Cynk i miedź można przyjmować razem, ale miedź nie pozwala bezpiecznie zwiększać dawki cynku: duże dawki cynku przez wiele tygodni ograniczają wchłanianie miedzi i mogą wywołać jej niedobór [1]. Suplement cynku ma sens, gdy dieta nie pokrywa normy albo zalecił go lekarz, a górny poziom EFSA, 25 mg cynku dziennie łącznie z dietą, jest granicą bezpieczeństwa, nie dawką docelową [2]. Bez zalecenia lekarza tej granicy nie przekraczaj: suplement 15 mg mieści się w niej tylko wtedy, gdy reszta diety daje najwyżej 10 mg cynku. Większe dawki i ewentualną miedź ustala lekarz, bo 50 mg cynku dziennie obniżało wskaźniki miedzi już po 6–10 tygodniach [3] [4].
Wyjaśniamy, dlaczego cynk obniża poziom miedzi, jak policzyć cały cynk, kiedy brać oba minerały, jakie objawy wskazują na niedobór miedzi, kto powinien uważać i gdzie są w jedzeniu, a na końcu opisujemy trzy preparaty.
Spis treści
1. Cynk i miedź w skrócie
- Łączyć można: oba minerały występują razem w jedzeniu i preparatach, ale duże dawki cynku zmniejszają wchłanianie miedzi [1].
- Najpierw potrzeba: suplement bierz, gdy dieta daje mniej cynku niż norma (8 mg u kobiet, 11 mg u mężczyzn) albo zalecił go lekarz [1].
- Policz cały cynk: 15 mg z suplementu mieści się w górnym poziomie 25 mg łącznie z dietą tylko wtedy, gdy jedzenie i inne preparaty dają najwyżej 10 mg [2].
- Miedź nie znosi limitu: więcej niż 25 mg cynku łącznie nie stosuj na własną rękę, także z miedzią; dawkę i ewentualną miedź ustala lekarz, z kontrolą badań [5].
- Nie przesadzaj z miedzią: dorośli najwyżej 5 mg dziennie łącznie z dietą [2].
Preparaty cynku, także z miedzią, znajdziesz w kategorii cynk, a osobne preparaty miedzi w kategorii minerały sklepu Świat Supli.
2. Dlaczego cynk obniża poziom miedzi
Duża dawka cynku pobudza jelito do wytwarzania metalotioneiny, białka wiążącego metale. Metalotioneina wiąże miedź o kilka rzędów wielkości silniej niż cynk [6], więc miedź zostaje w komórkach jelita i nie trafia do krwi. U szczurów duża ilość cynku w paszy obniżyła wchłanianie miedzi o 40% [7]; to mechanizm, nie dawka dla ludzi.
Medycyna wykorzystuje to w chorobie Wilsona, w której miedź gromadzi się w organizmie: cynk stosuje się, by ograniczyć jej wchłanianie [6]. Miedź pomaga w prawidłowym transporcie żelaza w organizmie [8], dlatego jej niedobór daje anemię, którą łatwo pomylić z niedoborem żelaza [1]; o roli żelaza piszemy we wpisie żelazo w organizmie.
3. Od jakiej dawki cynku potrzebna jest miedź
Żadne badanie nie wyznaczyło progu, od którego dodatek miedzi jest potrzebny i wystarcza. W badaniu Fischera i współpracowników z 1984 r. zdrowi mężczyźni przyjmowali 50 mg cynku dziennie w dwóch dawkach albo placebo przez 6 tygodni. Spadła aktywność dysmutazy ponadtlenkowej zależnej od miedzi i cynku (Cu/Zn-SOD) w krwinkach, enzymu będącego wskaźnikiem zasobów miedzi, choć stężenie miedzi i ceruloplazminy we krwi się nie zmieniło [3]. W badaniu Yadrick i współpracowników z 1989 r. dorosłe kobiety przyjmowały 50 mg cynku dziennie przez 10 tygodni. Spadła aktywność Cu/Zn-SOD, hematokryt oraz ferrytyna, czyli białko, którego stężenie we krwi odzwierciedla zapasy żelaza [4]. Oba badania były krótkie i mierzyły wskaźniki pośrednie, nie objawy.
W badaniu AREDS osoby w wieku 55–80 lat przez lata przyjmowały 80 mg cynku z 2 mg miedzi [9]. Miedź dodano, by ograniczyć ryzyko anemii z jej niedoboru; po 5 latach miedź w surowicy i hematokryt nie różniły się od grup bez cynku [10]. Nie było grupy z samym cynkiem, więc wynik nie dowodzi, że 1–2 mg miedzi chroni przy każdej dawce i czasie stosowania cynku [10]. Limit samodzielnej suplementacji wynika z górnego poziomu EFSA: 25 mg cynku łącznie z dietą [2].
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Sytuacja | Co zrobić |
|---|---|
| Suplement 15 mg cynku przy diecie poniżej normy lub z zalecenia lekarza | łączny cynk mieści się w 25 mg tylko, gdy dieta i inne preparaty dają najwyżej 10 mg cynku [2]; przy średniej diecie mężczyzny (11,5 mg) suma to około 26,5 mg [1]; preparat z miedzią nie jest tu automatycznie potrzebny |
| Multiwitamina z cynkiem plus osobny cynk | zsumuj cynk z etykiet i z diety; gdy łącznie przekracza 25 mg, zrezygnuj z jednego preparatu zamiast dokładać miedź [2] |
| Więcej niż 25 mg cynku łącznie z dietą, np. 50 mg | nie stosuj samodzielnie; dawkę, czas i ewentualną miedź ustala lekarz, z kontrolą morfologii i miedzi we krwi [2] [5] |
Nie ma też badania, które wyznaczyłoby właściwą proporcję cynku do miedzi. Preparat łączony opisany niżej ma proporcję 10 do 1 [11], a AREDS miał 40 do 1 [9]. Proporcja nie zastępuje limitów: 25 mg cynku i 5 mg miedzi łącznie z dietą [2].
4. Ile cynku i miedzi dziennie: normy i limity
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Grupa | Cynk: zalecane spożycie | Cynk: górny poziom | Miedź: zalecane spożycie | Miedź: górny poziom |
|---|---|---|---|---|
| Kobiety | 8 | 25 | 0,9 | 5 |
| Mężczyźni | 11 | 25 | 0,9 | 5 |
| Kobiety w ciąży (od 19 lat) | 11 | 25 | 1,0 | nie ustalono |
| Kobiety karmiące (od 19 lat) | 12 | 25 | 1,3 | nie ustalono |
| Dzieci 7–9 lat | 5 | 13 (7–10 lat) | 0,7 | 3 (7–10 lat) |
Zalecane spożycie według Norm żywienia 2024 [1], górne poziomy według EFSA [2]. Górny poziom (UL) to najwyższe długotrwałe dzienne spożycie ze wszystkich źródeł, przy którym nie oczekuje się szkodliwych skutków [2]. Dla miedzi to 5 mg z oceny z 2003 r. Osobną wartością jest dopuszczalne dzienne pobranie (ADI) ustalone przez EFSA w 2023 r.: 0,07 mg na kilogram masy ciała [6], czyli około 5 mg przy przyjętej w ocenach EFSA masie dorosłego 70 kg, ale około 4,2 mg przy 60 kg.
Niedobór cynku w diecie stwierdzono u 28% Polaków w wieku 19–64 lata, a średnie spożycie wynosi 11,5 mg u mężczyzn i 8,7 mg u kobiet [1]; z suplementem 15 mg to około 26,5 i 23,7 mg. Średnia nie opisuje Twojej diety, która może dawać więcej, np. przy dużej ilości mięsa i serów podpuszczkowych, więc dawkę dobierz do własnego jadłospisu.
5. Kiedy brać cynk z miedzią: razem czy osobno
Cynk i miedź można przyjmować razem w jednej kapsułce, tak jak w preparatach łączonych i w badaniu AREDS [9]. Nie znaleźliśmy badań u ludzi porównujących przyjmowanie ich razem i w odstępie. Niedobór miedzi zależał od dawki cynku i czasu stosowania [3] [5], więc wybierz porę, o której nie zapomnisz, najlepiej z posiłkiem.
Odstęp jest potrzebny między cynkiem a niektórymi lekami: cyprofloksacynę przyjmuje się co najmniej 2 godziny przed albo 6 godzin po preparatach z cynkiem, żelazem, wapniem lub magnezem [12]. Więcej par opisujemy we wpisie jakich suplementów nie łączyć, a pory przyjmowania innych składników w tabeli, kiedy brać suplementy.
6. Objawy niedoboru miedzi i jakie badania zrobić
Niedobór miedzi daje dwa rodzaje objawów. We krwi to anemia i mało białych krwinek, w tym neutrofili [13] [14]. Ze strony nerwów to drętwienie i mrowienie stóp i dłoni, zaburzenia równowagi i chwiejny chód. Mogą wystąpić razem albo osobno, w dowolnej kolejności, a objawy nerwowe także bez zmian w morfologii [15]. Obraz bywa podobny do zespołu mielodysplastycznego: opisano mężczyznę po pół roku tabletek po 50 mg cynku [16] i kobietę przyjmującą co najmniej 65 mg dziennie [17]. Źródłem cynku bywa też krem do protez używany w bardzo dużych ilościach [18].
Objawy nerwowe przypominają niedobór witaminy B12, a oba mogą współistnieć [15]; o badaniu B12 piszemy we wpisie witamina B12: norma i badania. Gdy od miesięcy przyjmujesz ponad 25 mg cynku dziennie łącznie z dietą i masz takie objawy, poproś lekarza o morfologię, miedź w surowicy i ceruloplazminę, a w razie potrzeby miedź w dobowej zbiórce moczu [14]. Prawidłowa morfologia nie wyklucza niedoboru miedzi, który uszkadza nerwy [15]. Ceruloplazmina to białko krwi, które zawiera ponad 95% miedzi obecnej w osoczu [19]. Zmiany we krwi zwykle ustępują w 4–12 tygodni od podania miedzi, ale uszkodzenie nerwów cofa się tylko częściowo [14] [15], więc nie warto czekać.
Objawy alarmowe: narastające osłabienie nóg, upadki, utrata czucia, duża bladość, duszność przy małym wysiłku albo gorączka przy niskich białych krwinkach wymagają pilnej wizyty u lekarza; przy duszności w spoczynku lub omdleniu dzwoń pod 112. O innych niepokojących objawach piszemy we wpisie skutki uboczne suplementów.
7. Ciąża, dzieci, choroby i leki
- Ciąża i karmienie: potrzeby rosną do 11–12 mg cynku i 1,0–1,3 mg miedzi dziennie [1]; górny poziom cynku łącznie z dietą nadal wynosi 25 mg, a dla miedzi w ciąży go nie ustalono [2]. Suplementy wybieraj z lekarzem prowadzącym; karty preparatów z tego wpisu zastrzegają, by nie stosować ich w ciąży bez zalecenia, a preparat łączony jest niewskazany w ciąży i podczas karmienia [11].
- Dzieci i nastolatki: górne poziomy są niższe: cynku od 7 mg (1–3 lata) do 22 mg (15–17 lat), miedzi od 1 do 4 mg [2]. Suplement dla dziecka dobiera lekarz.
- Choroba Wilsona i choroby wątroby: przy chorobie Wilsona nie przyjmuj miedzi, a cynk stosuje się tylko jako lek [6]. Nadmiar miedzi usuwa wątroba z żółcią [6], więc przy chorobach wątroby o miedzi decyduje lekarz.
- Choroby jelit i po operacjach żołądka: zaburzenia wchłaniania i operacje żołądka same zwiększają ryzyko niedoboru miedzi [15]; dawki ustala lekarz.
- Leki: trzymaj odstęp z ulotki antybiotyku, dla cyprofloksacyny 2 godziny przed albo 6 godzin po cynku [12]. Duże dawki żelaza i cynku zmniejszają wchłanianie miedzi [1].
8. Miedź i cynk w jedzeniu
Dieta w Polsce daje średnio 1,2 mg miedzi dziennie przy normie 0,9 mg, najwięcej z produktów zbożowych [1]. Miedź dają podroby, orzechy, nasiona i kakao, a cynk mięso, wątroba, sery podpuszczkowe, kasza gryczana i ciemne pieczywo [1].
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Produkt (100 g) | Miedź (mg) | Cynk (mg) |
|---|---|---|
| Wątroba wołowa smażona | 14,6 | 5,2 |
| Sezam | 4,1 | 7,8 |
| Ostrygi surowe | 2,9 | 39,3 |
| Orzechy nerkowca | 2,2 | 5,8 |
| Słonecznik łuskany | 1,8 | 5,0 |
| Czekolada gorzka 70–85% | 1,8 | 3,3 |
| Pestki dyni łuskane | 1,3 | 7,8 |
| Płatki owsiane | 0,4 | 3,6 |
| Soczewica gotowana | 0,3 | 1,3 |
Wartości według USDA [20]. 100 g smażonej wątroby wołowej ma prawie trzy razy więcej miedzi niż górny poziom 5 mg [2], więc jedz ją okazjonalnie. 30 g nerkowców daje około 0,7 mg miedzi [20].
9. Jaki preparat wybrać
Suplement wybierz, gdy dieta daje mniej cynku niż norma, np. przy małej ilości mięsa, serów, kaszy gryczanej i ciemnego pieczywa [1], albo zalecił go lekarz. Potem policz dawkę: sam cynk 15 mg pasuje, gdy dieta i inne preparaty dają najwyżej 10 mg cynku. Preparat łączony nie jest przy 15 mg automatycznie potrzebny; może być wygodny przy diecie ubogiej w orzechy, nasiona i pełne zboża, jeśli cała miedź mieści się w 5 mg i nie masz choroby Wilsona ani choroby wątroby. Osobna miedź tylko z zalecenia lekarza. Ceny według sklepu Świat Supli z 4.10.2026.
Promaker Zinc 15 mg na razie nie polecamy, bo jego opisy są sprzeczne: karta w sklepie Świat Supli podaje w tabeli 15 mg cynku i 1 kapsułkę dziennie, w opisie 50 mg z witaminami B6 i B12, a karta producenta zaleca 1 kapsułkę co 4 dni [21]. Według karty w sklepie Świat Supli kapsułka jest z żelatyny wołowej, a produkt może zawierać m.in. mleko, soję, orzechy, sezam, jaja i skorupiaki. Do wyjaśnienia etykiety przez producenta opisujemy tabletkę bez składników pochodzenia zwierzęcego.
Aliness Cynk Chelatowany 15 mg, 100 tabletek
Według karty produktu tabletka zawiera 15 mg cynku z diglicynianu (150% referencyjnej wartości spożycia), porcja to 1 tabletka dziennie w trakcie posiłku, opakowanie na 100 dni, około 0,27 zł dziennie (26,90 zł z 4.10.2026). Bez miedzi; skład bez składników pochodzenia zwierzęcego.
Dla osób, które mają powód uzupełniać cynk (dieta poniżej normy lub zalecenie lekarza), gdy dieta daje najwyżej 10 mg cynku, bez innych preparatów z cynkiem.
Alergeny: w składzie są tylko fosforan wapnia, diglicynian cynku i dwutlenek krzemu; producent nie deklaruje alergenów na karcie produktu.
Yango Cynk + Miedź, 90 kapsułek
Według karty producenta kapsułka zawiera 15 mg cynku z pikolinianu i 1,5 mg miedzi z 10,7 mg glukonianu miedzi (po 150% referencyjnej wartości spożycia), porcja to 1 kapsułka dziennie po posiłku, na 90 dni, około 0,32 zł dziennie (28,99 zł z 4.10.2026). Kapsułki roślinne. Karta w sklepie podaje 1,7 mg miedzi, ale 14% z 10,7 mg glukonianu to 1,5 mg, jak u producenta.
Dla osób, które mają powód uzupełniać cynk, a wolą przyjmować go z miedzią w jednej kapsułce, gdy cały cynk mieści się w 25 mg łącznie z dietą, a cała miedź w 5 mg. Niewskazany dzieciom, w ciąży i podczas karmienia.
Alergeny: w składzie są celuloza mikrokrystaliczna, pikolinian cynku, glukonian miedzi i celuloza roślinna; producent nie deklaruje alergenów ani na swojej karcie, ani na karcie w sklepie.
Singularis Miedź Chelat Superior, 60 kapsułek
Według karty produktu kapsułka zawiera 2 mg miedzi z bisglicynianu (200% referencyjnej wartości spożycia) i 180 mg inuliny; porcja to 1 kapsułka dziennie, opakowanie na 60 dni, około 0,33 zł dziennie (19,99 zł z 4.10.2026). Nie łącz z inną miedzią.
Dla osób, którym lekarz zalecił większą dawkę cynku z dodatkową miedzią.
Alergeny: w składzie są inulina z korzenia cykorii, otoczka z hydroksypropylometylocelulozy i bisglicynian miedzi; producent nie deklaruje alergenów na karcie produktu.
10. Najczęstsze pytania
10.1. Czy można łączyć cynk z miedzią?
Tak, oba minerały można przyjmować razem, także w jednej kapsułce [9]. Łącznie z dietą nie przekraczaj 25 mg cynku i 5 mg miedzi dziennie [2]; dodatek miedzi nie pozwala przekroczyć limitu cynku.
10.2. Kiedy brać cynk z miedzią: rano czy wieczorem?
Pora nie ma udowodnionego znaczenia, liczy się dawka cynku. Bierz je razem z posiłkiem, z odstępem od antybiotyków jak cyprofloksacyna [12].
10.3. Ile miedzi na 15 mg cynku?
Jeśli 15 mg cynku razem z dietą mieści się w 25 mg, dodatkowa miedź zwykle nie jest potrzebna: dieta w Polsce daje średnio 1,2 mg miedzi przy normie 0,9 mg [1]. Preparat łączony z tego wpisu ma 1,5 mg miedzi na 15 mg cynku [11]. Czy to dla Ciebie odpowiednie, zależy od całej miedzi (razem do 5 mg [2]) i stanu zdrowia: przy chorobie Wilsona i chorobach wątroby decyduje lekarz [6].
10.4. Z czym nie brać miedzi?
Z drugim preparatem z miedzią, bo łatwo przekroczyć 5 mg dziennie [2], i bez lekarza przy chorobie Wilsona [6]. Duże dawki cynku i żelaza zmniejszają jej wchłanianie [1].
10.5. Na co pomaga cynk z miedzią?
Oba pomagają w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego, a miedź w prawidłowym transporcie żelaza w organizmie [8]. Miedź dodaje się do dużych dawek cynku, by ograniczyć ryzyko jej niedoboru, jak w AREDS [10], ale nie dowiedziono, że zawsze przed nim chroni.
10.6. Czy cynk można brać cały czas?
Górny poziom EFSA, 25 mg cynku łącznie z dietą, mówi, ile można spożywać długo bez oczekiwanych szkód, a nie, że suplement trzeba brać bez końca [2]. Bierz cynk, dopóki dieta nie pokrywa normy albo zaleca to lekarz [1]. Większych dawek nie stosuj samodzielnie, także z miedzią czy z przerwami: wskaźniki miedzi spadały po 6–10 tygodniach przyjmowania 50 mg [3] [4].
11. Podsumowanie
- Cynk i miedź można brać razem; duże dawki cynku przez wiele tygodni mogą wywołać niedobór miedzi [1] [5].
- Suplement cynku bierz, gdy dieta nie pokrywa normy albo zalecił go lekarz [1]; górny poziom to granica bezpieczeństwa, nie dawka docelowa.
- Bez lekarza nie przekraczaj 25 mg cynku i 5 mg miedzi dziennie łącznie z dietą; 15 mg cynku z suplementu mieści się w limicie tylko przy najwyżej 10 mg z diety [2].
- Dodatek miedzi nie znosi limitu cynku [2]; większe dawki cynku i ewentualną miedź ustala lekarz, z kontrolą badań [5].
- Anemia, niskie białe krwinki, drętwienie stóp lub chwiejny chód przy dużych dawkach cynku wymagają badania miedzi i ceruloplazminy, także przy prawidłowej morfologii [14] [15].
- Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.
12. Źródła
- Rychlik E., Stoś K., Woźniak A., Mojska H. (red.), 2024, Normy żywienia dla populacji Polski, NIZP PZH – PIB (cynk RDA: kobiety 8 mg, mężczyźni 11 mg, ciąża 11 mg, karmienie 12 mg; miedź RDA: dorośli 0,9 mg, ciąża 1,0 mg, karmienie 1,3 mg; średnie spożycie w Polsce w latach 2017–2020 u osób w wieku 19–64 lata: cynk 10,1 mg dziennie, w tym mężczyźni 11,5 mg i kobiety 8,7 mg, miedź 1,2 mg dziennie; niedobór cynku w diecie u 28% osób w wieku 19–64 lata; przewlekłe wysokie spożycie cynku może wywołać niedobór miedzi; niedobór miedzi daje anemię myloną z niedoborem żelaza): ncez.pzh.gov.pl
- EFSA, 2025, Summary of Tolerable Upper Intake Levels, wersja 11 (górny tolerowany poziom spożycia cynku: dorośli, także w ciąży i podczas karmienia 25 mg dziennie, dzieci od 7 mg w wieku 1–3 lat do 22 mg w wieku 15–17 lat; miedzi: dorośli 5 mg, dzieci od 1 do 4 mg; dla ciąży i karmienia poziomu dla miedzi nie ustalono; UL to najwyższe długotrwałe dzienne spożycie ze wszystkich źródeł, przy którym nie oczekuje się szkodliwych skutków; UL miedzi pochodzi z oceny SCF z 2003 r., a przypis tabeli odsyła do ADI miedzi ustalonego przez EFSA w 2023 r.): efsa.europa.eu
- Fischer P.W. i wsp., 1984, Effect of zinc supplementation on copper status in adult man, American Journal of Clinical Nutrition (zdrowi mężczyźni; 2 × 25 mg cynku dziennie lub placebo przez 6 tygodni; aktywność dysmutazy ponadtlenkowej zależnej od miedzi i cynku, Cu/Zn-SOD, w krwinkach istotnie niższa w 6. tygodniu, stężenie miedzi i ceruloplazmina bez zmian; małe badanie, wskaźnik pośredni): doi.org
- Yadrick M.K. i wsp., 1989, Iron, copper, and zinc status: response to supplementation with zinc or zinc and iron in adult females, American Journal of Clinical Nutrition (dorosłe kobiety; 50 mg cynku z glukonianu dziennie przez 10 tygodni; spadek aktywności Cu/Zn-SOD w krwinkach, ferrytyny i hematokrytu, ceruloplazmina i hemoglobina bez zmian; dodatek 50 mg żelaza nie chronił statusu miedzi; krótkie badanie, wskaźniki pośrednie; odczyt na podstawie streszczenia): doi.org
- Duncan A. i wsp., 2015, The risk of copper deficiency in patients prescribed zinc supplements, Journal of Clinical Pathology (analiza dokumentacji 70 pacjentów z przepisanym cynkiem w Szkocji; u 62% dawka mogła wywołać niedobór miedzi, miedź zbadano tylko u 2 osób; u 9% niewyjaśniona anemia, u 7% objawy neurologiczne typowe dla niedoboru miedzi; badanie retrospektywne): doi.org
- EFSA Scientific Committee, 2023, Re-evaluation of the existing health-based guidance values for copper and exposure assessment from all sources, EFSA Journal (dopuszczalne dzienne pobranie, ADI, miedzi 0,07 mg/kg masy ciała, co przy domyślnej w ocenach EFSA masie ciała dorosłego 70 kg odpowiada 5 mg dziennie; ADI nie dotyczy osób z chorobą Wilsona; metalotioneina wiąże miedź o kilka rzędów wielkości silniej niż cynk; cynk stosuje się leczniczo w chorobie Wilsona, by ograniczyć nadmiar miedzi; nadmiar miedzi organizm wydala z żółcią): doi.org
- Hall A.C., Young B.W., Bremner I., 1979, Intestinal metallothionein and the mutual antagonism between copper and zinc in the rat, Journal of Inorganic Biochemistry (badanie na szczurach; 900 mg cynku na kg paszy obniżało wchłanianie miedzi o 40%, a miedź zostawała związana z metalotioneiną w błonie śluzowej jelita; 450 mg/kg bez efektu; wyniku nie przenosi się wprost na ludzi): doi.org
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012, 2012, wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, Dziennik Urzędowy UE L 136 (cynk pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego; miedź pomaga w prawidłowym transporcie żelaza w organizmie; warunek: produkt jest co najmniej źródłem składnika): eur-lex.europa.eu
- Age-Related Eye Disease Study Research Group, 2001, A randomized, placebo-controlled, clinical trial of high-dose supplementation with vitamins C and E, beta carotene, and zinc for age-related macular degeneration and vision loss: AREDS report no. 8, Archives of Ophthalmology (3640 osób w wieku 55–80 lat, średnio 6,3 roku; preparat z 80 mg cynku i 2 mg miedzi dziennie; badanie dotyczyło zwyrodnienia plamki, nie samej interakcji cynku z miedzią): doi.org
- Age-Related Eye Disease Study Research Group, 2002, The effect of five-year zinc supplementation on serum zinc, serum cholesterol and hematocrit in persons randomly assigned to treatment group in the age-related eye disease study: AREDS Report No. 7, Journal of Nutrition (717 uczestników AREDS w wieku 55–80 lat ze zwyrodnieniem plamki, 5 lat; 80 mg cynku z tlenku cynku i 2 mg miedzi z tlenku miedzi dodanej, by zapobiec możliwej anemii; po 5 latach miedź w surowicy i hematokryt nie różniły się od grup bez cynku i miedzi; badanie nie miało grupy z samym cynkiem w tej dawce, więc nie pokazuje, ile zmienił dodatek miedzi): doi.org
- YANGO Sp. z o.o., Cynk + Miedź 90 kaps., karta produktu producenta, odczyt 4.10.2026 (1 kapsułka: 75 mg pikolinianu cynku, w tym 15 mg cynku, 150% RWS; 10,7 mg glukonianu miedzi, w tym 1,5 mg miedzi, 150% RWS; niewskazane dzieciom, kobietom w ciąży oraz karmiącym; osoby przyjmujące leki powinny przed użyciem skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą): yango.pl
- U.S. National Library of Medicine, DailyMed, Ciprofloxacin tablets, charakterystyka leku, odczyt 4.10.2026 (cyprofloksacynę przyjmuje się co najmniej 2 godziny przed albo 6 godzin po produktach z wapniem, żelazem, magnezem lub cynkiem, w tym multiwitaminach z cynkiem): dailymed.nlm.nih.gov
- Willis M.S. i wsp., 2005, Zinc-induced copper deficiency: a report of three cases initially recognized on bone marrow examination, American Journal of Clinical Pathology (3 mężczyzn w wieku 21–47 lat; anemia, ciężka neutropenia, u dwóch postępująca neuropatia; rozpoznanie zasugerowało badanie szpiku): doi.org
- Myint Z.W. i wsp., 2018, Copper deficiency anemia: review article, Annals of Hematology (przegląd; rozpoznanie: miedź w surowicy, ceruloplazmina, miedź w dobowej zbiórce moczu; zmiany we krwi ustępują po 4–12 tygodniach podawania miedzi, neurologiczne tylko częściowo; odczyt na podstawie streszczenia): doi.org
- Kumar N., 2006, Copper deficiency myelopathy (human swayback), Mayo Clinic Proceedings (seria pacjentów i przegląd; mielopatia z niedoboru miedzi: spastyczny chód i zaburzenia czucia; przyczyny: operacje żołądka, nadmiar cynku, zaburzenia wchłaniania; obraz podobny do niedoboru witaminy B12, oba niedobory mogą współistnieć; zespół neurologiczny może wystąpić bez zmian hematologicznych; miedź szybko cofa anemię i neutropenię, poprawa neurologiczna często tylko częściowa): doi.org
- Rosenberg M. i wsp., 2023, Copper Deficiency Mimicking Myelodysplastic Syndrome: Zinc Supplementation in the Setting of COVID-19, Case Reports in Oncology (opis przypadku: mężczyzna 48 lat, około 6 miesięcy tabletek po 50 mg cynku; anemia, leukopenia i neuropatia przypominające zespół mielodysplastyczny; leczenie: odstawienie cynku i miedź): doi.org
- Francis Z. i wsp., 2022, The COVID-19 Pandemic and Zinc-Induced Copper Deficiency: An Important Link, American Journal of Medicine (opis przypadku: kobieta 66 lat, co najmniej 65 mg cynku dziennie z multiwitaminy i glukonianu cynku przyjmowanych w czasie pandemii): doi.org
- Nations S.P. i wsp., 2008, Denture cream: an unusual source of excess zinc, leading to hypocupremia and neurologic disease, Neurology (4 pacjentów długo używających bardzo dużych ilości kremu do protez z cynkiem, około 17–34 mg cynku w gramie kremu; niedobór miedzi i choroby neurologiczne; po odstawieniu kremu i podaniu miedzi tylko łagodna poprawa u dwóch osób): doi.org
- Hellman N.E., Gitlin J.D., 2002, Ceruloplasmin metabolism and function, Annual Review of Nutrition (przegląd; ceruloplazmina to białko surowicy, które zawiera ponad 95% miedzi obecnej w osoczu; odczyt na podstawie streszczenia): doi.org
- U.S. Department of Agriculture, FoodData Central, SR Legacy, odczyt 4.10.2026 (miedź i cynk w 100 g: wątroba wołowa smażona FDC 168627, sezam FDC 170150, ostrygi wschodnie FDC 171978, nerkowce FDC 170162, słonecznik FDC 170562, czekolada gorzka 70–85% FDC 170273, pestki dyni FDC 170556, płatki owsiane FDC 173904, soczewica gotowana FDC 172421): fdc.nal.usda.gov
- Promaker, Promaker Zinc 15 mg 100 kaps., karta produktu w sklepie producenta, odczyt 4.10.2026 (1 kapsułka: 15 mg cynku z glukonianu, 150% RWS; skład: glukonian cynku, kapsułka z żelatyny spożywczej; sposób użycia: 1 kapsułka co 4 dni z posiłkiem albo ćwierć kapsułki dziennie): promaker.eu
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
