Kobalt (symbol Co, z łaciny cobaltum) to pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 27: srebrzystobiały metal o właściwościach ferromagnetycznych, leżący w dziewiątej grupie i czwartym okresie układu okresowego, między żelazem a niklem [1] [2]. W związkach chemicznych kobalt ma najczęściej wartościowość II lub III. Występuje głównie w rudach miedzi i niklu, a najwięcej wydobywa się go w Demokratycznej Republice Konga (73% wydobycia na świecie w 2025 roku); służy przede wszystkim do produkcji akumulatorów litowo-jonowych, nadstopów do silników lotniczych, magnesów, narzędzi i barwników [3]. Człowiek potrzebuje kobaltu wyłącznie jako składnika witaminy B12, dlatego samego kobaltu się nie suplementuje.
Niżej znajdziesz tabelę danych pierwiastka, wartościowość z przykładami wzorów, zestawienie wydobycia i opis występowania kobaltu w Polsce, zastosowania, a w drugiej części: w czym jest kobalt w jedzeniu, jaką rolę pełni w organizmie, kiedy szkodzi i czym jest uczulenie na kobalt. Na końcu porównujemy preparaty z witaminą B12 dostępne w sklepie Świat Supli.
Spis treści
1. Kobalt w skrócie: najważniejsze dane
Nazwa pochodzi od niemieckiego Kobold (złośliwy duszek z górniczych wierzeń), a pierwiastek opisał szwedzki chemik Georg Brandt w 1735 r. [1]. Dla zdrowia liczy się tylko kobalt związany w witaminie B12 (sekcja 6); preparaty z nią znajdziesz w kategorii witamina B.
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| Symbol i liczba atomowa | Co, 27 [1] |
| Masa atomowa | 58,933 u (IUPAC) [1] |
| Miejsce w układzie okresowym | grupa 9, okres 4, blok d; metal przejściowy obok żelaza i niklu [1] |
| Wartościowość (stopnie utlenienia) | najczęściej II i III (+2, +3) [1] |
| Gęstość | 8,86 g/cm3 [1] |
| Temperatura topnienia i wrzenia | 1495°C i 2927°C [1] |
| Izotopy | naturalny kobalt to w 100% trwały 59Co; 60Co jest sztuczny i promieniotwórczy [1] |
| Zawartość w skorupie ziemskiej | około 25 mg/kg, czyli kobalt jest pierwiastkiem rozproszonym [1] [2] |
2. Wartościowość kobaltu
Wartościowość kobaltu wynosi najczęściej II albo III, co odpowiada stopniom utlenienia +2 i +3; inne stopnie, od −3 do +5, zdarzają się tylko w nietypowych związkach [1]. Przykłady najważniejszych związków kobaltu [2]:
- kobalt(II): tlenek kobaltu(II) CoO, wodorotlenek Co(OH)2, chlorek CoCl2, siarczan CoSO4, azotan Co(NO3)2 i węglan CoCO3;
- kobalt(II) i kobalt(III) jednocześnie: tlenek Co3O4, z jednym atomem kobaltu(II) i dwoma kobaltu(III);
- kobalt(III): tlenek litowo-kobaltowy LiCoO2, materiał elektrod w akumulatorach litowo-jonowych.
Chlorek kobaltu(II) zmienia barwę zależnie od uwodnienia, dlatego służy do wykrywania wody [4].
3. Gdzie występuje kobalt
Kobalt rzadko tworzy samodzielne złoża; jego najważniejsze minerały to kobaltyn CoAsS i smaltyn CoAs2, a większość metalu odzyskuje się jako produkt uboczny przeróbki rud miedzi i niklu [2] [1].
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Kraj | Wydobycie 2025 | Udział |
|---|---|---|
| Demokratyczna Republika Konga | 230 000 t | 73% |
| Indonezja | 44 000 t | 14% |
| Rosja | 7 700 t | około 2,5% |
| Australia, Filipiny, Kanada | po 3 500–3 700 t | po około 1% |
| Świat razem | około 310 000 t | 100% |
Dane pochodzą z zestawienia USGS z lutego 2026 r. Kongo ma też połowę udokumentowanych zasobów świata (6 z 12 mln t), a około 5 mld t kobaltu leży w konkrecjach na dnie oceanów [3].
Kobalt w Polsce: obecność kobaltu stwierdzono w złożach rud miedzi na Monoklinie Przedsudeckiej (zasoby szacunkowe około 116 tys. t kobaltu) oraz w węglu kamiennym Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. Według Lewickiej (2007), na podstawie bilansu zasobów z 2006 r., kobaltu z nich się nie odzyskuje, a potrzeby kraju pokrywa import [2].
4. Do czego służy kobalt
Kobalt wykorzystuje się w stopach pracujących w wysokich temperaturach oraz w materiałach magnetycznych, a jego związki w chemii [2] [3] [1]:
- akumulatory litowo-jonowe: główne zastosowanie kobaltu na świecie, choć coraz więcej ogniw powstaje bez kobaltu;
- nadstopy: części turbin silników lotniczych i turbin gazowych; w USA to 51% zużycia kobaltu;
- węgliki spiekane i stellity: ostrza narzędzi skrawających, koronki wiertnicze, stopy odporne na ścieranie;
- magnesy trwałe: na przykład stop alnico z glinem, niklem i kobaltem;
- chemia: katalizatory, pigmenty do szkła i ceramiki, środki suszące do farb;
- medycyna i przemysł: stopy na implanty, a sztuczny izotop 60Co w radioterapii nowotworów, sterylizacji sprzętu medycznego i napromienianiu żywności [5].
5. W czym jest kobalt: żywność
Dla większości ludzi głównym źródłem kobaltu jest jedzenie, w którym występuje w ilościach śladowych [5]. W badaniu Hokina i wsp. (2004), obejmującym 150 produktów z australijskich sklepów, najwięcej kobaltu zawierały [6]:
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Produkt | Kobalt w µg/kg | Kobalt w µg/100 g |
|---|---|---|
| Kawa rozpuszczalna (proszek) | 1016 | około 102 |
| Orzechy brazylijskie | 1001 | około 100 |
| Siemię lniane | 823 | około 82 |
| Proso (nasiona) | 356 | około 36 |
| Gryka | 275 | około 28 |
| Gorzka czekolada | 236 | około 24 |
| Wątroba wołowa | 194 | około 19 |
Wartości zależą od gleby, więc w polskiej żywności mogą być inne, choć autorzy uznali je za podobne do danych z innych krajów [6]. Ważniejsze jest to, że kobalt z orzechów, kaszy czy kawy jest kobaltem nieorganicznym. Człowiek nie potrafi z niego zrobić witaminy B12: wytwarzają ją wyłącznie niektóre bakterie i archeony, a nie zwierzęta ani rośliny [7]. U bydła i owiec pasących się na glebach ubogich w kobalt opisano chorobę z jego niedoboru [6], ale człowiek musi dostać B12 w gotowej postaci.
6. Kobalt w organizmie to witamina B12
Witamina B12 to grupa związków zawierających kobalt, nazywanych kobalaminami [8]. Atom kobaltu siedzi w środku cząsteczki, a od przyłączonej grupy zależy forma: metylokobalamina i adenozylokobalamina działają w komórkach jako koenzymy [7], a cyjanokobalaminę najczęściej dodaje się do suplementów [8].
Witamina B12 pomaga w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek i pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego [9]; razem z kwasem foliowym i witaminą B6 uczestniczy też w przemianach homocysteiny, o czym piszemy we wpisie o tym, czym jest homocysteina i jak ją obniżyć. Wystarczające spożycie B12 według EFSA to 4 µg dziennie dla dorosłych, 4,5 µg w ciąży i 5 µg podczas karmienia piersią [10]; kobalt nieorganiczny nie ma ani normy spożycia, ani oświadczeń zdrowotnych [9] [6].
Niedobór kobaltu u człowieka oznacza w rzeczywistości niedobór witaminy B12. Może on powodować niedokrwistość oraz zaburzenia neurologiczne, także przy prawidłowej morfologii; diagnostykę zaczyna się od oznaczenia witaminy B12 (całkowitej albo aktywnej), a dalsze badania dobiera lekarz [11]. Najbardziej narażeni są weganie, bo rośliny praktycznie nie zawierają B12 (spirulina zawiera głównie jej nieaktywne analogi), a także osoby starsze i długo przyjmujące leki zmniejszające wydzielanie kwasu żołądkowego [7]. Niedokrwistość ma też inne przyczyny, na przykład niedobór żelaza, który opisujemy w przewodniku żelazo w organizmie.
7. Czy kobalt jest szkodliwy
Typowe ilości kobaltu w diecie zasadniczo nie stanowią zagrożenia [12]. Dla witaminy B12 nie ustalono górnego poziomu spożycia [13], ale osoby uczulone na kobalt powinny omówić jej stosowanie z lekarzem [14]. Szkodliwy jest nadmiar kobaltu nieorganicznego: wdychanie pyłu kobaltu uszkadza drogi oddechowe, a duże dawki przyjmowane doustnie wpływają na krew i tarczycę [5].
Według przeglądu Leyssensa i wsp. (2017) najwyższe stężenia kobaltu w organizmie powodują suplementy z kobaltem i zużywające się endoprotezy typu metal-metal. Zatrucie uszkadza przede wszystkim układ nerwowy (pogorszenie słuchu i wzroku), a także serce i gruczoły dokrewne [12]. Przykłady:
- suplement z kobaltem: w badaniu Tvermoesa i wsp. (2013) u 4 mężczyzn przyjmujących przez 2 tygodnie 0,4 mg kobaltu dziennie stężenie kobaltu we krwi wzrosło 9–36 razy ponad typowy poziom; badanie było bardzo małe i nie oceniało skutków zdrowotnych [15];
- kardiomiopatia kobaltowa: chorowali na nią ludzie pijący bardzo dużo piwa z dodatkiem soli kobaltu jako stabilizatora piany [6]; według przeglądu Packera (2016) daje nagłą niewydolność serca, nadmiar czerwonych krwinek i wole, a sprzyjają jej niedożywienie białkowe, niedobór tiaminy, alkoholizm i niedoczynność tarczycy [16];
- endoprotezy biodra: w przeglądzie Crutsena i wsp. (2022) obejmującym 79 pacjentów objawy sercowo-naczyniowe stanowiły 71 z 321 zgłoszonych objawów (22,1%), a częstsze były objawy ze strony narządów zmysłów i układu nerwowego [17]; w przeglądzie 10 przypadków Devlina i wsp. (2013) objawy pojawiały się od 3 do 72 miesięcy po operacji [18].
Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC, monografia 131 z 2023 r.) uznała kobalt metaliczny i rozpuszczalne sole kobaltu(II) za prawdopodobnie rakotwórcze dla ludzi (grupa 2A), a tlenek kobaltu(II) za możliwie rakotwórczy (2B) [19]. Witaminy B12 te oceny nie obejmują [5].
Kiedy do lekarza: jeśli masz endoprotezę biodra z metalowymi elementami i pogarsza się słuch lub wzrok albo pojawia się duszność, powiedz o tym ortopedzie; kobalt oznacza się we krwi lub w moczu [5] [17]. Przy bólu w klatce piersiowej, nagłej duszności lub omdleniu dzwoń pod 112. Preparatów z kobaltem nieorganicznym nie stosuj, a zwłaszcza nie podawaj ich dzieciom, kobietom w ciąży i karmiącym ani osobom z chorobami serca, tarczycy, nerek lub wątroby.
8. Uczulenie na kobalt
Alergia kontaktowa na kobalt jest stosunkowo częsta [20]. W badaniu EDEN (Schuttelaar i wsp. 2018) wśród 3119 losowo wybranych dorosłych z 5 krajów Europy uczulenie na kobalt w testach płatkowych miało 2,1% osób, wobec 14,5% uczulonych na nikiel i 0,8% na chrom [21]. Według Alinaghiego i wsp. (2019) wśród 13 475 pacjentów duńskiej poradni dermatologicznej alergię na kobalt miało 3,3% badanych, ale tylko u około połowy z nich była to alergia izolowana, bez uczulenia na inne metale; coraz częściej źródłem kontaktu były wyroby skórzane [20].
Objawem jest wyprysk kontaktowy w miejscu styku z metalem, a rozpoznanie stawia dermatolog lub alergolog na podstawie testów płatkowych [21] [20]. Po podaniu witaminy B12 opisano u osób uczulonych reakcje na kobalt, zwykle skórne, od razu albo do 72 godzin później. Brytyjska agencja leków MHRA zaleca, by osoby z alergią na kobalt omówiły stosowanie B12 z lekarzem, a przy rozległej wysypce z pęcherzami lub duszności pilnie szukały pomocy (w Polsce 112) [14].
9. Zamiast kobaltu: witamina B12
Suplementy z samym kobaltem nie mają sensu; przy diecie ubogiej w produkty zwierzęce uzupełnia się B12. Przy dawkach rzędu 500–1000 µg około 1% wchłania się biernie. Dla zdrowych dorosłych wegetarian przegląd Rizzo i wsp. (2016) podaje 50–100 µg dziennie albo łącznie 2000 µg tygodniowo w dwóch dawkach cyjanokobalaminy; to schemat pokrycia zapotrzebowania, a nie leczenia niedoboru, i nie ma co do niego międzynarodowego konsensusu [7]. Referencyjna wartość spożycia na etykietach to 2,5 µg [22]. Kryterium wyboru: jeśli jesz mięso, ryby, jaja lub nabiał, kompleks witamin B z 2,5 µg B12 jest dodatkiem do diety, która już dostarcza B12; jeśli jesteś na diecie wegańskiej lub wegetariańskiej albo lekarz zalecił większą dawkę, wybierz samą witaminę B12 w wyższej dawce. Produkty bez żelatyny są w kategorii suplementy dla wegan, a o porze przyjmowania piszemy we wpisie kiedy brać suplementy.
Świat Supli B-complex, 90 kapsułek
Nasz produkt. Według karty kapsułka zawiera 2,5 µg cyjanokobalaminy (100% referencyjnej wartości spożycia) i po 100% RWS pozostałych witamin z grupy B, w tym 1,4 mg B6; porcja to 1 kapsułka dziennie do posiłku, opakowanie na 90 dni, około 0,20 zł dziennie (cena z 3.10.2026). Witamina B12 pomaga w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek [9]. To dodatek do diety, która już dostarcza B12; nie realizuje schematu dla wegetarian, a kapsułka jest z żelatyny wołowej. Karta odradza stosowanie w ciąży bez zalecenia; B6 jest tu wielokrotnie poniżej górnego poziomu EFSA [13].
Promaker B-Complex, 90 kapsułek
Według karty skład jak wyżej: 2,5 µg cyjanokobalaminy i po 100% RWS pozostałych witamin z grupy B; porcja to 1 kapsułka dziennie rano do posiłku, opakowanie na 90 dni, około 0,37 zł dziennie (cena z 3.10.2026). Witamina B12 pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego [9]. Również dodatek do diety z produktami zwierzęcymi, kapsułka z żelatyny wołowej. Jeśli przyjmujesz inne preparaty z witaminami z grupy B, zsumuj dawki; listę par, których lepiej nie łączyć, znajdziesz we wpisie jakich suplementów nie łączyć.
Według karty produktu tabletka zawiera 700 µg witaminy B12 w postaci cyjanokobalaminy, bez żelatyny w składzie; porcja to 1 tabletka dziennie w trakcie posiłku, opakowanie na 60 dni, około 0,72 zł dziennie (cena z 3.10.2026). Dla B12 nie ustalono górnego poziomu spożycia [13]. Opcja dla wegan i osób starszych; w ciąży, podczas karmienia piersią i przy lekach na stałe skonsultuj ją z lekarzem.
10. Najczęstsze pytania
10.1. Co to jest kobalt?
To pierwiastek chemiczny Co o liczbie atomowej 27, metal przejściowy o właściwościach magnetycznych, sąsiad żelaza i niklu [1].
10.2. Jaka jest wartościowość kobaltu?
Najczęściej II (na przykład CoO, CoCl2) lub III (na przykład LiCoO2); w tlenku Co3O4 kobalt występuje na obu stopniach [1] [2].
10.3. Gdzie występuje kobalt?
W kobaltynie, smaltynie i rudach miedzi i niklu; 73% wydobycia w 2025 r. dało Kongo, 14% Indonezja [3].
10.4. Czy w Polsce są złoża kobaltu?
Kobalt występuje w polskich rudach miedzi na Monoklinie Przedsudeckiej, ale według danych z 2006 r. nie był z nich odzyskiwany, a krajowe potrzeby pokrywał import [2].
10.5. Czy kobalt jest szkodliwy?
Typowe ilości z diety zasadniczo nie stanowią zagrożenia. Szkodzi wdychany pył oraz nadmiar kobaltu z suplementów i wadliwych endoprotez, który uszkadza głównie układ nerwowy i serce [12].
10.6. Czy kobalt jest radioaktywny?
Naturalny kobalt-59 nie; promieniotwórczy jest sztuczny kobalt-60, używany w radioterapii i sterylizacji [1].
11. Podsumowanie
- Kobalt (Co, liczba atomowa 27) to ferromagnetyczny metal przejściowy z 9. grupy; w związkach ma zwykle wartościowość II lub III [1].
- Wydobywa się go głównie w Kongu, a zużywa przede wszystkim w akumulatorach i nadstopach [3].
- Człowiek potrzebuje kobaltu tylko w gotowej witaminie B12; kobaltu nieorganicznego z jedzenia nie zamienia w B12 [7] [8].
- Nadmiar kobaltu z pyłu, suplementów i zużytych endoprotez szkodzi głównie układowi nerwowemu i sercu [12]; samego kobaltu się nie suplementuje.
- Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.
12. Źródła
- National Center for Biotechnology Information, PubChem, Cobalt (element 27), odczyt 3.10.2026 (liczba atomowa 27, masa atomowa 58,933194 wg IUPAC, grupa 9, okres 4, konfiguracja [Ar]3d74s2, stopnie utlenienia +2 i +3, gęstość 8,86 g/cm3, temperatura topnienia 1495°C i wrzenia 2927°C, około 25 mg/kg w skorupie ziemskiej, jedyny trwały izotop 59Co, sztuczny 60Co o okresie półtrwania 5,27 roku, odkrycie: Georg Brandt, nazwa od niemieckiego Kobold): pubchem.ncbi.nlm.nih.gov
- Lewicka E., 2007, Kobalt – wyjątkowy metal wielu zastosowań, Gospodarka Surowcami Mineralnymi 23(2) (właściwości i najważniejsze związki kobaltu, minerały kobaltyn i smaltyn, zastosowania; Polska: kobalt w złożach rud miedzi Monokliny Przedsudeckiej, zasoby szacunkowe 116,35 tys. t według bilansu zasobów z 2006 r., niewykorzystywane, zapotrzebowanie pokrywa import): gsm.min-pan.krakow.pl
- U.S. Geological Survey, 2026, Mineral Commodity Summaries 2026: Cobalt (wydobycie na świecie w 2025 r. około 310 tys. t, z czego Kongo 73%, Indonezja 14%; zasoby udokumentowane 12 mln t; około 5 mld t kobaltu w konkrecjach na dnie oceanów; baterie litowo-jonowe głównym zastosowaniem na świecie; w USA 51% zużycia to nadstopy do silników lotniczych, 9% węgliki spiekane): pubs.usgs.gov
- National Center for Biotechnology Information, PubChem, Cobalt(II) chloride (CID 24288), sekcja Use and Manufacturing, odczyt 3.10.2026 (chlorek kobaltu(II) służy do wykrywania obecności wody): pubchem.ncbi.nlm.nih.gov
- Agency for Toxic Substances and Disease Registry (CDC), ToxFAQs for Cobalt, przegląd strony 5.11.2024 (żywność głównym źródłem kobaltu dla ogółu ludzi; witamina B12 zawiera kobalt; 60Co do sterylizacji sprzętu medycznego, radioterapii i napromieniania żywności; wdychanie pyłu szkodzi drogom oddechowym, a duże dawki doustne krwi i tarczycy; witamina B12 nie jest objęta oceną rakotwórczości związków kobaltu): wwwn.cdc.gov
- Hokin B. i wsp., 2004, Analysis of the cobalt content in Australian foods, Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition 13(3):284–288 (150 produktów spożywczych z australijskich sklepów, pomiar metodą ICP-MS; najwięcej kobaltu w kawie rozpuszczalnej, orzechach brazylijskich, siemieniu lnianym, prosie, gryce i gorzkiej czekoladzie; zawartość podobna do danych z innych krajów; ograniczenie: jeden kraj, pojedyncze próbki): apjcn.nhri.org.tw
- Rizzo G. i wsp., 2016, Vitamin B12 among Vegetarians: Status, Assessment and Supplementation, Nutrients (przegląd: B12 wytwarzają tylko niektóre bakterie i archeony; cząsteczka z centralnym atomem kobaltu; niedobór uszkadza krew i układ nerwowy; około 1% dawki wchłania się biernie, co ma znaczenie przy dawkach 0,5–1 mg; dla zdrowych dorosłych wegetarian, na pokrycie zapotrzebowania, a nie do leczenia niedoboru: 50–100 µg dziennie albo łącznie 2000 µg tygodniowo w dwóch dawkach cyjanokobalaminy; brak międzynarodowego konsensusu co do suplementacji wegetarian; spirulina nie jest wiarygodnym źródłem): doi.org
- Scientific Committee on Food, 2000, Opinion on the Tolerable Upper Intake Level of Vitamin B12, SCF/CS/NUT/UPPLEV/42 Final (witamina B12 to grupa związków zawierających kobalt, czyli kobalamin; cyjanokobalamina w suplementach i żywności wzbogacanej): ec.europa.eu
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012, 2012, wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, Dziennik Urzędowy UE L 136 (witamina B12 pomaga w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek i w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego; warunek: produkt jest co najmniej źródłem witaminy B12; dla kobaltu brak oświadczeń): eur-lex.europa.eu
- EFSA NDA Panel, 2015, Scientific Opinion on Dietary Reference Values for cobalamin (vitamin B12), EFSA Journal (wystarczające spożycie: dorośli 4 µg dziennie, ciąża 4,5 µg, karmienie piersią 5 µg, dzieci od 1,5 do 4 µg zależnie od wieku): doi.org
- National Institute for Health and Care Excellence, 2024, Vitamin B12 deficiency in over 16s: diagnosis and management, NICE guideline NG239, 6.03.2024 (objawy niedoboru: zmiany w morfologii, w tym niedokrwistość, oraz objawy neurologiczne; niedoboru nie wyklucza brak niedokrwistości ani makrocytozy; pierwszym badaniem jest witamina B12 całkowita albo aktywna, czyli holotranskobalamina): nice.org.uk
- Leyssens L. i wsp., 2017, Cobalt toxicity in humans – A review of the potential sources and systemic health effects, Toxicology 387:43–56 (przegląd: najwyższe stężenia kobaltu w organizmie dają suplementy z kobaltem i endoprotezy metal-metal; objawy neurologiczne, w tym słuchu i wzroku, sercowo-naczyniowe i hormonalne; u zdrowych skutki mało prawdopodobne przy kobalcie we krwi poniżej 300 µg/l, ale u osób z wadliwymi endoprotezami opisano je przy niższych stężeniach; odczyt na podstawie streszczenia): doi.org
- EFSA, 2024, Overview on Tolerable Upper Intake Levels as derived by the Scientific Committee on Food and the EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (witamina B12: brak określonych skutków niepożądanych, górnego poziomu nie ustalono; witamina B6: 12 mg dziennie dla dorosłych): efsa.europa.eu
- Medicines and Healthcare products Regulatory Agency, 2023, Vitamin B12 (hydroxocobalamin, cyanocobalamin): advise patients with known cobalt allergy to be vigilant for sensitivity reactions, Drug Safety Update, 18.12.2023 (witamina B12 zawiera kobalt; po podaniu B12 opisano reakcje nadwrażliwości na kobalt, zwykle skórne, rzadko rumieniopodobne, od razu albo do 72 godzin po podaniu; osoby z alergią na kobalt powinny porozmawiać z lekarzem; uczulenie na kobalt szacunkowo u 1–3% populacji): gov.uk
- Tvermoes B.E. i wsp., 2013, Cobalt whole blood concentrations in healthy adult male volunteers following two-weeks of ingesting a cobalt supplement, Food and Chemical Toxicology 53:432–439 (4 zdrowych mężczyzn, suplement z 0,4 mg kobaltu dziennie przez 15–16 dni; kobalt we krwi wzrósł średnio do 3,6 µg/l, czyli 9–36 razy powyżej tła; nie oceniano skutków zdrowotnych; bardzo mała grupa): doi.org
- Packer M., 2016, Cobalt Cardiomyopathy: A Critical Reappraisal in Light of a Recent Resurgence, Circulation: Heart Failure 9(12):e003604 (przegląd: kobalt może wywołać szybko postępującą niewydolność serca z czerwienicą i wolem; sprzyjają jej dieta uboga w białko, niedobór tiaminy, alkoholizm i niedoczynność tarczycy; po przerwaniu narażenia zwykle ustępuje; nowe przypadki u osób z wadliwą endoprotezą biodra; odczyt na podstawie streszczenia): doi.org
- Crutsen J.R.W. i wsp., 2022, Prosthetic hip-associated cobalt toxicity: a systematic review of case series and case reports, EFORT Open Reviews 7(3):188–199 (79 pacjentów z 67 doniesień; endoprotezy metal-metal i rewizje pękniętych endoprotez ceramicznych z metalową głową; 321 zgłoszonych objawów: narządy zmysłów 77 (24,0%), ośrodkowy i obwodowy układ nerwowy 62 (19,3%), sercowo-naczyniowe 71 (22,1%); zalecenie corocznej kontroli kobaltu we krwi; ograniczenie: opisy przypadków): doi.org
- Devlin J.J. i wsp., 2013, Clinical features, testing, and management of patients with suspected prosthetic hip-associated cobalt toxicity: a systematic review of cases, Journal of Medical Toxicology 9(4):405–415 (10 opisanych przypadków; zaburzenia tarczycy, serca i neurologiczne; objawy od 3 do 72 miesięcy po wszczepieniu, mediana 19 miesięcy; ograniczenie: opisy przypadków): doi.org
- IARC Working Group, 2023, Cobalt, Antimony Compounds, and Weapons-grade Tungsten Alloy, IARC Monographs vol. 131 (kobalt metaliczny bez węglika wolframu i rozpuszczalne sole kobaltu(II): grupa 2A, prawdopodobnie rakotwórcze; tlenek kobaltu(II): grupa 2B; tlenek kobaltu(II,III) i siarczek kobaltu(II): grupa 3): publications.iarc.who.int
- Alinaghi F. i wsp., 2019, Causative exposures and temporal development of cobalt allergy in Denmark between 2002 and 2017, Contact Dermatitis 81(4):242–248 (13 475 dorosłych pacjentów poradni dermatologicznej; alergia na kobalt 3,3%, izolowana 1,5%; częściej opisywane źródło: wyroby skórzane; tylko 20,1% dodatnich testów miało znaczenie kliniczne): doi.org
- Schuttelaar M.L.A. i wsp., 2018, Prevalence of contact allergy to metals in the European general population with a focus on nickel and piercings: The EDEN Fragrance Study, Contact Dermatitis 79(1):1–9 (3119 losowo wybranych dorosłych w wieku 18–74 lat z 5 krajów Europy, testy płatkowe: uczulenie na nikiel 14,5%, na kobalt 2,1%, od 0,9% we Włoszech do 3,8% w Holandii, na chrom 0,8%): doi.org
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011, 2011, załącznik XIII, Dziennik Urzędowy UE L 304 (referencyjna wartość spożycia witaminy B12: 2,5 µg): eur-lex.europa.eu
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
