Lipoproteina(a), w skrócie Lp(a), to cząsteczka podobna do cholesterolu LDL, której stężenie w około 90 procentach zależy od genów; wysoki wynik zwiększa ryzyko zawału, udaru i zwężenia zastawki aortalnej [1] [2]. Polscy i europejscy eksperci zalecają zbadać ją co najmniej raz w życiu: wynik poniżej 30 mg/dl (75 nmol/l) uznaje się za prawidłowy, 30-50 mg/dl to szara strefa, a powyżej 50 mg/dl (125 nmol/l) ryzyko jest wysokie [1] [3]. Dieta i suplementy praktycznie nie obniżają Lp(a), dlatego przy wysokim wyniku obniża się całe ryzyko: cholesterol LDL, ciśnienie, cukier i palenie, a leki dobiera lekarz [2] [4].
Aktualizacja 7.10.2026: nowy tekst: lipoproteina(a) – co oznacza wynik, normy, badanie 28 tys. kobiet, co obniża, nowe źródła i zdjęcia.
Jeśli rzadko jesz tłuste ryby, kwasy omega-3 z suplementu nie zmienią Lp(a), ale uzupełnią dietę w kwas eikozapentaenowy (EPA) i dokozaheksaenowy (DHA), które przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca przy spożyciu 250 mg dziennie [5].
Polecamy: omega-3 dla serca
Tabela zbiera progi z polskich zaleceń ekspertów z 2024 roku. Laboratoria podają wynik w mg/dl albo w nmol/l; tych jednostek nie da się dokładnie przeliczyć jedną liczbą, dlatego porównuj wynik z progiem w tej samej jednostce [3].
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Wynik w mg/dl | Wynik w nmol/l | Ocena | Co dalej |
|---|---|---|---|
| poniżej 30 | poniżej 75 | wartość docelowa | zwykła profilaktyka: LDL, ciśnienie, ruch, bez papierosów |
| 30-50 | 75-125 | szara strefa, umiarkowane ryzyko | ocena wszystkich czynników ryzyka z lekarzem; można rozważyć powtórny pomiar |
| powyżej 50 do 180 | powyżej 125 do 450 | wysokie ryzyko | intensywniejsza kontrola LDL i ciśnienia według decyzji lekarza |
| powyżej 180 | powyżej 450 | bardzo wysokie ryzyko | konsultacja w poradni lipidowej lub u kardiologa, badanie rodziny |
Źródło progów i zaleceń: eksperci Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego i Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego [1].
Spis treści
1. Co to jest lipoproteina(a) i skąd się bierze wysoki wynik?
Lipoproteina(a) składa się z cząsteczki LDL (lipoproteiny o małej gęstości), do której przyłączone jest dodatkowe białko, apolipoproteina(a). Wielkość tego białka zależy od genu LPA i to ona w największym stopniu ustala, ile Lp(a) krąży we krwi: im mniejsza odmiana apolipoproteiny(a), tym wyższe stężenie [1]. Około 90 procent wyniku to genetyka, a pozostałe 10 procent zależy m.in. od diety, zaburzeń hormonalnych oraz chorób nerek i wątroby [6].
Lp(a) działa promiażdżycowo i prozapalnie. Badania epidemiologiczne i genetyczne na setkach tysięcy osób wskazują, że to przyczyna chorób sercowo-naczyniowych, a nie tylko ich marker; wysoka Lp(a) wiąże się też ze zwapnieniem i zwężeniem zastawki aortalnej, a jest czynnikiem ryzyka nawet przy bardzo niskim LDL [2]. Podwyższoną Lp(a) ma około 20 procent Polaków [3]. U 23 654 dorosłych badanych w polskiej sieci laboratoriów mediana wyniosła 12,7 nmol/l, a wartości od 105 nmol/l wiązały się z chorobą wieńcową i przebytym zawałem (badanie obserwacyjne) [7].
Stężenie Lp(a) jest w dużej mierze stałe przez całe życie, ale może wzrosnąć u kobiet po menopauzie [6]. W ciąży Lp(a) rośnie mniej więcej dwukrotnie, a wynik zmieniają też niektóre choroby, np. tarczycy i nerek [1]. Popularne kalkulatory ryzyka nie uwzględniają Lp(a) [1].
Na Lp(a) dieta prawie nie wpływa, ale dieta dla serca nadal ma znaczenie. Kwasy omega-3 nie obniżają Lp(a); EPA i DHA przyczyniają się natomiast do prawidłowego funkcjonowania serca, gdy dziennie dostarczasz ich 250 mg [5]. Jeśli rzadko jesz tłuste ryby, oleje rybie z podaną zawartością EPA i DHA znajdziesz w kategorii omega-3 w sklepie Świat Supli.
2. Badanie 30 lat i 28 000 kobiet: co naprawdę pokazało
Nagłówki o 30-letnim badaniu dotyczą pracy Nordestgaard i wsp. opublikowanej w JAMA Cardiology w 2026 roku [8]. Autorzy przeanalizowali dane Women’s Health Study: 27 748 amerykańskich pracownic ochrony zdrowia, które w 1993 roku były zdrowe (bez chorób serca, nowotworów i innych poważnych chorób przewlekłych). Mediana wieku na starcie wynosiła 53 lata, a mediana obserwacji 27,8 roku; w tym czasie wystąpiło 3707 poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych, czyli zawałów, udarów, zabiegów udrażniania tętnic i zgonów z przyczyn sercowych [8].
- Lp(a) powyżej 30 mg/dl wiązała się z wyższym 30-letnim ryzykiem poważnych zdarzeń i choroby wieńcowej; 75. centyl, czyli wartość, poniżej której miało wynik 75 procent kobiet, wynosił 31 mg/dl [8].
- Dopiero przy bardzo wysokich wartościach rosło ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych (powyżej 120 mg/dl i powyżej 99. centyla, czyli 131 mg/dl) oraz udaru niedokrwiennego (istotnie tylko powyżej 99. centyla; szczegóły niżej) [8].
- U 23 279 kobiet pochodzenia europejskiego nosicielki wariantu genu LPA, który podnosi Lp(a), miały wyższe ryzyko poważnych zdarzeń; to wspiera tezę, że Lp(a) jest przyczyną, a nie tylko towarzyszem choroby [8].
2.1. Skąd się wzięło podwojenie ryzyka?
Wyniki podano jako współczynnik hazardu (HR), czyli względną różnicę tempa zdarzeń między grupami, z 95-procentowym przedziałem ufności (CI). Najwyższe liczby dotyczą porównania kobiet powyżej 99. centyla z kobietami poniżej 50. centyla (11 mg/dl): dla choroby wieńcowej HR 2,06 (95% CI 1,49-2,84), dla zgonu sercowo-naczyniowego 1,86 (1,26-2,72), dla udaru niedokrwiennego 1,85 (1,17-2,93), a dla wszystkich poważnych zdarzeń 1,74 (1,35-2,25) [8]. Przy progu klinicznym, czyli powyżej 120 mg/dl wobec poniżej 10 mg/dl, liczby były niższe: choroba wieńcowa 1,80 (1,36-2,37), zgon 1,63 (1,16-2,28), wszystkie zdarzenia 1,54 (1,24-1,92), a dla udaru 1,41 z przedziałem 0,93-2,15, który obejmuje brak różnicy [8]. Podwojenie ryzyka dotyczy więc około 1 procenta kobiet z najwyższym wynikiem i choroby wieńcowej, a nie każdej osoby z podwyższoną Lp(a).
2.2. Ograniczenia badania
To badanie obserwacyjne: pokazuje związek wyniku z ryzykiem, ale nie sprawdza, czy obniżenie Lp(a) zmniejsza liczbę zawałów. Lp(a) zmierzono raz, uczestniczkami były pracownice ochrony zdrowia w USA, a hipotezę sformułowano po zebraniu danych [8]. Wynik zgadza się z wcześniejszymi badaniami na setkach tysięcy osób [2].
3. Kto powinien zbadać lipoproteinę(a) i ile kosztuje badanie?
Polscy eksperci zalecają oznaczenie Lp(a) co najmniej raz w życiu każdego dorosłego [1]. Tak samo stanowi konsensus Europejskiego Towarzystwa Miażdżycowego (EAS) z 2022 roku, a aktualizacja wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego i EAS z 2025 roku zaleca rozważenie takiego pomiaru i traktuje Lp(a) powyżej 50 mg/dl jako czynnik zwiększający ryzyko ponad wynik skali SCORE2, czyli kalkulatora 10-letniego ryzyka chorób sercowo-naczyniowych [2] [3].
Szczególnie warto zrobić badanie, gdy:
- w rodzinie ktoś miał zawał lub udar w młodym wieku albo ma bardzo wysoką Lp(a) [2];
- masz rozpoznaną rodzinną hipercholesterolemię [2];
- sam przeszedłeś zawał lub udar w młodym wieku [2];
- jesteś kobietą po menopauzie, a wcześniejszy wynik mieścił się w szarej strefie; wtedy zalecany jest powtórny pomiar [3].
W programie Moje Zdrowie (bilans zdrowia osoby dorosłej w podstawowej opiece zdrowotnej) Lp(a) oznacza się jednokrotnie u osób między 20. a 40. rokiem życia [6]. Poza programem badanie zleca lekarz (na skierowanie) albo wykonasz je odpłatnie w laboratorium; wystarczy pobranie krwi z żyły.
4. Lipoproteina(a) norma: jak czytać wynik w mg/dl i nmol/l?
Wartość docelowa to poniżej 30 mg/dl albo poniżej 75 nmol/l [1]. Próg 50 mg/dl bywa przeliczany na 105 albo na 125 nmol/l, ponieważ masa cząsteczki zależy od wielkości apolipoproteiny(a); dlatego eksperci zalecają wyniki w nmol/l i porównywanie ich z progiem w tej samej jednostce [3].
- Wynik 85 nmol/l mieści się w szarej strefie (75-125 nmol/l) według polskich zaleceń [1].
- Wynik 120 nmol/l to również szara strefa według polskich progów, ale przy przeliczeniu 50 mg/dl na 105 nmol/l przekracza próg czynnika zwiększającego ryzyko, dlatego część autorów traktuje już zakres 105-125 nmol/l jako podwyższony [3].
- Wynik 85 mg/dl mieści się w zakresie wysokiego ryzyka (50-180 mg/dl) [1].
Związek Lp(a) z ryzykiem jest ciągły, a progi tylko porządkują decyzje [3]; ten sam wynik waży więcej u osoby z cukrzycą i nadciśnieniem niż u zdrowego 35-latka. Wynik w szarej strefie można powtórzyć [1]. Pozostałe pozycje lipidogramu objaśniamy w tekście o tym, czym różni się dobry i zły cholesterol.
5. Jak obniżyć lipoproteinę(a)? Dieta, suplementy i leki
Krótka odpowiedź: przy obecnej wiedzy styl życia ma na Lp(a) minimalny wpływ, a skuteczne leki celowane dopiero są badane [1] [9].
5.1. Dieta
Ograniczenie tłuszczów nasyconych obniża LDL, ale może podnieść Lp(a) nawet o 15 procent; polscy eksperci mimo to nie zalecają zmiany zaleceń dotyczących tych tłuszczów, a znaczenie kliniczne tej rozbieżności nie jest znane [1] [10]. Dieta niskowęglowodanowa i ketogeniczna obniżały w badaniach Lp(a) o 15-25 procent, ale dieta ketogeniczna może podnosić cholesterol całkowity i LDL, dlatego polscy eksperci nie zalecają jej jako sposobu na Lp(a) [1]. Nie wiadomo, czy dieta powinna być częścią leczenia podwyższonej Lp(a); autorzy przeglądu z 2025 roku wskazują, że wymaga to dalszych badań [10].
5.2. Suplementy
W metaanalizie 147 badań z losowym przydziałem różnych preparatów obniżających lipidy (łącznie 145 314 uczestników) kwasy omega-3, podobnie jak statyny, ezetymib i fibraty, nie zmieniały stężenia Lp(a) w porównaniu z placebo; streszczenie nie podaje, ilu uczestników było w samych badaniach omega-3 [4]. Polscy eksperci wymieniają L-karnitynę, koenzym Q10, błonnik i miłorząb jako produkty, które w małych badaniach obniżały Lp(a), ale oceniają dane jako ograniczone i wymagające potwierdzenia (klasa zaleceń IIb, czyli można je rozważyć przy słabych dowodach) [1]. Nie znaleźliśmy badań, w których takie suplementy zmniejszyłyby liczbę zawałów lub udarów u osób z wysoką Lp(a).
5.3. Leki
- Statyny obniżają przede wszystkim LDL. W jednej metaanalizie danych 5256 pacjentów z 6 badań średni wzrost Lp(a) w grupach statyn wynosił od 8,5 do 19,6 procent, w nowszej metaanalizie statyny nie zmieniały jej istotnie [11] [4]. Nie odstawiaj statyny z powodu wyniku Lp(a); decyzję o leczeniu podejmuje lekarz.
- Inhibitory PCSK9 (leki we wstrzyknięciach blokujące białko PCSK9, które zmniejsza wychwyt LDL przez wątrobę) obniżają Lp(a) o około 25-35 procent [1]. W badaniu FOURIER u 25 096 pacjentów z chorobą miażdżycową ewolokumab zmniejszył ryzyko zgonu wieńcowego, zawału lub pilnej rewaskularyzacji u osób z Lp(a) powyżej mediany o 23 procent (HR 0,77; 95% CI 0,67-0,88), a u pozostałych o 7 procent, bez istotności statystycznej (HR 0,93; 0,80-1,08); sama różnica między tymi grupami też nie była istotna (p dla interakcji 0,07) [12].
- Niacyna (kwas nikotynowy) w dawkach lekowych obniża Lp(a) o około 30-40 procent, ale jako lek nie jest dostępna w Polsce [1]. W badaniach stosowano 1500-2000 mg dziennie, czyli ilości nieporównywalne z witaminą B3 w suplementach [13] [14]. W dwóch dużych badaniach u osób z chorobą naczyniową leczonych statyną (3414 osób w AIM-HIGH i 25 673 w HPS2-THRIVE) nie zmniejszyła jednak liczby zdarzeń naczyniowych, a w HPS2-THRIVE niacyna podawana z laropiprantem wiązała się z większą liczbą poważnych działań niepożądanych, m.in. zaburzeń kontroli cukrzycy [13] [14]. Dlatego polskie i europejskie zalecenia jej nie rekomendują [1].
- Afereza lipoprotein, czyli oczyszczanie osocza, jest opcją dla nielicznych osób z bardzo wysoką Lp(a) i postępującą chorobą mimo leczenia [2].
- Nowe leki blokujące wytwarzanie apolipoproteiny(a) obniżały Lp(a) w badaniach fazy 1 i 2: olpasiran, lepodisiran i zerlasiran o 80-95 procent, pelakarsen do 80 procent, a doustny muwalaplin, który hamuje składanie cząsteczki Lp(a), do 85 procent [15] [9]. Według przeglądów z sierpnia 2026 roku trwające badania Lp(a)HORIZON, OCEAN(a)-Outcomes i ACCLAIM-Lp(a) mają dopiero rozstrzygnąć, czy to zmniejsza liczbę zawałów i udarów [9] [15].
6. Co robić przy wysokiej lipoproteinie(a)? LDL, ciśnienie i styl życia
Bez leków obniżających Lp(a) o udowodnionej korzyści eksperci zalecają wczesną i intensywną kontrolę wszystkich czynników ryzyka, dopasowaną do ogólnego ryzyka i poziomu Lp(a) [2].
- Pokaż wynik lekarzowi rodzinnemu. Lekarz oceni ryzyko łącznie z wiekiem, ciśnieniem, LDL, cukrem i paleniem; przy bardzo wysokiej Lp(a) albo chorobie serca skieruje do kardiologa lub poradni lipidowej [1].
- Celuj w niższy LDL. Lp(a) jest czynnikiem ryzyka niezależnym od LDL, ale obniżenie LDL zmniejsza całe ryzyko; cel ustala lekarz [2].
- Kontroluj ciśnienie i cukier, nie pal, ruszaj się. To nie zmieni Lp(a), ale zmniejsza ryzyko, które się z nią sumuje [1].
- Zbadaj rodzinę. Ponieważ Lp(a) jest dziedziczna, przy wysokim wyniku warto zbadać rodziców, rodzeństwo i dzieci [2].
Jeśli w lipidogramie masz też wysokie trójglicerydy, zajrzyj do poradnika, jak obniżyć trójglicerydy dietą i kiedy potrzebny jest lek.
7. Omega-3 przy wysokiej Lp(a): co mogą, a czego nie
Najpierw uczciwie: omega-3 nie obniżają Lp(a) [4]. Uzupełniają natomiast dietę w EPA i DHA, które przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca przy 250 mg dziennie [5]. Więcej o działaniu tych kwasów przeczytasz w przewodniku po kwasach omega-3 w diecie, a o dawkach w tekście ile omega-3 dziennie.
Ważne ograniczenie dawki: w metaanalizie 7 badań z losowym przydziałem dotyczących chorób sercowo-naczyniowych, z udziałem 81 210 osób, średnio 65-letnich, obserwowanych średnio 4,9 roku, suplementy omega-3 wiązały się z częstszym migotaniem przedsionków (HR 1,25; 95% CI 1,07-1,46); przy dawkach do 1 g dziennie HR wynosił 1,12 (1,03-1,22), a przy dawkach powyżej 1 g dziennie 1,49 (1,04-2,15) [16]. Osoby z chorobą serca, migotaniem przedsionków albo na lekach przeciwkrzepliwych powinny dawkę omega-3 uzgodnić z lekarzem; o łączeniu suplementów z lekami piszemy w tekście jakich suplementów nie łączyć.
Sterole roślinne przyczyniają się do utrzymania prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi przy spożyciu co najmniej 0,8 g dziennie [5]. Działają na cholesterol LDL, nie na Lp(a); ich ilość w produkcie sprawdzaj na etykiecie.
Jak wybrać? Jeśli jesz ryby rzadziej niż raz w tygodniu i chcesz pokryć 250 mg EPA i DHA małą dawką, wybierz Świat Supli Omega 3 180/120: 1 kapsułka dostarcza 300 mg EPA i DHA. Jeśli lekarz zalecił Ci większą ilość EPA i DHA, np. przy podwyższonych trójglicerydach, wybierz Promaker Omega 3 Ultra: 2 kapsułki dostarczają 1500 mg EPA i DHA, czyli powyżej 1 g, a przy takich dawkach ryzyko migotania przedsionków w badaniach było większe niż przy mniejszych [16]. Wyniki badań nie przenoszą się automatycznie na konkretny produkt; oceniaj skład i ilość EPA i DHA w porcji.
Przed kartami pamiętaj: suplement uzupełnia dietę i nie zastąpi leków na cholesterol ani ciśnienie. W ciąży, w czasie karmienia piersią, u nastolatków, przy chorobach przewlekłych i stałych lekach zapytaj lekarza lub farmaceutę, zanim zaczniesz.
Świat Supli Omega 3 180/120, 120 kapsułek
Dla kogo: dla dorosłych, którzy rzadko jedzą tłuste ryby i chcą uzupełnić dietę w EPA i DHA małą dawką; nie obniża Lp(a) i nie zastępuje leków na cholesterol.
Według karty produktu 1 kapsułka zawiera 1000 mg oleju rybiego, w tym 180 mg EPA i 120 mg DHA, razem 300 mg, oraz 3,75 mg witaminy E (31,25 procent referencyjnej wartości spożycia). Składniki: olej rybi z sardeli peruwiańskiej (anchoveta), w tym EPA i DHA; otoczka kapsułki: żelatyna; substancja utrzymująca wilgoć: glicerol; woda, witamina E (octan DL-alfa-tokoferylu). Zalecana porcja to 1 kapsułka dziennie.
EPA i DHA przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca; korzystne działanie występuje przy spożyciu 250 mg EPA i DHA dziennie, a 1 kapsułka tę ilość pokrywa [5]. Dawka mieści się poniżej 1 g dziennie; nie łącz kilku preparatów z omega-3 bez porady.
Zawiera ryby (olej rybi); według producenta może zawierać mleko (w tym laktozę), soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, nasiona sezamu, płatki owsiane, jaja i skorupiaki.
Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.
Promaker Omega 3 Ultra 500 EPA 250 DHA, 90 kapsułek
Dla kogo: dla dorosłych, którym lekarz zalecił większą ilość EPA i DHA, np. przy podwyższonych trójglicerydach; przy chorobie serca, migotaniu przedsionków i lekach przeciwkrzepliwych dawkę ustal z lekarzem, bo przy dawkach powyżej 1 g dziennie ryzyko migotania przedsionków było w badaniach większe niż przy mniejszych [16].
Według karty produktu porcja dzienna to 2 kapsułki: 2000 mg oleju rybiego, w tym 1000 mg EPA i 500 mg DHA, razem 1500 mg. Składniki: olej rybi z sardeli peruwiańskiej; składniki otoczki kapsułki: żelatyna wołowa, substancja utrzymująca wilgoć: glicerol, woda oczyszczona; przeciwutleniacz: mieszanina tokoferoli. Opakowanie wystarcza na 45 dni.
EPA i DHA przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca; korzystne działanie występuje przy spożyciu 250 mg EPA i DHA dziennie [5]. Produkt nie obniża Lp(a).
Zawiera ryby; według producenta może zawierać mleko (w tym laktozę), soję, skorupiaki i mięczaki.
Ostrzeżenie z etykiety: produkt nie jest przeznaczony dla dzieci, kobiet w ciąży ani kobiet karmiących piersią; nie stosuj go w ciąży ani w okresie karmienia piersią. Osoby przyjmujące leki, szczególnie przeciwzakrzepowe, powinny przed rozpoczęciem stosowania skonsultować się z lekarzem.
Omega-3 w sklepie Świat Supli
Oleje rybie z EPA i DHA jako uzupełnienie diety.
8. Kiedy do lekarza, a kiedy dzwonić na 112
Wysoka Lp(a) nie daje objawów. Umów wizytę u lekarza rodzinnego, gdy:
- wynik przekracza 50 mg/dl albo 125 nmol/l [1];
- wynik jest w szarej strefie, a w rodzinie były zawały lub udary w młodym wieku [2];
- masz chorobę serca, cukrzycę albo przewlekłą chorobę nerek i nie wiesz, jaki LDL jest dla Ciebie celem [2];
- jesteś w ciąży albo planujesz ciążę i masz wynik Lp(a) do omówienia [1].
Dzwoń na 112 od razu, gdy pojawi się ból w klatce piersiowej uciskający lub ściskający, zwłaszcza promieniujący do ramienia, szyi albo żuchwy, nagła silna duszność albo sina lub szara skóra [17]. Dzwoń także przy nagłym opadnięciu kącika ust, osłabieniu ręki albo zaburzeniach mowy, nawet gdy objawy ustąpiły w ciągu ostatnich 24 godzin [18]. Nie jedź sam do szpitala i postępuj według poleceń dyspozytora [17]. Przy objawach zawału, czekając na pomoc, usiądź i odpocznij; jeśli masz kwas acetylosalicylowy (aspirynę) 300 mg i nie jesteś na niego uczulony, przyjmij go, a przy dławicy piersiowej użyj swojej nitrogliceryny w aerozolu [17].
Jeśli ktoś stracił przytomność: sprawdź, czy podejście jest bezpieczne i czy osoba reaguje, wezwij 112 i oceń oddech [19]. Jeśli oddycha prawidłowo, ułóż ją w pozycji bocznej i obserwuj do przyjazdu pomocy [20]. Jeśli nie oddycha albo oddycha nieprawidłowo (rzadko, z wysiłkiem, z westchnieniami), od razu zacznij uciskanie klatki piersiowej według wskazówek dyspozytora i podłącz automatyczny defibrylator zewnętrzny (AED), gdy tylko będzie dostępny [19]. Osobie nieprzytomnej ani osobie z objawami udaru nie podawaj nic do picia ani do jedzenia.
9. Najczęstsze pytania
9.1. O czym świadczy lipoproteina(a)?
O dziedzicznym ryzyku zawału, udaru i zwężenia zastawki aortalnej, niezależnym od LDL [2]. Nie oznacza, że już jesteś chory, tylko że inne czynniki ryzyka trzeba kontrolować staranniej.
9.2. Czy lipoproteina(a) zmienia się w ciągu życia?
W niewielkim stopniu, bo w około 90 procentach zależy od genów [6]. Zwykle wystarcza jeden pomiar; powtórka ma sens w szarej strefie, po menopauzie albo przy chorobach wpływających na wynik [3].
9.3. Ile kosztuje badanie i czy jest na NFZ?
W programie Moje Zdrowie badanie jest bezpłatne dla osób w wieku 20-40 lat, jednorazowo [6]. Poza programem zleca je lekarz na skierowanie albo wykonasz je odpłatnie w laboratorium.
9.4. Do jakiego lekarza z wysoką lipoproteiną(a)?
Najpierw do lekarza rodzinnego, który oceni całe ryzyko. Przy bardzo wysokim wyniku, chorobie serca albo przedwczesnych zawałach w rodzinie potrzebna bywa konsultacja kardiologa lub poradni lipidowej [1] [2].
9.5. Czy wysoka lipoproteina(a) to wyrok?
Nie. Wysoka Lp(a) zwiększa ryzyko, ale go nie przesądza: w Women’s Health Study ryzyko choroby wieńcowej około dwukrotnie wyższe dotyczyło około 1 procenta kobiet z najwyższym wynikiem, a przy Lp(a) powyżej 120 mg/dl wobec poniżej 10 mg/dl HR dla choroby wieńcowej wynosił 1,80 [8]. Ryzyko obniżasz, kontrolując LDL, ciśnienie, cukier i palenie [2].
9.6. Czy jakiś suplement obniża lipoproteinę(a)?
Nie ma takiego z potwierdzoną korzyścią dla serca: omega-3 nie zmieniają Lp(a) [4], a dane o L-karnitynie, koenzymie Q10, błonniku i miłorzębie są ograniczone [1]. Omega-3 mają sens jako uzupełnienie diety w EPA i DHA [5].
10. Podsumowanie
- Lp(a) w około 90 procentach zależy od genów; zbadaj ją co najmniej raz w życiu, w programie Moje Zdrowie bezpłatnie między 20. a 40. rokiem życia [1] [6].
- Wartość docelowa to poniżej 30 mg/dl (75 nmol/l); 30-50 mg/dl to szara strefa, powyżej 50 mg/dl (125 nmol/l) ryzyko jest wysokie [1].
- W obserwacji 27 748 kobiet przez prawie 30 lat Lp(a) powyżej 30 mg/dl wiązała się z wyższym ryzykiem choroby wieńcowej, a około dwukrotne ryzyko dotyczyło 1 procenta kobiet z najwyższym wynikiem [8].
- Omega-3 i statyny nie obniżają Lp(a), a zmiana diety ma na nią niewielki wpływ i nie jest zalecana jako sposób na Lp(a); inhibitory PCSK9 obniżają ją o około 25-35 procent, a nowe leki są w badaniach [1] [4] [9].
- Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.
11. Źródła
- Sosnowska B., Stepinska J., Mitkowski P. i wsp., 2024, Recommendations of the Experts of the Polish Cardiac Society (PCS) and the Polish Lipid Association (PoLA) on the diagnosis and management of elevated lipoprotein(a) levels, Archives of Medical Science 20(1):8-27 (stężenie Lp(a) w około 90 procentach uwarunkowane genetycznie; oznaczenie co najmniej raz w życiu każdego dorosłego, klasa I; progi: poniżej 30 mg/dl (75 nmol/l), 30-50 mg/dl (75-125 nmol/l) szara strefa i umiarkowane ryzyko, powyżej 50-180 mg/dl (125-450 nmol/l) wysokie, powyżej 180 mg/dl (450 nmol/l) bardzo wysokie ryzyko; w szarej strefie można rozważyć powtórny pomiar; zmiana stylu życia ma minimalny wpływ na Lp(a); ograniczenie tłuszczów nasyconych może podnieść Lp(a) do 15 procent, a mimo to zaleceń dotyczących tych tłuszczów się nie zmienia; dieta ketogeniczna niezalecana do obniżania Lp(a); produkty naturalne, m.in. L-karnityna, koenzym Q10, błonnik, miłorząb: ograniczone dane, wymagają potwierdzenia, klasa IIb; wpływ leków: statyny możliwy wzrost 6-10 procent, ezetymib do 7 procent spadku, inhibitory PCSK9 25-35 procent, inklisiran 20-25 procent, niacyna 30-40 procent; niacyna niedostępna w Polsce i niezalecana z powodu braku korzyści klinicznych i działań niepożądanych; ciąża podnosi Lp(a) około 2 razy; odczyt pełnego tekstu PMC 7.10.2026): doi.org
- Kronenberg F., Mora S., Stroes E.S.G. i wsp., 2022, Lipoprotein(a) in atherosclerotic cardiovascular disease and aortic stenosis: a European Atherosclerosis Society consensus statement, European Heart Journal 43(39):3925-3946 (badania epidemiologiczne i genetyczne na setkach tysięcy osób wspierają przyczynowy i ciągły związek Lp(a) z chorobami sercowo-naczyniowymi; wysoka Lp(a) wiąże się ze zwapnieniem zastawki aortalnej; zalecenie oznaczenia Lp(a) co najmniej raz u dorosłych; bez swoistych leków obniżających Lp(a) zalecana wczesna, intensywna kontrola czynników ryzyka; afereza lipoprotein przy bardzo wysokiej Lp(a) i postępującej chorobie; odczyt streszczenia PubMed i pełnego tekstu PMC 7.10.2026): doi.org
- Saniewski T., Zimodro J.M., Procyk G. i wsp., 2025, Incorporating lipoprotein(a) into patient care: the Polish landscape in light of national recommendations and the updated ESC/EAS guidelines, Archives of Medical Science 21(6):2246-2257 (podwyższona Lp(a) u około 20 procent Polaków; według aktualizacji wytycznych ESC/EAS z 2025 roku pomiar Lp(a) należy rozważyć co najmniej raz w życiu każdego dorosłego, a Lp(a) powyżej 50 mg/dl jest czynnikiem zwiększającym ryzyko poza skalą SCORE2; próg 50 mg/dl bywa przeliczany na 105 albo 125 nmol/l, preferowane są jednostki molowe; powtórny pomiar po menopauzie, zwłaszcza gdy wcześniej wynik wynosił 30-50 mg/dl; inhibitory PCSK9 obniżają Lp(a) o 20-30 procent; odczyt pełnego tekstu PMC 7.10.2026): doi.org
- Xie S., Galimberti F., Olmastroni E., Carugo S., Catapano A.L., Casula M.; META-LIPID Group, 2025, Effect of lipid-lowering therapies on lipoprotein(a) levels: a comprehensive meta-analysis of randomized controlled trials, Atherosclerosis 408:120420 (147 badań z randomizacją, 145 314 dorosłych, wyszukiwanie do maja 2025; statyny, kwas bempediowy, ezetymib, kwasy omega-3 i fibraty nie zmieniły stężenia Lp(a) w porównaniu z placebo; obniżyły je przeciwciała anty-PCSK9 o 6,37 mg/dl, 29 procent, inklisiran o 4,76 mg/dl, 22 procent, inhibitory CETP o 46 procent i niacyna o 7,06 mg/dl, 37 procent; nie wiadomo, czy przekłada się to na korzyść kliniczną; odczyt streszczenia PubMed 7.10.2026): doi.org
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, Dziennik Urzędowy UE L 136 (EPA i DHA przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca, korzystne działanie występuje przy spożyciu 250 mg EPA i DHA dziennie; sterole roślinne i stanole roślinne przyczyniają się do utrzymania prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi, korzystne działanie występuje przy spożyciu co najmniej 0,8 g dziennie; dostęp 7.10.2026): eur-lex.europa.eu
- Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej, Moje Zdrowie w POZ: Lipoproteina(a), baza wiedzy programu (około 90 procent stężenia uwarunkowane genetycznie, około 10 procent zależy m.in. od diety, zaburzeń hormonalnych, chorób nerek i wątroby; w programie Moje Zdrowie, bilans zdrowia osoby dorosłej, Lp(a) oznacza się jednokrotnie u pacjentów między 20. a 40. rokiem życia; stężenie może wzrosnąć u kobiet po menopauzie; dostęp 7.10.2026): mojezdrowiewpoz.pl
- Bobrowska B., Dziewierz A., Domienik-Karłowicz J. i wsp., 2026, Distribution of lipoprotein(a) and its association with atherosclerotic cardiovascular disease in a large real-world Polish cohort, Journal of Clinical Lipidology 20(9):1998-2007 (badanie obserwacyjne, retrospektywne, 23 654 dorosłych badanych w sieci laboratoriów w Polsce; mediana Lp(a) 12,7 nmol/l, rozstęp międzykwartylowy 7,0-47,0; Lp(a) od 105 nmol/l wiązała się z chorobą wieńcową i przebytym zawałem po uwzględnieniu wieku, płci, BMI i lipidów; bez związku z przebytym udarem lub przemijającym niedokrwieniem mózgu; odczyt streszczenia PubMed 7.10.2026): doi.org
- Nordestgaard A.T., Chasman D.I., Moorthy V., Kraaijenhof J.M., Cook N.R., Lee I.M., Buring J.E., Ridker P.M., 2026, Thirty-Year Risk of Cardiovascular Disease Among Healthy Women According to Clinical Thresholds of Lipoprotein(a), JAMA Cardiology 11(2):175-185 (kohorta Women’s Health Study, obserwacja 1993-2023; 27 748 zdrowych na początku pracownic ochrony zdrowia z pomiarem Lp(a), mediana wieku 53 lata, mediana obserwacji 27,8 roku, 3707 poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych; Lp(a) powyżej 30 mg/dl albo 75. centyla (31 mg/dl) wiązała się z wyższym ryzykiem poważnych zdarzeń i choroby wieńcowej; powyżej 120 mg/dl albo 99. centyla (131 mg/dl) także z udarem niedokrwiennym i zgonem sercowo-naczyniowym; HR dla powyżej 120 vs poniżej 10 mg/dl: zdarzenia 1,54 (95% CI 1,24-1,92), choroba wieńcowa 1,80 (1,36-2,37), udar 1,41 (0,93-2,15), zgon 1,63 (1,16-2,28); dla powyżej 99. vs poniżej 50. centyla (11 mg/dl): 1,74 (1,35-2,25), 2,06 (1,49-2,84), 1,85 (1,17-2,93), 1,86 (1,26-2,72); 23 279 kobiet pochodzenia europejskiego z genotypem LPA rs3798220: nosicielki allelu rzadszego z wyższym ryzykiem; hipoteza sformułowana po zebraniu danych; odczyt streszczenia PubMed 7.10.2026): doi.org
- Miramontes González J.P., 2026, Lipoprotein(a): Cardiovascular Risk and Emerging Targeted Therapies, American Journal of Cardiovascular Drugs, publikacja online 31.08.2026 (przegląd narracyjny: podwyższona Lp(a), około 125 nmol/l albo 50 mg/dl, u około 20 procent populacji; styl życia i większość leków hipolipemizujących mało wpływają na Lp(a); inhibitory PCSK9 i inklisiran obniżają ją o około 20-30 procent; w badaniach fazy 1 i 2 pelakarsen do 80 procent, siRNA (olpasiran, zerlasiran, lepodisiran) 80-100 procent, doustny muwalaplin do 85 procent; dowód korzyści klinicznej czeka na badania z punktami końcowymi Lp(a)HORIZON, OCEAN(a)-Outcomes i ACCLAIM-Lp(a); odczyt streszczenia PubMed 7.10.2026): doi.org
- Enkhmaa B., Berglund L., 2025, Lipoprotein(a) and Effects of Diet: Time for Reassessment, Nutrients 17(10):1714 (przegląd narracyjny: ograniczenie tłuszczów nasyconych obniża LDL, ale może podnosić Lp(a); wpływ diety na Lp(a) istnieje, lecz nie wiadomo, czy dieta powinna być częścią leczenia podwyższonej Lp(a); odczyt streszczenia PubMed 7.10.2026): doi.org
- Tsimikas S., Gordts P.L.S.M., Nora C., Yeang C., Witztum J.L., 2020, Statin therapy increases lipoprotein(a) levels, European Heart Journal 41(24):2275-2284 (metaanaliza danych 5256 pacjentów z 6 badań z randomizacją; statyna wobec placebo: stosunek średnich geometrycznych 1,11, 95% CI 1,07-1,14; średni wzrost Lp(a) 8,5-19,6 procent w grupach statyn; znaczenie kliniczne niewyjaśnione; odczyt streszczenia PubMed 7.10.2026): doi.org
- O’Donoghue M.L., Fazio S., Giugliano R.P. i wsp., 2019, Lipoprotein(a), PCSK9 Inhibition, and Cardiovascular Risk, Circulation 139(12):1483-1492 (analiza badania FOURIER: 25 096 pacjentów z chorobą sercowo-naczyniową na tle miażdżycy, ewolokumab wobec placebo, mediana 2,2 roku; ewolokumab obniżył Lp(a) o medianę 26,9 procent po 48 tygodniach; przy Lp(a) powyżej mediany ryzyko zgonu wieńcowego, zawału lub pilnej rewaskularyzacji niższe o 23 procent, HR 0,77, 95% CI 0,67-0,88, przy Lp(a) do mediany HR 0,93, 0,80-1,08, interakcja p=0,07; odczyt streszczenia PubMed 7.10.2026): doi.org
- AIM-HIGH Investigators, 2011, Niacin in patients with low HDL cholesterol levels receiving intensive statin therapy, New England Journal of Medicine 365(24):2255-2267 (3414 pacjentów z chorobą sercowo-naczyniową na tle miażdżycy, niacyna 1500-2000 mg dziennie albo placebo przy symwastatynie; badanie przerwano po średnio 3 latach z powodu braku skuteczności; brak dodatkowej korzyści klinicznej; odczyt streszczenia PubMed 7.10.2026): doi.org
- HPS2-THRIVE Collaborative Group, 2014, Effects of extended-release niacin with laropiprant in high-risk patients, New England Journal of Medicine 371(3):203-212 (25 673 dorosłych z chorobą naczyniową na statynie, niacyna o przedłużonym uwalnianiu 2 g z laropiprantem albo placebo, mediana 3,9 roku; poważne zdarzenia naczyniowe 13,2 vs 13,7 procent, współczynnik 0,96, 95% CI 0,90-1,03; więcej poważnych zaburzeń kontroli cukrzycy i nowych rozpoznań cukrzycy; odczyt streszczenia PubMed 7.10.2026): doi.org
- Alebna P.L., Campbell M.K., Harley K. i wsp., 2026, Efficacy and tolerability of targeted lipoprotein(a)-lowering therapies: A systematic review, Journal of Clinical Lipidology, publikacja online 26.08.2026 (przegląd systematyczny PubMed, Embase i ClinicalTrials.gov; pelakarsen do 80 procent, olpasiran, lepodisiran i zerlasiran 80-95 procent spadku Lp(a); działania niepożądane głównie łagodne, w miejscu wstrzyknięcia; trwające duże badania z punktami końcowymi rozstrzygną, czy obniżenie Lp(a) zmniejsza liczbę zdarzeń; odczyt streszczenia PubMed 7.10.2026): doi.org
- Gencer B., Djousse L., Al-Ramady O.T., Cook N.R., Manson J.E., Albert C.M., 2021, Effect of Long-Term Marine Omega-3 Fatty Acids Supplementation on the Risk of Atrial Fibrillation in Randomized Controlled Trials of Cardiovascular Outcomes: A Systematic Review and Meta-Analysis, Circulation 144(25):1981-1990 (7 badań, 81 210 uczestników, średni wiek 65 lat, średnio 4,9 roku; suplementy omega-3 z ryb wiązały się z wyższym ryzykiem migotania przedsionków, HR 1,25, 95% CI 1,07-1,46; przy dawkach powyżej 1 g dziennie HR 1,49, 1,04-2,15, przy dawkach do 1 g HR 1,12, 1,03-1,22; odczyt streszczenia PubMed 7.10.2026): doi.org
- NHS, Heart attack (objawy: ból w klatce piersiowej uciskający lub ściskający, który może promieniować do ramienia, szyi i żuchwy, duszność, nudności lub wymioty, pieczenie w klatce, poty, blada, sina lub szara skóra; natychmiast numer alarmowy przy takim bólu, bardzo dużej duszności, sinej lub szarej skórze albo gdy osoba straciła przytomność i nie reaguje prawidłowo; nie jechać samemu na SOR; czekając na pomoc usiąść i odpocząć, przyjąć aspirynę 300 mg, jeśli jest pod ręką i nie ma uczulenia, przy dławicy użyć nitrogliceryny w aerozolu; sprawdzać, czy osoba reaguje i oddycha, a gdy przestanie oddychać, rozpocząć RKO; przegląd 31.03.2026, dostęp 7.10.2026): nhs.uk
- NHS, Symptoms of a stroke (nagłe objawy: opadnięcie jednej strony twarzy, osłabienie lub drętwienie ręki, zaburzenia mowy; także zaburzenia widzenia, zawroty głowy, silny ból głowy; numer alarmowy także wtedy, gdy objawy ustąpiły w ciągu ostatnich 24 godzin; nie jechać samemu na SOR; przegląd 12.09.2024, dostęp 7.10.2026): nhs.uk
- Resuscitation Council UK, 2025, Adult basic life support guidelines (sprawdź, czy dotarcie do osoby jest bezpieczne i czy jest przytomna; przy braku reakcji natychmiast wezwij numer alarmowy i oceń oddech; jeśli osoba nie reaguje i oddycha nieprawidłowo, natychmiast rozpocznij RKO; wolny, utrudniony oddech i oddech agonalny to oznaki zatrzymania krążenia; gdy tylko AED jest dostępne, podłącz je i wykonuj polecenia urządzenia; publikacja 27.10.2025, dostęp 5.10.2026): resus.org.uk
- St John Ambulance, How to put someone in the recovery position (pozycja boczna dla osoby, która nie reaguje, ale oddycha prawidłowo; wezwanie pomocy pod 999 lub 112; obserwacja reakcji w oczekiwaniu na pomoc; jeśli przestanie prawidłowo oddychać, natychmiast RKO; weryfikacja kliniczna 28.04.2025, dostęp 5.10.2026): sja.org.uk
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
