suplementami opisujemy w tabeli kiedy brać suplementy.
6. Jaki selen na tarczycę wybrać?
W suplementach spotkasz selenometioninę, czyli formę organiczną obecną w żywności, z której wchłania się ponad 90 procent selenu [2], formy nieorganiczne (selenian i selenin sodu) oraz drożdże wzbogacone w selen. W metaanalizie Huwiler wyniki dla anty-TPO były podobne lub silniejsze w badaniach z selenometioniną i z dawkami powyżej 100 µg, ale ta analiza wrażliwości nie mówi, że konkretny preparat zadziała [4].
Wybór zależy od tego, czego brakuje w jadłospisie. Przy diecie ubogiej w ryby morskie, jaja i nabiał wygodniejsza jest nasza multiwitamina, bo uzupełnia selen razem z jodem i witaminami, a gdy brakuje tylko selenu, prostszy jest preparat jednoskładnikowy. Każdy z nich dolicz do selenu z diety, bo kapsułki zawierają 80, 100 albo 200 µg, a nie porcję dobraną do twojego jadłospisu. Preparat z 200 µg w kapsułce, Swanson SelenoExcell, jest dla osób, którym taką dawkę zalecił endokrynolog; nie łącz go z innymi preparatami z selenem. Produkty poniżej wybraliśmy dla dorosłych; w ciąży, podczas karmienia piersią i przed 18. rokiem życia suplementację selenu i jodu ustala lekarz [7] [24].
Świat Supli Multivitamina Complex 90 kaps.
Dla kogo: dla dorosłych, którzy rzadko jedzą ryby morskie, jaja i nabiał i chcą jednym preparatem uzupełnić selen razem z jodem oraz innymi witaminami i składnikami mineralnymi. To nasza marka własna.
Według karty produktu 2 kapsułki dostarczają 80 µg selenu w selenianie (VI) sodu, czyli 145,5 procent RWS, i 22,5 µg jodu w jodku potasu, czyli 15 procent RWS, a do tego m.in. 15 mg cynku, 5 mg żelaza, 150 mg wapnia, 12 µg witaminy D3 i 50 µg biotyny [14]. Porcja jest źródłem obu pierwiastków, więc spełnia warunek oświadczeń: selen pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy, a jod pomaga w prawidłowej produkcji hormonów tarczycy i w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy [1].
Zanim zaczniesz, zsumuj selen z własnej diety, z żywności wzbogacanej i z innych suplementów i dodaj 80 µg z porcji; suma nie powinna przekraczać górnego poziomu 255 µg dziennie [3]. Cynk z porcji dolicz do diety i innych suplementów, bo górny poziom dla dorosłych to 25 mg dziennie łącznie z dietą [7]. Ze względu na żelazo i wapń bierz kapsułki co najmniej 4 godziny od lewotyroksyny, a przed badaniem TSH zapytaj lekarza o przerwę z powodu biotyny [23].
Otoczka jest z żelatyny wołowej. Według karty sklepu produkt może zawierać mleko (łącznie z laktozą), soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, sezam, zboża zawierające gluten, jaja, skorupiaki i ryby, więc przy alergii sprawdź etykietę [14]. W polu uwag karta zastrzega, że produktu nie stosuje się w ciąży; przechowuj go poza zasięgiem małych dzieci.
Swanson Selen SeLECT 100 µg 300 kaps.
Dla kogo: dla dorosłych, którzy jod i witaminy mają z diety, a uzupełnić chcą sam selen, np. gdy rzadko jedzą ryby i podroby.
Kapsułka zawiera według karty 100 µg selenu w L-selenometioninie, czyli 182 procent RWS; poza nią w składzie są mąka ryżowa i otoczka z żelatyny [15]. Selenometionina to forma selenu obecna w żywności [2]. Kapsułka jest źródłem selenu, który pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy [1].
Producent zaleca 1 kapsułkę dziennie i nie przekraczać tej porcji. Do 100 µg z kapsułki dolicz selen z jadłospisu, z produktów wzbogacanych i z multiwitamin; jeśli razem wychodzi ponad 255 µg, ta kapsułka nie jest dla ciebie, a przy codziennych orzechach brazylijskich nie da się tego policzyć (sekcja 4.2) [3].
Karta nie podaje informacji o alergenach, dlatego przy alergii przeczytaj etykietę. W ciąży i podczas karmienia piersią producent kieruje przed zażyciem do lekarza, a uwagi sklepu wykluczają stosowanie w ciąży [15].
Swanson SelenoExcell 200 µg 60 kaps.
Dla kogo: dla dorosłych z Hashimoto, którym endokrynolog zalecił 200 µg selenu dziennie, np. po oznaczeniu jego stężenia we krwi.
Według karty 1 kapsułka dostarcza 200 µg selenu z drożdży wzbogaconych w selen [25]. Taka ilość była najczęstszą dawką w badaniach przy Hashimoto, w których używano też innych form selenu [4]; wyniki tych badań nie dotyczą tego konkretnego preparatu.
Razem z dietą porcja może zbliżyć się do limitu 255 µg albo go przekroczyć, dlatego nie łącz jej z innymi preparatami z selenem ani z codziennymi orzechami brazylijskimi, a czas stosowania ustal z lekarzem [3] [2]. Producent zaleca 1 kapsułkę dziennie, bez przekraczania tej porcji [25].
Informacji o alergenach szukaj na etykiecie producenta, bo karta sklepu ich nie wymienia. Producent prosi kobiety w ciąży i karmiące o konsultację z lekarzem przed zażyciem, a w uwagach sklep wyklucza produkt w ciąży [25].
Selen w sklepie Świat Supli
Multiwitamina marki własnej z selenem i jodem oraz dwa preparaty z samym selenem: 100 µg i 200 µg w kapsułce.
7. Nadmiar selenu i kiedy iść do lekarza
Przewlekłe zatrucie selenem, czyli selenoza, objawia się łamliwością i utratą paznokci, wypadaniem włosów, zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi, wysypkami, czosnkowym zapachem oddechu i potu oraz zaburzeniami nerwowymi [2]. EFSA wyznaczyła limit 255 µg na podstawie wypadania włosów jako wczesnego objawu [3]. Wypadanie włosów bywa też objawem niedoczynności tarczycy i działaniem niepożądanym lewotyroksyny [10] [22], więc nie zwiększaj na własną rękę dawki selenu, gdy włosy wypadają.
Długie przyjmowanie 200 µg selenu u osób bez niedoboru budzi pytania o cukrzycę. W badaniu SELECT 35 533 mężczyzn od 50 lub 55 lat przyjmowało m.in. 200 µg selenu w L-selenometioninie; po medianie 5,5 roku cukrzycy typu 2 było w grupie selenu nieistotnie statystycznie więcej (ryzyko względne RR 1,07, 99-procentowy przedział ufności od 0,94 do 1,22) [26]. W analizie wtórnej innego badania z randomizacją (1202 osoby, 200 µg dziennie, średnio 7,7 roku) cukrzyca rozwinęła się u 58 osób w grupie selenu i u 39 w grupie placebo (współczynnik ryzyka HR 1,55, przedział od 1,03 do 2,33), ale cukrzyca była drugorzędowym punktem końcowym [27].
7.1. Kiedy do lekarza, a kiedy dzwonić pod 112
- Gdy czujesz duże zmęczenie, marzniesz, przybierasz na wadze, masz zaparcia, suchą skórę, chrypkę albo kłopoty z koncentracją, umów się do lekarza rodzinnego; niedoczynność potwierdza badanie TSH i T4, a nie suplement [10].
- Gdy przyjmujesz selen i zauważysz wypadanie włosów, łamliwe lub odpadające paznokcie, czosnkowy zapach oddechu, biegunkę albo wysypkę, odstaw preparat i umów się do lekarza; zabierz opakowania wszystkich suplementów [2].
- Gdy przyjmujesz lewotyroksynę i pojawi się gorączka, szybkie albo nieregularne bicie serca, zawroty głowy lub omdlenie albo zażółcenie skóry i oczu, niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem, a przy omdleniu dzwoń pod 112 [22].
- Obrzęk gardła lub języka, trudności w oddychaniu albo świszczący oddech po leku lub suplemencie mogą oznaczać anafilaksję: jeśli masz autowstrzykiwacz z adrenaliną, użyj go od razu i dzwoń pod 112; gdy po 5 minutach nie ma poprawy, użyj drugiego wstrzykiwacza [28].
- Gdy dziecko połknęło tabletki, a nie wiesz ile, albo dorosły przyjął naraz dużą ilość preparatu, dzwoń pod 112 od razu, także bez objawów; nie wywołuj wymiotów, nie podawaj nic do jedzenia ani picia i zabierz opakowanie [29]. Możesz też zadzwonić do ośrodka toksykologicznego; listę ośrodków w Polsce zebrała Medycyna Praktyczna [30].
- Gdy ktoś nie reaguje, natychmiast dzwoń pod 112. Jeśli osoba nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, rozpocznij resuscytację zgodnie z instrukcjami dyspozytora i użyj AED, jeśli jest dostępny; pojedyncze westchnienia nie są prawidłowym oddechem. Pozycję boczną stosuj u osoby nieprzytomnej, która oddycha prawidłowo, i obserwuj ją do przyjazdu pomocy [31] [32]. Osobie nieprzytomnej nie podawaj nic do picia [29].
8. Najczęstsze pytania
8.1. Czy przy niedoczynności tarczycy można brać selen?
Tak, jako uzupełnienie diety, jeśli porcję dobierzesz do tego, ile selenu dostarcza twój jadłospis, a łączne spożycie z dietą i suplementami nie przekroczy 255 µg dziennie [3]. Dla samego selenu źródła, z których korzystaliśmy, nie podają odrębnego odstępu od lewotyroksyny [23]. Obowiązuje sposób przyjmowania leku: na czczo, 30-60 minut przed śniadaniem [22], zgodnie z ulotką, a selen według instrukcji na opakowaniu preparatu. Selen nie zastępuje leku. Dawkę 200 µg, stosowaną w badaniach przy Hashimoto, ustal z endokrynologiem, najlepiej po oznaczeniu selenu we krwi [4].
8.2. Z czym nie wolno łączyć selenu?
Z innymi preparatami z selenem bez zsumowania ich zawartości [3]. Multiwitaminę z żelazem i wapniem przyjmuj co najmniej 4 godziny od lewotyroksyny albo zgodnie z ulotką swojego leku [23].
8.3. Kiedy brać selen: rano czy wieczorem?
Karty produktów podają porcję dzienną bez wskazania pory dnia [15] [25]. Dla samego selenu nie znaleźliśmy w źródłach osobnego odstępu od lewotyroksyny [23]; jeśli bierzesz lek, przyjmuj go na czczo, 30-60 minut przed śniadaniem i o stałej porze [22], a selen tak, jak podaje instrukcja preparatu. Selen w multiwitaminie z wapniem lub żelazem zaplanuj co najmniej 4 godziny przed lekiem albo po nim [23].
8.4. Jak długo brać selen przy Hashimoto?
W badaniach z randomizacją selen podawano przez 2-12 miesięcy [4], więc nie wiadomo, co daje dłuższa suplementacja. Wieloletnie przyjmowanie 200 µg dziennie u osób bez Hashimoto wiązało się z sygnałem większego ryzyka cukrzycy (sekcja 7) [27]. Po kilku miesiącach omów z lekarzem wyniki badań i to, czy kontynuować.
8.5. Czy przy tarczycy można brać witaminę D3?
Polskie wytyczne z 2023 roku zalecają zdrowym dorosłym w wieku 19-65 lat 1000-2000 j.m. dziennie przez cały rok, jeśli nie przebywają na słońcu w odpowiednim czasie od maja do września; w grupach ryzyka zalecają oznaczenie 25(OH)D [33]. Osoby z chorobą tarczycy mogą zapytać lekarza, czy oznaczyć 25(OH)D. Multiwitamina naszej marki dostarcza 12 µg witaminy D3, czyli 480 j.m., więc dolicz ją do osobnego preparatu [14].
8.6. Czy w ciąży przy Hashimoto brać selen?
Przy dodatnich przeciwciałach i prawidłowej czynności tarczycy aktualne wytyczne go nie zalecają. Wytyczne American Thyroid Association z 2026 roku zalecają, by kobietom w ciąży z prawidłową czynnością tarczycy i dodatnimi przeciwciałami anty-TPO lub anty-TG nie oferować suplementacji selenu (zalecenie warunkowe, dowody umiarkowanej jakości) [34]. Autorzy nie zalecają też rutynowego selenu w zapobieganiu poporodowemu zapaleniu tarczycy, bo badania u takich kobiet dały niejednoznaczne wyniki i były głównie małe, prowadzone w Europie, gdzie podaż selenu bywa niska [34]. Podobne stanowisko miały wytyczne z 2017 roku [24]. Jednym ze starszych badań jest praca Negro i wsp. (2007): 77 Włoszek w ciąży z przeciwciałami anty-TPO przyjmowało 200 µg selenometioniny dziennie w ciąży i po porodzie, a 74 placebo; zaburzenia czynności tarczycy po porodzie wystąpiły u 28,6 wobec 48,6 procent, a trwała niedoczynność u 11,7 wobec 20,3 procent [35]. Wytyczne z 2026 roku oceniają badania selenu w tej grupie łącznie jako niejednoznaczne, więc wynik jednego badania nie zmienia zalecenia. Zapotrzebowanie kobiety w ciąży na selen wynosi 60 µg dziennie łącznie z dietą [2], a o suplementach decyduje lekarz prowadzący ciążę.
9. Najważniejsze w skrócie
- Tarczyca potrzebuje jodu do produkcji hormonów i selenu do selenobiałek uczestniczących w przekształcaniu T4 w aktywną T3 i ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym; polskie normy z 2024 roku zalecają dorosłym całkowite spożycie 150 µg jodu i 55 µg selenu dziennie.
- Jod i selen można brać razem; porcję suplementu dobierz do tego, co daje dieta, a łączne spożycie selenu ze wszystkich źródeł nie powinno przekraczać 255 µg dziennie.
- Przy Hashimoto selen (zwykle 200 µg w badaniach) obniża przeciwciała anty-TPO, ale nie zastępuje lewotyroksyny, a jego dawkę ustala endokrynolog.
- Przy chorobie autoimmunologicznej tarczycy unikaj dużych dawek jodu, np. z alg morskich.
- Lewotyroksynę bierz na czczo, a preparaty z żelazem i wapniem co najmniej 4 godziny od leku; o wszystkich suplementach powiedz lekarzowi.
- Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.
10. Źródła
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, tekst skonsolidowany z 17.05.2021 (selen pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy, pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego i w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym; jod pomaga w prawidłowej produkcji hormonów tarczycy i w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy; warunek: żywność co najmniej źródłem danego składnika, czyli dzienna porcja suplementu zapewnia co najmniej 15 procent referencyjnej wartości spożycia): eur-lex.europa.eu
- Stoś K., Woźniak A., Wojtasik A., Rychlik E., Ziółkowska I., Głowala A., 2024, Składniki mineralne, w: Rychlik E., Stoś K., Woźniak A., Mojska H. (red.), Normy żywienia dla populacji Polski, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa, jod s. 281-286, selen s. 286-291 (jod: jest niezbędny do wytwarzania hormonów tarczycy T4 i T3; najwięcej jodu ma żywność pochodzenia morskiego, a ważnymi źródłami są też mleko i jego przetwory, jaja i sól jodowana; metabolizm jodu może być zaburzony przez niedobory selenu, cynku i żelaza; w Polsce średnia zawartość jodu w diecie badanej populacji 157 µg dziennie, u kobiet 138 µg, u mężczyzn 176 µg; od 1997 r. obowiązuje jodowanie soli kuchennej, które według polskiego badania nie zapewniło odpowiedniego odżywienia jodem kobiet w ciąży i karmiących; zalecane spożycie RDA jodu: dorośli 150 µg dziennie, kobiety w ciąży od 19 lat 220 µg, karmiące 290 µg; większość ludzi dobrze toleruje wysokie spożycie jodu z żywnością, ale u niektórych osób, np. z autoimmunizacyjnymi chorobami tarczycy, niekorzystne objawy mogą wystąpić nawet przy spożyciu uznanym za bezpieczne dla ogółu populacji; nadmiar jodu może wynikać ze zbyt dużych ilości produktów morskich, w tym produktów z alg, soli jodowanej, suplementów lub leków z jodem, a długotrwale nadmierne spożycie może zwiększać częstość autoimmunizacyjnego zapalenia tarczycy; selen: składnik selenobiałek w postaci selenocysteiny, m.in. peroksydaz glutationowych i reduktaz tioredoksyny, które chronią komórki przed uszkodzeniami oksydacyjnymi, oraz dejodynaz przekształcających tyroksynę T4 w trójjodotyroninę T3; źródła: podroby, skorupiaki i ryby, a zawartość w mleku, przetworach i jajach zależy od paszy; z selenometioniny z żywności wchłania się ponad 90 procent; przeciętne spożycie w Polsce 37,9 µg dziennie u kobiet i 62,2 µg u mężczyzn; zalecane spożycie RDA selenu: dorośli od 19 lat 55 µg dziennie, kobiety w ciąży 60 µg, karmiące 70 µg; dodatkowe spożycie selenu może przynieść korzyści tylko osobom z niskim stężeniem w surowicy, a u osób z odpowiednim i wysokim poziomem może zwiększyć ryzyko cukrzycy typu 2; przewlekłe zatrucie selenem, selenoza: łamliwość i utrata paznokci, wypadanie włosów, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, wysypki, czosnkowy zapach oddechu i potu, zaburzenia nerwowe; odczyt rozdziału PDF 14.10.2026, ponowny odczyt fragmentu o jodzie 15.10.2026): pzh.gov.pl
- EFSA NDA Panel, 2023, Scientific opinion on the tolerable upper intake level for selenium, EFSA Journal 21(1):7704 (górny tolerowany poziom spożycia UL dla dorosłych, także w ciąży i podczas karmienia piersią: 255 µg dziennie ze wszystkich źródeł; efektem krytycznym jest wypadanie włosów jako wczesny objaw selenozy): doi.org
- Huwiler V.V., Maissen-Abgottspon S., Stanga Z. i wsp., 2024, Selenium Supplementation in Patients with Hashimoto Thyroiditis: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials, Thyroid 34(3):295-313 (35 badań z randomizacją; czas suplementacji 2-12 miesięcy, średnio 5,8 miesiąca; dawki od 80 do 400 µg dziennie, najczęściej 200 µg; u osób bez leczenia hormonami tarczycy selen obniżał TSH, standaryzowana różnica średnich SMD -0,21, 95-procentowy przedział ufności od -0,43 do -0,02, 7 grup, 869 osób, I2 = 0 procent; przeciwciała anty-TPO spadały u osób leczonych i nieleczonych hormonami, SMD -0,96, od -1,36 do -0,56, 29 grup, 2358 osób, I2 = 90 procent; bez istotnych zmian fT4, fT3, objętości tarczycy i przeciwciał anty-TG; działania niepożądane podobne jak w grupach kontrolnych, iloraz szans OR 0,89, od 0,46 do 1,75, 16 grup, 1339 osób; pewność dowodów ogólnie umiarkowana; w analizach wrażliwości wyniki dla anty-TPO były podobne lub silniejsze m.in. przy dawkach powyżej 100 µg i przy selenometioninie; kliniczne znaczenie spadku anty-TPO wymaga dalszych badań; autorzy piszą, że wytyczne amerykańskiego, europejskiego i południowoamerykańskiego towarzystwa tarczycowego nie uwzględniają obecnie suplementacji selenu, i przytaczają zalecenie, by osoby ze stężeniem selenu w surowicy lub osoczu co najmniej 122 µg/l nie przyjmowały selenu; pełny tekst w Europe PMC, PMC10951571, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed, PMC
- Rayman M.P., 2012, Selenium and human health, Lancet 379(9822):1256-1268 (przegląd: selenobiałka są potrzebne m.in. do wytwarzania aktywnego hormonu tarczycy; zależność zdrowia od statusu selenu ma kształt litery U: dodatkowy selen może pomóc osobom z niskim statusem, a osoby z odpowiednim lub wysokim statusem nie powinny przyjmować suplementów selenu, bo może u nich rosnąć ryzyko cukrzycy typu 2; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011, załącznik XIII, część A (referencyjne wartości spożycia dla osoby dorosłej: selen 55 µg, jod 150 µg): eur-lex.europa.eu
- European Food Safety Authority, 2025, Overview on Tolerable Upper Intake Levels as derived by the Scientific Committee on Food (SCF) and the EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA), wersja 11, sierpień 2025 (górne tolerowane poziomy spożycia selenu w µg dziennie: niemowlęta 4-6 miesięcy 45, 7-11 miesięcy 55, dzieci 1-3 lata 70, 4-6 lat 95, 7-10 lat 130, 11-14 lat 180, 15-17 lat 230, dorośli, kobiety w ciąży i karmiące 255; dla dorosłych także cynk 25 mg, witamina A (retinol i estry retinylu) 3000 µg, witamina B6 12 mg, witamina D 100 µg i jod 600 µg dziennie; UL to najwyższy poziom długotrwałego spożycia, przy którym w populacji nie oczekuje się niekorzystnych skutków; odczyt 14.10.2026): efsa.europa.eu
- Flynn A., Hirvonen T., Mensink G.B.M. i wsp., 2009, Intake of selected nutrients from foods, from fortification and from supplements in various European countries, Food & Nutrition Research 53, suppl. 1 (zestawienie krajowych badań spożycia; Polska: badanie spożycia w gospodarstwach domowych Instytutu Żywności i Żywienia, Szponar L. i wsp., Warszawa 2003, przeprowadzone we wrześniu-grudniu 2000 r., wywiad o spożyciu z poprzedniej doby, 4134 osoby w wieku 1-96 lat; średnie spożycie selenu u dorosłych od 18 lat: kobiety 37,9 µg dziennie, 1656 osób, mężczyźni 62,2 µg dziennie, 1324 osoby): doi.org
- Wąsowicz W., Gromadzińska J., Rydzyński K., Tomczak J., 2003, Selenium status of low-selenium area residents: Polish experience, Toxicology Letters 137(1-2):95-101 (badania zdrowych mieszkańców różnych regionów Polski: stężenie selenu we krwi zależy od regionu; u znacznej części mieszkańców stężenie w osoczu było względnie niskie, około 50-55 µg/l, a wyliczone spożycie z dietą około 30-40 µg dziennie): pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- NHS, Underactive thyroid (hypothyroidism), przegląd 28.04.2025 (częste objawy: duże zmęczenie, uczucie zimna, przybieranie na wadze, zaparcia, trudności z koncentracją, obniżony nastrój, sucha skóra i włosy, wypadanie włosów, chrypka, nieregularne lub obfite miesiączki; objawy narastają powoli; przy podejrzeniu niedoczynności zgłoś się do lekarza rodzinnego, który zleca badanie TSH i T4; najczęstszą przyczyną w Wielkiej Brytanii jest choroba Hashimoto; leczenie lewotyroksyną zwykle trwa całe życie, z regularną kontrolą dawki; w ciąży lub przy planowaniu ciąży poinformuj lekarza; odczyt 15.10.2026): nhs.uk
- Zhang H., Yang Y., Liu S., Yang Y., Liu Z., 2025, Clinical efficacy of selenium supplementation in patients with Hashimoto thyroiditis: A systematic review and meta-analysis, Medicine (Baltimore) 104(35):e44043 (21 badań z randomizacją, 1610 osób; przeciwciała anty-TPO niższe po 3 miesiącach, SMD -0,46, 95-procentowy przedział ufności od -0,74 do -0,18, i po 6 miesiącach, SMD -0,80, od -1,38 do -0,21; anty-TG niższe po 3, ale nie po 6 miesiącach; TSH niższe po 6 miesiącach, SMD -0,18, od -0,35 do -0,01; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed, PMC
- van Zuuren E.J., Albusta A.Y., Fedorowicz Z., Carter B., Pijl H., 2013, Selenium supplementation for Hashimoto’s thyroiditis, Cochrane Database of Systematic Reviews 6:CD010223 (4 badania z randomizacją o niejasnym albo wysokim ryzyku błędu, 463 uczestników, średnio 7,5 miesiąca; selenometionina 200 µg obniżała przeciwciała anty-TPO wobec placebo w dwóch badaniach, ale wyników nie dało się połączyć, a znaczenie kliniczne zmian jest niejasne; żadne badanie nie oceniało jakości życia ani dawki lewotyroksyny; wniosek: dowody są niepełne i nie pozwalają na pewne decyzje o suplementacji selenu w Hashimoto; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed, PMC
- Winther K.H., Wichman J.E., Bonnema S.J., Hegedüs L., 2017, Insufficient documentation for clinical efficacy of selenium supplementation in chronic autoimmune thyroiditis, based on a systematic review and meta-analysis, Endocrine 55(2):376-385 (9 badań kontrolowanych u dorosłych; u osób nieleczonych lewotyroksyną selen nie zmieniał TSH, jakości życia ani obrazu tarczycy w USG; pewność dowodów od bardzo niskiej do umiarkowanej; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed, PMC
- Karta produktu Świat Supli Multivitamina Complex, 90 kapsułek, swiatsupli.pl, p13412 (porcja 2 kapsułki: selen 80 µg w selenianie (VI) sodu, 145,5 procent RWS, jod 22,5 µg w jodku potasu, 15 procent RWS, cynk 15 mg, żelazo 5 mg, wapń 150 mg, magnez 65 mg, witamina D3 12 µg, witamina A 800 µg, witamina B6 6 mg, biotyna 50 µg i inne witaminy; otoczka z żelatyny wołowej; 2 kapsułki dziennie; alergeny: produkt może zawierać mleko (łącznie z laktozą), soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, nasiona sezamu, zboża zawierające gluten, jaja, skorupiaki, ryby; uwagi sklepu: nie przekraczać zalecanego dziennego spożycia, nie stosować u kobiet w ciąży, przechowywać w miejscu niedostępnym dla małych dzieci, w suchym miejscu do 25 stopni C, chronić przed światłem; odczyt 15.10.2026)
- Karta produktu Swanson Selen SeLECT 100 µg, 300 kapsułek, swiatsupli.pl, p8345 (1 kapsułka: 100 µg selenu w L-selenometioninie, 182 procent RWS; składniki: L-selenometionina, mąka ryżowa, otoczka kapsułki: żelatyna; 1 kapsułka dziennie, nie przekraczać zalecanej porcji; kobiety w ciąży i karmiące piersią przed zażyciem powinny skonsultować się z lekarzem; karta nie podaje informacji o alergenach; uwagi sklepu: nie stosować u kobiet w ciąży, przechowywać w miejscu niedostępnym dla małych dzieci; odczyt 15.10.2026)
- Bartalena L., Kahaly G.J., Baldeschi L. i wsp. (EUGOGO), 2021, The 2021 European Group on Graves’ orbitopathy (EUGOGO) clinical practice guidelines for the medical management of Graves’ orbitopathy, European Journal of Endocrinology 185(4):G43-G67 (w łagodnej, aktywnej orbitopatii Gravesa zwykle wystarczają kontrola czynników ryzyka, leczenie miejscowe i selen na obszarach z niedoborem selenu; leczenie prowadzą ośrodki specjalistyczne; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
- Marcocci C., Kahaly G.J., Krassas G.E. i wsp. (European Group on Graves’ Orbitopathy), 2011, Selenium and the course of mild Graves’ orbitopathy, New England Journal of Medicine 364(20):1920-1931 (badanie z randomizacją, podwójnie zaślepione, 159 chorych z łagodną orbitopatią Gravesa: selen 100 µg dwa razy dziennie, pentoksyfilina albo placebo przez 6 miesięcy i 6 miesięcy obserwacji; po 6 miesiącach selen w porównaniu z placebo poprawiał jakość życia, zmniejszał zajęcie oczu i spowalniał postęp choroby; bez działań niepożądanych selenu; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
- NHS, Vitamins and minerals: Iodine, przegląd 3.08.2020 (jod pomaga wytwarzać hormony tarczycy; dobre źródła: mleko krowie i nabiał, jaja, ryby morskie, skorupiaki; większość osób uzyska potrzebny jod z urozmaiconej diety; długotrwałe przyjmowanie dużych dawek jodu może zmienić działanie tarczycy; przyjmowanie 0,5 mg jodu dziennie lub mniej w suplementach raczej nie zaszkodzi; odczyt 15.10.2026): nhs.uk
- U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service, FoodData Central, baza SR Legacy, zawartość selenu w 100 g części jadalnych (orzechy brazylijskie suszone, FDC 170569: 1920 µg; tuńczyk w wodzie z puszki, odsączony, FDC 173709: 70,6 µg; sardynka atlantycka w oleju z puszki, FDC 175139: 52,7 µg; makrela atlantycka surowa, FDC 175119: 44,1 µg; łosoś atlantycki hodowlany pieczony, FDC 175168: 41,4 µg; dorsz atlantycki pieczony, FDC 171956: 37,6 µg; jajo kurze całe surowe, FDC 171287: 30,7 µg; pierś kurczaka pieczona, FDC 171477: 27,6 µg; pieczarki białe surowe, FDC 169251: 9,3 µg; mleko 3,25 procent, FDC 171265: 3,7 µg; wartości dotyczą żywności w USA; odczyt 14.10.2026): fdc.nal.usda.gov
- Thomson C.D., Chisholm A., McLachlan S.K., Campbell J.M., 2008, Brazil nuts: an effective way to improve selenium status, American Journal of Clinical Nutrition 87(2):379-384 (badanie z randomizacją, 59 dorosłych z Nowej Zelandii, 12 tygodni: 2 orzechy brazylijskie dziennie, które miały dostarczać około 100 µg selenu, 100 µg selenu w selenometioninie albo placebo; orzechy dostarczały faktycznie średnio 53 µg selenu dziennie, możliwy zakres 20-84 µg; selen w osoczu wzrósł o 64,2 procent w grupie orzechów, 61,0 procent w grupie selenometioniny i 7,6 procent w grupie placebo; zmiany w obu grupach aktywnych różniły się istotnie od placebo, a nie różniły się między sobą): pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Koeder C., Keller M., 2025, Radium levels in Brazil nuts: A review of the literature, Nutrition Bulletin 50(1):1-11 (przegląd literatury z niepublikowanymi danymi z Niemiec: orzechy brazylijskie mają dużą i zmienną zawartość radu, średnio 49 mBq/g Ra-226 i 67 mBq/g Ra-228; codzienne jedzenie 1-2 orzechów oznacza dawkę skuteczną około 88-220 µSv rocznie, którą autorzy oceniają jako ani wyraźnie szkodliwą, ani wyraźnie nieszkodliwą; potrzebne są dalsze badania): pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- NHS, Levothyroxine, strona o leku, przegląd 6.07.2026 (lewotyroksynę przyjmuje się na czczo, 30-60 minut przed pierwszym posiłkiem, napojem z kofeiną i innymi lekami, o stałej porze; z lewotyroksyną mogą nie współgrać m.in. leki zobojętniające, suplementy wapnia i żelaza, ziele dziurawca oraz biotyna, która może zaburzać wyniki badań tarczycy; przed rozpoczęciem leczenia powiedz lekarzowi o wszystkich lekach, witaminach i suplementach; rzadkie poważne działania niepożądane: reakcja alergiczna z obrzękiem gardła lub języka i trudnościami w oddychaniu oraz przełom tarczycowy z gorączką, szybkim albo nieregularnym biciem serca, zawrotami głowy lub omdleniem i zażółceniem skóry i oczu, które wymagają pilnej pomocy; w ciąży powiedz lekarzowi, bo może być potrzebna częstsza kontrola dawki; odczyt 15.10.2026): nhs.uk
- AbbVie, SYNTHROID (levothyroxine sodium) tablets, amerykańska charakterystyka produktu leczniczego (Prescribing Information), wersja 2/2024, DailyMed (lewotyroksynę podawać raz dziennie na czczo, pół godziny do godziny przed śniadaniem; co najmniej 4 godziny przed albo po lekach zmniejszających jej wchłanianie, m.in. węglanie wapnia, siarczanie żelaza i lekach zobojętniających; biotynę i suplementy z biotyną odstawić co najmniej 2 dni przed badaniem TSH lub T4, bo zakłóca testy; odczyt 15.10.2026): dailymed.nlm.nih.gov
- Alexander E.K., Pearce E.N., Brent G.A. i wsp., 2017, 2017 Guidelines of the American Thyroid Association for the Diagnosis and Management of Thyroid Disease During Pregnancy and the Postpartum, Thyroid 27(3):315-389 (zalecenie: suplementacja selenu nie jest zalecana w leczeniu kobiet w ciąży z dodatnimi przeciwciałami anty-TPO, zalecenie słabe, dowody umiarkowanej jakości): doi.org, PubMed
- Karta produktu Swanson SelenoExcell 200 µg, 60 kapsułek, swiatsupli.pl, p7591 (1 kapsułka: 200 µg selenu z drożdży wzbogaconych w selen SelenoExcell; 1 kapsułka dziennie, nie przekraczać zalecanej porcji; kobiety w ciąży i karmiące piersią przed zażyciem powinny skonsultować się z lekarzem; karta nie podaje informacji o alergenach; uwagi sklepu: nie stosować u kobiet w ciąży, przechowywać w miejscu niedostępnym dla małych dzieci; odczyt 15.10.2026)
- Lippman S.M., Klein E.A., Goodman P.J. i wsp., 2009, Effect of selenium and vitamin E on risk of prostate cancer and other cancers: the Selenium and Vitamin E Cancer Prevention Trial (SELECT), JAMA 301(1):39-51 (35 533 mężczyzn z USA, Kanady i Portoryko w wieku od 50 albo 55 lat; 200 µg selenu dziennie w L-selenometioninie, witamina E, oba albo placebo; po medianie 5,46 roku selen nie zmniejszył ryzyka raka prostaty, współczynnik ryzyka HR 1,04, 99-procentowy przedział ufności 0,87-1,24, ani innych nowotworów; nieistotnie statystycznie więcej cukrzycy typu 2 w grupie selenu, RR 1,07, 0,94-1,22): pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Stranges S., Marshall J.R., Natarajan R. i wsp., 2007, Effects of long-term selenium supplementation on the incidence of type 2 diabetes: a randomized trial, Annals of Internal Medicine 147(4):217-223 (analiza wtórna badania z randomizacją z regionów USA o niskim spożyciu selenu: 1202 osoby bez cukrzycy, 200 µg selenu dziennie albo placebo, średnio 7,7 roku obserwacji; cukrzyca typu 2 u 58 osób w grupie selenu i 39 w grupie placebo, HR 1,55, 95-procentowy przedział ufności 1,03-2,33; cukrzyca była drugorzędowym punktem końcowym): pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- NHS, Anaphylaxis, przegląd 21.06.2023 (anafilaksja to ciężka reakcja alergiczna, która może wystąpić po jedzeniu, lekach lub użądleniu; objawy m.in. obrzęk gardła i języka, trudności w oddychaniu albo bardzo szybki oddech, świszczący oddech; użyj autowstrzykiwacza z adrenaliną, jeśli go masz, i dzwoń po pogotowie, mówiąc, że podejrzewasz anafilaksję; połóż się, a przy trudnościach w oddychaniu unieś ramiona albo powoli usiądź; jeśli po 5 minutach nie ma poprawy, użyj drugiego autowstrzykiwacza; odczyt 15.10.2026): nhs.uk
- NHS, Poisoning, strona dla pacjentów (dzwoń po pomoc ratunkową, gdy ty, dziecko lub inna osoba mogliście połknąć coś szkodliwego, a także przy utracie przytomności, zatrzymaniu oddechu, ciężkiej duszności i drgawkach; nie wywołuj wymiotów, bo grozi to zadławieniem i zatrzymaniem oddechu; nie podawaj nic do jedzenia ani picia; zabierz opakowanie do szpitala; osobę nieprzytomną, która oddycha, ułóż w pozycji bocznej i sprawdzaj oddech; gdy nie reaguje i nie oddycha, zacznij resuscytację; objawy mogą pojawić się po kilku godzinach lub dniach; leki przechowuj poza zasięgiem dzieci; przegląd 12.06.2025, odczyt 14.10.2026): nhs.uk
- Medycyna Praktyczna, Tabela. Lista ośrodków toksykologicznych (adresy i telefony ośrodków toksykologicznych w Gdańsku, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Poznaniu, Rzeszowie, Szczecinie, Warszawie i Wrocławiu, według stron internetowych ośrodków; odczyt 14.10.2026): mp.pl
- Resuscitation Council UK, 2025, Adult basic life support guidelines (przy braku reakcji jak najszybciej wezwij numer alarmowy, najlepiej przez świadka, a potem oceń oddech; brak reakcji z nieprawidłowym oddechem oznacza zatrzymanie krążenia, RKO od razu; AED może użyć każdy; odczyt 14.10.2026): resus.org.uk
- St John Ambulance, How to put someone in the recovery position (pozycja boczna dla osoby, która nie reaguje, ale oddycha prawidłowo; wezwanie pomocy pod 999 lub 112 i obserwacja do przyjazdu pomocy; przy braku prawidłowego oddechu 112 i RKO od razu; odczyt 14.10.2026): sja.org.uk
- Płudowski P., Kos-Kudła B., Walczak M. i wsp., 2023, Guidelines for Preventing and Treating Vitamin D Deficiency: A 2023 Update in Poland, Nutrients 15(3):695 (zdrowi dorośli 19-65 lat: przy braku ekspozycji przedramion i nóg na słońce przez 30-45 minut między 10 a 15 od maja do końca września 1000-2000 j.m. dziennie przez cały rok, zależnie od masy ciała i spożycia witaminy D z dietą; 65-75 lat: 1000-2000 j.m. przez cały rok; powyżej 75 lat: 2000-4000 j.m.; w grupach ryzyka oznaczenie 25(OH)D): doi.org
- Korevaar T.I.M., Leung A.M., Alexander E.K. i wsp., 2026, American Thyroid Association 2026 Guidelines for Thyroid Disease in Preconception, Pregnancy, and Postpartum, Thyroid 36(5):481-544 (aktualizacja wytycznych z 2017 r.; tabela zaleceń 11, autoimmunizacja tarczycy przed ciążą i w ciąży: kobietom w ciąży z prawidłową czynnością tarczycy i dodatnimi przeciwciałami anty-TPO lub anty-TG nie oferować suplementacji selenu, zalecenie warunkowe, dowody umiarkowanej jakości; brak danych, że selen poprawia wyniki położnicze lub zmniejsza ryzyko niedoczynności w ciąży; w części o poporodowym zapaleniu tarczycy: badania selenu u kobiet w ciąży z anty-TPO i prawidłową czynnością tarczycy dały niejednoznaczne wyniki, głównie w małych grupach w Europie, dlatego autorzy nie zalecają rutynowej suplementacji selenu w zapobieganiu temu zapaleniu; pełny tekst, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
- Negro R., Greco G., Mangieri T., Pezzarossa A., Dazzi D., Hassan H., 2007, The influence of selenium supplementation on postpartum thyroid status in pregnant women with thyroid peroxidase autoantibodies, Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism 92(4):1263-1268 (Włochy; badanie z randomizacją i placebo; spośród 2143 kobiet w ciąży z prawidłową czynnością tarczycy 7,9 procent miało przeciwciała anty-TPO; 77 z nich przyjmowało 200 µg selenometioniny dziennie w ciąży i po porodzie, 74 placebo; zaburzenia czynności tarczycy po porodzie 28,6 wobec 48,6 procent, trwała niedoczynność 11,7 wobec 20,3 procent; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
