Lit (Li) to metal alkaliczny, który jako węglan litu jest lekiem wydawanym na receptę (w Polsce na przykład Lithium carbonicum GSK, tabletki 250 mg) w chorobie afektywnej dwubiegunowej i w zapobieganiu nawrotom depresji nawracającej[1][2], a w bardzo małych ilościach występuje naturalnie w wodzie i żywności[10]. Badania populacyjne łączą wyższe stężenia litu w wodzie pitnej z niższą liczbą samobójstw, ale to zależność statystyczna między regionami, a nie dowód, że lit z wody lub suplementu chroni konkretnego człowieka[3][4]. Dlatego nie zachęcamy do suplementacji litem: jest to substancja lecznicza, która wymaga kontroli stężenia we krwi, a w naszym sklepie nie ma suplementów z litem.
Przy przewlekłym stresie lub obniżonym nastroju najpierw porozmawiaj z lekarzem, bo żaden suplement nie zastępuje leczenia; jak odróżnić jesienną chandrę od depresji, piszemy we wpisie o jesiennej chandrze i depresji. Przy myślach samobójczych, utracie kontaktu z rzeczywistością lub bezpośrednim zagrożeniu nie czekaj na zwykłą wizytę: natychmiast szukaj pomocy i dzwoń pod 112.
Co zrobić teraz?
- Nie odstawiaj ani nie zmieniaj leku z litem sam; zmiany ustal z lekarzem prowadzącym.
- Jeśli w trakcie leczenia litem pojawią się drżenie, splątanie, niewyraźna mowa, uporczywe wymioty lub biegunka, nie przyjmuj kolejnej dawki i natychmiast uzyskaj pomoc medyczną; przy ciężkich objawach lub zagrożeniu życia dzwoń pod 112.
- Przy obniżonym nastroju trwającym dłużej niż kilka tygodni umów wizytę u lekarza.
Spis treści
- Lit: co to jest i czy to psychotrop
- Lit jako lek: na co jest, dlaczego na receptę i jakie ma skutki uboczne
- Lit w wodzie pitnej: co pokazują badania
- Dlaczego to nie dowód, że lit z wody działa
- W czym jest lit i czy może go brakować w organizmie
- Suplementacja litem i orotan litu
- Kiedy szukać pomocy
- Najczęstsze pytania
- W skrócie
W sklepie Świat Supli nie ma suplementów z litem. Suplementy z naszej oferty, np. z kategorii Magnez, w trakcie leczenia litem stosuj wyłącznie po uzgodnieniu z lekarzem prowadzącym; nie są one częścią terapii i jej nie uzupełniają.
Lit: co to jest i czy to psychotrop
Lit to pierwiastek chemiczny, najlżejszy metal; w medycynie używa się jego soli, głównie węglanu litu. Jako lek jest uznawany za lek stabilizujący nastrój, więc w znaczeniu farmakologicznym należy do leków psychotropowych, czyli działających na psychikę. NHS opisuje go jako lek na receptę stosowany w manii, chorobie dwubiegunowej i w depresji, gdy inne leki nie pomogły[1].
W artykułach internetowych często miesza się dwa zupełnie różne zagadnienia. Pierwsze to leczenie lekiem w dawkach farmakologicznych, pod kontrolą lekarza. Drugie to śladowe ilości litu, które człowiek przyjmuje z wodą i jedzeniem; o tym drugim są badania epidemiologiczne opisane niżej.
Lit jako lek: na co jest, dlaczego na receptę i jakie ma skutki uboczne
Lit jako lek zapobiega nawrotom epizodów choroby dwubiegunowej[2], a w przeglądzie 48 badań z randomizacją i 6674 uczestników (Cipriani i wsp., 2013) zmniejszał liczbę samobójstw w porównaniu z placebo u osób z zaburzeniami nastroju[5]. Późniejsza metaanaliza Nabi i wsp. z 2022 roku (12 badań z randomizacją opublikowanych po 2000 r., 2578 uczestników) nie wykazała istotnej statystycznie różnicy: odsetek samobójstw wyniósł 0,2% przy licie i 0,4% przy placebo lub zwykłym leczeniu, a autorzy uznali dowody z badań randomizowanych za nierozstrzygające; zdarzenia są rzadkie, więc takie analizy mają ograniczoną moc[6]. Oba wyniki dotyczą leczenia chorych, a nie osób zdrowych ani suplementów, i nie uzasadniają samodzielnej zmiany leczenia.
Lek wymaga nadzoru, bo ma działania niepożądane. W metaanalizie obejmującej 385 badań (McKnight i wsp., 2012) leczenie litem wiązało się z większym ryzykiem niedoczynności tarczycy, zmniejszeniem zdolności zagęszczania moczu, nadczynności przytarczyc i przyrostu masy ciała[7]. NHS zaznacza, że w trakcie leczenia robi się regularne badania krwi, by sprawdzić poziom litu[1].
Poziom litu we krwi zmieniają inne leki i dieta. NHS wymienia m.in. leki moczopędne, niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. ibuprofen) i inhibitory ACE, a także zaleca unikać diety bardzo ubogiej w sól, bo może ona zwiększać stężenie litu i ryzyko objawów ubocznych[1][8]. Dodatkowo NHS zaznacza, że nie ma wystarczających danych, by uznać suplementy i preparaty ziołowe za bezpieczne razem z litem[8]. Jeśli przyjmujesz lit, o każdym nowym leku lub suplemencie (także o ziołach, takich jak dziurawiec) porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą.
Lit w wodzie pitnej: co pokazują badania
Najlepiej opisane badania pochodzą z porównań regionów: w części z nich wyższe stężenia litu w wodzie wiązały się z niższymi wskaźnikami samobójstw. Jeden z pierwszych takich wyników opisał zespół Ohgami (2009), który porównał stężenia litu w wodzie z kranu w 18 gminach prefektury Oita w Japonii ze standaryzowanym współczynnikiem śmiertelności samobójczej i znalazł istotną ujemną zależność[9].

Późniejsze zestawienia zebrały wiele takich badań:
- Memon i wsp. (2020): 15 badań ekologicznych; łączna analiza wykazała odwrotną zależność między stężeniem litu w wodzie a ogólną śmiertelnością samobójczą (zbiorczy współczynnik β -0,27), przy dużej niejednorodności wyników[3].
- Eyre-Watt i wsp. (2021): 27 badań z 113 milionami osób; w zbiorczej analizie 14 badań (94 mln osób) wyższe stężenia litu wiązały się z niższą liczbą samobójstw (zbiorcze r = -0,191), a w dwóch badaniach (5 mln osób) z mniejszą liczbą przyjęć do szpitali psychiatrycznych[4].
Autorzy obu przeglądów podkreślają, że potrzebne są kolejne badania, a Eyre-Watt i wsp. piszą wprost, że przed jakimikolwiek zaleceniami dla zdrowia publicznego trzeba więcej danych[4].
Dlaczego to nie dowód, że lit z wody działa
Większość omawianych tutaj badań to badania ekologiczne: porównują całe regiony, a nie osoby, które piją wodę z litem i są obserwowane przez lata. Wyjątkiem jest duńskie badanie kohortowe na poziomie indywidualnym (Knudsen i wsp., 2017), obejmujące 3,7 mln dorosłych w latach 1991-2012: nie wykazało istotnej zależności między pięcioletnią średnią ekspozycją na lit z wody (średnio 11,6 µg/l, zakres 0,6-30,7 µg/l) a zapadalnością na samobójstwa[13]. Ograniczeniem tego badania jest to, że ekspozycję szacowano na podstawie wody dostarczanej do miejsca zamieszkania, a nie indywidualnie wypitej ilości. Memon i wsp. wskazują na ryzyko błędu ekologicznego, czyli sytuacji, w której zależność widoczna dla regionów nie musi dotyczyć jednostek[3]. Regiony o różnym stężeniu litu mogą się też różnić dochodami, dostępem do opieki psychiatrycznej, klimatem i stylem życia.
W analizie Eyre-Watt i wsp. wyniki były bardzo niejednorodne (I2 około 81%), a test wykazał możliwe uprzywilejowanie publikacji wyników z korzystnym efektem[4]. To oznacza, że opublikowane prace mogą nieco przeszacowywać efekt. Dlatego poprawne wnioski brzmią: w porównaniach regionów sygnał się powtarza, ale badanie indywidualne z Danii go nie potwierdziło, więc nie wiadomo, czy lit jest przyczyną, ani jaka ilość miałaby dawać efekt.
W czym jest lit i czy może go brakować w organizmie
Lit występuje w skałach, glebie i wodach, więc jego ilość w wodzie pitnej i żywności zależy od regionu. W cytowanych badaniach stężenia w wodzie wodociągowej mierzono w mikrogramach na litr. Nie znaleźliśmy oficjalnie ustalonego zalecanego spożycia litu. W przeglądzie Schrauzera z 2002 roku autor uznał lit za prawdopodobnie niezbędny pierwiastek śladowy i zaproponował prowizoryczną wartość 1000 µg na dobę dla dorosłego o masie 70 kg, ale zaznaczył, że zdefiniowanych chorób z niedoboru litu u ludzi nie opisano[10]. Poziom litu we krwi oznacza się u osób leczonych tym lekiem, aby kontrolować terapię[1].
To oznacza, że pytanie o brak litu w organizmie nie ma dziś podstawy w rozpoznaniu lekarskim: nie opisano jednostki chorobowej z niedoboru litu. Przy stałym obniżeniu nastroju nie ma podstaw, by samodzielnie rozpoznawać niedobór litu; objaw należy omówić z lekarzem.
Suplementacja litem i orotan litu
Orotan litu to sól litu, którą sprzedaje się w niektórych krajach jako suplement w małych dawkach. Przegląd z 2021 roku opisuje go jako związek w dużej mierze porzucony od końca lat 70., który zdaniem autorów może być alternatywą dla węglanu, bo miałby łatwiej przechodzić do komórek, co pozwoliłoby stosować mniejsze dawki[11]. To hipoteza do sprawdzenia, a nie potwierdzone leczenie, i dotyczy terapii choroby, a nie profilaktyki u zdrowych.
Z tych powodów nie polecamy suplementów z litem:
- lit jest substancją leczniczą, która wpływa m.in. na nerki i tarczycę (McKnight i wsp.)[7];
- jego stężenie zmieniają popularne leki, takie jak ibuprofen i leki moczopędne[8];
- wskazany przegląd nie przedstawia prób klinicznych na ludziach potwierdzających, że suplement w małej dawce daje takie efekty jak populacyjne korelacje z wodą[11];
- w sklepie Świat Supli nie ma suplementów z litem.
Osoby z chorobą dwubiegunową nie powinny zmieniać ani odstawiać leczenia na własną rękę na rzecz suplementu.
Kiedy szukać pomocy
Jeśli obniżony nastrój lub utrata zainteresowań utrzymują się dłużej niż kilka tygodni albo utrudniają codzienne funkcjonowanie, umów wizytę u lekarza (psychiatry lub lekarza rodzinnego). Wyraźne pobudzenie, na przykład z bardzo małą potrzebą snu, ryzykownymi zachowaniami lub utratą kontaktu z rzeczywistością, może być objawem manii i wymaga pilnej oceny psychiatrycznej, bez czekania kilku tygodni[12]; przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia dzwoń pod 112. Jeśli leczysz się litem i pojawią się drżenie, splątanie, niewyraźna mowa, uporczywe wymioty lub biegunka (objawy możliwego zatrucia litem, o których informuje ulotka leku)[2], nie przyjmuj kolejnej dawki i natychmiast uzyskaj pomoc medyczną; przy splątaniu, zaburzeniach mowy lub innych ciężkich objawach dzwoń pod 112. To wyjątek od zasady, by nie odstawiać prawidłowo prowadzonego leczenia na własną rękę.
Gdy pojawiają się myśli samobójcze, nie czekaj na wizytę. Zadzwoń na numer alarmowy 112 albo na telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym 116 123 i powiedz komuś bliskiemu, jak się czujesz. Lżejszy jesienny spadek nastroju bywa związany z krótszym dniem i gorszym snem, ale nie zakładaj, że minie sam: jeśli trwa dłużej niż kilka tygodni albo się nasila, zgłoś się do lekarza; o sposobach na sen napisaliśmy w tekście o magnezie na sen i stres.
Najczęstsze pytania o lit
Czy lit to psychotrop?
Lit stosowany jako lek jest lekiem psychotropowym, czyli wpływającym na psychikę. Stabilizuje nastrój w chorobie dwubiegunowej i bywa używany w depresji opornej na inne leczenie[1]. Śladowe ilości z wody i jedzenia nie są leczeniem.
Czy lit jest na receptę i czy można go kupić bez recepty?
Lit jako lek (węglan litu, cytrynian litu) jest dostępny na receptę[1]. Nie zachęcamy do kupowania litu jako suplementu, a w sklepie Świat Supli takich produktów nie ma.
Czy lit w wodzie pomaga na depresję?
Nie ma na to dowodów. Badania pokazują zależność między stężeniem litu w wodzie a liczbą samobójstw w regionach, ale nie sprawdzały, czy picie takiej wody leczy depresję u pojedynczych osób[3][4].
Czy lit jest szkodliwy?
Jako lek ma działania niepożądane: wpływa m.in. na tarczycę, nerki i masę ciała, dlatego wymaga badań krwi[7]. Dla śladowych ilości z wody nie wskazaliśmy badań oceniających szkodliwość u zdrowych osób; to nie znaczy, że ich brak oznacza bezpieczeństwo suplementów.
Co obniża lub podnosi poziom litu we krwi?
Poziom litu u osób leczonych zmieniają m.in. leki moczopędne, ibuprofen i inne NLPZ oraz inhibitory ACE, a także dieta bardzo uboga w sól[1][8]. Nie zmieniaj diety ani leków bez konsultacji z lekarzem.
Co zawiera lit i skąd go mam w diecie?
Lit jest w wodzie i żywności w ilościach zależnych od gleby i regionu. Według przeglądu Schrauzera głównymi źródłami litu w diecie są zboża i warzywa[10]. Istnieją pomiary zawartości litu w żywności, lecz wyniki zależą od pochodzenia produktów i nie pozwalają przypisać jednej stałej wartości każdemu produktowi.
W skrócie
- Lit jako lek (na receptę) jest stosowany w chorobie dwubiegunowej i depresji opornej na inne leczenie; wymaga badań krwi.
- Śladowe ilości litu w wodzie pitnej korelują z niższą liczbą samobójstw w regionach, ale to głównie badania ekologiczne z dużą niejednorodnością, a duńskie badanie indywidualne nie potwierdziło takiej zależności.
- Nie ma dowodów, że suplementacja litem u zdrowych osób poprawia nastrój, a lit wchodzi w interakcje z popularnymi lekami.
- W sklepie Świat Supli nie ma suplementów z litem i nie zachęcamy do ich stosowania.
- Utrzymujący się spadek nastroju to powód do wizyty u lekarza, a podejrzenie manii lub myśli samobójcze wymagają pilnej pomocy: 112 lub telefon zaufania 116 123.
Źródła
- NHS, Lithium: About lithium (informacja dla pacjentów: lek na receptę; zastosowania: mania, choroba dwubiegunowa, depresja po nieskuteczności innych leków; regularne badania krwi; unikać diety ubogiej w sód; dostęp 6.11.2026): nhs.uk
- Lithium carbonicum GSK, 250 mg, tabletki, ulotka dla pacjenta (PSUSA, 2025): wskazania (epizod maniakalny w chorobie dwubiegunowej, zapobieganie nawrotom, zapobieganie epizodom depresji w zaburzeniach nawracających), objawy ostrego zatrucia litem, leki zmieniające stężenie litu; produkt dostępny w aptekach na receptę (potwierdzenie w serwisie Medicover; dostęp 7.11.2026): pl.gsk.com
- Memon A. i wsp., 2020, Association between naturally occurring lithium in drinking water and suicide rates: systematic review and meta-analysis of ecological studies, British Journal of Psychiatry 217(6):667-678 (15 badań ekologicznych porównujących regiony, nie osoby; odwrotna zależność lit w wodzie a śmiertelność samobójcza, duża niejednorodność, ryzyko błędu ekologicznego; PMID 32716281): doi.org
- Eyre-Watt B. i wsp., 2021, The association between lithium in drinking water and neuropsychiatric outcomes: a systematic review and meta-analysis from across 2678 regions containing 113 million people, Australian and New Zealand Journal of Psychiatry 55(2):139-152 (27 badań, 113 mln osób; badania ekologiczne; w 14 badaniach niższa liczba samobójstw przy wyższym stężeniu litu, r = -0,191; I2 ok. 81%, możliwe uprzywilejowanie publikacji; PMID 33045847): doi.org
- Cipriani A. i wsp., 2013, Lithium in the prevention of suicide in mood disorders: updated systematic review and meta-analysis, BMJ 346:f3646 (48 badań z randomizacją, 6674 uczestników; lit vs placebo: mniej samobójstw, OR 0,13; wynik dotyczy leczenia chorych z zaburzeniami nastroju, nie osób zdrowych; PMID 23814104): doi.org
- Nabi Z. i wsp., 2022, Effects of lithium on suicide and suicidal behaviour: a systematic review and meta-analysis of randomised trials, Epidemiology and Psychiatric Sciences 31:e65 (12 badań z randomizacją opublikowanych po 2000 r., 2578 uczestników z zaburzeniami nastroju; odsetek samobójstw 0,2% przy licie i 0,4% przy placebo lub zwykłym leczeniu, OR 0,41, 95% CI 0,03-2,49, różnica nieistotna; wnioski: dowody z badań randomizowanych nierozstrzygające; ograniczenie: rzadkość zdarzeń; PMID 36111461): doi.org
- McKnight RF i wsp., 2012, Lithium toxicity profile: a systematic review and meta-analysis, Lancet 379(9817):721-728 (385 badań; niedoczynność tarczycy, obniżona zdolność zagęszczania moczu, nadczynność przytarczyc, przyrost masy ciała; wnioski z badań u osób leczonych litem, z różnych populacji i czasów leczenia; PMID 22265699): doi.org
- NHS, Lithium: Taking it with other medicines and herbal supplements (informacja dla pacjentów: leki moczopędne, NLPZ, inhibitory ACE i inne wpływają na działanie litu; za mało danych, by uznać suplementy i zioła za bezpieczne z litem; dostęp 6.11.2026): nhs.uk
- Ohgami H. i wsp., 2009, Lithium levels in drinking water and risk of suicide, British Journal of Psychiatry 194(5):464-465 (badanie ekologiczne w 18 gminach prefektury Oita w Japonii; istotna ujemna zależność między stężeniem litu w wodzie a standaryzowanym współczynnikiem śmiertelności samobójczej; krótki list, bez kontroli zmiennych zakłócających; PMID 19407280): doi.org
- Schrauzer GN, 2002, Lithium: occurrence, dietary intakes, nutritional essentiality, Journal of the American College of Nutrition 21(1):14-21 (przegląd narracyjny; lit w zbożach, warzywach i wodzie, spożycie zależy od regionu; zdefiniowanych chorób z niedoboru litu u ludzi nie opisano; autor sugeruje prowizoryczne zalecane spożycie 1000 µg na dobę dla dorosłego 70 kg, bez przyjęcia w oficjalnych normach, o których wiemy; PMID 11838882): doi.org
- Pacholko AG, Bekar LK, 2021, Lithium orotate: a superior option for lithium therapy?, Brain and Behavior 11(8):e2262 (przegląd narracyjny historii i hipotez dotyczących orotanu litu; brak prób klinicznych na ludziach potwierdzających przewagę nad węglanem; PMID 34196467): doi.org
- NICE, Bipolar disorder: assessment and management (CG185), zalecenia 1.2.1-1.2.2 (u dorosłych z depresją pytać o wcześniejsze okresy nadmiernej aktywności; przy podejrzeniu manii lub ciężkiej depresji albo zagrożenia dla siebie lub innych – pilna ocena specjalistyczna; dostęp 10.11.2026): nice.org.uk
- Knudsen N.N. i wsp., 2017, Lithium in Drinking Water and Incidence of Suicide: A Nationwide Individual-Level Cohort Study with 22 Years of Follow-Up, International Journal of Environmental Research and Public Health 14(6):627 (3,7 mln dorosłych Duńczyków 1991-2012; pięcioletnia średnia ekspozycja na lit z wody, średnio 11,6 µg/l, zakres 0,6-30,7 µg/l; brak istotnej zależności z zapadalnością na samobójstwa; PMID 28604590): doi.org
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI).





