Najwięcej niklu w jedzeniu mają kakao i czekolada, nasiona roślin strączkowych (najbardziej soja), orzechy i nasiona oleiste, a w codziennej diecie także pełne ziarno, w tym owies; mało niklu mają mleko, jaja i mięso [1]. Dieta niskoniklowa ma sens wtedy, gdy lekarz podejrzewa albo rozpoznał ogólnoustrojowy zespół alergii na nikiel (SNAS), a nie przy samym uczuleniu skóry na nikiel z biżuterii [2]. Nikiel nie jest uznanym niezbędnym składnikiem diety człowieka, a przeciętne spożycie dorosłych w Europie nie przekracza tolerowanego dziennego spożycia ustalonego przez Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) [3] [1].
Aktualizacja 6.10.2026: nowy tekst: w czym jest nikiel w jedzeniu, alergia na nikiel i dieta niskoniklowa, nowe źródła i zdjęcia.
Tabela pokazuje średnie zawartości niklu w grupach żywności z ponad 47 000 analiz zebranych przez EFSA w ocenie z 2020 roku; wyjątkiem jest wiersz kakao, który pochodzi ze starszej opinii EFSA z 2015 roku [1]. Dwie liczby w wierszu to dolny i górny szacunek tej samej średniej, a nie zakres zawartości w produktach: w dolnym wyniki poniżej granicy wykrywalności albo oznaczalności liczy się jako zero, w górnym jako równe tej granicy [1]. Pojedyncze produkty mogą mieć wyraźnie więcej albo mniej niklu niż średnia ich grupy.
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Grupa żywności | Nikiel, µg w 100 g | Co ją podnosi lub z czego się składa |
|---|---|---|
| Kakao i produkty kakaowe | ok. 950 | dane z opinii EFSA z 2015 roku; niektóre czekolady ok. 380 |
| Strączki, orzechy i nasiona oleiste | 224 do 225 | najwięcej soja, mąka sojowa, kasztany jadalne, orzechy nerkowca |
| Produkty specjalnego przeznaczenia żywieniowego | 164 do 175 | głównie preparaty z ekstraktami roślinnymi i suplementy mineralne |
| Cukier i słodycze | 139 do 146 | głównie wyroby czekoladowe |
| Zioła, przyprawy, dodatki | 118 do 120 | różne przyprawy |
| Warzywa i przetwory | 73 do 74 | EFSA liczy tu ziarno kakaowe, liście herbaty i wodorosty |
| Zboża i produkty zbożowe | 31 do 33 | największy udział w spożyciu niklu, bo jemy ich dużo |
| Ryby i owoce morza | 13 do 16 | wartość średnia dla całej grupy |
| Mięso i przetwory | 11 do 14 | wartość średnia dla całej grupy |
| Owoce i przetwory | 8 do 11 | wartość średnia dla całej grupy |
| Mleko i nabiał | 8 do 10 | wartość średnia dla całej grupy |
| Jaja | 2 do 3 | wartość średnia dla całej grupy |
| Woda pitna | 0,2 do 0,3 w 100 ml | czyli 2 do 3 µg w litrze |
Spis treści
1. Czy nikiel jest potrzebny organizmowi i ile to za dużo
Nikiel jest potrzebny bakteriom, glonom i roślinom, w których działa w enzymach takich jak ureaza. U ludzi takich enzymów nie znaleziono i nie ma dowodów, że nikiel ma wartość odżywczą [3]. Nie ma go też na unijnej liście składników mineralnych, które można dodawać do suplementów diety [4].
EFSA w 2020 roku ustaliła tolerowane dzienne spożycie (TDI) niklu na 13 µg na kilogram masy ciała, czyli około 910 µg dziennie dla osoby ważącej 70 kg. Punktem wyjścia były wyniki badań na szczurach, do których zastosowano stukrotny margines bezpieczeństwa [1]. Przeciętne spożycie dorosłych w Europie było poniżej tej wartości albo na jej poziomie. Według pracy cytowanej przez EFSA polskie studentki przyjmowały z dietą od 101 do 152 µg niklu dziennie, a studenci od 139 do 204 µg. U małych dzieci najwyższe spożycie (95. percentyl) zwykle przekraczało TDI, co EFSA uznała za możliwy problem zdrowotny w tej grupie wieku [1].
Osobną sprawą są osoby już uczulone na nikiel. Dla nich EFSA przyjęła jako punkt odniesienia 4,3 µg niklu na kilogram masy ciała jednorazowo, bo przy takiej dawce u części badanych pojawiało się zaostrzenie wyprysku. Przy zwykłym spożyciu z posiłków margines bezpieczeństwa był dla tej grupy za mały. Szklanka wody wypita na czczo nie budziła zastrzeżeń [1].
Ilość niklu, która dostaje się do krwi, zależy od tego, czy jest posiłek. W badaniu Sundermana i wsp. z 1989 roku ochotnicy wchłonęli średnio 27 procent niklu podanego w wodzie na czczo i 0,7 procent tej samej dawki zjedzonej z jajecznicą [5]. EFSA zwraca uwagę, że podawanie niklu na czczo w badaniu, na którym opiera się ocena dla osób uczulonych, raczej zawyża ryzyko niż je zaniża [1].
2. W czym jest nikiel w jedzeniu
Według danych EFSA najwyższe średnie zawartości niklu mają kakao, strączki, orzechy i nasiona oleiste oraz preparaty z ekstraktami roślinnymi i suplementy mineralne [1]. Lista Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie dla pacjentów z alergią na nikiel wymienia dodatkowo pełne ziarno, owies, kaszę gryczaną i jaglaną, sery dojrzewające i topione, konserwy, niektóre ryby i owoce morza, wiele warzyw, kawę, mocną herbatę, czerwone wino i koncentrat pomidorowy [6]. Strączki ogranicza się przy tej alergii z powodu niklu, a nie z powodu lektyn, o których piszemy przy lektynach w fasoli i innych strączkach.
W całej diecie najwięcej niklu dostarczają zboża i produkty zbożowe, bo jemy ich dużo, choć w 100 g mają go mniej niż kakao czy orzechy. Wśród napojów bezalkoholowych u dorosłych największy udział miała kawa [1]. Mleko i nabiał mają w danych EFSA mało niklu, dlatego osoby na diecie niskoniklowej, którym po ograniczeniu strączków brakuje białka, mogą rozważyć odżywki z kategorii koncentrat białek serwatkowych WPC. Sama przynależność produktu do tej kategorii nie potwierdza jednak niskiej zawartości niklu, a wersje z kakao należą do grupy żywności o najwyższej średniej zawartości tego metalu [1]. Zawartość niklu w roślinach zależy też od gleby, zanieczyszczenia środowiska i wody, a w Unii Europejskiej woda z kranu może zawierać najwyżej 20 µg niklu w litrze [2].
Na ilość niklu w potrawie wpływa również garnek. W doświadczeniu laboratoryjnym Kamerud i wsp. z 2013 roku sos pomidorowy gotowany przez 6 godzin z próbkami stali nierdzewnej miał do 26 razy więcej niklu niż sos gotowany bez stali. Najwięcej niklu uwalniała nowa stal, a po dziesiątym gotowaniu porcja 126 g sosu wciąż zawierała średnio 88 µg niklu [7]. Badanie dotyczyło długiego gotowania kwaśnej potrawy, więc nie opisuje każdego użycia garnka.
3. Uczulenie na nikiel: jak często występuje i po czym je poznać
W badaniu EDEN z 2018 roku testy płatkowe wykonano u 3119 losowo wybranych dorosłych w wieku 18 do 74 lat z pięciu krajów Europy. Uczulenie na nikiel miało 14,5 procent badanych, od 8,3 procent w Szwecji do 18,5 procent w Portugalii [8]. Kobiety miały je częściej niż mężczyźni (iloraz szans, OR, 5,19; 95-procentowy przedział ufności, CI, 3,99 do 6,74), podobnie osoby z przekłuciami w przeszłości (OR 3,86; 95% CI 2,85 do 5,24) [8]. Metaanaliza Alinaghi i wsp. z 2019 roku, obejmująca 28 badań i 20 107 osób, podała dla niklu 11,4 procent (95% CI 9,4 do 13,5) [9].
Uczulenie kontaktowe powoduje świąd i suchość skóry; mogą wystąpić pęknięcia oraz pęcherzyki w miejscu kontaktu z metalem, na przykład pod zapięciem paska, zegarkiem albo kolczykiem. Zmiany pojawiają się w ciągu kilku godzin lub dni od kontaktu [10]. Uczulenie potwierdza test płatkowy: siarczan niklu w wazelinie przykleja się na skórę na 48 godzin, a wynik odczytuje po 48 i 96 godzinach [2]. Samo podejrzenie nie wystarcza. W badaniu cytowanym przez Freeman i wsp. twierdząca odpowiedź na pytanie o uczulenie na nikiel trafnie przewidywała dodatni test tylko w 59 procentach [2].
4. Ogólnoustrojowa alergia na nikiel (SNAS): kiedy szkodzi nikiel z jedzenia
Ogólnoustrojowy zespół alergii na nikiel, w skrócie SNAS (od angielskiego systemic nickel allergy syndrome), to stan, w którym u osoby uczulonej przez skórę nikiel zjedzony z pokarmem wywołuje zmiany skórne poza miejscem kontaktu oraz objawy z przewodu pokarmowego, a czasem inne [2]. W badaniu Ricciardi i wsp. z 2014 roku SNAS potwierdzono u 98 z 1696 kolejnych pacjentów czterech poradni alergologicznych na Sycylii, czyli u 5,78 procent; to dane z poradni, a nie z populacji ogólnej [11]. W tej grupie po doustnej próbie z niklem najczęściej występowały gazy w jelitach (67,3 procent) i wzdęcia (57 procent), rzadziej zgaga i nawracający ból brzucha [2].
Metaanaliza Jensena i wsp. z 2006 roku wyliczyła, że w najbardziej wrażliwych grupach badanych około 1 procent osób uczulonych na nikiel może zareagować zaostrzeniem wyprysku już przy zwykłym dziennym spożyciu z wodą i dietą, czyli przy 0,22 do 0,35 mg niklu. To szacunek z krzywych dawka-odpowiedź z 9 badań, a nie pomiar u konkretnych osób [12]. Bóle głowy, zawroty i zmęczenie zgłaszane po posiłkach bogatych w nikiel w jednym z badań nie dały się wywołać doustną próbą z niklem [2].
Objawy SNAS są nieswoiste: wzdęcia, biegunkę czy bóle brzucha mają też osoby z celiakią, zespołem jelita drażliwego albo nietolerancją laktozy. Podobne objawy po jedzeniu może dawać także nietolerancja histaminy. Dlatego rozpoznanie zaczyna się od lekarza: test płatkowy, potem 4 do 6 tygodni diety niskoniklowej i ocena, czy objawy ustąpiły, a na końcu doustna próba z rosnącymi dawkami niklu pod kontrolą, uznawana za złoty standard [2]. Dodatni test płatkowy sam w sobie nie oznacza, że nikiel z jedzenia szkodzi [2].
5. Dieta niskoniklowa: co pokazują badania i jak ją prowadzić
5.1. Co pokazują badania
Dieta niskoniklowa to podstawowe leczenie SNAS, ale dowody pochodzą głównie z małych badań z Włoch [2].
- Borghini i wsp. (2020): spośród 102 osób z celiakią w remisji na diecie bezglutenowej, u których objawy wróciły, włączono 20 kobiet z dodatnim testem z niklem na błonie śluzowej jamy ustnej. Po 3 miesiącach diety niskoniklowej poprawiło się 20 z 24 ocenianych objawów, w tym 10 istotnie statystycznie. Badanie nie miało grupy kontrolnej [13].
- Rizzi i wsp. (2022): 30 osób z SNAS na diecie niskoniklowej losowo przydzielono do kolejności dwóch 12-tygodniowych okresów, z przecierem z pomidorów z uprawy hydroponicznej i z uprawy tradycyjnej, bez wiedzy, który przecier dostają; badanie ukończyły 22 osoby. W grupie, która zaczęła od przecieru hydroponicznego (13 osób), w porównaniu z początkiem badania zmniejszyły się objawy jelitowe: wzdęcia i gazy, a także skurcze brzucha, zaparcia oraz biegunka, ale różnice między okresem z jednym i drugim przecierem nie były istotne. W grupie z odwrotną kolejnością (9 osób) istotna była tylko poprawa wzdęć po zmianie na przecier hydroponiczny. Wyniki zależały więc od kolejności i nie pokazują jednoznacznej przewagi przecieru hydroponicznego [14].
- Nucera i wsp. (2021): 20 dorosłych z SNAS potwierdzonym doustną próbą prowadziło przez 30 dni zbilansowaną dietę z dietetykiem przez wideorozmowy. Diety przestrzegało 80 procent osób, a jakość życia się poprawiła; badanie nie miało grupy kontrolnej [15].
Badania dotyczą osób z potwierdzonym SNAS, a nie każdego, kto ma wzdęcia albo uczulenie na biżuterię. Poza dietą lekarze stosują też odczulanie doustnymi mikrodawkami niklu; to leczenie prowadzi alergolog [2].
5.2. Jak prowadzić dietę niskoniklową
Dietę zaczyna się po rozmowie z lekarzem, zwykle na 4 do 6 tygodni próby [2]. Ogranicza się produkty z listy szpitalnej: kakao i czekoladę, soję i strączki, orzechy i nasiona, pełne ziarno i owies, konserwy oraz koncentrat pomidorowy [6]. Do gotowania kwaśnych potraw wybieraj naczynia bez niklu, na przykład ceramiczne lub szklane [6] [7].
Restrykcyjna dieta niesie ryzyko niedoborów, zwłaszcza błonnika, witamin i składników mineralnych, a najbardziej u osób, które już mają inne ograniczenia w jedzeniu [2]. Dobrym przykładem jest magnez: jego typowe źródła to szpinak, orzechy i pieczywo pełnoziarniste [16], czyli produkty, które przy tej diecie się ogranicza. Podobnie jest z białkiem, gdy z jadłospisu znikają strączki, soja i orzechy. Wtedy białko dają przede wszystkim mleko i produkty mleczne, jaja i mięso, które w danych EFSA mają mało niklu [1], z zastrzeżeniem serów dojrzewających i topionych z listy szpitalnej [6]. Jadłospis najlepiej ułożyć z dietetykiem [15].
6. Suplementy a nikiel: na co uważać
Nikiel nie jest dozwolonym składnikiem mineralnym suplementów w Unii Europejskiej [4], ale może do nich trafić jako zanieczyszczenie surowców. EFSA zmierzyła wysokie średnie zawartości niklu w grupie produktów specjalnego przeznaczenia żywieniowego, głównie w preparatach z ekstraktami roślinnymi i w suplementach mineralnych [1]. W polskim badaniu z 2011 roku 16 suplementów wspomagających odchudzanie zawierało od 0,11 do 3,35 µg niklu w gramie preparatu [17]. Przy rozpoznanym SNAS wybieraj preparaty o prostym składzie, bez kakao i bez białka sojowego, i pytaj producenta o badania na metale.
W badaniu Solomonsa i wsp. z 1982 roku 1 g witaminy C ograniczał wzrost niklu we krwi po jednorazowej dawce 5 mg niklu w wodzie, ale podobnie działały mleko, kawa, herbata i sok pomarańczowy [18]. W PubMed (zapytanie o witaminę C, nikiel i alergię w badaniach klinicznych, 5.10.2026) nie znaleźliśmy badań witaminy C u osób z SNAS.
Probiotyki badano przy SNAS dwa razy. W badaniu Randazzo i wsp. z 2015 roku 22 dorosłych w wieku 18 do 65 lat z SNAS, na diecie niskoniklowej, dostawało w losowym przydziale szczep Lactobacillus reuteri DSM 17938 albo placebo; według zestawienia w przeglądzie systematycznym z 2025 roku była to 1 tabletka dziennie ze 100 milionami jednostek tworzących kolonie (CFU) przez 2 tygodnie [19] [20]. Objawy po posiłkach i rodzaj stolca poprawiły się istotnie tylko w grupie probiotyku, a objawy skórne zmniejszyły się w obu grupach [19]. To zmiany w każdej grupie względem jej punktu wyjścia: to, że poprawa była istotna w jednej grupie, a w drugiej nie, nie dowodzi przewagi probiotyku nad placebo. Autorzy nazwali wyniki wstępnymi [19]. W badaniu Lombardi i wsp. z 2020 roku probiotyk dostała część z 51 osób, bez losowego przydziału, a efekt mierzono głównie markerami w moczu [21]. Wynik dotyczy konkretnego szczepu; o formach probiotyków piszemy w osobnym tekście.
Kuracje oczyszczające z niklu nie są potrzebne, bo organizm sam wydala wchłonięty nikiel (pytanie 9.5), a leki wiążące metale (chelatujące) stosuje się tylko na zlecenie lekarza [2].
7. Kiedy iść do lekarza i kiedy dzwonić pod 112
Do lekarza rodzinnego albo dermatologa: gdy zmiany skórne utrzymują się, wracają albo są nasilone [10]. Lekarz może skierować na testy płatkowe do dermatologa lub alergologa.
Do lekarza przed dietą: gdy masz przewlekłe wzdęcia, biegunki albo bóle brzucha po jedzeniu. Te objawy mają wiele przyczyn, a dieta niskoniklowa jest próbą diagnostyczną, którą planuje się z lekarzem [2].
Dzieci: nie wprowadzaj dziecku diety eliminacyjnej bez pediatry. Wynik EFSA o wysokim spożyciu niklu u małych dzieci dotyczy oceny ryzyka dla całej populacji, a nie zaleceń dla pojedynczego dziecka [1].
Ciąża i karmienie piersią: nie zaczynaj diety eliminacyjnej bez lekarza; w badaniu Nucery i wsp. kobiety w ciąży i karmiące były wykluczone [15].
Seniorzy i choroby przewlekłe: przy chorobach nerek, cukrzycy albo lekach przyjmowanych na stałe omów dietę i suplementy z lekarzem.
Dzwoń pod 112, gdy: nagle puchną wargi, usta, gardło albo język; oddech jest bardzo szybki lub trudny; czujesz ucisk w gardle albo nie możesz przełknąć; wargi lub skóra sinieją; pojawia się nagłe splątanie, senność lub zawroty głowy; ktoś zemdlał i nie można go dobudzić [22]. U części osób z SNAS nikiel wywołuje pokrzywkę lub obrzęk naczynioruchowy [2]. Do czasu przyjazdu pomocy użyj wstrzykiwacza z adrenaliną, jeśli go masz, połóż się i unieś nogi, a przy duszności usiądź, w ciąży połóż się na lewym boku; jeśli po 5 minutach nie ma poprawy, użyj drugiego wstrzykiwacza; nie wstawaj i nie chodź, nawet gdy poczujesz się lepiej [22]. Osobie nieprzytomnej nie podawaj nic do picia ani do jedzenia. Sprawdź, czy oddycha prawidłowo: jeśli nie oddycha albo oddycha nieprawidłowo, rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową (RKO) według wskazówek dyspozytora 112 i poproś kogoś o przyniesienie defibrylatora AED, jeśli jest w pobliżu [23]. Jeśli oddycha prawidłowo, ułóż ją na boku w pozycji bezpiecznej i obserwuj oddech do przyjazdu pomocy [24].
8. Białko i magnez przy diecie niskoniklowej: co sprawdzić na etykiecie
Przy diecie niskoniklowej czytaj składy: kakao, soja, białko grochu, orzechy i ekstrakty roślinne pochodzą z grup żywności z najwyższą średnią zawartością niklu [1]. Przy magnezie sprawdź ilość samego pierwiastka w porcji, razem z innymi preparatami najwyżej 250 mg dziennie [25]; formy magnezu i porę ich przyjmowania porównaliśmy w osobnym artykule.
Poniżej dwa produkty marki własnej Świat Supli, wytwarzanej przez Nauree Labs, firmę prowadzącą sklep. Nie leczą one alergii i nie zastąpią diety ustalonej z lekarzem; wyników badań opisanych wyżej nie można przenieść na te produkty, a ich producent nie podaje zawartości niklu. To nie jest zestaw do łącznego stosowania. W ciąży, podczas karmienia piersią, u osób poniżej 18 lat, przy chorobach przewlekłych i przy lekach przyjmowanych na stałe przed użyciem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Świat Supli WPC Premium 80, 700 g
Dla kogo: dla dorosłych na diecie niskoniklowej ustalonej z lekarzem lub dietetykiem, którym po ograniczeniu strączków, soi i orzechów trudno dobrać białko, a którzy nie mają alergii na mleko.
Według tabeli na karcie produktu porcja 30 g (3 miarki) dostarcza 117 kcal, 23,1 g białka, 1,98 g tłuszczu, 1,71 g węglowodanów (w tym 1,35 g cukrów) i 0,18 g soli; porcję rozpuszcza się w 200 ml wody lub mleka. Składniki według karty: koncentrat białka serwatkowego, w wersjach smakowych także aromat, lecytyna sojowa, barwnik (czerwień buraczana lub beta-karoten), karboksymetyloceluloza, guma guar, sukraloza i acesulfam K; kakao tylko w smaku czekoladowym. Przy diecie niskoniklowej wybierz smak bez kakao i bez orzechów, na przykład waniliowy. Zawiera mleko (białka serwatkowe) i soję (lecytyna sojowa w wersjach smakowych); według producenta może zawierać śladowe ilości jaja (lizozym). Białko pomaga w utrzymaniu masy mięśniowej [26]. Producent nie podaje zawartości niklu w produkcie i jej nie badaliśmy; nabiał ma w danych EFSA mało niklu, ale to średnia dla grupy żywności, a nie wynik tego produktu [1].
Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie powinien być stosowany przez kobiety w ciąży i karmiące piersią. Nie stosuj go w ciąży ani w okresie karmienia piersią.
Świat Supli Cytrynian Magnezu, 90 kapsułek
Dla kogo: dla dorosłych na diecie niskoniklowej, u których lekarz lub dietetyk ocenił, że dieta nie pokrywa zapotrzebowania na magnez, i którzy nie przyjmują innego preparatu z magnezem.
Według karty produktu porcja 2 kapsułek zawiera 1562,5 mg cytrynianu magnezu, czyli 250 mg magnezu; jedna kapsułka to 125 mg magnezu. Skład: cytrynian magnezu, otoczka kapsułki z żelatyny wołowej, więc produkt nie jest wegański. Producent nie deklaruje alergenów na karcie produktu; przed zakupem sprawdź etykietę na opakowaniu. Producent nie podaje też zawartości niklu. Magnez przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia [26], ale nie ma oświadczenia o alergii ani o skórze. Limit EFSA to 250 mg magnezu dziennie łącznie z suplementów, wody i żywności wzbogacanej [25]; pełna porcja go wyczerpuje, więc nie łącz jej z innymi preparatami z magnezem. Przy chorobach nerek i przy lekach przyjmowanych na stałe skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.
9. Najczęstsze pytania o nikiel w diecie
9.1. Co zawiera nikiel?
Z jedzenia najwięcej niklu mają kakao, soja i inne strączki, orzechy, nasiona i pełne ziarno [1]. Poza jedzeniem nikiel zawierają metalowe ozdoby i zapięcia oraz stal nierdzewna, z której część niklu przechodzi do gotowanych potraw [10] [7].
9.2. Czego nie wolno jeść przy alergii na nikiel?
Przy samej alergii kontaktowej, bez objawów po jedzeniu, diety zwykle się nie zmienia, bo dodatni test płatkowy nie oznacza reakcji na nikiel z pokarmu [2]. Przy SNAS ogranicza się produkty z listy w sekcji 5.2, a jej zakres ustala lekarz [6] [2].
9.3. Co można jeść przy alergii na nikiel?
W danych EFSA mało niklu mają jaja, mleko i produkty mleczne, mięso oraz owoce jako grupa [1]. Szpitalna lista z Krakowa każe jednak uważać na sery dojrzewające i topione, niektóre ryby i owoce morza oraz część owoców, na przykład gruszki, banany, ananasy i suszone śliwki [6], dlatego jadłospis najlepiej ułożyć z dietetykiem.
9.4. Po czym poznać uczulenie na nikiel?
Typowe są swędzenie, suchość, pęknięcia i pęcherzyki na skórze w miejscu kontaktu z metalem, w ciągu kilku godzin lub dni [10]. Pewność daje test płatkowy wykonany przez lekarza [2].
9.5. Jak pozbyć się niklu z organizmu?
Organizm usuwa wchłonięty nikiel głównie z moczem, w badaniu z okresem półtrwania średnio 28 godzin [5]. Przy SNAS liczy się ograniczenie niklu w diecie, a nie kuracje oczyszczające; leczenie wiążące metale zleca wyłącznie lekarz [2].
9.6. Czy alergia na nikiel powoduje tycie?
Nie ma na to dowodu. W pilotażowym badaniu Lusi i wsp. z 2015 roku uczulenie na nikiel miało 59,7 procent kobiet z nadwagą, a po 24 tygodniach diety niskoniklowej wskaźnik masy ciała (BMI) spadł u kobiet, które udało się zbadać ponownie (24 z 43). Badanie nie miało grupy kontrolnej, więc nie pokazuje, że alergia powoduje tycie [27].
10. Podsumowanie
- Najwięcej niklu w jedzeniu mają kakao i czekolada, soja i inne strączki, orzechy, nasiona oraz pełne ziarno, w tym owies [1] [6].
- Sam dodatni test płatkowy, czyli uczulenie kontaktowe, nie jest automatycznym wskazaniem do diety niskoniklowej; ma ona sens przy podejrzeniu albo rozpoznaniu SNAS [2].
- Zakres i czas eliminacji ustala się z lekarzem i dietetykiem, bo restrykcyjna dieta niesie ryzyko niedoborów [2].
- Kuracje oczyszczające z niklu nie są potrzebne; badania probiotyków przy SNAS są małe i wstępne [2] [19].
- Przy nagłym obrzęku warg, języka albo gardła i trudnościach z oddychaniem dzwoń pod 112 [22].
- Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.
11. Źródła
- EFSA Panel on Contaminants in the Food Chain (CONTAM), Schrenk D. i wsp., 2020, Update of the risk assessment of nickel in food and drinking water, EFSA Journal 18(11):6268 (ponad 47 000 wyników analiz z Europy; tolerowane dzienne spożycie 13 µg niklu na kg masy ciała; dla zaostrzeń wyprysku po nikiel podany doustnie u osób uczulonych najniższa dawka z działaniem szkodliwym 4,3 µg na kg masy ciała; średnie spożycie dorosłych poniżej lub na poziomie tolerowanego spożycia, 95. percentyl powyżej u małych dzieci; średnie zawartości niklu w grupach żywności w tabeli 7): doi.org
- Freeman A., Letterman A., Boos J., Jackson S., 2026, Systemic Nickel Allergy Syndrome, American Journal of Medicine Open 15:100126 (przegląd narracyjny: rozpoznanie na podstawie wywiadu, testu płatkowego, poprawy na diecie niskoniklowej i doustnej próby z niklem po 4 do 6 tygodniach diety; dieta niskoniklowa jako leczenie standardowe; ryzyko niedoborów przy restrykcyjnej diecie; dodatni test płatkowy nie oznacza zajęcia całego organizmu): doi.org
- Genchi G., Carocci A., Lauria G., Sinicropi M.S., Catalano A., 2020, Nickel: Human Health and Environmental Toxicology, International Journal of Environmental Research and Public Health 17(3):679 (przegląd: brak dowodów na wartość odżywczą niklu u człowieka; enzymy z niklem, m.in. ureaza, znane u bakterii, glonów i roślin, a nie u organizmów wyższych): doi.org
- Dyrektywa 2002/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 czerwca 2002 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do suplementów żywnościowych, Dziennik Urzędowy UE L 183 (załącznik I: witaminy i składniki mineralne, które można stosować w produkcji suplementów; nikiel nie figuruje w wykazie): eur-lex.europa.eu
- Sunderman F.W. Jr, Hopfer S.M., Sweeney K.R. i wsp., 1989, Nickel absorption and kinetics in human volunteers, Proceedings of the Society for Experimental Biology and Medicine 191(1):5-11 (zdrowi ochotnicy, 9 osób; wchłonęło się średnio 27 procent niklu podanego w wodzie na czczo i 0,7 procent tej samej dawki podanej z posiłkiem; okres półtrwania wchłoniętego niklu średnio 28 godzin, wydalanie z moczem): doi.org
- Szpital Uniwersytecki w Krakowie, Dieta w alergii na nikiel, materiał dla pacjentów DS-21 z serii Dietetyczny plan na zdrowie (lista produktów zawierających nikiel, m.in. pełne ziarno, owies, kasza gryczana i jaglana, strączki, soja, kakao, czekolada, orzechy, sery dojrzewające i topione, konserwy, niektóre ryby i owoce morza; zalecenie naczyń bez niklu; dostęp 5.10.2026): su.krakow.pl
- Kamerud K.L., Hobbie K.A., Anderson K.A., 2013, Stainless steel leaches nickel and chromium into foods during cooking, Journal of Agricultural and Food Chemistry 61(39):9495-9501 (badanie laboratoryjne: sos pomidorowy gotowany od 2 do 20 godzin z próbkami trzech gatunków stali nierdzewnej i w rondlu; po 6 godzinach stężenie niklu w sosie wzrosło do 26 razy zależnie od gatunku stali; najwięcej uwalniała nowa stal; po 10. cyklu gotowania średnio 88 µg niklu w porcji 126 g): doi.org
- Schuttelaar M.L.A., Ofenloch R.F., Bruze M. i wsp., 2018, Prevalence of contact allergy to metals in the European general population with a focus on nickel and piercings: The EDEN Fragrance Study, Contact Dermatitis 79(1):1-9 (3119 losowo wybranych dorosłych w wieku 18 do 74 lat z pięciu krajów Europy, testy płatkowe; uczulenie na nikiel 14,5 procent po standaryzacji wieku, od 8,3 procent w Szwecji do 18,5 procent w Portugalii; płeć żeńska OR 5,19, 95% CI 3,99 do 6,74; przekłucia w przeszłości OR 3,86, 95% CI 2,85 do 5,24; badanie przekrojowe): doi.org
- Alinaghi F., Bennike N.H., Egeberg A., Thyssen J.P., Johansen J.D., 2019, Prevalence of contact allergy in the general population: A systematic review and meta-analysis, Contact Dermatitis 80(2):77-85 (28 badań, 20 107 osób z populacji ogólnej z testami płatkowymi; uczulenie na nikiel 11,4 procent, 95% CI 9,4 do 13,5): doi.org
- NHS, Contact dermatitis, strona dla pacjentów (świąd, suchość i pęknięcia skóry, czasem pęcherzyki, w ciągu kilku godzin lub dni od kontaktu; uczulenie m.in. na nikiel; przy objawach uporczywych, nawracających lub nasilonych wizyta u lekarza, który może skierować do dermatologa; dostęp 5.10.2026): nhs.uk
- Ricciardi L., Arena A., Arena E. i wsp., 2014, Systemic nickel allergy syndrome: epidemiological data from four Italian allergy units, International Journal of Immunopathology and Pharmacology 27(1):131-136 (1696 kolejnych pacjentów czterech poradni alergologicznych na Sycylii; SNAS potwierdzony u 98 osób, 5,78 procent; najczęściej objawy żołądkowo-jelitowe, u 87 osób): doi.org
- Jensen C.S., Menné T., Johansen J.D., 2006, Systemic contact dermatitis after oral exposure to nickel: a review with a modified meta-analysis, Contact Dermatitis 54(2):79-86 (17 badań, 9 w analizie dawka-odpowiedź; z krzywych wyliczono, że 1 procent osób uczulonych na nikiel może zareagować na zwykłe dzienne spożycie z wodą i dietą, 0,22 do 0,35 mg niklu; wynik teoretyczny): doi.org
- Borghini R., De Amicis N., Bella A. i wsp., 2020, Beneficial Effects of a Low-Nickel Diet on Relapsing IBS-Like and Extraintestinal Symptoms of Celiac Patients during a Proper Gluten-Free Diet, Nutrients 12(8):2277 (102 dorosłych z celiakią w remisji na diecie bezglutenowej z nawrotem objawów; włączono 20 kobiet z dodatnim testem płatkowym z niklem na błonie śluzowej jamy ustnej; po 3 miesiącach diety niskoniklowej poprawa 20 z 24 objawów, w 10 istotna statystycznie; bez grupy kontrolnej): doi.org
- Rizzi A., Chini R., Porcari S. i wsp., 2022, Datterino Trial: A Double Blind, Randomized, Controlled, Crossover, Clinical Trial on the Use of Hydroponic Cultivated Tomato Sauce in Systemic Nickel Allergy Syndrome, Journal of Clinical Medicine 11(18):5459 (30 osób z SNAS randomizowanych, 22 ukończyły; po 12 tygodni diety niskoniklowej z przecierem z pomidorów z uprawy hydroponicznej i z uprawy tradycyjnej, w kolejności losowej, z podwójnie ślepą próbą; tabela 2: w grupie zaczynającej od przecieru hydroponicznego, 13 osób, poprawa wzdęć, gazów, skurczów brzucha, zaparć i biegunki względem początku, bez istotnych różnic między okresami; w grupie z odwrotną kolejnością, 9 osób, istotna tylko poprawa wzdęć po zmianie na przecier hydroponiczny; pełny tekst PMC9504577, odczyt 5.10.2026): doi.org
- Nucera E., Rizzi A., Chini R. i wsp., 2021, Diet Intervention Study through Telemedicine Assistance for Systemic Nickel Allergy Syndrome Patients during the COVID-19 Pandemic, Nutrients 13(8):2897 (20 dorosłych z SNAS potwierdzonym podwójnie ślepą próbą doustną; 30 dni zbilansowanej diety niskoniklowej z dietetykiem; przestrzeganie diety u 60 procent po 15 dniach i u 80 procent po 30 dniach, poprawa jakości życia; bez grupy kontrolnej; wykluczono m.in. ciążę i karmienie piersią): doi.org
- NHS, Vitamins and minerals: Others, strona dla pacjentów (magnez: źródła w żywności to m.in. szpinak, orzechy i pieczywo pełnoziarniste; zapotrzebowanie 300 mg dziennie dla mężczyzn i 270 mg dla kobiet w wieku 19 do 64 lat; dostęp 5.10.2026): nhs.uk
- Błoniarz J., Zaręba S., 2011, Badanie zawartości niklu i chromu w suplementach diety wspomagających odchudzanie, Roczniki Państwowego Zakładu Higieny 62(2):153-158 (16 suplementów z polskiego rynku; nikiel od 0,11 do 3,35 µg na gram preparatu): pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Solomons N.W., Viteri F., Shuler T.R., Nielsen F.H., 1982, Bioavailability of nickel in man: effects of foods and chemically-defined dietary constituents on the absorption of inorganic nickel, Journal of Nutrition 112(1):39-50 (zdrowi ochotnicy; 5 mg niklu w wodzie podnosiło stężenie niklu w osoczu, a ta sama dawka w posiłku nie; wzrost hamowały mleko, kawa, herbata, sok pomarańczowy i 1 g kwasu askorbinowego; jednorazowe podania): doi.org
- Randazzo C.L., Pino A., Ricciardi L. i wsp., 2015, Probiotic supplementation in systemic nickel allergy syndrome patients: study of its effects on lactic acid bacteria population and on clinical symptoms, Journal of Applied Microbiology 118(1):202-211 (wstępne badanie z randomizacją i placebo u osób z SNAS na diecie niskoniklowej; szczep Lactobacillus reuteri DSM 17938; liczebność, dawka i czas według zestawienia w przeglądzie z 2025 r.: 22 osoby w wieku 18 do 65 lat, 1 tabletka ze 100 mln CFU dziennie przez 2 tygodnie; pełny tekst niedostępny w otwartym dostępie, odczyt streszczenia 5.10.2026; objawy po posiłkach i rodzaj stolca poprawiły się tylko w grupie probiotyku, objawy skórne i nawracający ból brzucha zmniejszyły się w obu grupach): doi.org
- Darbandi A., Navidifar T., Koupaei M. i wsp., 2025, The Effect of the Combination of Probiotics and Heavy Metals From Various Aspects in Humans: A Systematic Review of Clinical Trial Studies, Health Science Reports (tabela badań: Randazzo i wsp., Włochy, nikiel, 22 osoby w wieku 18 do 65 lat, badanie z randomizacją, podwójnie ślepą próbą i placebo, L. reuteri DSM 17938, 100 mln CFU, 1 tabletka raz dziennie, 2 tygodnie; pełny tekst PMC11915010, odczyt 5.10.2026): pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- Lombardi F., Fiasca F., Minelli M. i wsp., 2020, The Effects of Low-Nickel Diet Combined with Oral Administration of Selected Probiotics on Patients with Systemic Nickel Allergy Syndrome (SNAS) and Gut Dysbiosis, Nutrients 12(4):1040 (51 osób z SNAS na diecie niskoniklowej przez 3 miesiące, 22 z nich dodatkowo z probiotykiem dobranym do typu dysbiozy; bez losowego przydziału; wyniki mierzone markerami w moczu i próbą z niklem): doi.org
- NHS, Anaphylaxis, strona dla pacjentów (objawy wymagające wezwania pogotowia: nagły obrzęk warg, ust, gardła lub języka, bardzo szybki albo utrudniony oddech, ucisk w gardle i trudność z przełykaniem, sine lub blade wargi, nagłe splątanie, senność lub zawroty głowy, utrata przytomności; postępowanie: wstrzykiwacz z adrenaliną, wezwanie pomocy, pozycja leżąca, bez wstawania i chodzenia; dostęp 5.10.2026): nhs.uk
- St John Ambulance, How to do CPR (sprawdzenie prawidłowego oddechu do 10 sekund; gdy osoba nie oddycha prawidłowo: wezwanie 999 lub 112, rozpoczęcie RKO, poproszenie pomocnika o defibrylator, telefon na głośniku; dostęp 5.10.2026): sja.org.uk
- St John Ambulance, How to put someone in the recovery position, weryfikacja kliniczna 28.04.2025 (osobę, która nie reaguje, ale oddycha prawidłowo, układa się w pozycji bocznej, żeby drogi oddechowe były drożne; wezwanie pomocy i obserwowanie reakcji do przyjazdu pomocy; dostęp 5.10.2026): sja.org.uk
- EFSA, Overview on Tolerable Upper Intake Levels as derived by the Scientific Committee on Food (SCF) and the EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA), wersja 11, sierpień 2025 (magnez: 250 mg dziennie dla dorosłych z łatwo dysocjujących soli i związków w suplementach, wodzie i żywności wzbogacanej, bez magnezu naturalnie obecnego w żywności; dostęp 5.10.2026): efsa.europa.eu
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, Dziennik Urzędowy UE L 136 (białko pomaga w utrzymaniu masy mięśniowej, warunek: żywność co najmniej źródłem białka; magnez przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia, warunek: żywność co najmniej źródłem magnezu): eur-lex.europa.eu
- Lusi E.A., Di Ciommo V.M., Patrissi T., Guarascio P., 2015, High prevalence of nickel allergy in an overweight female population: a pilot observational analysis, PLoS One 10(3):e0123265 (87 osób z nadwagą, w tym 72 kobiety; uczulenie na nikiel u 59,7 procent kobiet; po 24 tygodniach diety niskoniklowej BMI zmierzono u 24 z 43 uczulonych kobiet; bez grupy kontrolnej; badanie pilotażowe): doi.org
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
