DMSO: zastosowania medyczne, skóra i ryzyko samodzielnego użycia

DMSO (dimetylosulfotlenek) to rozpuszczalnik, który w kilku ściśle określonych preparatach jest składnikiem leku. Butelka surowca chemicznego nie staje się przez to lekiem do picia ani do smarowania skóry. Źródła, na których opiera się ten tekst, nie dają podstaw do żadnego domowego schematu: nie ma w nich stężenia do nakładania na twarz, częstotliwości ani dawki doustnej.

Ten artykuł nie twierdzi, że każdy kontakt z DMSO kończy się szkodą. Przed decyzją wystarczą trzy pytania: jaki to dokładnie preparat, jaką drogę podania oceniono i pod czyją kontrolą jest stosowany. Surowiec z butelki nie ma dobrej odpowiedzi na żadne z nich.

Co to jest DMSO i czym różni się od MSM?

DMSO, czyli dimetylosulfotlenek, to organiczny związek chemiczny zawierający siarkę, używany przede wszystkim jako rozpuszczalnik.^[2] Międzynarodowa karta bezpieczeństwa chemicznego (ICSC, International Chemical Safety Card), przygotowana przez Międzynarodową Organizację Pracy (ILO) i Światową Organizację Zdrowia (WHO), wymienia trzy drogi, którymi DMSO trafia do organizmu: przez skórę, przez wdychanie oraz przez połknięcie.^[2]

Dla osoby, która myśli o smarowaniu, najważniejsza jest jedna cecha: DMSO może przyspieszać wchłanianie przez skórę innych substancji.^[2] Obejmuje to także rzeczy, których nikt nie planował wprowadzać do organizmu: zanieczyszczenia surowca, resztki kosmetyku na skórze i składniki domowej mieszanki.

MSM (metylosulfonylometan) to inna substancja. Nazwy brzmią podobnie i oba związki zawierają siarkę, ale MSM jest składnikiem doustnych suplementów diety, a DMSO rozpuszczalnikiem. Informacji o jednym nie da się przenosić na drugi.

Surowiec, lek i MSM: trzy różne rzeczy

Większość nieporozumień wokół DMSO bierze się z mieszania poniższych trzech pozycji.

DMSO: na co pomaga według źródeł?

Przykład leku: roztwór podawany do pęcherza w USA

Amerykańska baza DailyMed zawiera oficjalną informację o leku RIMSO-50. To jałowy roztwór DMSO wydawany na receptę i podawany bezpośrednio do pęcherza moczowego w celu łagodzenia objawów śródmiąższowego zapalenia pęcherza.^[1] Ten przykład ma trzy granice. Nie jest to leczenie bakteryjnego zakażenia układu moczowego (ZUM). Dokument opisuje rejestrację amerykańską, nie polską. Dotyczy gotowego leku stosowanego pod kontrolą lekarza, więc nie dowodzi niczego o piciu surowca ani wcieraniu go w skórę.

Informacja o leku RIMSO-50 zawiera też ograniczenia, które dotyczą właśnie tego amerykańskiego preparatu. W ciąży można go stosować tylko wtedy, gdy lekarz oceni, że potencjalna korzyść uzasadnia ryzyko. Nie wiadomo, czy DMSO przenika do mleka, dlatego podczas karmienia piersią dokument zaleca ostrożność i indywidualną ocenę. Bezpieczeństwa i skuteczności u dzieci nie ustalono. Lekarz musi znać wszystkie inne przyjmowane leki, ponieważ DMSO może zmieniać ich działanie.^[1]

Stawy i choroba zwyrodnieniowa

Amerykańskie Narodowe Centrum Zdrowia Komplementarnego i Integracyjnego (NCCIH, National Center for Complementary and Integrative Health) podaje, że badań nad DMSO i MSM w chorobie zwyrodnieniowej stawów jest bardzo mało i nie da się na ich podstawie ocenić skuteczności.^[3] Z tego powodu pytanie, jak stosować DMSO na stawy, nie ma odpowiedzi opartej na tych źródłach. Nie ma tu podstaw do obietnicy działania przeciwbólowego ani odbudowy chrząstki.

To samo opracowanie wskazuje, że niektóre formy aktywności fizycznej mają w tej chorobie dowody z badań.^[3] Dobór ćwiczeń i leczenia to temat na wizytę u lekarza lub fizjoterapeuty, nie na samodzielny eksperyment z rozpuszczalnikiem.

Łuszczyca, trądzik, rany i pozostałe obietnice

Żadne ze źródeł nie potwierdza działania DMSO na łuszczycę, trądzik ani gojenie ran. Karta ICSC opisuje natomiast działanie drażniące na skórę.^[2] Nakładanie drażniącego rozpuszczalnika na zmienioną chorobowo lub uszkodzoną skórę nie ma więc oparcia w tej bibliografii. Choroby skóry i trudno gojące się rany wymagają rozpoznania i leczenia u lekarza.

Obietnice detoksu, wsparcia odporności czy ochrony układu nerwowego również nie mają pokrycia w przytoczonych dokumentach. Brak danych w tych źródłach nie dowodzi, że DMSO jest nieaktywne w każdym możliwym zastosowaniu. Oznacza tyle, że nie ma na czym oprzeć zalecenia.

Czy można stosować DMSO na skórę lub doustnie?

Na skórę, twarz i zmarszczki

Przytoczone źródła nie zawierają schematu stosowania DMSO na skórę: nie podają stężenia, częstotliwości ani czasu. Nie oceniają też wpływu na zmarszczki. Opisują za to trzy rzeczy istotne dla twarzy: podrażnienie skóry, podrażnienie oczu oraz wysuszanie skóry przy wielokrotnym kontakcie.^[2]

Drugi problem to przenoszenie innych substancji. Skoro DMSO może przyspieszać ich wchłanianie przez skórę^[2], używanie go jako domowego transportera kremu, srebra czy leku może zmieniać wchłanianie pozostałych składników, a przytoczone źródła nie pozwalają ocenić bezpieczeństwa konkretnej domowej mieszaniny. Próba na małym fragmencie skóry pokaże najwyżej miejscową reakcję. Nie powie nic o tym, czy i co wchłonęło się razem z rozpuszczalnikiem.

Żel z aloesem i opinie z forum

Dodanie aloesu nie zmienia statusu surowca i żadne z tych źródeł nie ocenia takiego żelu. Ze względu na opisany wyżej wpływ DMSO na wchłanianie innych substancji znaczenie ma skład całej mieszaniny, nie tylko głównego składnika.

Opinia z forum nie ustala skuteczności ani bezpieczeństwa. Zwykle nie wiadomo, jaki produkt i w jakim stężeniu opisuje autor, co stosował równolegle i jak wyglądałby ten sam problem bez DMSO. Nie wiadomo też, ilu osobom nie pomogło lub zaszkodziło. Opinie nadają się do zebrania pytań do lekarza, nie do ustalenia dawki.

Doustnie: czy DMSO można pić?

Żadne z przytoczonych źródeł nie opisuje doustnego stosowania DMSO u ludzi ani dawki do picia. Jedyny omówiony tu lek podaje się do pęcherza, nie doustnie.^[1] Karta ICSC wymienia połknięcie jako drogę narażenia, czyli coś, czego należy unikać, a nie sposób podania.^[2] Wysoki procent czystości na etykiecie informuje o zawartości substancji w surowcu. Nie jest dopuszczeniem do spożycia i nie zastępuje oceny, jaką przechodzi lek lub żywność. Na pytania o dawkowanie DMSO do picia uczciwa odpowiedź brzmi: te źródła takiego dawkowania nie znają.

Skutki uboczne opisane w karcie bezpieczeństwa

• Podrażnienie oczu i skóry.^[2]
• Wysuszanie skóry przy wielokrotnym kontakcie.^[2]
• Przyspieszone wchłanianie przez skórę innych substancji, w tym zanieczyszczeń.^[2]
• Przy dużym narażeniu możliwe obniżenie poziomu świadomości.^[2]

Ostatni punkt dotyczy dużego narażenia. Karta nie mówi, że każda niewielka ilość jest groźna dla życia.

Co zrobić po przypadkowym kontakcie z DMSO?

• Oczy: płucz je obficie wodą przez kilka minut. Zdejmij soczewki kontaktowe, jeżeli można je łatwo wyjąć, ale nie przerywaj płukania, gdy wyjmowanie sprawia trudność.^[2] Jeśli pieczenie lub zaczerwienienie się utrzymuje, zgłoś się do lekarza.
• Skóra: zdejmij zabrudzone ubranie i spłucz skórę wodą.
• Przypadkowe połknięcie: skontaktuj się z pomocą medyczną lub ośrodkiem toksykologicznym i powiedz, co oraz w jakiej ilości zostało połknięte. Nie prowokuj wymiotów i nie podawaj domowych odtrutek.
• Ciężkie objawy, takie jak zaburzenia świadomości lub trudności z oddychaniem: dzwoń pod 112 lub 999.

DMSO a MSM: jeśli szukasz suplementu, to inny temat

Część osób trafia na DMSO, szukając MSM albo produktu z myślą o stawach. Doustne suplementy z MSM to osobna kategoria, której nie dotyczą opisane wyżej problemy rozpuszczalnika nakładanego na skórę. Nie dotyczy jej też żadna obietnica leczenia: według NCCIH badań nad MSM w chorobie zwyrodnieniowej stawów jest zbyt mało, by ocenić skuteczność.^[3]

MSM często łączy się z glukozaminą i chondroityną. Wyniki badań tych dwóch składników są niejednolite, a rezultaty uzyskane dla konkretnych preparatów lekowych nie przenoszą się automatycznie na suplement ze sklepu.^[4]

Problem dobrze pokazuje metaanaliza Eriksena i wsp. z 2014 roku: 25 prób z placebo, 3458 osób z chorobą zwyrodnieniową stawów, oceniano redukcję bólu po glukozaminie.^[5] Wyniki mocno się różniły, a dużą część rozbieżności wyjaśniały marka preparatu i ryzyko błędu systematycznego. Korzystniejszy wynik dotyczył konkretnego preparatu firmy Rottapharm/Madaus, ale w 3 badaniach o niskim ryzyku błędu efekt był mały. Pozostałe preparaty nie dały istotnej redukcji bólu.^[5] To starszy przykład, który wyjaśnia problem uogólniania wyników. Nie jest dowodem na działanie kompleksu glukozaminy, MSM i chondroityny ani aktualnym zaleceniem leczenia.

Poniższy produkt jest przykładem takiego składu. Nie jest zamiennikiem leczenia ani zakupem koniecznym po lekturze tego tekstu.

Przed zakupem porównaj skład z własną sytuacją:

• Alergia na skorupiaki wyklucza ten produkt, bo glukozamina pochodzi ze skorupiaków.
• Według karty produkt może zawierać mleko z laktozą, soję, orzeszki ziemne i inne orzechy, sezam, owies, jaja oraz skorupiaki.
• Przyjmowanie warfaryny wymaga rozmowy z lekarzem jeszcze przed zakupem. NCCIH opisuje zwiększone ryzyko krwawień przy łączeniu jej z glukozaminą i chondroityną.^[4] Sama zmiana godziny przyjmowania kapsułek tej interakcji nie rozwiązuje.
• U części osób opisywano wzrost poziomu glukozy, co ma znaczenie przy cukrzycy i zaburzeniach gospodarki węglowodanowej.^[4]
• Sklep nie zaleca produktu w ciąży. Przy karmieniu piersią, chorobach przewlekłych, stałych lekach oraz u osób niepełnoletnich decyzję podejmuje się z lekarzem. Danych o bezpieczeństwie w ciąży i podczas karmienia jest mało.^[4]

Ogólny sposób postępowania pokazuje poradnik o tym, jak sprawdzać łączenie suplementów z lekami. Nie zastępuje on rozmowy o konkretnym leku z lekarzem prowadzącym.

Podsumowanie

• DMSO to rozpuszczalnik. Status leku mają tylko konkretne preparaty o określonej drodze podania, czego przykładem jest amerykański roztwór podawany do pęcherza.
• Źródła użyte w tym artykule nie zawierają schematu stosowania surowca na skórę, twarz, zmarszczki ani stawy i nie opisują dawki do picia.
• Udokumentowane ryzyka to podrażnienie oczu i skóry, wysuszanie skóry oraz przyspieszone wchłanianie innych substancji, w tym zanieczyszczeń.
• Po kontakcie z oczami płucz je obficie wodą zgodnie z zasadami opisanymi wyżej. Po połknięciu skontaktuj się z pomocą medyczną i nie prowokuj wymiotów. Przy ciężkich objawach dzwoń pod 112 lub 999.
• MSM to osobna substancja w doustnych suplementach. Dowody na działanie w chorobie stawów są ograniczone. Alergia na skorupiaki wyklucza omawiany produkt z glukozaminą, a sklep nie zaleca go kobietom w ciąży. Przy warfarynie, innych stałych lekach i karmieniu piersią decyzję poprzedza rozmowa z lekarzem.