Nie ma wystarczająco mocnych dowodów, aby rutynowo zalecać suplementy do leczenia ADHD (zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi), a małe lub niejednoznaczne badania wybranych grup nie uzasadniają zastępowania nimi diagnozy ani leczenia. U dzieci i młodzieży kwasy omega-3 i inne wielonienasycone kwasy tłuszczowe (PUFA) w przeglądzie Cochrane z 2023 roku nie dały istotnej różnicy względem placebo w objawach ADHD ocenianych przez rodziców [1], a brytyjskie wytyczne NICE nie zalecają ich w leczeniu ADHD u dzieci i młodzieży [2]. Magnez, żelazo i cynk mają sens wtedy, gdy badanie krwi albo dieta wskazują na niedobór, na przykład niską ferrytynę. Przy magnezie nie ma formy z udowodnionym działaniem na ADHD: wybierz dobrze tolerowaną i nie przekraczaj 250 mg dziennie z suplementów u dorosłych i dzieci od 4 lat, a u młodszych dzieci dawkę ustal z pediatrą.
Niżej omawiamy po kolei magnez, omega-3 (EPA, czyli kwas eikozapentaenowy, i DHA, czyli kwas dokozaheksaenowy), żelazo, cynk, witaminę B6 i witaminę D: co pokazały badania z placebo, u kogo, w jakiej dawce i z jakimi ograniczeniami, a także gdzie są górne limity spożycia według EFSA, czyli Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności. ADHD dotyczy około 5% dzieci i nastolatków na świecie [3], więc pytanie o suplementy zadaje wielu rodziców i dorosłych z tym rozpoznaniem.
Suplementy omawiane w artykule (nie zastępują leczenia ADHD)
Spis treści
1. Suplementy na ADHD w skrócie
W badaniach obserwacyjnych dzieci z ADHD mają średnio niższy poziom cynku, żelaza i ferrytyny [4] oraz magnezu [5] niż dzieci bez ADHD. Takie badania pokazują związek, a nie przyczynę: nie wynika z nich, że suplement zmniejszy objawy. Rozstrzygają to badania z placebo, a ich wyniki zestawiamy w tabeli.
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Składnik | Co pokazały badania z placebo | Kiedy ma sens | UL lub bezpieczny poziom spożycia EFSA |
|---|---|---|---|
| Omega-3 (EPA, DHA) | przegląd 37 badań różnych PUFA u dzieci i młodzieży; w 16 badaniach u 1166 osób brak istotnej różnicy względem placebo w łącznych objawach według rodziców [1] | dieta z małą ilością ryb, nie jako leczenie ADHD [2] | UL nie ustalono z braku danych [6]; to nie oznacza dowolności dawkowania |
| Magnez | jedno małe badanie u dzieci 6–12 lat spełniających przyjęte w badaniu kryteria stężeń magnezu i witaminy D (próg magnezu nie oznacza potwierdzonego niedoboru u każdego dziecka [7]), przyjmujących metylofenidat; magnez razem z witaminą D, istotna poprawa relacji z rówieśnikami i łącznego wyniku trudności, problemy emocjonalne na granicy istotności, bez istotnej zmiany nadruchliwości [8] | niedobór albo uboga dieta | UL 250 mg z suplementów i żywności wzbogacanej dla dorosłych i dzieci od 4 lat; poniżej 4 lat nie ustalono [6] |
| Żelazo | małe badania u dzieci z niedoborem żelaza lub ferrytyną poniżej 30 ng/ml, wyniki niejednoznaczne [9] [10] [11] | tylko przy potwierdzonym niedoborze, z lekarzem | UL nie ustalono; bezpieczny poziom ze wszystkich źródeł 10–35 mg u dzieci, 40 mg u dorosłych; to nie jest dawka leczenia niedoboru [6] |
| Cynk | mniejsza nadruchliwość w Turcji [12], niejednoznaczny wynik w małym badaniu w USA [13] | niedobór potwierdzony przez lekarza | UL 7–22 mg u dzieci, 25 mg u dorosłych łącznie z dietą [6] |
| Witamina B6 | brak przekonujących dowodów skuteczności samej B6; jedno historyczne badanie z 1979 roku u 6 dzieci, z dawnymi kryteriami rozpoznania [14] | zwykle nie jest potrzebna osobno | UL 3,2–10,7 mg u dzieci 1–17 lat i 12 mg u dorosłych, łącznie z diety, żywności wzbogacanej i suplementów; to nie jest dawka docelowa [15] [6] |
2. Jaki magnez przy ADHD
Nie ma badań z placebo, które porównywałyby formy magnezu u osób z ADHD, więc żadna forma nie ma przewagi w tym zastosowaniu. Jedyne badanie magnezu z placebo, które znaleźliśmy, objęło 66 dzieci w wieku 6–12 lat w Iranie, spełniających przyjęte w badaniu kryteria stężeń witaminy D i magnezu w surowicy, w tym magnez poniżej 2,3 mg/dl [8]. Ten próg to około 0,95 mmol/l, czyli wartość mieszcząca się w zakresie referencyjnym 0,65–1,05 mmol/l podawanym dla dorosłych, a za hipomagnezemię uznaje się zwykle stężenia do 0,61–0,75 mmol/l [7]. Kryterium badaczy nie oznacza więc potwierdzonego niedoboru magnezu u każdego uczestnika. Dzieci przyjmowały też metylofenidat, a jego dawkę uwzględniono w analizie. Przez 8 tygodni dostawały magnez w dawce 6 mg na kilogram masy ciała razem z witaminą D 50 000 IU tygodniowo albo placebo [8]. W kwestionariuszu mocnych stron i trudności (SDQ) po korekcie o wiek, płeć, BMI i dawkę leku istotnie poprawiły się relacje z rówieśnikami (p = 0,006) i łączny wynik trudności (p = 0,009). Wynik problemów emocjonalnych był graniczny (p = 0,051), więc według przyjętego w badaniu progu p < 0,05 nie był istotny, choć autorzy opisują go jako poprawę. Nadruchliwość nie zmieniła się istotnie [8]. Łączny wynik SDQ to nie to samo co poprawa podstawowych objawów ADHD, a wyniku dzieci wybranych według tych kryteriów nie można przenosić na wszystkie dzieci z ADHD. To małe badanie, a magnez podawano z dużą dawką witaminy D, więc nie wiadomo, który składnik zadziałał.
Przy wyborze liczą się więc tolerancja i ilość samego magnezu w porcji, a nie obietnice działania na koncentrację. Różnice między formami opisujemy we wpisie glicynian magnezu czy cytrynian, a gotowe preparaty znajdziesz w kategorii magnez. Górny poziom spożycia (UL) EFSA to 250 mg dziennie magnezu z suplementów i żywności wzbogacanej łącznie, dla dorosłych i dzieci od 4 lat; dla młodszych dzieci limitu nie ustalono [6]. Duże dawki soli magnezu działają przeczyszczająco [16]. Dawkę dla dziecka ustal z pediatrą, bo porcje suplementów dla dorosłych często są za duże dla małego dziecka. Magnez pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego i w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych [17], ale to nie jest działanie na objawy ADHD. Porównanie wielu produktów jest w rankingu suplementów magnezu.
Świat Supli Cytrynian Magnezu, 90 kapsułek
Nasz produkt. Według karty produktu 1 kapsułka zawiera 125 mg magnezu z cytrynianu, a porcja 2 kapsułek 250 mg magnezu; opakowanie wystarcza na 45 dni, cena 19,99 zł, czyli około 0,44 zł dziennie (ceny według sklepu z 4.10.2026). Porcja 2 kapsułek wyczerpuje górny limit EFSA 250 mg, który liczy się łącznie z suplementów i żywności wzbogacanej, więc nie łącz jej z innym preparatem z magnezem [6].
Dla kogo: dla dorosłego z ADHD, który je mało produktów bogatych w magnez i chce go uzupełnić w prostej formie; u dziecka dawkę omów z pediatrą.
Alergeny: producent nie deklaruje alergenów na karcie produktu; otoczka kapsułki jest z żelatyny wołowej.
3. Omega-3 przy ADHD
Przegląd Cochrane z 2023 roku objął 37 badań wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (PUFA) u ponad 2374 dzieci i nastolatków do 18 lat, z suplementacją od 2 tygodni do 6 miesięcy. Większość badań z placebo dotyczyła omega-3, ale część testowała mieszanki omega-3 z omega-6 albo same omega-6 [1]. W analizie łącznych objawów ADHD ocenianych przez rodziców, opartej na 16 badaniach i 1166 uczestnikach, nie było istotnej różnicy względem placebo, a pewność tego wyniku jest wysoka. Osobno nie różniły się też oceny zaburzeń uwagi i nadruchliwości. Tylko w 3 małych badaniach więcej dzieci uzyskało poprawę niż przy placebo, ale pewność tego wyniku jest niska. Działań niepożądanych było tyle samo co przy placebo [1]. Przegląd nie dotyczył dorosłych, więc jego wniosek odnosi się do dzieci i młodzieży. Dlatego NICE zaleca, by nie oferować suplementów kwasów tłuszczowych w leczeniu ADHD u dzieci i młodzieży [2].
Omega-3 nadal mogą mieć sens z innego powodu: gdy dziecko lub dorosły rzadko je tłuste ryby. DHA przyczynia się do utrzymania prawidłowego funkcjonowania mózgu przy spożyciu 250 mg DHA dziennie [17]. Więcej o źródłach i potrzebach piszemy w przewodniku kwasy omega-3, a dla dzieci przydatne jest porównanie tranów dla dzieci. Preparaty są w kategorii omega-3.
MyVita Omega 3 KIDS w płynie, 200 ml
Według karty produktu porcja 2,5 ml dla dzieci od 1 do 6 lat dostarcza 375 mg EPA i 250 mg DHA, a porcja 5 ml dla starszych dzieci i dorosłych 750 mg EPA i 500 mg DHA; olej rybi z aromatem cytrynowym, po otwarciu w lodówce. Cena 42,99 zł: około 0,54 zł dziennie przy 2,5 ml i 1,07 zł przy 5 ml. Porcja dla dzieci zawiera 250 mg DHA, czyli ilość z warunku oświadczenia o mózgu [17]; to nie jest leczenie ADHD [1]. W dniu odczytu sklep miał tylko kilka sztuk.
Dla kogo: dla dziecka od 1. roku życia, które rzadko je ryby i nie połyka kapsułek; nie zamiast leczenia ADHD ustalonego z lekarzem.
Alergeny: zawiera ryby; producent nie wymienia innych alergenów na etykiecie.
Promaker Omega 3 ULTRA, 90 kapsułek
Nasz produkt. Według karty produktu porcja 2 kapsułek to 2000 mg oleju z sardeli peruwiańskiej, w tym 1000 mg EPA i 500 mg DHA; opakowanie na 45 dni, cena 69,99 zł, czyli około 1,56 zł dziennie. Producent nie przeznacza produktu dla dzieci, kobiet w ciąży i karmiących; osoby przyjmujące leki, szczególnie przeciwzakrzepowe, powinny przed stosowaniem porozmawiać z lekarzem.
Dla kogo: dla dorosłego z ADHD, który rzadko je tłuste ryby i chce uzupełnić EPA i DHA małą liczbą kapsułek.
Alergeny: zawiera ryby; według producenta może zawierać mleko (w tym laktozę), soję, skorupiaki i mięczaki.
4. Żelazo i ferrytyna przy ADHD
W badaniach obserwacyjnych dzieci z ADHD mają średnio niższą ferrytynę: metaanaliza 46 badań z 5515 dziećmi z ADHD wykazała niższe żelazo i ferrytynę niż u dzieci bez ADHD, choć wyniki badań bardzo się różniły [4]. Ferrytyna pokazuje zapasy żelaza, których może brakować jeszcze przed anemią; jak ją podnieść, opisujemy we wpisie jak podnieść ferrytynę.
Badania z placebo są małe. U 23 dzieci w wieku 5–8 lat z ferrytyną poniżej 30 ng/ml, ale bez anemii, przy 80 mg siarczanu żelaza dziennie przez 12 tygodni wynik w skali objawów ADHD spadł w grupie żelaza, a w skalach Connersa różnica nie była istotna; w grupie placebo było tylko 5 dzieci [9]. W badaniu z 2022 roku 116 dzieci i nastolatków z ADHD zbadano na niedobór żelaza; 52 z niedoborem przydzielono losowo do preparatu żelaza albo placebo, a większość z nich przyjmowała metylofenidat. Po 12 tygodniach rodzice ocenili poprawę objawów w grupie żelaza, ale w ocenie nauczycieli różnicy nie było [10]. To mała grupa, a wynik dotyczy dzieci z potwierdzonym niedoborem i leczonych lekiem, nie wszystkich dzieci z ADHD. U 50 dzieci leczonych metylofenidatem z ferrytyną poniżej 30 ng/ml żelazo nie zmieniło łącznego wyniku bardziej niż placebo, poprawiło tylko część podskal [11]. Przegląd 9 badań z żelazem lub cynkiem wskazuje na możliwą korzyść tylko w wybranych grupach dzieci [18].
Wniosek: te badania nie ustalają, że każdą osobę z ADHD trzeba rutynowo badać pod kątem żelaza. O oznaczeniu ferrytyny i morfologii decyduje lekarz po ocenie diety, objawów i czynników ryzyka niedoboru, na przykład ubogiej diety albo spadku apetytu przy lekach. Żelazo podaje się tylko przy potwierdzonym niedoborze, w dawce ustalonej przez lekarza. Dla żelaza EFSA nie ustaliła górnego poziomu spożycia (UL) z braku danych, tylko bezpieczny poziom spożycia ze wszystkich źródeł, czyli diety i suplementów łącznie: 10 mg dziennie dla dzieci 1–3 lata, 15 mg dla 4–6 lat, 20 mg dla 7–10 lat, 30–35 mg dla nastolatków i 40 mg dla dorosłych [6]. To nie jest dawka leczenia niedoboru, którą ustala lekarz. Przedawkowanie preparatów żelaza powodowało ostre zatrucia u dzieci [16], dlatego trzymaj je poza ich zasięgiem. Rolę żelaza i objawy niedoboru opisuje przewodnik żelazo w organizmie.
5. Cynk przy ADHD
W Turcji 400 dzieci w wieku średnio 9,6 roku przyjmowało 150 mg siarczanu cynku dziennie (to masa soli, nie samego cynku) albo placebo przez 12 tygodni. Cynk zmniejszył nadruchliwość i impulsywność, ale nie zaburzenia uwagi, a pełną odpowiedź na leczenie miało 28,7% dzieci wobec 20% przy placebo [12]. W pilotażowym badaniu w USA 52 dzieci w wieku 6–14 lat dostawało przez 13 tygodni 15 lub 30 mg cynku dziennie w postaci glicynianu albo placebo, a od 9. tygodnia także lek pobudzający; efekt kliniczny był niejednoznaczny [13]. Dawkę zwiększono w toku badania po analizie pośredniej, dlatego 30 mg cynku dostawało tylko 8 dzieci, a 20 dzieci 15 mg. Tylko w tej podgrupie 8 dzieci optymalna dawka leku pobudzającego była o 37% niższa niż przy placebo, przy 15 mg takiej różnicy nie było [13]. Tak mała podgrupa nie uzasadnia samodzielnego zmniejszania dawki leku; o dawce decyduje lekarz. Autorzy wiążą różnice między krajami między innymi z częstością niedoboru cynku i dietą [13].
Dawki z tych badań przekraczają górne poziomy spożycia (UL) dla dzieci, które wynoszą łącznie z dietą 7 mg dziennie w wieku 1–3 lata, 10 mg w wieku 4–6 lat, 13 mg w wieku 7–10 lat, 18 mg w wieku 11–14 lat i 22 mg w wieku 15–17 lat [6]. Dorosły nie powinien przekraczać 25 mg cynku dziennie łącznie z dietą [6]. Przewlekle duże dawki cynku mogą wywołać niedobór miedzi i choroby neurologiczne [16]; szczegóły są we wpisie cynk i miedź. Cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowych funkcji poznawczych [17], ale u dziecka z ADHD podaje się go tylko przy niedoborze potwierdzonym przez lekarza.
6. Witamina B6 i witamina D
Witamina B6 jest często dodawana do magnezu, ale nie ma przekonujących dowodów, że sama B6 zmniejsza objawy ADHD. Jedyne badanie z placebo, które znaleźliśmy, pochodzi z 1979 roku i objęło 6 dzieci z rozpoznaniem zespołu hiperkinetycznego, czyli według dawnych kryteriów, innych niż obecne kryteria ADHD. Dzieci wybrano, bo miały niski poziom serotoniny we krwi i wcześniej reagowały na metylofenidat; w układzie naprzemiennym dostawały pirydoksynę (witaminę B6), metylofenidat i placebo, a autorzy opisali tylko tendencję na korzyść obu substancji względem placebo [14]. Streszczenie nie podaje dawki B6. Tak mała, wybrana grupa i dawne kryteria rozpoznania sprawiają, że to badanie nie uzasadnia dziś podawania B6 przy ADHD. Starsza wersja tego artykułu podawała 25–50 mg B6 dziennie; to dużo powyżej górnego poziomu spożycia EFSA, który od 2023 roku wynosi 12 mg dziennie dla dorosłych, 3,2–4,5 mg dla dzieci 1–6 lat i 6,1–10,7 mg dla 7–17 lat [15]. Te limity dotyczą łącznego spożycia z diety, żywności wzbogacanej i suplementów, a nie samej porcji suplementu, i nie są dawką docelową [6]. Nadmiar B6 przyjmowany długo może uszkodzić nerwy obwodowe (neuropatia), co daje mrowienie i drętwienie dłoni lub stóp [15]. Sprawdzaj B6 w składzie preparatów z magnezem.
Witaminę D badano przy ADHD razem z magnezem [8]. Dawka 50 000 IU tygodniowo z tego badania przekracza górny poziom dla dzieci 1–10 lat, który wynosi 50 µg, czyli 2000 IU dziennie; dla nastolatków i dorosłych to 100 µg [19] [8]. Takie dawki stosuje się tylko pod kontrolą lekarza.
7. Dieta, ruch i leki a jedzenie
Wytyczne NICE podkreślają wartość zbilansowanej diety, dobrego odżywiania i regularnego ruchu u dzieci i dorosłych z ADHD [2]. Nie zalecają usuwania barwników i dodatków jako ogólnej metody dla wszystkich dzieci. Jeśli rodzic zauważa, że konkretne jedzenie nasila nadruchliwość, warto prowadzić dzienniczek posiłków i zachowania, a dalsze zmiany diety prowadzić z dietetykiem i lekarzem; diety eliminacyjne z kilkoma produktami nie mają danych o długoterminowym działaniu ani bezpieczeństwie [2].
Leki stosowane w ADHD mogą zmniejszać apetyt. Gdy spada masa ciała, NICE wymienia między innymi przyjmowanie leku z posiłkiem lub po nim i dodatkowe posiłki rano lub wieczorem, gdy działanie leku słabnie [2]. Uboga dieta to też powód, by sprawdzić z lekarzem ferrytynę i inne niedobory. Na kłopoty ze snem, częste przy ADHD, przyda się wpis o magnezie na sen.
8. Bezpieczeństwo i kiedy do lekarza
- Dzieci i nastolatki: dawki ustalaj z pediatrą. Wartości dla cynku i żelaza zależą od wieku i są u dzieci niższe niż u dorosłych; limit magnezu z suplementów wynosi 250 mg dziennie od 4 lat, tak jak u dorosłych, a poniżej 4 lat nie został ustalony [6].
- Ciąża i karmienie: przed suplementacją porozmawiaj z lekarzem; część preparatów omega-3 nie jest przeznaczona dla kobiet w ciąży i karmiących.
- Choroby nerek i wątroby: minerały i witaminy w dawkach suplementacyjnych tylko po rozmowie z lekarzem.
- Leki: przy lekach na ADHD, przeciwzakrzepowych i innych przyjmowanych na stałe zapytaj lekarza lub farmaceutę o łączenie i odstęp; ogólne zasady są we wpisie jakich suplementów nie łączyć.
- Łączenie żelaza z cynkiem: preparaty dające łącznie 25 mg żelaza lub więcej w porcji mogą zmniejszać wchłanianie cynku [16].
- Objawy alarmowe: gdy dziecko połknęło tabletki żelaza lub innego suplementu, straciło przytomność, ma duszność albo drgawki, dzwoń pod 112 i zabierz opakowanie; nie wywołuj wymiotów [20] [16].
Samo podejrzenie ADHD wymaga oceny specjalisty, bo trudności z uwagą mogą mieć też inne przyczyny; leczenie, w tym psychoedukację, terapię i leki, ustala lekarz [2].
Omega-3 i magnez w sklepie Świat Supli
Suplementy nie leczą ADHD; przy dziecku decyzję podejmij z lekarzem. Aktualną cenę i dostępność sprawdzisz na karcie produktu.
9. Najczęstsze pytania
9.1. Jakie suplementy brać na ADHD?
Nie ma wystarczająco mocnych dowodów, aby rutynowo zalecać suplementy do leczenia ADHD. Małe lub niejednoznaczne badania wybranych grup, na przykład dzieci z niedoborem żelaza, nie uzasadniają zastępowania nimi leczenia [18]. Uzupełnia się potwierdzone niedobory: żelazo przy niskiej ferrytynie, magnez i cynk przy niedoborze, a omega-3 przy diecie z małą ilością ryb [1] [2].
9.2. Jaki magnez dla dziecka z ADHD?
Żadna forma nie ma przewagi przy ADHD; liczy się tolerancja i ilość magnezu. Od 4. roku życia magnez z suplementów nie powinien przekraczać 250 mg dziennie, a dla młodszych dzieci limitu nie ustalono [6]; dawkę dla dziecka ustala pediatra.
9.3. Czy ludzie z ADHD mają obniżoną ferrytynę?
Cytowane dane dotyczą dzieci i młodzieży, nie wszystkich osób z ADHD. W badaniach obserwacyjnych dzieci i nastolatki z ADHD miały średnio niższą ferrytynę niż rówieśnicy [4], ale nie dotyczy to każdego, a metaanaliza nie obejmowała dorosłych. Ferrytynę trzeba zbadać, zanim poda się żelazo; o badaniu decyduje lekarz.
9.4. Czy omega-3 pomaga na ADHD?
U dzieci i młodzieży przegląd Cochrane nie wykazał istotnej różnicy względem placebo w łącznych objawach ADHD ocenianych przez rodziców (16 badań, 1166 uczestników), z wysoką pewnością [1]. Przegląd nie obejmował dorosłych. Omega-3 mogą uzupełnić dietę z małą ilością ryb.
9.5. Czy cynk można brać z żelazem?
Można, ale preparaty dające łącznie 25 mg żelaza lub więcej w porcji mogą zmniejszać wchłanianie cynku [16], więc przy takich dawkach zapytaj lekarza o pory przyjmowania.
9.6. Czego brakuje w organizmie przy ADHD?
W badaniach obserwacyjnych dzieci z ADHD miały średnio mniej cynku, żelaza, ferrytyny [4] i magnezu [5]. To związek, nie dowód, że niedobór wywołuje ADHD.
10. Podsumowanie
- Nie ma wystarczająco mocnych dowodów, aby rutynowo zalecać suplementy do leczenia ADHD; u dzieci i młodzieży PUFA, głównie omega-3, nie dały istotnej różnicy względem placebo w objawach ocenianych przez rodziców [1].
- Żelazo badano u dzieci z niedoborem lub niską ferrytyną, z niejednoznacznym wynikiem [9] [10] [11]; podaje się je tylko przy potwierdzonym niedoborze i z lekarzem, a o badaniu ferrytyny decyduje lekarz po ocenie diety, objawów i czynników ryzyka niedoboru.
- Magnez: dowolna dobrze tolerowana forma, najwyżej 250 mg z suplementów u dorosłych i dzieci od 4. roku życia; u młodszych dawkę ustala pediatra [6].
- Cynk i witamina B6 mają niskie limity dla dzieci; dla B6 górny poziom to 12 mg dziennie u dorosłych, łącznie z diety, żywności wzbogacanej i suplementów, i nie jest to dawka docelowa [15] [6].
- Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.
11. Źródła
- Gillies D., Leach M.J., Perez Algorta G., 2023, Polyunsaturated fatty acids (PUFA) for attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) in children and adolescents, Cochrane Database of Systematic Reviews (37 badań różnych PUFA: omega-3, omega-6 i mieszanek, łącznie ponad 2374 dzieci i nastolatków do 18 lat, suplementacja od 2 tygodni do 6 miesięcy; w analizie łącznych objawów ADHD ocenianych przez rodziców 16 badań u 1166 osób, brak istotnej różnicy względem placebo, SMD −0,08, pewność wysoka; niska pewność, że więcej dzieci uzyskuje poprawę, RR 1,95 w 3 badaniach u 191 osób; działania niepożądane jak przy placebo): doi.org
- National Institute for Health and Care Excellence, 2018 (aktualizacja 13.09.2019), Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management, NICE guideline NG87 (zalecenia 1.6.1–1.6.5: zbilansowana dieta, dobre odżywianie i regularny ruch; nie zalecać ani nie oferować suplementacji kwasami tłuszczowymi w leczeniu ADHD u dzieci i młodzieży; nie usuwać barwników z diety jako ogólnej metody; dzienniczek jedzenia i dietetyk przy wyraźnym związku; 1.8.6: przy spadku masy ciała lek z posiłkiem lub po nim, dodatkowe posiłki): nice.org.uk
- Polanczyk G. i wsp., 2007, The worldwide prevalence of ADHD: a systematic review and metaregression analysis, American Journal of Psychiatry (102 badania, 171 756 osób do 18 lat; łączna częstość 5,29% przy dużej zmienności zależnej od metod badań): doi.org
- Wang W. i wsp., 2026, Essential Trace Elements Zinc, Iron, Copper and Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder in Children and Adolescents: A Systematic Review and Meta-Analysis of Case-Control Studies, Nutrients (46 badań kliniczno-kontrolnych, 5515 dzieci z ADHD i 8166 bez; niższy cynk, żelazo i ferrytyna u dzieci z ADHD, miedź bez istotnej różnicy; duża niejednorodność, większe różnice w krajach rozwijających się; badania obserwacyjne): doi.org
- Effatpanah M. i wsp., 2019, Magnesium status and attention deficit hyperactivity disorder (ADHD): A meta-analysis, Psychiatry Research (7 badań obserwacyjnych; magnez w surowicy niższy o 0,105 mmol/l u osób z ADHD; bardzo duża niejednorodność, I² 96,2%): doi.org
- EFSA, 2025, Overview on Tolerable Upper Intake Levels as derived by the SCF and the EFSA NDA Panel, wersja 11 (sierpień 2025) (UL to maksymalne łączne, przewlekłe spożycie składnika ze wszystkich źródeł pokarmowych, przy którym nie oczekuje się szkodliwych skutków; witamina B6: 1–3 lata 3,2 mg, 4–6 lat 4,5 mg, 7–10 lat 6,1 mg, 11–14 lat 8,6 mg, 15–17 lat 10,7 mg, dorośli 12 mg; magnez z suplementów i żywności wzbogacanej: 250 mg dziennie od 4. roku życia, poniżej nie ustalono; cynk ze wszystkich źródeł: 1–3 lata 7 mg, 4–6 lat 10 mg, 7–10 lat 13 mg, 11–14 lat 18 mg, 15–17 lat 22 mg, dorośli 25 mg; żelazo: UL nie ustalono z braku danych, bezpieczny poziom spożycia ze wszystkich źródeł: 1–3 lata 10 mg, 4–6 lat 15 mg, 7–10 lat 20 mg, 11–14 lat 30 mg, 15–17 lat 35 mg, dorośli 40 mg; EPA, DHA i DPA: UL nie ustalono z braku danych dla żadnej grupy wieku): efsa.europa.eu
- Jahnen-Dechent W., Ketteler M., 2012, Magnesium basics, Clinical Kidney Journal (przegląd; zakres referencyjny magnezu całkowitego w surowicy dorosłych 0,65–1,05 mmol/l; w cytowanej literaturze za hipomagnezemię uznawano stężenia do 0,61 mmol/l, czyli 1,5 mg/dl, albo do 0,75 mmol/l): doi.org
- Hemamy M. i wsp., 2021, The effect of vitamin D and magnesium supplementation on the mental health status of attention-deficit hyperactive children: a randomized controlled trial, BMC Pediatrics (66 dzieci z ADHD w wieku 6–12 lat w Iranie, spełniających przyjęte w badaniu kryteria stężeń witaminy D i magnezu w surowicy, w tym magnez poniżej 2,3 mg/dl, co nie oznacza potwierdzonej hipomagnezemii u każdego uczestnika; dzieci przyjmowały metylofenidat; witamina D 50 000 IU tygodniowo razem z magnezem 6 mg/kg masy ciała dziennie albo placebo przez 8 tygodni; w analizie skorygowanej o wiek, płeć, BMI i dawkę metylofenidatu istotna poprawa relacji z rówieśnikami, p = 0,006, i łącznego wyniku trudności w kwestionariuszu SDQ, p = 0,009; problemy emocjonalne p = 0,051, czyli powyżej przyjętego w badaniu progu p < 0,05, choć autorzy opisują ten wynik jako istotny; bez istotnej zmiany nadruchliwości; małe badanie, nie da się oddzielić efektu magnezu od witaminy D): doi.org
- Konofal E. i wsp., 2008, Effects of iron supplementation on attention deficit hyperactivity disorder in children, Pediatric Neurology (23 dzieci w wieku 5–8 lat bez anemii, ferrytyna poniżej 30 ng/ml; siarczan żelaza 80 mg dziennie, 18 dzieci, albo placebo, 5 dzieci, przez 12 tygodni; spadek w skali ADHD-RS w grupie żelaza, skale Connersa bez istotnej różnicy; bardzo mała grupa placebo): doi.org
- Pongpitakdamrong A. i wsp., 2022, Effect of Iron Supplementation in Children with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder and Iron Deficiency: A Randomized Controlled Trial, Journal of Developmental and Behavioral Pediatrics (116 dzieci i nastolatków z ADHD zbadanych na niedobór żelaza, 52 z niedoborem zrandomizowanych: 26 do preparatu żelaza, 26 do placebo; większość przyjmowała metylofenidat krótko działający dwa razy dziennie; po 12 tygodniach poprawa w skali Vanderbilt w ocenie rodziców, bez różnicy w ocenie nauczycieli; mała grupa): doi.org
- Tohidi S. i wsp., 2021, Effects of Iron Supplementation on Attention Deficit Hyperactivity Disorder in Children Treated with Methylphenidate, Clinical Psychopharmacology and Neuroscience (50 dzieci leczonych metylofenidatem, ferrytyna poniżej 30 ng/ml bez anemii; siarczan żelaza albo placebo przez 12 tygodni; bez istotnej różnicy między grupami w zmianie wyników, poprawa tylko w części podskal): doi.org
- Bilici M. i wsp., 2004, Double-blind, placebo-controlled study of zinc sulfate in the treatment of attention deficit hyperactivity disorder, Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological Psychiatry (400 dzieci w Turcji, średni wiek 9,6 roku; 150 mg siarczanu cynku dziennie albo placebo przez 12 tygodni; mniejsza nadruchliwość i impulsywność, bez wpływu na zaburzenia uwagi; pełna odpowiedź 28,7% wobec 20%): doi.org
- Arnold L.E. i wsp., 2011, Zinc for attention-deficit/hyperactivity disorder: placebo-controlled double-blind pilot trial alone and combined with amphetamine, Journal of Child and Adolescent Psychopharmacology (52 dzieci w USA w wieku 6–14 lat; 15 lub 30 mg cynku dziennie w postaci glicynianu, 28 dzieci, albo placebo, 24 dzieci, przez 13 tygodni, w tym 5 tygodni z lekiem pobudzającym; dawkę zwiększono w toku badania po analizie pośredniej, więc 30 mg dostawało tylko 8 dzieci, a 15 mg 20 dzieci; efekt kliniczny niejednoznaczny; optymalna dawka leku pobudzającego niższa o 37% tylko przy 30 mg cynku; badanie pilotażowe): doi.org
- Coleman M. i wsp., 1979, A preliminary study of the effect of pyridoxine administration in a subgroup of hyperkinetic children: a double-blind crossover comparison with methylphenidate, Biological Psychiatry 14(5):741–751 (6 dzieci z rozpoznaniem zespołu hiperkinetycznego, z niskim poziomem serotoniny w pełnej krwi i wcześniejszą odpowiedzią na metylofenidat; podwójnie ślepe porównanie naprzemienne pirydoksyny, metylofenidatu i placebo; tendencje na korzyść obu substancji względem placebo; dawki nie podano w streszczeniu; bardzo mała, wybrana grupa i kryteria rozpoznania sprzed obecnej definicji ADHD): pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- EFSA NDA Panel, 2023, Scientific opinion on the tolerable upper intake level for vitamin B6, EFSA Journal (krytyczny skutek nadmiaru: neuropatia obwodowa; górny poziom łącznego spożycia ze wszystkich źródeł 12 mg dziennie dla dorosłych, 3,2–4,5 mg dla dzieci 1–6 lat, 6,1–10,7 mg dla 7–17 lat): doi.org
- Rychlik E., Stoś K., Woźniak A., Mojska H. (red.), 2024, Normy żywienia dla populacji Polski, NIZP PZH – PIB (duże dawki soli magnezu działają przeczyszczająco; ostre zatrucia żelazem u dzieci po przedawkowaniu preparatów; suplementy z 25 mg żelaza lub więcej mogą zmniejszać wchłanianie cynku; przewlekłe wysokie spożycie cynku może wywołać niedobór miedzi i choroby neurologiczne): ncez.pzh.gov.pl
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012, 2012, wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, Dziennik Urzędowy UE L 136 (magnez pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego i w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych; DHA przyczynia się do utrzymania prawidłowego funkcjonowania mózgu przy 250 mg DHA dziennie; cynk i żelazo pomagają w utrzymaniu prawidłowych funkcji poznawczych): eur-lex.europa.eu
- Granero R. i wsp., 2021, The Role of Iron and Zinc in the Treatment of ADHD among Children and Adolescents: A Systematic Review of Randomized Clinical Trials, Nutrients (9 badań z randomizacją z lat 2000–2021; możliwa korzyść w wybranych podgrupach dzieci, potrzebne dalsze badania): doi.org
- EFSA NDA Panel, 2023, Scientific opinion on the tolerable upper intake level for vitamin D, EFSA Journal (górny poziom 100 µg dziennie dla dorosłych i młodzieży 11–17 lat, 50 µg dla dzieci 1–10 lat; krytyczny skutek: nadmiar wapnia w moczu): doi.org
- NHS, 2025, Poisoning, National Health Service (przy podejrzeniu połknięcia szkodliwej substancji przez dziecko, utracie przytomności, zatrzymaniu oddechu, dużej duszności lub drgawkach natychmiast numer alarmowy; nie wywoływać wymiotów; zabrać opakowanie): nhs.uk
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
