Nietolerancja histaminy to reakcja na histaminę z jedzenia, która nie jest alergią i którą wiąże się ze zbyt słabym rozkładem histaminy w jelicie przez enzym DAO. Najczęściej opisywane objawy to wzdęcia, uczucie pełności, biegunka i ból brzucha, a także zaczerwienienie twarzy, świąd, ból głowy, katar lub zatkany nos i kołatanie serca, pojawiające się od kilku minut do 4 godzin po posiłku; żaden z nich nie jest swoisty dla reakcji na histaminę [1] [2]. Nie ma wiarygodnego testu: pomiar DAO we krwi nie rozstrzyga, więc rozpoznanie opiera się na wykluczeniu innych chorób i obserwacji objawów podczas diety z ograniczeniem histaminy, prowadzonej w trzech etapach [1]. Dieta ma ograniczać przede wszystkim produkty fermentowane i długo dojrzewające, a nie wszystko, co trafia na internetowe listy [3].
Poniżej znajdziesz częstość objawów z badań, tabelę badań z oceną wytycznych, dietę w trzech etapach, zawartość histaminy w produktach w miligramach na kilogram, listę leków, które w badaniach hamowały DAO, tabelę chorób o podobnych objawach i objawy, z którymi trzeba iść do lekarza.
Spis treści
1. Co to jest nietolerancja histaminy
Nietolerancja histaminy to stan, w którym po zjedzeniu produktów bogatych w histaminę pojawiają się objawy podobne do alergii, choć układ odpornościowy nie reaguje na konkretny pokarm tak jak w alergii [4]. Histamina to związek wytwarzany przez organizm, który działa między innymi w reakcjach alergicznych, w żołądku i w układzie nerwowym, a do tego powstaje w żywności z udziałem bakterii, zwłaszcza podczas fermentacji i dojrzewania [5]. Organizm rozkłada ją dwoma enzymami: oksydazą diaminową (DAO), która działa głównie w jelicie cienkim i unieszkodliwia histaminę z pożywienia, oraz N-metylotransferazą histaminy (HNMT), która działa wewnątrz komórek [5].
Hipoteza zakłada, że przy obniżonej aktywności DAO histamina z posiłku przechodzi do krwi w większej ilości i wywołuje objawy [4]. Autorzy niemieckich, austriackich i szwajcarskich wytycznych z 2021 roku zwracają jednak uwagę, że brakuje kontrolowanych badań, które potwierdzałyby, że to niedobór enzymu jest przyczyną objawów, i dlatego piszą o niepożądanych reakcjach na histaminę z pożywienia [1]. Alkohol może utrudniać metabolizm histaminy i nasilać reakcje po posiłku [1] [5]. Częstość nietolerancji histaminy szacowano na około 1% populacji, najczęściej osób w średnim wieku [4], ale bez wiarygodnego testu takie liczby są tylko przybliżeniem.
Suplementy z enzymem DAO omawiamy osobno w poradniku enzym DAO na nietolerancję histaminy, a w sklepie preparat z DAO znajdziesz w kategorii odporność. Zanim po niego sięgniesz, przeczytaj, jak wygląda rozpoznanie i dieta, bo to one są podstawą postępowania.
2. Objawy nietolerancji histaminy
Objawy nietolerancji histaminy dotyczą najczęściej przewodu pokarmowego, a obok nich skóry, głowy, nosa i układu krążenia; są nieswoiste, czyli występują też w wielu innych chorobach [1] [2]. W austriackim badaniu Schnedla i wsp. (2019) przeanalizowano dokumentację 133 pacjentów z nawracającymi dolegliwościami brzucha i niską aktywnością DAO we krwi (103 kobiety, mediana wieku 39 lat); ankietę wypełniły 62 osoby [2]. Najczęstszym i najbardziej dokuczliwym objawem były wzdęcia (92%), a dalej uczucie pełności po posiłku (73%), biegunka (71%), ból brzucha (68%) i zaparcia (55%) [2]. Pacjenci zgłaszali 276 różnych par objawów, co pokazuje, jak różnie może wyglądać ten obraz u poszczególnych osób [2].
Wytyczne DGAKI za klasyczne objawy uznają nagłe zaczerwienienie twarzy (tzw. flush), świąd i zaczerwienienie skóry, a także nudności, wymioty, biegunkę i ból brzucha; objawy z dróg oddechowych i z układu krążenia, takie jak spadek ciśnienia, zawroty głowy i przyspieszone bicie serca, są rzadsze [1]. O nietolerancji pokarmowej można myśleć tylko wtedy, gdy objawy mają związek czasowy z jedzeniem, od kilku minut do 4 godzin po posiłku [1]. U kobiet dolegliwości częściej nasilają się przed miesiączką [1].
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Objaw | Z czym lekarz musi go odróżnić |
|---|---|
| Nagłe zaczerwienienie twarzy | guzy neuroendokrynne, mastocytoza [1] |
| Świąd | pokrzywka, świąd bez zmian skórnych, świerzbiączka [1] |
| Nudności, wymioty | wrzód żołądka lub dwunastnicy [1] |
| Biegunka, ból brzucha | nieswoiste zapalenia jelit, nietolerancja laktozy, złe wchłanianie fruktozy, celiakia, mastocytoza [1] |
| Katar, zatkany nos | alergiczny i niealergiczny nieżyt nosa [1] |
| Duszność, chrypka | astma alergiczna i niealergiczna [1] |
| Spadek ciśnienia, zawroty głowy, szybkie bicie serca | anafilaksja, mastocytoza [1] |
Jeśli głównym problemem jest przewlekły katar lub zatkany nos, typy nieżytu nosa i ich przyczyny opisujemy w poradniku chroniczny katar bez przeziębienia.
2.1. Objawy, z którymi nie czekaj
Nagła duszność, obrzęk języka, warg lub gardła, trudności w połykaniu, omdlenie albo gwałtowny spadek ciśnienia po jedzeniu mogą oznaczać anafilaksję, a nie nietolerancję: natychmiast dzwoń pod 112, a jeśli masz przepisany autowstrzykiwacz z adrenaliną, użyj go zgodnie z zaleceniami; wytyczne EAACI zalecają w anafilaksji jak najszybsze podanie adrenaliny domięśniowo [6]. Pilnej oceny lekarza wymagają też krew w stolcu, niezamierzona utrata masy ciała i inne objawy, które lekarz ocenia jako sygnał nowotworu lub zapalenia jelit [7].
3. Jak rozpoznać nietolerancję histaminy
Nietolerancję histaminy rozpoznaje się na podstawie objawów i ich związku z jedzeniem, po wykluczeniu innych chorób, bo nie istnieje wiarygodne badanie laboratoryjne, które by ją potwierdzało lub wykluczało [1]. Przegląd Comas-Basté i wsp. (2020) opisuje postępowanie tak: najpierw testy w kierunku alergii pokarmowej i oznaczenie tryptazy w ramach diagnostyki mastocytozy, potem sprawdzenie przyjmowanych leków, a na końcu ocena, czy co najmniej dwa typowe objawy ustępują na diecie z ograniczeniem histaminy [5]. Według wytycznych DGAKI kontrolowana zmiana diety pomaga ocenić związek objawów z jedzeniem i wrócić do możliwie swobodnego jadłospisu, ale sama poprawa nie potwierdza, że przyczyną objawów jest histamina [1].
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Badanie | Co mierzy | Ocena |
|---|---|---|
| Aktywność DAO we krwi | enzym w surowicy | bez wartości diagnostycznej: wyniki osób z objawami i zdrowych bywały podobne, a aktywność we krwi nie mówi o aktywności w jelicie [1] |
| Histamina we krwi | stężenie w osoczu | znaczenie sporne; po podaniu 75 mg histaminy wzrost był wyraźny u zdrowych, a minimalny u osób z podejrzeniem nietolerancji [1] |
| Metylohistamina w moczu | produkt rozkładu histaminy | zależy od ilości białka w diecie, rośnie na diecie bogatobiałkowej [1] |
| Histamina w kale | histamina w jelicie | wątpliwa, bo część bakterii jelitowych sama wytwarza duże ilości histaminy [1] |
| Test genetyczny (gen AOC1) | warianty genu enzymu DAO | niektóre warianty wiążą się z niższą aktywnością enzymu [5], ale wytyczne nie wskazują żadnego obiektywnego parametru potwierdzającego rozpoznanie [1] |
| Prowokacja histaminą | objawy po podaniu histaminy | metoda wzorcowa tylko przy podwójnie ślepej próbie z placebo; brak ustalonego schematu, wykonuje się ją wyłącznie pod nadzorem lekarza [1] |
Dlaczego wytyczne tak ostrożnie podchodzą do prowokacji? W wieloośrodkowym austriackim badaniu Komerickiego i wsp. (2011) 39 z 56 osób zareagowało na 75 mg histaminy w herbacie podanej jawnie, ale w próbie podwójnie ślepej z placebo żaden z głównych objawów się nie powtórzył, a część osób reagowała także na placebo [8] [1]. Ta sama dawka 75 mg wywoływała objawy u połowy zdrowych ochotników w innym badaniu [1].
3.1. Kroki rozpoznania z lekarzem
- Wykluczenie innych chorób. Lekarz, zwykle alergolog lub gastroenterolog, sprawdza alergię pokarmową, celiakię, nieswoiste zapalenia jelit, nietolerancję laktozy i fruktozy oraz mastocytozę [1] [5].
- Dziennik objawów i jedzenia. Przez kilka tygodni zapisuj posiłki, godzinę objawów, alkohol, leki, stres i fazę cyklu; pomaga to zawęzić podejrzane produkty i okoliczności [1].
- Przegląd leków. Część leków hamowała DAO w badaniach laboratoryjnych; decyzję o ewentualnej zmianie podejmuje lekarz [5] [1].
- Dieta w trzech etapach z dietetykiem, opisana w następnym dziale [1].
- Prowokacja tylko wtedy, gdy lekarz uzna ją za potrzebną, ze stopniowanymi dawkami i pod nadzorem, bo może wywołać nudności, wymioty i spadek ciśnienia [1].
4. Dieta niskohistaminowa: co jeść, a czego unikać
Dieta niskohistaminowa polega na czasowym ograniczeniu produktów fermentowanych i długo dojrzewających, a potem na stopniowym sprawdzaniu, co dana osoba toleruje; wytyczne DGAKI zalecają trzy etapy zamiast wieloletnich, szerokich zakazów [1].
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Etap | Cel i zalecenie | Czas |
|---|---|---|
| 1. Ograniczenie | jak największe zmniejszenie objawów; dieta mieszana oparta na warzywach, z ograniczeniem histaminy i innych amin biogennych, zbilansowana i lekkostrawna [1] | 10–14 dni [1] |
| 2. Testowanie | wprowadzanie podejrzanych produktów pojedynczo, z uwzględnieniem stresu, miesiączki i leków; ustalenie indywidualnej tolerancji [1] | do 6 tygodni [1] |
| 3. Żywienie stałe | jadłospis pokrywający zapotrzebowanie, dopasowany do ustalonej tolerancji [1] | na stałe [1] |
4.1. Które produkty mają dużo histaminy
Najwięcej histaminy mają produkty fermentowane i długo dojrzewające, a w rybach i warzywach jej ilość rośnie głównie przy dłuższym przechowywaniu [3]. Sánchez-Pérez i wsp. (2021) zestawili 10 opublikowanych diet niskohistaminowych: wszystkie zgodnie wykluczały tylko produkty fermentowane (kiełbasy dojrzewające, sery dojrzewające, wino, piwo), a większość pozostałych produktów wykluczała najwyżej połowa diet [3]. Tylko 32% wykluczeń dało się wyjaśnić dużą zawartością histaminy, a 68% zakazanych produktów nie miało jej w istotnych ilościach w żadnej z badanych próbek [3].
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Produkt | Liczba próbek | Średnio | Najwięcej |
|---|---|---|---|
| Fermentowane produkty sojowe | 21 | 74 | 730 |
| Ryby konserwowe i półkonserwy | 151 | 10 | 657 |
| Kiełbasy dojrzewające | 424 | 22 | 475 |
| Sery dojrzewające i tarte | 80 | 33 | 390 |
| Wędliny peklowane | 23 | 5 | 150 |
| Świeże tłuste ryby | 49 | 3 | 111 |
| Bakłażan | 23 | 39 | 101 |
| Kapusta kiszona | 5 | 44 | 80 |
| Szpinak | 18 | 32 | 70 |
| Świeże białe ryby | 31 | 1 | 37 |
| Wino | 299 | 4 | 34 |
| Piwo | 176 | 1 | 22 |
| Pomidor | 53 | 3 | 17 |
| Świeże mięso, mleko, jaja, cytrusy, banany | 199, 5, 14, 38, 8 | niewykrywalna | niewykrywalna |
Dane w tabeli pochodzą z przeglądu Sánchez-Pérez i wsp. (2021) i są zaokrąglone do pełnych miligramów [3]. Najważniejszy wniosek to rozrzut: ta sama grupa produktów może mieć histaminy prawie wcale albo bardzo dużo, zależnie od dojrzałości, czasu przechowywania i obróbki. Wytyczne DGAKI podają przykład sera ementalera (od poniżej 0,1 do 2000 mg/kg) i wędzonej makreli (od poniżej 0,1 do 1788 mg/kg), dlatego uznają liczenie histaminy w posiłkach za mało użyteczne [1]. W szpinaku przechowywanym w lodówce przez 15 dni ilość histaminy wyraźnie rosła [3].
4.2. Lista produktów: co ograniczać, a co ma słabe uzasadnienie
- Ograniczaj na etapie 1: wino, piwo i inne napoje fermentowane, sery dojrzewające, kiełbasy i wędliny dojrzewające, kapustę kiszoną i inne kiszonki, sos sojowy i fermentowane produkty sojowe oraz konserwy rybne; te produkty mają pokrycie w zawartości histaminy [3].
- Ryby nieświeże lub podejrzane o zepsucie: nie jedz ich wcale i nie używaj do testowania tolerancji; histamina gromadzi się w żywności zmienionej przez bakterie psucia [3], a jej większe ilości mogą wywołać zatrucie także u osób bez nietolerancji [1].
- Warzywa z histaminą: bakłażan, szpinak i w mniejszym stopniu pomidor zawierają histaminę, a w szpinaku jej ilość rośnie przy przechowywaniu [3]; na etapie testowania sprawdzisz, jak je tolerujesz.
- Wykluczane bez histaminy: cytrusy i banany nie zawierały histaminy, ale mają dużo putrescyny, innej aminy, która według hipotezy może konkurować z histaminą o DAO; dowodów na to jest niewiele [3].
- Tak zwane liberatory histaminy (np. truskawki, czekolada) [3]: wytyczne DGAKI piszą, że nie ma wiarygodnych dowodów na istnienie w żywności substancji uwalniających histaminę ani na ich znaczenie dla objawów [1].
- Podstawa jadłospisu: świeże mięso, świeże ryby, mleko, jaja, świeże warzywa inne niż wymienione wyżej oraz owoce, w których histaminy nie wykrywano, np. morele, czereśnie, winogrona, śliwki, ananas i kiwi; w świeżym mięsie, mleku i jajach histaminy także nie wykrywano [3]. Produkty zbożowe i tłuszcze dobierz z dietetykiem tak, żeby jadłospis był zbilansowany [1]; im krócej produkt leży przed zjedzeniem, tym lepiej, bo histamina powstaje przy przechowywaniu [1] [3].
Długa, zbyt restrykcyjna dieta prowadzi do niepotrzebnych ograniczeń i gorszej jakości życia; wytyczne stawiają za cel właśnie uniknięcie takich diet dzięki poradnictwu dietetyka [1]. W retrospektywnym badaniu Lacknera i wsp. (2019) 50 z 63 osób, które odpowiedziały na ankietę po około roku stosowania diety z ograniczeniem histaminy, zgłaszało poprawę albo brak objawów [9]. Badanie nie miało grupy kontrolnej, więc nie wiadomo, jaka część poprawy wynikała z samej diety.
5. Leki, które mogą hamować DAO
Niektóre substancje czynne leków hamowały aktywność DAO w badaniach laboratoryjnych, ale nie wiadomo, jak bardzo przekłada się to na objawy u ludzi, i żadnego leku nie odstawiaj samodzielnie [5] [1]. Przegląd Comas-Basté i wsp. (2020) wymienia: chlorochinę, kwas klawulanowy (w połączeniu z amoksycyliną), kolistymetat, cefuroksym, werapamil, klonidynę, dihydralazynę, pentamidynę, izoniazyd, metamizol, diklofenak, acetylocysteinę, amitryptylinę, metoklopramid, suksametonium, cymetydynę, prometazynę, a także kwas askorbinowy (witaminę C) i tiaminę (witaminę B1) [5]. Najsilniejsze hamowanie (ponad 90%) w badaniach laboratoryjnych dawały chlorochina i kwas klawulanowy; autorzy przeglądu szacują, że leki hamujące DAO regularnie przyjmuje około 20% Europejczyków [5].
Wytyczne DGAKI oceniają dane o lekach jako niespójne i wymagające potwierdzenia [1]. Dodają, że na wrażliwość na histaminę mogą wpływać kwas acetylosalicylowy i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne, choroby zapalne jelit, alkohol i gospodarka hormonalna [1]. Jeśli objawy pojawiły się po rozpoczęciu nowego leku, porozmawiaj o tym z lekarzem lub farmaceutą. Zasady łączenia suplementów z lekami opisujemy w przewodniku jakich suplementów nie łączyć.
6. Czy enzym DAO w kapsułkach pomaga
Enzym DAO w kapsułkach ma tylko nieliczne i słabe badania, a wytyczne DGAKI uznają jego skuteczność za niepotwierdzoną i go nie zalecają [1]. Suplement ma rozkładać histaminę z posiłku jeszcze w przewodzie pokarmowym; w badaniu Schnedla i wsp. kapsułki przyjmowano przed posiłkami [10], a sposób stosowania konkretnego preparatu podaje jego etykieta.
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Badanie | Kogo badano | Wynik i ograniczenia |
|---|---|---|
| Komericki i wsp. 2011 | 39 osób reagujących na histaminę, próba z placebo [8] | mniejsza suma objawów po DAO, ale główny cel badania nie został osiągnięty; badanie wspierał producent kapsułek [8] [1] |
| Schnedl i wsp. 2019 | 28 osób utrzymujących dotychczasową dietę z ograniczeniem histaminy (jej przestrzegania nie oceniano osobno); kapsułka z 4,2 mg białek z nerki wieprzowej, w tym 0,3 mg DAO, przed posiłkami do 3 razy dziennie przez 4 tygodnie, bez grupy kontrolnej [10] | poprawa objawów, powrót po odstawieniu; badanie otwarte, wysokie ryzyko efektu placebo; producent dostarczył preparat i finansował część badania, część autorów zadeklarowała z nim powiązania [10] [1] |
| Izquierdo-Casas i wsp. 2019 | 100 osób z migreną epizodyczną i niskim DAO we krwi, miesiąc DAO lub placebo [11] | w grupie DAO napady skróciły się średnio z 6,1 do 4,8 godziny w porównaniu z wartościami wyjściowymi, ale nie wykazano istotnej przewagi nad placebo; liczba napadów i siła bólu zmniejszyły się podobnie w obu grupach [11] |
Rodzaje preparatów, różnice w źródle enzymu i sposób wyboru produktu opisujemy w poradniku o suplementach z enzymem DAO.
6.1. Dla kogo co: od czego zacząć
- Masz objawy po jedzeniu, ale bez rozpoznania: zacznij od lekarza i dziennika objawów; suplement nie zastąpi wykluczenia alergii, celiakii ani chorób jelit [1].
- Lekarz wykluczył inne choroby, a dieta w trzech etapach pomaga: podstawą zostaje dieta dopasowana do tolerancji, ustalona z dietetykiem [1].
- Objawy utrzymują się mimo ustalonej diety: omów dalsze postępowanie z lekarzem. Przytoczone badania nie potwierdzają skuteczności DAO stosowanego okazjonalnie przy posiłkach poza domem, a wytyczne DGAKI nie zalecają suplementacji [1]. Jeśli po takiej rozmowie zdecydujesz się na próbę, stosuj preparat zgodnie z etykietą i oceniaj efekt w dzienniku objawów przez kilka tygodni, a nie po jednym posiłku [10].
- Ciąża i karmienie piersią: zanim zaczniesz jakikolwiek suplement, porozmawiaj z lekarzem; strona preparatu z DAO dostępnego w sklepie zawiera zakaz stosowania w ciąży.
Ścieżka w sklepie Świat Supli: kategoria odporność, a dalej produkt. Marki własne Świat Supli i Promaker nie mają obecnie preparatu z DAO (katalog sklepu sprawdzony 30.09.2026), dlatego pokazujemy produkt innej marki. Enzym DAO nie ma w UE dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych [12].
Medverita DAO z kiełków grochu, 120 kapsułek
Według strony produktu porcja dzienna to 2 kapsułki w trakcie posiłku, dostarczające 500 000 HDU oksydazy diaminowej (HDU to jednostki aktywności rozkładania histaminy, a nie masa enzymu ani miara potwierdzonej skuteczności) z ekstraktu z kiełków grochu zwyczajnego; skład uzupełnia inulina z korzenia cykorii i otoczka z hydroksypropylometylocelulozy. Opisane wyżej badania dotyczyły innych preparatów, dlatego ich wyników nie można przenosić na ten produkt. Groch to roślina strączkowa, więc przy alergii na rośliny strączkowe skonsultuj produkt z lekarzem; inulina to błonnik z cykorii, co warto sprawdzić z dietetykiem, jeśli masz zalecone ograniczenie takich składników. Strona produktu: nie stosować u kobiet w ciąży.
7. Kiedy do lekarza i z czym można pomylić nietolerancję histaminy
Do lekarza warto iść zawsze, gdy objawy po jedzeniu nawracają, bo te same dolegliwości dają alergia pokarmowa, mastocytoza, zespół jelita drażliwego, celiakia i choroby zapalne jelit, a każda z nich wymaga innego postępowania [1] [5]. Nietolerancja histaminy jest rozpoznaniem z wykluczenia, więc te choroby sprawdza się najpierw.
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Choroba | Czym się różni | Co sprawdza lekarz |
|---|---|---|
| Alergia pokarmowa (IgE-zależna) | reakcja układu odpornościowego na konkretny pokarm [5] | testy skórne (punktowe) u alergologa [5] |
| Mastocytoza i zespół aktywacji komórek tucznych | histamina uwalniana z komórek tucznych organizmu, nie z jedzenia; zaczerwienienie, spadki ciśnienia, anafilaksja [1] [13] | tryptaza we krwi, w tym jej przejściowy wzrost podczas objawów, oceniana razem z obrazem klinicznym i innymi kryteriami; prawidłowy wynik sam nie wyklucza choroby komórek tucznych [13] [5] |
| Zespół jelita drażliwego (IBS) | ból lub dyskomfort brzucha związany z wypróżnianiem i zmianą rytmu wypróżnień, wzdęcia nasilane po jedzeniu [7]; objawy bardzo podobne do tych przy nietolerancji histaminy [2] | morfologia, OB lub CRP, przeciwciała w kierunku celiakii [7] |
| Celiakia, nietolerancja laktozy, złe wchłanianie fruktozy, nieswoiste zapalenia jelit | biegunka i ból brzucha jak przy nietolerancji histaminy [1] | badania dobiera gastroenterolog [1] |
| Przewlekła pokrzywka | bąble i świąd; u części chorych objawy nasila jedzenie [14] | ocena dermatologa lub alergologa; w badaniu 22 dorosłych podczas czterech tygodni diety bez produktów bogatych w histaminę nasilenie pokrzywki się zmniejszyło, ale brak grupy kontrolnej nie pozwala przypisać poprawy samej diecie [14] |
8. Najczęstsze pytania o nietolerancję histaminy
8.1. Po czym poznać, że mam nietolerancję histaminy?
Po nawracających objawach, które pojawiają się od kilku minut do 4 godzin po jedzeniu, najczęściej wzdęciach, biegunce, bólu brzucha, zaczerwienieniu twarzy, świądzie i bólu głowy [1] [2]. Wykluczenie innych przyczyn i poprawa podczas kontrolowanej zmiany diety mogą wspierać to podejrzenie, ale nie dają pewnego potwierdzenia nietolerancji histaminy [1].
8.2. Czy badanie DAO z krwi ma sens?
Według wytycznych DGAKI pomiar aktywności DAO we krwi nie ma wartości diagnostycznej, bo wyniki osób z objawami i zdrowych bywają podobne [1]. Niektóre ośrodki nadal go wykonują, ale prawidłowy wynik nie wyklucza dolegliwości, a niski nie potwierdza rozpoznania [1].
8.3. Czego nie jeść przy nietolerancji histaminy?
Na początku ogranicz produkty fermentowane i długo dojrzewające: wino, piwo, sery dojrzewające, kiełbasy dojrzewające, kiszonki, sos sojowy i konserwy rybne [3]. Po 10–14 dniach, zgodnie z planem ustalonym z dietetykiem, wprowadzaj pojedynczo wcześniej ograniczone produkty i oceniaj tolerancję [1].
8.4. Czy nietolerancja histaminy mija?
Objawy mogą się zmniejszać lub ustępować, ale nie oznacza to potwierdzonego trwałego ustąpienia nietolerancji ani powrotu tolerancji po przejściu na zwykły jadłospis. Hamowanie DAO przez alkohol, inne aminy biogenne lub leki bywa przejściowe [5], a w retrospektywnym badaniu 50 z 63 osób zgłaszało poprawę lub brak objawów w trakcie stosowania diety z ograniczeniem histaminy [9]. Badanie nie sprawdzało, czy tolerancja wraca po zakończeniu diety.
8.5. Czy SIBO ma związek z nietolerancją histaminy?
Możliwe, ale to nie jest potwierdzone. Przegląd Schnedla i Enko (2021) zwraca uwagę, że wzdęcia i ból brzucha, główne objawy przerostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO), są bardzo podobne do dolegliwości przy nietolerancji histaminy, a granice między SIBO, zespołem jelita drażliwego i dyspepsją czynnościową są nieostre [15]. Autorzy stawiają hipotezę, że choroby błony śluzowej jelit obniżają aktywność DAO, i piszą, że wymaga to dalszych badań [15]. Diagnostykę SIBO zleca gastroenterolog.
8.6. Czy nietolerancja histaminy to alergia na histaminę?
Nie. Alergia pokarmowa to reakcja układu odpornościowego na konkretny pokarm, a nietolerancja histaminy wiąże się z rozkładem histaminy i nie jest reakcją immunologiczną [5] [4]. Objawy mogą być podobne, dlatego alergię wyklucza się jako pierwszą [5].
9. Podsumowanie
- Nietolerancja histaminy to reakcja na histaminę z jedzenia, która nie jest alergią; przypisuje się ją słabemu rozkładowi histaminy przez DAO, ale związek przyczynowy nie jest potwierdzony [4] [1].
- Najczęstsze objawy to dolegliwości brzucha (w badaniu 62 pacjentów z niską aktywnością DAO wzdęcia zgłaszało 92% z nich), a także zaczerwienienie twarzy, świąd, ból głowy i objawy z nosa, od kilku minut do 4 godzin po jedzeniu [2] [1].
- Nie ma wiarygodnego testu; pomiar DAO we krwi nie rozstrzyga, a prowokacja histaminą wymaga nadzoru lekarza [1] [8].
- Dieta ma trzy etapy: 10–14 dni ograniczenia, do 6 tygodni testowania, potem żywienie dopasowane do tolerancji; zgodnie ograniczane są tylko produkty fermentowane [1] [3].
- Enzym DAO ma nieliczne i słabe badania, a wytyczne DGAKI go nie zalecają [1].
- Duszność, obrzęk języka lub gardła i omdlenie po jedzeniu wymagają natychmiastowego wezwania pomocy (112).
- Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.
10. Źródła
- Reese I., Ballmer-Weber B., Beyer K. i wsp., 2021, Guideline on management of suspected adverse reactions to ingested histamine, Allergologie select (wytyczne DGAKI, GPA, AeDA, SGAI i ÖGAI: brak wiarygodnej metody rozpoznania; DAO we krwi, histamina w osoczu, metylohistamina w moczu i histamina w kale bez wartości diagnostycznej; objawy od minut do 4 godzin po jedzeniu i tabela różnicowania; prowokacja 75 mg nie była powtarzalna i wywoływała objawy u zdrowych; dieta w trzech etapach: 10–14 dni, do 6 tygodni, żywienie stałe; brak dowodów na liberatory histaminy; skuteczność DAO niepotwierdzona, niezalecane; dane o lekach hamujących DAO niespójne): doi.org
- Schnedl W.J., Lackner S., Enko D. i wsp., 2019, Evaluation of symptoms and symptom combinations in histamine intolerance, Intestinal Research (analiza dokumentacji 133 pacjentów z nawracającymi dolegliwościami brzucha i DAO w surowicy poniżej 10 U/ml, 103 kobiety, mediana wieku 39 lat; ankietę wypełniło 62: wzdęcia 92%, pełność po posiłku 73%, biegunka 71%, ból brzucha 68%, zaparcia 55%; 276 par objawów; podobieństwo do zespołu jelita drażliwego): doi.org
- Sánchez-Pérez S., Comas-Basté O., Veciana-Nogués M.T. i wsp., 2021, Low-Histamine Diets: Is the Exclusion of Foods Justified by Their Histamine Content?, Nutrients (porównanie 10 diet niskohistaminowych: zgodnie wykluczane tylko produkty fermentowane; 32% wykluczeń wyjaśnia zawartość histaminy, 68% wykluczanych produktów bez istotnej histaminy; cytrusy i banany z putrescyną; tabela amin biogennych w produktach z rynku hiszpańskiego z liczbą próbek; wzrost histaminy w szpinaku przez 15 dni w lodówce): doi.org
- Maintz L., Novak N., 2007, Histamine and histamine intolerance, American Journal of Clinical Nutrition (przegląd: nietolerancja histaminy jako zaburzenie równowagi między ilością histaminy a zdolnością jej rozkładu, głównie przez DAO; objawy podobne do alergii; szacunek częstości około 1% populacji, głównie osoby w średnim wieku; potrzeba badań z prowokacją kontrolowaną placebo): doi.org
- Comas-Basté O., Sánchez-Pérez S., Veciana-Nogués M.T. i wsp., 2020, Histamine Intolerance: The Current State of the Art, Biomolecules (przegląd: rola DAO i HNMT; warianty genu AOC1 a niższa aktywność DAO; postępowanie diagnostyczne z testami skórnymi i tryptazą; tabela substancji hamujących DAO w badaniach laboratoryjnych, silne hamowanie ponad 90% przez chlorochinę i kwas klawulanowy; szacunek, że około 20% Europejczyków regularnie przyjmuje leki hamujące DAO; przejściowe obniżenie DAO; hamujący wpływ alkoholu i innych amin biogennych na DAO): doi.org
- Muraro A., Worm M., Alviani C. i wsp., 2022, EAACI guidelines: Anaphylaxis (2021 update), Allergy (wytyczne EAACI: rozpoznanie anafilaksji na podstawie kryteriów klinicznych; szybkie podanie adrenaliny domięśniowo jako leczenie pierwszego wyboru; autowstrzykiwacze adrenaliny dla osób zagrożonych): doi.org
- NICE, 2008 (aktualizacja 2017), Irritable bowel syndrome in adults: diagnosis and management, wytyczne CG61 (kryteria rozpoznania zespołu jelita drażliwego: ból lub dyskomfort brzucha związany z wypróżnianiem, wzdęcia nasilane po jedzeniu; objawy alarmowe nowotworu i zapalenia jelit wymagają skierowania; morfologia, OB lub CRP i przeciwciała w kierunku celiakii): nice.org.uk
- Komericki P., Klein G., Reider N. i wsp., 2011, Histamine intolerance: lack of reproducibility of single symptoms by oral provocation with histamine: a randomised, double-blind, placebo-controlled cross-over study, Wiener klinische Wochenschrift (4 ośrodki w Austrii; 39 osób reagujących na jawną prowokację 75 mg histaminy; w próbie podwójnie ślepej objawy główne i dodatkowe niepowtarzalne; mniejsza suma objawów po kapsułkach DAO niż po placebo): doi.org
- Lackner S., Malcher V., Enko D. i wsp., 2019, Histamine-reduced diet and increase of serum diamine oxidase correlating to diet compliance in histamine intolerance, European Journal of Clinical Nutrition (analiza retrospektywna 101 pacjentów; po medianie 13 miesięcy ankietę wypełniło 63, poprawę lub brak objawów zgłosiło 50; bez grupy kontrolnej): doi.org
- Schnedl W.J., Schenk M., Lackner S. i wsp., 2019, Diamine oxidase supplementation improves symptoms in patients with histamine intolerance, Food Science and Biotechnology (badanie otwarte bez grupy kontrolnej, 28 osób utrzymujących dietę z ograniczeniem histaminy ustaloną z dietetykiem, bez zmiany diety i leków, przestrzegania diety nie oceniano osobno; kapsułki DAOSIN z 4,2 mg białek z nerki wieprzowej, w tym 0,3 mg DAO, przed posiłkami do 3 razy dziennie przez 4 tygodnie; poprawa objawów, ponowne nasilenie po odstawieniu): doi.org
- Izquierdo-Casas J., Comas-Basté O., Latorre-Moratalla M.L. i wsp., 2019, Diamine oxidase (DAO) supplement reduces headache in episodic migraine patients with DAO deficiency: A randomized double-blind trial, Clinical Nutrition (100 osób z migreną epizodyczną i DAO poniżej 80 HDU/ml; DAO lub placebo przez miesiąc; czas napadu w grupie DAO z 6,14 do 4,76 godziny wobec wartości wyjściowych, w grupie placebo z 7,53 do 6,68 godziny bez istotności; liczba napadów i siła bólu zmniejszyły się podobnie w obu grupach): doi.org
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012, 2012, wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, Dziennik Urzędowy UE L 136 (brak oświadczeń dla oksydazy diaminowej i dotyczących histaminy): eur-lex.europa.eu
- Valent P., Akin C., Arock M. i wsp., 2012, Definitions, criteria and global classification of mast cell disorders with special reference to mast cell activation syndromes: a consensus proposal, International Archives of Allergy and Immunology (konsensus: kryteria aktywacji komórek tucznych, w tym typowe objawy, przejściowy wzrost tryptazy w surowicy i odpowiedź na leki blokujące mediatory; klasyfikacja mastocytozy i zespołów aktywacji): doi.org
- Son J.H., Chung B.Y., Kim H.O., Park C.W., 2018, A Histamine-Free Diet Is Helpful for Treatment of Adult Patients with Chronic Spontaneous Urticaria, Annals of Dermatology (22 dorosłych z przewlekłą pokrzywką; dieta bez produktów bogatych w histaminę przez 4 tygodnie; mniejsze wskaźniki nasilenia pokrzywki i niższa histamina w osoczu, aktywność DAO bez zmian; bez grupy kontrolnej): doi.org
- Schnedl W.J., Enko D., 2021, Histamine Intolerance Originates in the Gut, Nutrients (przegląd: hipoteza, że choroby błony śluzowej jelit i niektóre leki obniżają aktywność DAO w jelicie; objawy SIBO, zespołu jelita drażliwego i dyspepsji czynnościowej podobne do nietolerancji histaminy; DAO w surowicy nie ma ustalonej korelacji z aktywnością w jelicie; potrzeba dalszych badań): doi.org
Świat Supli: sklep z suplementami diety z Białegostoku, działamy od 2005 r.
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
