Mgła mózgowa to potoczna nazwa objawu, a nie choroba: tak ludzie opisują trudność ze skupieniem, zapominanie i wrażenie spowolnionego myślenia [1]. Popołudniowy spadek formy ma podłoże w rytmie dobowym i nasila go obfity w węglowodany obiad, a sen skracany do 6 godzin przez kolejne noce osłabia uwagę, choć wiele osób tego nie zauważa [2] [3]. Gdy mgła trwa dłużej, przyczyną może być stres, depresja, odwodnienie, niedobór witaminy B12 albo żelaza, niedoczynność tarczycy, menopauza, przebyty COVID-19 lub leki [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12]. Zacznij od snu, wody i lżejszego obiadu, a jeśli po kilku tygodniach nie ma poprawy, idź do lekarza rodzinnego po badania krwi; nagłe splątanie, zaburzenia mowy lub opadający kącik ust to powód, by od razu dzwonić pod 112 [13] [14] [15].
Żaden suplement nie leczy mgły mózgowej. Gdy dieta jest uboga, witaminy B6, B12 i foliany pomagają w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych i w zmniejszeniu uczucia zmęczenia, a osobom, które rzadko jedzą ryby, dzienna porcja 250 mg DHA pomaga w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania mózgu [16]. Żelazo ma sens dopiero wtedy, gdy badanie krwi potwierdzi niedobór [8] [17].
Polecamy, gdy w diecie brakuje witamin B albo ryb
Spis treści
1. Mgła mózgowa: co to jest i od czego się robi
Mgła mózgowa to nie rozpoznanie, tylko określenie, którym pacjenci opisują różne kłopoty z myśleniem. Badacze z Uniwersytetu w Edynburgu (McWhirter i wsp., 2023) przeanalizowali 717 wpisów z określeniem brain fog z serwisu Reddit: w 141 opisach z pierwszej ręki ludzie mówili głównie o zapominaniu, trudnościach z koncentracją, poczuciu odrealnienia i spowolnionym myśleniu, a połowa wpisów pochodziła z forów o chorobach, m.in. o COVID-19 [1]. Tego samego określenia używają brytyjskie wytyczne o niedoborze witaminy B12 i strona NHS o długim COVID [7] [11].
Skoro mgła mózgowa to objaw, liczy się to, co jej towarzyszy. Tabela zestawia sytuacje, możliwe przyczyny i badania, o które warto zapytać lekarza.
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Co towarzyszy mgle | Możliwa przyczyna | Co sprawdzić | Do kogo |
|---|---|---|---|
| spadek skupienia po obiedzie, który mija wieczorem | rytm dobowy, obfity w węglowodany obiad [2] | lżejszy obiad, przerwy (sekcja 2) | samodzielnie |
| śpisz 6 godzin lub mniej, a rano czujesz się dobrze | narastający niedobór snu [3] | co najmniej 7 godzin snu o stałych porach przez kilka tygodni [18] | samodzielnie, potem lekarz rodzinny |
| mało picia, ból głowy, gorszy nastrój | łagodne odwodnienie [6] [19] | ilość płynów w ciągu dnia [20] | samodzielnie |
| zamartwianie się, przytłoczenie, zapominanie | stres [4] | ocena obciążenia, sposoby na stres | lekarz rodzinny, psycholog |
| obniżony nastrój albo brak radości ponad 2 tygodnie | epizod depresji [5] | rozmowa i kwestionariusz u lekarza [21] | lekarz rodzinny, psychiatra |
| mrowienie, zmęczenie, dieta bez produktów zwierzęcych, metformina lub leki na zgagę | niedobór witaminy B12 [7] | witamina B12 całkowita lub aktywna, morfologia [7] | lekarz rodzinny |
| zmęczenie, duszność, kołatanie serca, obfite miesiączki | niedokrwistość z niedoboru żelaza [8] | morfologia, ferrytyna [8] [17] | lekarz rodzinny |
| marznięcie, przybieranie na wadze, zaparcia | niedoczynność tarczycy [9] | TSH, przy nieprawidłowym wyniku FT4 [22] | lekarz rodzinny, endokrynolog |
| uderzenia gorąca, zmiany miesiączek, zły sen | perimenopauza, menopauza [10] | rozmowa o objawach i leczeniu [10] | lekarz rodzinny, ginekolog |
| mgła ponad 12 tygodni po COVID-19 | długi COVID [11] | badania wykluczające inne przyczyny [11] | lekarz rodzinny |
| senność po nowym leku, np. przeciwhistaminowym | działanie leku [12] | ulotka, rozmowa o zamienniku [12] | lekarz, farmaceuta |
| nagłe splątanie, zaburzenia mowy, opadający kącik ust | możliwy udar lub inna nagła choroba [14] [15] | bez zwłoki | 112 (sekcja 9) |
Tabela nie służy do samodzielnego rozpoznania, bo zmęczenie towarzyszy wielu przyczynom. Niedobór witaminy B12 to przykład przyczyny, którą łatwo przeoczyć, bo może dawać kłopoty z koncentracją i pamięcią, a prawidłowa morfologia go nie wyklucza [7]. Jeśli go podejrzewasz, najpierw zrób badanie krwi, a dopiero potem zaczynaj suplementację, i powiedz lekarzowi o przyjmowanych już preparatach z B12, bo zmieniają wynik; przy objawach neurologicznych lekarz może zacząć leczenie od razu [7]. Preparaty z witaminami z grupy B porównasz w kategorii Witamina B, ale suplement nie zastąpi badania, gdy podejrzewasz niedobór.
2. Mgła po południu, choć się wysypiasz: rytm dnia, obiad i woda
Spadek koncentracji między obiadem a późnym popołudniem to u wielu osób zjawisko fizjologiczne, a nie objaw choroby. Thomas Monk z Uniwersytetu w Pittsburghu opisał w przeglądzie z 2005 r., że w środku popołudnia rośnie skłonność do snu i u części osób spada sprawność w części zadań; spadek pojawia się nawet bez obiadu, bo wynika z rytmu dobowego, a posiłek bogaty w węglowodany go nasila [2]. Jeśli kłopot pojawia się tylko o tej porze, zacznij od zmiany obiadu. Ile posiłków jeść w ciągu dnia, omawiamy we wpisie 3 czy 5 posiłków dziennie.
Wrażenie, że się wysypiasz, bywa mylące. W badaniu Van Dongena i wsp. (2003) zdrowi dorośli w wieku 21-38 lat spędzali w laboratorium 14 nocy po 4, 6 albo 8 godzin w łóżku; osobna grupa nie spała wcale przez 3 noce. Przy 6 godzinach lub mniej wyniki testów uwagi i pamięci pogarszały się z każdym dniem, do poziomu jak po 2 nocach bez snu, a deklarowana senność rosła niewiele, więc uczestnicy w dużej mierze nie zauważali spadku sprawności [3]. Amerykańskie towarzystwa medycyny snu zalecają dorosłym regularnie co najmniej 7 godzin snu, a NHS radzi kłaść się i wstawać o stałych porach [18] [13]. Jeśli śpisz dość długo, a mimo to budzisz się zmęczony, przyczyny opisujemy we wpisie ciągle zmęczony, choć śpisz 8 godzin.
Koncentrację może osłabiać także za mało płynów. W dwóch małych badaniach (26 młodych mężczyzn i 25 młodych kobiet) łagodne odwodnienie po marszu na bieżni, z utratą około 1,4-1,6% masy ciała, u mężczyzn zwiększało liczbę błędów w zadaniu na czujność, a u kobiet obniżało koncentrację i nastrój, choć większość ich testów poznawczych się nie zmieniła [6] [19]. EFSA podaje, że dorosła kobieta potrzebuje około 2,0 l wody dziennie, a mężczyzna około 2,5 l, licząc napoje i wodę z jedzenia [20].
Jeśli senność po posiłkach jest bardzo silna albo towarzyszą jej pragnienie i częste oddawanie moczu, poproś lekarza o oznaczenie glukozy na czczo; wynik 100-125 mg/dl oznacza stan przedcukrzycowy, a 126 mg/dl i więcej wymaga potwierdzenia w kierunku cukrzycy [23]. O tym, jak ruch wpływa na wrażliwość na insulinę, piszemy we wpisie trening siłowy a insulinooporność.
3. Jakich witamin i składników brakuje przy mgle mózgowej?
Z niedoborów żywieniowych mgłę mózgową opisują wprost wytyczne dla witaminy B12; kłopoty z pamięcią mogą dawać też niedobór folianu, a zmęczenie niedokrwistość z niedoboru żelaza [7] [24] [8]. Niedobór potwierdza badanie krwi.
Witamina B12. Brytyjski instytut NICE (wytyczne NG239 z 2024 r.) wymienia wśród częstych objawów niedoboru trudność ze skupieniem i krótkotrwałe zapominanie, opisywane czasem jako mgła mózgowa, a także zmęczenie i mrowienie [7]. Ryzyko zwiększają m.in. dieta uboga w produkty zwierzęce, choroby autoimmunologiczne, w tym tarczycy, operacje przewodu pokarmowego i niektóre leki: metformina, inhibitory pompy protonowej na zgagę, antagoniści receptora H2, kolchicyna i pregabalina [7]. Witamina B12 pomaga w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych, w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego i w zmniejszeniu uczucia zmęczenia [16].
Żelazo. Niedokrwistość z niedoboru żelaza daje zmęczenie, brak energii, duszność, kołatanie serca i bóle głowy, a częste przyczyny to obfite miesiączki, ciąża i krwawienie z przewodu pokarmowego [8]. Żelazo przyczynia się do prawidłowych funkcji poznawczych i do zmniejszenia uczucia zmęczenia [16], ale suplementuje się je po badaniu potwierdzającym niedobór [8] [17]; producent preparatu opisanego niżej podaje też przeciwwskazania, np. hemochromatozę [25]. Jak rozpoznać niedobór i jak go uzupełnić, opisujemy we wpisie żelazo w organizmie, a objawy nadmiaru we wpisie nadmiar żelaza.
Jod i tarczyca. Jod pomaga w prawidłowych funkcjach poznawczych [16], ale trudności z jasnym myśleniem razem z marznięciem, przybieraniem na wadze, zaparciami i zmęczeniem to powód do zbadania tarczycy, a nie do kupowania jodu na własną rękę [9].
Kwas DHA. EFSA uznaje 250 mg EPA i DHA dziennie za odpowiednie spożycie dla dorosłych, co odpowiada 1-2 porcjom tłustych ryb morskich w tygodniu [26], a DHA pomaga w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania mózgu przy dziennym spożyciu 250 mg [16].
4. Jakie badania zrobić przy mgle mózgowej? Lista z wartościami
Lekarz dobiera badania po wywiadzie i ocenie objawów; tabela pokazuje przykłady badań krwi, o które pytają pacjenci z mgłą, i progi z wytycznych. Poniższe progi pochodzą z wytycznych WHO, brytyjskich towarzystw naukowych i Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego; laboratorium może podawać własne zakresy, a wynik interpretuje lekarz.
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Badanie | Co pokazuje | Próg z wytycznych | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Morfologia (hemoglobina) | niedokrwistość [8] | niedokrwistość: poniżej 12,0 g/dl u kobiet niebędących w ciąży i poniżej 13,0 g/dl u mężczyzn w wieku 15-65 lat [27] | prawidłowa hemoglobina nie wyklucza niskich zapasów żelaza [17] |
| Ferrytyna | zapasy żelaza [17] | poniżej 15 µg/l brak zapasów, poniżej 30 µg/l niskie zapasy [17] | w stanie zapalnym może być prawidłowa mimo niedoboru [17] |
| Witamina B12 całkowita lub aktywna | stężenie witaminy B12 we krwi, pośrednio jej zaopatrzenie [7] | całkowita poniżej 180 ng/l (aktywna poniżej 25 pmol/l): niedobór potwierdzony; 180-350 ng/l (25-70 pmol/l): wynik niejednoznaczny [7] | przy wyniku niejednoznacznym lekarz może zlecić dalsze badania [7] |
| TSH | czynność tarczycy [22] | typowy zakres u dorosłych 0,4-4,0 mU/l [22] | zakres zależy od laboratorium; przy nieprawidłowym wyniku FT4 [22] |
| Glukoza na czczo | gospodarka cukrowa [23] | 100-125 mg/dl: stan przedcukrzycowy; 126 mg/dl i więcej: kryterium cukrzycy do potwierdzenia [23] | pobranie po nocy bez jedzenia [23] |
Czy przed pobraniem krwi na glukozę można umyć zęby, sprawdzisz we wpisie mycie zębów przed badaniem krwi.
5. Stres, depresja, menopauza i leki jako przyczyny mgły
Gdy badania krwi są prawidłowe, przyczyną mgły bywa obciążenie psychiczne. NHS wymienia wśród objawów stresu trudności z koncentracją, poczucie przytłoczenia i zapominanie [4]. Gdy napięcie trwa miesiącami, przeczytaj wpis o tym, co dzieje się z kortyzolem przy stresie trwającym miesiącami.
Zmniejszona zdolność koncentracji to także jeden z objawów epizodu depresji: według klasyfikacji ICD-11 rozpoznaje się go, gdy obniżony nastrój albo utrata zainteresowań trwają przez większość dnia, prawie codziennie, co najmniej 2 tygodnie, razem z innymi objawami [5]. Jeśli mgła pojawia się każdej jesieni razem z gorszym nastrojem, przeczytaj wpis depresja sezonowa: jak ją rozpoznać i co pomaga.
U kobiet w okresie perimenopauzy i menopauzy NHS wymienia problemy z pamięcią i koncentracją, które nasila zły sen i zmęczenie; to powód, by omówić z lekarzem możliwości leczenia [10]. Mgłę mogą też wywoływać leki: część leków przeciwhistaminowych, np. chlorfenamina, powoduje senność i osłabia szybkość reakcji oraz ocenę sytuacji, a niektóre leki stosowane długo, np. metformina i inhibitory pompy protonowej, zwiększają ryzyko niedoboru witaminy B12 [12] [7]. Leków nie odstawiaj sam: sprawdź ulotkę i zapytaj lekarza albo farmaceutę o zamiennik.
6. Mgła mózgowa po COVID-19: jak często i po jakim czasie mija
Problemy z pamięcią i koncentracją po COVID-19 należą do częstych objawów długiego COVID, który NHS rozpoznaje, gdy objawy trwają dłużej niż 12 tygodni [11]. Według WHO stan po COVID-19 rozwija się u około 6 na 100 osób z objawowym zakażeniem; te szacunki pochodzą głównie z wczesnego okresu pandemii [28].
W metaanalizie Cebana i wsp. (2022) zaburzenia poznawcze co najmniej 12 tygodni po potwierdzonym COVID-19 stwierdzono u 22% badanych (43 badania, 13 232 osoby; 95-procentowy przedział ufności od 17 do 28% pokazuje niepewność oszacowania), przy bardzo dużych różnicach między badaniami [29]. W internetowych testach 112 964 dorosłych z Anglii (Hampshire i wsp., 2024) osoby po COVID-19 wypadały nieco słabiej niż osoby bez zakażenia, wyraźniej przy objawach trwających ponad 12 tygodni; to badanie obserwacyjne, więc nie dowodzi przyczyny [30].
Jak długo trwa mgła po COVID-19? WHO nie podaje osobnego czasu dla zaburzeń poznawczych: ogół objawów stanu po COVID-19 zwykle słabnie w ciągu 4-9 miesięcy, a około 15 na 100 osób ma je jeszcze po roku [28]. Przy podejrzeniu długiego COVID NHS zaleca wizytę u lekarza rodzinnego [11]. Rozpoznanie, badania i bezpieczne planowanie aktywności omawiamy we wpisie zmęczenie po COVID: kiedy to długi COVID.
7. Jak sobie poradzić z mgłą mózgową: plan na najbliższe tygodnie
Przy mgle bez objawów alarmowych zacznij od snu, płynów, posiłków i stresu, czyli przyczyn, które możesz zmienić sam.
- Sen: planuj co najmniej 7 godzin snu, zwykle 7-9, i kładź się o stałej porze [18]; w ostatnich godzinach przed snem nie jedz, nie pij kawy i nie ćwicz [13].
- Płyny: pij wodę w ciągu dnia, tak by z napojami i jedzeniem dostarczyć około 2,0 l (kobiety) albo 2,5 l (mężczyźni) [20].
- Obiad: obfity w węglowodany posiłek nasila popołudniowy spadek, więc w dni wymagające skupienia wybierz lżejszy obiad [2].
- Stres: planuj zadania, ćwicz oddech, rozmawiaj z bliskimi i nie odprężaj się alkoholem [4].
- Leki: sprawdź w ulotkach, czy któryś z przyjmowanych leków powoduje senność [12].
Jeśli zmęczenie i mgła trwają kilka tygodni bez wyraźnej przyczyny, utrudniają codzienne życie albo towarzyszą im chudnięcie lub zmiany nastroju, NHS zaleca wizytę u lekarza rodzinnego [13].
8. Co brać na mgłę mózgową? Suplementy z oświadczeniami UE
Na mgłę mózgową nie ma suplementu z zatwierdzonym oświadczeniem, ale kilka składników ma oświadczenia związane z funkcjami mózgu, psychiki i zmęczeniem, gdy brakuje ich w diecie [16]. Dobór zaczyna się od tego, czego brakuje w Twojej diecie.
Kompleks witamin z grupy B ma sens, gdy dieta jest ogólnie uboga, czyli mało w niej i produktów zwierzęcych, z których pochodzi witamina B12, i warzyw, strączków oraz pełnych zbóż, które dostarczają m.in. folianów [24]. Przy samym ograniczeniu produktów zwierzęcych najważniejsza jest witamina B12 [24]. Witamina B6, witamina B12 i foliany pomagają w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych i w zmniejszeniu uczucia zmęczenia i znużenia, gdy porcja dostarcza co najmniej 15% referencyjnej wartości spożycia [16]. Górny poziom spożycia witaminy B6 to 12 mg dziennie ze wszystkich źródeł [31]. Przy potwierdzonym niedoborze B12 dawkę i formę leczenia ustala lekarz [7].
Kwasy omega-3 z DHA mają sens, gdy jesz tłustą rybę rzadziej niż raz w tygodniu [26]. Oświadczenie dotyczy utrzymania prawidłowego funkcjonowania mózgu przy 250 mg DHA dziennie, a nie leczenia mgły ani poprawy koncentracji [16]. W 2012 r. EFSA oceniła, że dodatkowe spożycie EPA i DHA do 5 g dziennie nie budzi zastrzeżeń u dorosłych, ale to ocena populacyjna, a nie zalecana dawka [32]; przy chorobach serca i lekach przeciwzakrzepowych dawki większe niż na etykiecie ustal z lekarzem. Ile omega-3 potrzeba dziennie, opisujemy we wpisie ile omega-3 dziennie, a preparaty porównujemy w rankingu kwasów omega-3.
Żelazo przyjmuj tylko po badaniu, które pokazało niedobór. Dla dorosłych EFSA ustaliła bezpieczny poziom spożycia 40 mg żelaza dziennie ze wszystkich źródeł [31]. O porze przyjmowania i odstępach od kawy, herbaty i nabiału piszemy we wpisie kiedy brać żelazo.
Miłorząb japoński, bakopa i soplówka jeżowata nie mają zatwierdzonych w UE oświadczeń o pamięci ani koncentracji [16]; badania tych roślin omawiamy we wpisie zioła na pamięć i koncentrację. Przed łączeniem kilku preparatów sprawdź, jakich suplementów nie łączyć, a o porach przyjmowania przeczytasz we wpisie kiedy brać suplementy.
Jak wybrać:
- Jeśli tłustą rybę jesz rzadziej niż raz w tygodniu i nie masz alergii na ryby, wybierz Promaker Omega 3 ULTRA: 1 kapsułka zawiera 250 mg DHA, a porcja dzienna według karty to 2 kapsułki [33] [16].
- Jeśli Twoja dieta jest ogólnie uboga, z małą ilością i produktów zwierzęcych, i warzyw oraz strączków, a nie przyjmujesz innego preparatu z witaminami z grupy B, wybierz MyVita SILVER B-Complex: 1 kapsułka zawiera 8 witamin z grupy B, w tym B6, B12 i kwas foliowy po 100% referencyjnej wartości spożycia [34].
- Jeśli badanie krwi potwierdziło niedobór żelaza, lekarz ustalił jego przyczynę i zalecił suplement żelaza, możesz wybrać Świat Supli Żelazo Chelat Forte z 20 mg żelaza w 1 kapsułce [8] [25].
Wyniki badań opisanych wyżej dotyczą składników, a nie konkretnych produktów. W ciąży, podczas karmienia piersią, u osób niepełnoletnich, przy chorobach przewlekłych i lekach przyjmowanych na stałe przed zakupem porozmawiaj z lekarzem albo farmaceutą.
MyVita SILVER B-Complex, 120 kapsułek
Dla kogo: dla dorosłego, którego dieta jest monotonna i uboga zarówno w produkty zwierzęce, jak i w warzywa, strączki i pełne zboża, a który nie przyjmuje innego preparatu z witaminami z grupy B [24].
Według karty produktu 1 kapsułka zawiera: niacyna 16 mg jako amid kwasu nikotynowego, kwas pantotenowy 6 mg, ryboflawina 1,4 mg, witamina B6 1,4 mg, tiamina 1,1 mg, kwas foliowy 200 µg, biotyna 50 µg i witamina B12 2,5 µg jako metylokobalamina, każda w ilości 100 procent referencyjnej wartości spożycia, a także 460 mg inuliny z korzenia cykorii i 13 mg L-leucyny [34]. Witamina B6, witamina B12 i foliany pomagają w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych oraz w zmniejszeniu uczucia zmęczenia i znużenia [16]. Preparat uzupełnia dietę; nie leczy mgły mózgowej ani potwierdzonego niedoboru witaminy B12, który leczy lekarz. Opakowanie wystarcza na 120 dni; przy cenie z karty 49,99 zł dzienna porcja kosztuje około 0,42 zł [34].
Składniki: inulina z korzenia cykorii, L-leucyna, amid kwasu nikotynowego, D-pantotenian wapnia, ryboflawina, chlorowodorek pirydoksyny, monoazotan tiaminy, kwas pteroilomonoglutaminowy, D-biotyna, metylokobalamina, otoczka z celulozy roślinnej (bez żelatyny) [34]. Producent nie deklaruje alergenów w składzie.
Sposób użycia według karty: 1 kapsułka dziennie [34]. Górny poziom spożycia witaminy B6 to 12 mg dziennie, a amidu kwasu nikotynowego 900 mg dziennie ze wszystkich źródeł, więc przy innych preparatach z witaminami z grupy B zsumuj ich ilości [31]. Nie przekraczaj zalecanej porcji i przechowuj produkt w miejscu niedostępnym dla małych dzieci. Przy chorobach przewlekłych i lekach przyjmowanych na stałe zapytaj lekarza lub farmaceutę.
Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.
Promaker Omega 3 ULTRA 500 EPA 250 DHA, 90 kapsułek
Dla kogo: dla dorosłego, który je tłustą rybę morską rzadziej niż raz w tygodniu i nie ma alergii na ryby [26].
Według karty produktu 1 kapsułka zawiera 1000 mg oleju rybiego z sardeli peruwiańskiej, w tym 500 mg EPA i 250 mg DHA, a porcja dzienna to 2 kapsułki, czyli 1000 mg EPA i 500 mg DHA [33]. DHA pomaga w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania mózgu; korzystne działanie występuje przy dziennym spożyciu 250 mg DHA [16]. Nie przekraczaj porcji z etykiety. Opakowanie wystarcza na 45 dni; przy cenie z karty 69,99 zł dzienna porcja kosztuje około 1,56 zł [33].
Składniki: olej rybi z sardeli peruwiańskiej, otoczka z żelatyny wołowej, glicerol, woda oczyszczona, mieszanina tokoferoli [33]. Alergeny: produkt zawiera ryby; według karty może zawierać mleko (w tym laktozę), soję, skorupiaki i mięczaki, więc nie jest dla osób uczulonych na ryby ani na te składniki [33].
Ostrzeżenia z karty: produkt nie jest przeznaczony dla dzieci, kobiet w ciąży ani kobiet karmiących piersią. Jeśli przyjmujesz leki, zwłaszcza przeciwzakrzepowe, przed rozpoczęciem stosowania porozmawiaj z lekarzem [33]. Nie przekraczaj zalecanej porcji i przechowuj produkt w miejscu niedostępnym dla małych dzieci.
Świat Supli Żelazo Chelat Forte, 60 kapsułek
Dla kogo: dla dorosłego, u którego badanie krwi, np. morfologia i ferrytyna, potwierdziło niedobór żelaza, a lekarz po ustaleniu jego przyczyny zalecił suplement żelaza [8] [17]. Nie stosuj go przy zmęczeniu bez badania.
Według karty produktu 1 kapsułka zawiera 20 mg żelaza jako diglicynian żelaza (143% referencyjnej wartości spożycia), 80 mg witaminy C, 400 µg folianu jako L-metylofolian wapnia i 2,5 µg witaminy B12 jako metylokobalaminę [25]. Żelazo przyczynia się do prawidłowych funkcji poznawczych i do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia [16]. Dla dorosłych EFSA ustaliła bezpieczny poziom spożycia 40 mg żelaza dziennie ze wszystkich źródeł [31]. Opakowanie wystarcza na 60 dni; przy cenie z karty 34,99 zł dzienna porcja kosztuje około 0,58 zł [25].
Sposób użycia według karty: 1 kapsułka dziennie na czczo lub między posiłkami, popita wodą; przy dolegliwościach żołądkowych można ją przyjąć z posiłkiem. Według karty zachowaj co najmniej 2 godziny odstępu od kawy, herbaty, mleka i nabiału [25]. Żelazo zmniejsza wchłanianie części leków, m.in. lewotyroksyny, niektórych antybiotyków i bisfosfonianów, a potrzebny odstęp zależy od konkretnego leku i bywa dłuższy niż 2 godziny; jeśli przyjmujesz leki na stałe, ustal godziny przyjmowania z farmaceutą na podstawie ulotki leku. Nie łącz go z innymi preparatami żelaza, lekami zobojętniającymi kwas żołądkowy ani inhibitorami pompy protonowej bez porady lekarza [25].
Przeciwwskazania z karty: hemochromatoza, talasemia, niedokrwistość syderoblastyczna, częste transfuzje krwi i inne stany nadmiaru żelaza. Produkt jest tylko dla dorosłych; przy chorobach wątroby, nerek, zapalnych chorobach jelit i chorobie wrzodowej oraz przy lekach przyjmowanych na stałe konieczna jest konsultacja z lekarzem [25]. Ciemny stolec podczas stosowania jest według karty zjawiskiem fizjologicznym [25]. Alergeny: karta sklepu podaje, że produkt może zawierać mleko (w tym laktozę), soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, nasiona sezamu, owies, jaja i skorupiaki; przy ciężkiej alergii najpierw zapytaj producenta albo alergologa. Przechowuj go poza zasięgiem dzieci, bo przedawkowanie żelaza może być dla małego dziecka śmiertelne [8].
Ciąża i karmienie piersią: informacje na karcie produktu nie są spójne, dlatego w tym okresie nie polecamy tego preparatu; odpowiedni preparat żelaza dobiera lekarz [25].
Opisane produkty w sklepie Świat Supli
Produkty opisane wyżej uzupełniają dietę; żelazo tylko po badaniu krwi. Nie leczą mgły mózgowej. Ceny i dostępność: odczyt ze sklepu 14.10.2026.
9. Kiedy do lekarza, a kiedy dzwonić na 112?
9.1. Dzwoń na 112 od razu, gdy:
- ktoś nagle staje się splątany: nie wie, gdzie jest, ma trudność z jasnym mówieniem albo z uwagą [14];
- pojawiają się objawy udaru: opadający kącik ust lub połowa twarzy, nie da się unieść i utrzymać obu rąk, mowa jest niewyraźna; dzwoń także wtedy, gdy takie objawy wystąpiły w ciągu ostatnich 24 godzin i minęły, i nie jedź samodzielnie do szpitala [15];
- nagle wystąpiły osłabienie lub drętwienie jednej strony ciała, utrata widzenia albo silny ból głowy [15];
- ktoś mówi, że zaraz zrobi sobie krzywdę, albo jego życie jest zagrożone [35].
9.2. Telefon wsparcia
Jeśli mgle towarzyszą obniżony nastrój i myśli, że nie dasz rady, albo myśli samobójcze, zadzwoń do Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym pod 800 70 2222 (całodobowo, bezpłatnie) albo pod 116 123 [35].
9.3. Do lekarza rodzinnego, gdy:
- mgła i zmęczenie trwają kilka tygodni bez wyraźnej przyczyny albo utrudniają pracę i codzienne życie [13];
- Ty albo ktoś bliski stopniowo stajecie się coraz bardziej zapominalscy [14];
- mgle towarzyszą mrowienie, owrzodzenia jamy ustnej, marznięcie, przybieranie na wadze, duszność albo kołatanie serca [24] [9] [8];
- problemy z pamięcią i koncentracją trwają ponad 12 tygodni po COVID-19 [11];
- obniżony nastrój albo utrata zainteresowań trwają dłużej niż 2 tygodnie [21];
10. Pytania i odpowiedzi
10.1. Od czego robi się mgła mózgowa?
Z niedoboru snu, stresu, depresji, odwodnienia, niedoboru witaminy B12 lub żelaza, niedoczynności tarczycy, menopauzy, przebytego COVID-19 albo leków powodujących senność; popołudniowy spadek wynika też z rytmu dobowego (sekcje 1-6) [3] [7] [2].
10.2. Jakich witamin brakuje przy mgle mózgowej?
Mgłę mózgową opisują wytyczne dotyczące niedoboru witaminy B12, a problemy z pamięcią i oceną sytuacji mogą wystąpić także przy niedoborze folianu [7] [24]. Z minerałów znaczenie ma żelazo [8]. Niedobór potwierdza badanie krwi.
10.3. Jak poradzić sobie z mgłą mózgową?
Zadbaj o co najmniej 7 godzin snu o stałych porach, wodę w ciągu dnia, lżejszy obiad i sposoby na stres; jeśli po kilku tygodniach nie ma poprawy, zrób badania u lekarza rodzinnego [13] [20] [2] [4].
10.4. Po jakim czasie mija mgła mózgowa?
To zależy od przyczyny. Popołudniowy spadek mija tego samego dnia, czas utrzymywania się mgły po COVID-19 jest różny, a podane przez WHO 4-9 miesięcy dotyczy ogólnie poprawy objawów stanu po COVID-19; przy niedoborach poprawę ocenia lekarz w badaniach kontrolnych [2] [28].
10.5. Co brać na mgłę mózgową?
Nie ma suplementu z zatwierdzonym oświadczeniem na mgłę mózgową. Przy ubogiej diecie witaminy B6, B12 i foliany pomagają w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych, DHA w dawce 250 mg dziennie w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania mózgu, a żelazo przyjmuje się tylko przy niedoborze potwierdzonym badaniem [16] [8].
10.6. Jakie są problemy z pamięcią po COVID-19?
Opisywane są głównie kłopoty z pamięcią i koncentracją; po co najmniej 12 tygodniach od zakażenia zaburzenia poznawcze stwierdzano u około 22% badanych w metaanalizie z 2022 r. [11] [29]. Granica 12 tygodni służy do rozpoznania długiego COVID, a nie do odkładania wizyty: jeśli kłopoty z myśleniem utrzymują się kilka tygodni po zakażeniu albo utrudniają pracę, idź do lekarza rodzinnego wcześniej [11].
11. Podsumowanie
- Mgła mózgowa to objaw, a nie osobna choroba [1].
- Popołudniowy spadek ma podłoże w rytmie dobowym i nasila go obfity w węglowodany obiad; sen trwający 6 godzin lub krócej osłabia uwagę, nawet gdy tego nie czujesz [2] [3].
- Gdy mgła trwa kilka tygodni, idź do lekarza rodzinnego; badania dobierze po wywiadzie, a przykłady to morfologia, ferrytyna, witamina B12, TSH i glukoza [13] [7].
- Suplementy uzupełniają dietę: witaminy z grupy B przy ubogiej diecie, DHA przy małej ilości ryb, żelazo tylko po badaniu [16]. Nagłe splątanie albo objawy udaru to 112 [14] [15]. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.
12. Źródła
- McWhirter L., Smyth H., Hoeritzauer I., Couturier A., Stone J., Carson A.J., 2023, What is brain fog?, Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry 94(4):321-325 (analiza 717 wpisów z serwisu Reddit z października 2021 r. zawierających określenie brain fog; 141 opisów z pierwszej ręki: zapominanie 51, trudności z koncentracją 43, poczucie odrealnienia 34, spowolnienie i nadmierny wysiłek umysłowy 26, trudności w komunikacji 22, uczucie zamglenia lub ucisku 10, zmęczenie 9; połowa wpisów w forach o chorobach, w tym COVID-19, zaburzeniach psychicznych i autoimmunologicznych; wniosek: określenie opisuje różne doświadczenia i nie ma jednego znaczenia): doi.org
- Monk T.H., 2005, The post-lunch dip in performance, Clinics in Sports Medicine 24(2):e15-e23 (przegląd: u części osób i w części zadań sprawność spada w środku popołudnia, co wiąże się ze wzrostem skłonności do snu o tej porze; spadek może wystąpić także bez obiadu i bez wiedzy o godzinie, ma podłoże w rytmie dobowym, a posiłek bogaty w węglowodany go nasila): doi.org
- Van Dongen H.P., Maislin G., Mullington J.M., Dinges D.F., 2003, The cumulative cost of additional wakefulness: dose-response effects on neurobehavioral functions and sleep physiology from chronic sleep restriction and total sleep deprivation, Sleep 26(2):117-126, z erratą Sleep 2004;27(4):600 (48 zdrowych dorosłych w wieku 21-38 lat, warunki laboratoryjne; losowo 4, 6 albo 8 godzin w łóżku przez 14 nocy albo 3 noce bez snu; ograniczenie do 6 godzin lub mniej dawało narastające pogorszenie wyników testów, odpowiadające nawet 2 nocom bez snu, a subiektywna senność rosła niewiele, więc uczestnicy w dużej mierze nie zauważali spadku sprawności): doi.org
- NHS, Stress, strona przejrzana 6.03.2026 (objawy psychiczne stresu: trudności z koncentracją, problem z podejmowaniem decyzji, poczucie przytłoczenia, ciągłe zamartwianie się, zapominanie; samopomoc: planowanie, ćwiczenia oddechowe, rozmowa z bliskimi, bez sięgania po alkohol i papierosy; do lekarza, gdy trudno sobie poradzić albo samopomoc nie działa; odczyt 14.10.2026): nhs.uk
- Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób ICD-11, kategoria 6A70 (epizod depresyjny: obniżony nastrój lub utrata zainteresowań przez większość dnia, prawie codziennie, przez co najmniej 2 tygodnie, z innymi objawami, m.in. zmniejszoną zdolnością koncentracji, poczuciem bezwartościowości, zmianami snu i apetytu, spadkiem energii): icd.who.int
- Ganio M.S., Armstrong L.E., Casa D.J. i wsp., 2011, Mild dehydration impairs cognitive performance and mood of men, British Journal of Nutrition 106(10):1535-1543 (26 młodych mężczyzn, średni wiek 20 lat, trzy próby w losowej kolejności; odwodnienie wywołane marszem na bieżni, z lekiem moczopędnym albo placebo, ze średnią utratą 1,59% masy ciała, porównane z próbą z nawodnieniem: więcej błędów w zadaniu na czujność wzrokową, wolniejsza pamięć robocza, większe zmęczenie i napięcie): doi.org
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE), 2024, Vitamin B12 deficiency in over 16s: diagnosis and management, wytyczne NG239, opublikowane 6.03.2024 (brak niedokrwistości ani makrocytozy nie wyklucza niedoboru; częste objawy niedoboru: m.in. trudności poznawcze, takie jak trudność ze skupieniem lub krótkotrwała utrata pamięci, opisywane czasem jako mgła mózgowa, zmęczenie, mrowienie, nieprawidłowa morfologia; czynniki ryzyka: dieta uboga w produkty zwierzęce, choroby autoimmunologiczne, w tym tarczycy, leki, m.in. metformina, inhibitory pompy protonowej, antagoniści receptora H2, kolchicyna, pregabalina, operacje przewodu pokarmowego; interpretacja: witamina B12 całkowita poniżej 180 ng/l (133 pmol/l) albo aktywna poniżej 25 pmol/l = potwierdzony niedobór, 180-350 ng/l albo 25-70 pmol/l = wynik niejednoznaczny, powyżej 350 ng/l albo powyżej 70 pmol/l = niedobór mało prawdopodobny; odczyt 14.10.2026): nice.org.uk
- NHS, Iron deficiency anaemia, strona przejrzana 26.01.2024 (objawy: zmęczenie i brak energii, duszność, kołatanie serca, bladość, bóle głowy; częste przyczyny: obfite miesiączki, ciąża, krwawienie z przewodu pokarmowego, m.in. przy przyjmowaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych; rozpoznanie na podstawie morfologii; tabletki żelaza po potwierdzeniu niedoboru zwykle przez około 6 miesięcy; przedawkowanie żelaza może być śmiertelne dla małego dziecka; odczyt 14.10.2026): nhs.uk
- NHS, Underactive thyroid (hypothyroidism): symptoms, strona przejrzana 28.04.2025 (objawy mogą być łagodne: duże zmęczenie, marznięcie, przybieranie na wadze, zaparcia, trudności z koncentracją lub jasnym myśleniem, obniżony nastrój, sucha skóra, chrypka, nieregularne lub obfite miesiączki; do lekarza przy podejrzeniu niedoczynności; odczyt 14.10.2026): nhs.uk
- NHS, Symptoms of menopause and perimenopause, strona przejrzana 19.05.2026 (wśród zmian nastroju problemy z pamięcią lub koncentracją, które mogą nasilać zły sen i zmęczenie; do lekarza rodzinnego przy objawach menopauzy lub perimenopauzy, by omówić możliwości leczenia; odczyt 14.10.2026): nhs.uk
- NHS, Long-term effects of COVID-19 (long COVID), strona przejrzana 19.08.2025 (długi COVID: objawy trwające dłużej niż 12 tygodni; częste objawy: duże zmęczenie, duszność, bóle stawów i mięśni, problemy z pamięcią i koncentracją, nazywane mgłą mózgową; czas powrotu do zdrowia jest różny; do lekarza rodzinnego przy podejrzeniu długiego COVID; odczyt 14.10.2026): nhs.uk
- NHS, Antihistamines, strona przejrzana 16.05.2023 (część leków przeciwhistaminowych wywołuje senność, np. chlorfenamina i prometazyna; mogą osłabiać koordynację, szybkość reakcji i ocenę sytuacji, więc po nich nie należy prowadzić pojazdów; senność rzadziej, ale możliwa po lekach niepowodujących senności; bez alkoholu; odczyt 14.10.2026): nhs.uk
- NHS, Tiredness and fatigue, strona przejrzana 2.06.2023 (częste przyczyny: zły sen, niezdrowy tryb życia, stres lub depresja, zmiany hormonalne, niektóre choroby i leczenie; 6-9 godzin snu i stałe pory snu; bez jedzenia, kofeiny i ćwiczeń w ostatnich godzinach przed snem; do lekarza, gdy zmęczenie trwa kilka tygodni bez znanej przyczyny, utrudnia codzienne życie albo towarzyszą mu inne objawy, np. chudnięcie lub zmiany nastroju; odczyt 14.10.2026): nhs.uk
- NHS, Confusion, strona przejrzana 28.05.2024 (natychmiast numer alarmowy albo szpitalny oddział ratunkowy, gdy ktoś nagle staje się splątany; osoba splątana może mieć trudność z jasnym myśleniem lub mówieniem, nie wiedzieć, gdzie jest, mieć kłopot z uwagą i pamięcią; do lekarza rodzinnego, gdy ktoś stopniowo staje się coraz bardziej zapominalski lub splątany; odczyt 14.10.2026): nhs.uk
- NHS, Stroke: symptoms, strona przejrzana 12.09.2024 (test FAST: opadający kącik ust lub połowa twarzy, niemożność uniesienia i utrzymania obu rąk, niewyraźna mowa lub splątanie, natychmiast numer alarmowy; dzwonić także, gdy objawy w ciągu ostatnich 24 godzin minęły; inne objawy: osłabienie lub drętwienie połowy ciała, nagłe zaburzenia widzenia, splątanie i utrata pamięci, silny ból głowy; nie jechać samemu na oddział ratunkowy; odczyt 14.10.2026): nhs.uk
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, Dziennik Urzędowy UE L 136 (witamina B6, witamina B12 i foliany pomagają w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych i w zmniejszeniu uczucia zmęczenia i znużenia; witamina B12 pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego; żelazo przyczynia się do prawidłowych funkcji poznawczych, do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia oraz do prawidłowego tworzenia czerwonych krwinek i hemoglobiny; jod pomaga w prawidłowych funkcjach poznawczych; warunek dla witamin i składników mineralnych: co najmniej 15% referencyjnej wartości spożycia w porcji; DHA pomaga w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania mózgu, warunek: korzystne działanie występuje przy dziennym spożyciu 250 mg DHA; w wykazie nie ma oświadczeń o mgle mózgowej, koncentracji ani pamięci dla miłorzębu, bakopy czy soplówki): eur-lex.europa.eu
- Snook J., Bhala N., Beales I.L.P. i wsp., 2021, British Society of Gastroenterology guidelines for the management of iron deficiency anaemia in adults, Gut 70(11):2030-2051 (ferrytyna to najbardziej przydatny pojedynczy wskaźnik zapasów żelaza: poniżej 15 µg/l brak zapasów, poniżej 30 µg/l niskie zapasy; w stanie zapalnym ferrytyna może być prawidłowa mimo niedoboru): doi.org
- Watson N.F., Badr M.S., Belenky G. i wsp., 2015, Recommended Amount of Sleep for a Healthy Adult: A Joint Consensus Statement of the American Academy of Sleep Medicine and Sleep Research Society, Journal of Clinical Sleep Medicine 11(6):591-592 (dorośli powinni regularnie spać co najmniej 7 godzin na dobę; krótszy sen wiąże się m.in. z gorszą sprawnością i większą liczbą błędów): doi.org
- Armstrong L.E., Ganio M.S., Casa D.J. i wsp., 2012, Mild dehydration affects mood in healthy young women, Journal of Nutrition 142(2):382-388 (25 młodych kobiet, średni wiek 23 lata, trzy 8-godzinne próby kontrolowane placebo; przy średniej utracie 1,36% masy ciała gorszy nastrój, większe poczucie trudności zadań, słabsza koncentracja i ból głowy; większość wyników testów poznawczych bez zmian): doi.org
- EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies, 2010, Scientific Opinion on Dietary reference values for water, EFSA Journal 8(3):1459 (odpowiednie spożycie wody całkowitej, z napojów i żywności, dla dorosłych: 2,0 l dziennie dla kobiet i 2,5 l dziennie dla mężczyzn, w umiarkowanej temperaturze otoczenia i przy umiarkowanej aktywności): doi.org
- NHS, Symptoms – Depression in adults, strona przejrzana 5.07.2023 (objawy psychiczne, fizyczne i społeczne, m.in. uporczywie obniżony nastrój, utrata motywacji i zainteresowań, brak energii, zaburzenia snu; do lekarza, gdy objawy depresji trwają przez większość dnia, codziennie, dłużej niż 2 tygodnie): nhs.uk
- British Thyroid Foundation, Thyroid function tests, aktualizacja 8.10.2026 (typowe zakresy referencyjne u dorosłych: TSH 0,4-4,0 mU/l, wolna tyroksyna FT4 9,0-25,0 pmol/l; zakresy są orientacyjne i różnią się między laboratoriami; odczyt 14.10.2026): btf-thyroid.org
- American Diabetes Association Professional Practice Committee, 2025, 2. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes-2025, Diabetes Care 48(Suppl. 1):S27-S49 (glukoza w osoczu na czczo: 100-125 mg/dl to stan przedcukrzycowy, nieprawidłowa glikemia na czczo, a 126 mg/dl i więcej to kryterium cukrzycy wymagające potwierdzenia, jeśli nie ma jednoznacznej hiperglikemii): doi.org
- NHS, Vitamin B12 or folate deficiency anaemia, strona przejrzana 20.02.2023 (objawy m.in. problemy z pamięcią, rozumieniem i oceną sytuacji, zmęczenie, mrowienie, problemy psychiczne od łagodnej depresji po splątanie; przyczyny m.in. dieta wegańska bez suplementu B12 oraz niektóre leki, w tym przeciwpadaczkowe i inhibitory pompy protonowej; do lekarza przy podejrzeniu niedoboru; odczyt 14.10.2026): nhs.uk
- Karta produktu Świat Supli Żelazo Chelat Forte, 60 kapsułek, w sklepie Świat Supli, swiatsupli.pl, p15085 (1 kapsułka: żelazo 20 mg jako diglicynian żelaza, 143% RWS, witamina C 80 mg, folian 400 µg jako L-metylofolian wapnia, witamina B12 2,5 µg jako metylokobalamina; 1 kapsułka dziennie na czczo lub między posiłkami, 2 godziny odstępu od kawy, herbaty, nabiału i m.in. tetracyklin, fluorochinolonów, lewotyroksyny, lewodopy, metyldopy i bisfosfonianów; przed suplementacją badania krwi, np. morfologia i ferrytyna; tylko dla dorosłych; w ciąży i podczas karmienia piersią konsultacja z lekarzem; nie stosować przy hemochromatozie, talasemii, niedokrwistości syderoblastycznej, częstych transfuzjach i innych stanach nadmiaru żelaza; nie łączyć z innymi preparatami żelaza, lekami zobojętniającymi ani inhibitorami pompy protonowej bez porady lekarza; może zawierać mleko, soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, sezam, owies, jaja, skorupiaki; cena 34,99 zł; odczyt 14.10.2026)
- EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies, 2010, Scientific Opinion on Dietary Reference Values for fats, EFSA Journal 8(3):1461 (odpowiednie spożycie EPA i DHA łącznie dla dorosłych: 250 mg dziennie, co odpowiada jedzeniu 1-2 porcji tłustych ryb morskich w tygodniu): doi.org
- Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), 2024, Guideline on haemoglobin cutoffs to define anaemia in individuals and populations (progi niedokrwistości dla osób w wieku 15-65 lat: kobiety niebędące w ciąży poniżej 120 g/l, czyli 12,0 g/dl, mężczyźni poniżej 130 g/l, czyli 13,0 g/dl): who.int
- Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Post COVID-19 condition (long COVID), arkusz informacyjny z 26.02.2025 (objawy zaczynają się zwykle w ciągu 3 miesięcy od zachorowania i trwają co najmniej 2 miesiące; około 6 na 100 osób z COVID-19 rozwija ten stan, według szacunków głównie z wczesnego okresu pandemii; wśród częstych objawów trudności z myśleniem lub koncentracją; objawy zwykle słabną z czasem, typowo w ciągu 4-9 miesięcy, a około 15 na 100 osób ma objawy po 12 miesiącach według szacunków z 2022 r.; odczyt 14.10.2026): who.int
- Ceban F., Ling S., Lui L.M.W. i wsp., 2022, Fatigue and cognitive impairment in Post-COVID-19 Syndrome: A systematic review and meta-analysis, Brain, Behavior, and Immunity 101:93-135 (przegląd systematyczny i metaanaliza badań osób ocenianych co najmniej 12 tygodni po potwierdzonym COVID-19; zaburzenia poznawcze: 43 badania, 13 232 osoby, odsetek 22%, 95-procentowy przedział ufności 17-28%; zmęczenie: 68 badań, 25 268 osób, odsetek 32%, przedział ufności 27-37%; bardzo duża niejednorodność badań, I2 98-99%; wyszukiwanie do 8.06.2021): doi.org
- Hampshire A., Azor A., Atchison C. i wsp., 2024, Cognition and Memory after Covid-19 in a Large Community Sample, New England Journal of Medicine 390(9):806-818 (badanie w Anglii: 112 964 dorosłych ukończyło internetową ocenę funkcji poznawczych z 141 583, które ją rozpoczęły; w porównaniu z osobami bez COVID-19 osoby, których objawy ustąpiły, miały małe różnice w ogólnym wyniku poznawczym, około -0,23 do -0,24 odchylenia standardowego, a osoby z nieustępującymi objawami trwającymi co najmniej 12 tygodni większe, -0,42 odchylenia standardowego, 95-procentowy przedział ufności od -0,53 do -0,31; większe różnice po zakażeniu wcześniejszymi wariantami i po hospitalizacji; badanie obserwacyjne): doi.org
- EFSA, 2025, Overview on Tolerable Upper Intake Levels as derived by the Scientific Committee on Food and the EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens, wersja 11, sierpień 2025 (żelazo: brak danych do ustalenia górnego poziomu, bezpieczny poziom spożycia 40 mg dziennie dla dorosłych ze wszystkich źródeł; witamina B6: 12 mg dziennie dla dorosłych; niacyna: amid kwasu nikotynowego 900 mg dziennie; witamina B12: brak określonych działań niepożądanych; EPA, DHA i DPA: brak danych do ustalenia górnego poziomu): efsa.europa.eu
- EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies, 2012, Scientific Opinion on the Tolerable Upper Intake Level of eicosapentaenoic acid (EPA), docosahexaenoic acid (DHA) and docosapentaenoic acid (DPA), EFSA Journal 10(7):2815 (dodatkowe spożycie EPA i DHA łącznie do 5 g dziennie u dorosłych nie budzi zastrzeżeń dotyczących bezpieczeństwa): doi.org
- Karta produktu Promaker Omega 3 ULTRA 500 EPA 250 DHA, 90 kapsułek, w sklepie Świat Supli, swiatsupli.pl, p14424 (olej rybi z sardeli peruwiańskiej; 1 kapsułka: 1000 mg oleju, 500 mg EPA, 250 mg DHA; porcja dzienna 2 kapsułki: 1000 mg EPA i 500 mg DHA; 90 kapsułek na 45 dni; otoczka z żelatyny wołowej, glicerol, woda, mieszanina tokoferoli; alergeny: zawiera ryby, może zawierać mleko, soję, skorupiaki i mięczaki; produkt nie jest przeznaczony dla dzieci, kobiet w ciąży ani karmiących piersią; osoby przyjmujące leki, szczególnie przeciwzakrzepowe, przed stosowaniem konsultują się z lekarzem; cena 69,99 zł; odczyt 14.10.2026)
- Karta produktu MyVita SILVER B-Complex, 120 kapsułek, w sklepie Świat Supli, swiatsupli.pl, p13966 (1 kapsułka: niacyna 16 mg, kwas pantotenowy 6 mg, ryboflawina 1,4 mg, witamina B6 1,4 mg, tiamina 1,1 mg, kwas foliowy 200 µg, biotyna 50 µg, witamina B12 2,5 µg, każda 100% RWS, inulina 460 mg, L-leucyna 13 mg; składniki: inulina z korzenia cykorii, L-leucyna, amid kwasu nikotynowego, D-pantotenian wapnia, ryboflawina, chlorowodorek pirydoksyny, monoazotan tiaminy, kwas pteroilomonoglutaminowy, D-biotyna, metylokobalamina, otoczka z celulozy roślinnej; 1 kapsułka dziennie; cena 49,99 zł; odczyt 14.10.2026)
- Ministerstwo Zdrowia, Gdzie uzyskać pomoc psychologiczną i psychiatryczną, gov.pl, 5.12.2024 (Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym: 800 70 2222, całodobowo i bezpłatnie; telefon wsparcia emocjonalnego 116 123; 112 w nagłym zagrożeniu życia lub zdrowia; dorosły może zgłosić się do punktu zgłoszeniowo-koordynacyjnego centrum zdrowia psychicznego bez skierowania): gov.pl
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
