Kurkuma: skutki uboczne, na co szkodzi i kto nie powinien jej brać

Kurkuma jako przyprawa w zwykłych ilościach jest dla większości osób bezpieczna, a ryzyko dotyczy głównie suplementów ze skoncentrowanym ekstraktem, często z piperyną. Najczęstsze skutki uboczne to dolegliwości żołądkowe, a rzadko, ale poważnie, suplementy z kurkumą uszkadzają wątrobę. Ostrożność jest potrzebna przy lekach przeciwzakrzepowych, kamicy nerkowej, niedoborze żelaza, chorobach wątroby i dróg żółciowych oraz w ciąży.

W tym artykule dowiesz się o:

• 1. Przyprawa a suplement: skąd różnica w ryzyku
• 2. Najczęstsze skutki uboczne
• 3. Kurkuma a wątroba
• 4. Kto nie powinien przyjmować kurkumy bez konsultacji
• 5. Kurkuma a leki
• 6. Jak czytać etykietę suplementu z kurkumą
• 7. Czy kurkuma w ogóle działa?
• 8. Najczęstsze pytania
• 9. Podsumowanie
• 10. Źródła

1. Przyprawa a suplement: skąd różnica w ryzyku

Kurkuma to sproszkowane kłącze ostryżu długiego (Curcuma longa). Jej głównymi związkami aktywnymi są kurkuminoidy, w tym kurkumina. Kurkumina słabo się wchłania, dlatego producenci suplementów stosują ekstrakty standaryzowane nawet na 95% kurkuminoidów i dodają piperynę albo inne technologie zwiększające wchłanianie. W starym badaniu Shoby i współpracowników 20 mg piperyny podane z 2 g kurkuminy zwiększyło jej biodostępność u ludzi o 2000% [12]. Wyższe stężenie we krwi to jednak nie tylko potencjalnie silniejsze działanie, ale też większe ryzyko działań niepożądanych. Takie preparaty, z piperyną i bez niej, znajdziesz w kategorii detox i antyoksydanty; skład porównasz na etykietach według wskazówek z sekcji 6.

Dla kurkuminy jako dodatku do żywności (barwnik E 100) Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) przyjął dopuszczalne dzienne spożycie (ADI) 3 mg na kilogram masy ciała [1]. Dla osoby ważącej 70 kg to około 210 mg dziennie (przykład obliczeniowy). Niemiecki Federalny Instytut Oceny Ryzyka (BfR) zwraca uwagę, że suplementy z kurkuminą mogą tę wartość przekraczać, a przy preparatach o zwiększonej wchłanialności trzeba liczyć się z większą toksycznością [2].

2. Najczęstsze skutki uboczne

Według Narodowego Centrum Zdrowia Komplementarnego i Integracyjnego USA (NCCIH) kurkuma i kurkumina są prawdopodobnie bezpieczne przy stosowaniu przez 2–3 miesiące w zalecanych ilościach. Ta ocena dotyczy preparatów bez technologii zwiększających wchłanianie i nie obejmuje automatycznie ekstraktów z piperyną ani innych form o zwiększonej biodostępności. Najczęstsze działania niepożądane dotyczą przewodu pokarmowego: nudności, wymioty, refluks, biegunka lub zaparcia [3]. Monografia Europejskiej Agencji Leków (EMA) wymienia dodatkowo suchość w ustach, wzdęcia i podrażnienie żołądka [4]. Jeśli dolegliwości utrzymują się albo towarzyszą im objawy opisane w sekcji o wątrobie, odstaw preparat i skontaktuj się z lekarzem.

Możliwe są też reakcje alergiczne. Przy wysypce lub świądzie przerwij stosowanie. Duszność, obrzęk języka, warg lub gardła wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.

3. Kurkuma a wątroba

To najpoważniejsze, choć rzadkie ryzyko. Baza LiverTox Narodowych Instytutów Zdrowia USA ocenia kurkumę jako potwierdzoną przyczynę uszkodzenia wątroby i opisuje kilkadziesiąt takich przypadków. Szacowana częstość to od 1 na 10 000 do 1 na 100 000 osób stosujących suplementy. Objawy pojawiają się zwykle po 1–4 miesiącach stosowania. Większość przypadków dotyczyła preparatów z piperyną lub o zwiększonej wchłanialności, ale opisano je także po zwykłym proszku i herbatce z kurkumą [5]. W amerykańskiej sieci badającej polekowe uszkodzenia wątroby (DILIN) opisano 10 przypadków związanych z kurkumą, w tym jeden zgon [6].

We Włoszech w pierwszej połowie 2019 roku zgłoszono 28 przypadków ostrego zapalenia wątroby po suplementach z kurkumą, przy dawkach kurkuminy od 40 do 1425 mg dziennie [7]. W opisanej serii 7 przypadków z Toskanii wszystkie dotyczyły preparatów o wysokiej wchłanialności i dużej dawce [8].

Przerwij stosowanie i skontaktuj się z lekarzem, jeśli podczas przyjmowania kurkumy pojawi się zażółcenie skóry lub białek oczu, ciemny mocz, jasny stolec, świąd skóry, ból pod prawym łukiem żebrowym albo nietypowe zmęczenie i brak apetytu.

4. Kto nie powinien przyjmować kurkumy bez konsultacji

Przy rozpoznanym uczuleniu na kurkumę unikaj jej w każdej postaci, także jako przyprawy. Pozostałe ograniczenia dotyczą przede wszystkim suplementów: szczypta kurkumy w curry czy zupie to zupełnie inna ilość niż codzienna kapsułka z ekstraktem. Jeśli jesteś w jednej z tych grup, porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą, zanim zaczniesz suplementację.

5. Kurkuma a leki

Najlepiej opisaną ostrożnością jest łączenie kurkumy z lekami przeciwzakrzepowymi i przeciwpłytkowymi, bo może ona zwiększać ryzyko krwawienia [9]. Opisano na przykład przypadek wzrostu wskaźnika INR u osoby przyjmującej lek przeciwzakrzepowy fluindion razem z kurkumą [13].

W badaniach laboratoryjnych kurkumina hamuje enzymy wątrobowe z rodziny CYP, które rozkładają wiele leków, ale znaczenie tego u ludzi jest niepewne [14]. Dane z pojedynczych przypadków są sprzeczne: u pacjenta po przeszczepie opisano wzrost stężenia leku takrolimusu po kurkumie [15], a w innej obserwacji 10 g kurkumy dziennie przez 4 dni stężenia nie zmieniło [16]. Jeśli przyjmujesz stałe leki, w tym na ciśnienie, cukrzycę lub po przeszczepie, zapytaj lekarza albo farmaceutę, zanim dołączysz suplement z kurkumą.

Jeśli przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe, nie zaczynaj suplementacji kurkumą na własną rękę. Powiedz lekarzowi o każdym suplemencie, także przyjmowanym od dawna, i nie zmieniaj jego ilości bez konsultacji. Przy warfarynie lekarz może zdecydować o częstszej kontroli INR.

6. Jak czytać etykietę suplementu z kurkumą

• Ilość kurkuminoidów w porcji: to ona się liczy, a nie masa samego ekstraktu. Porównaj ją z porcją dzienną zalecaną przez producenta.
• Piperyna lub technologia zwiększająca wchłanianie: zwiększa ilość kurkuminy, która trafia do krwi. Przypadki uszkodzenia wątroby dotyczyły głównie takich preparatów [5].
• Łączna ilość: nie łącz kilku produktów z kurkumą naraz, np. kapsułek, napoju i mieszanki na stawy.
• Czas stosowania: dane o bezpieczeństwie dotyczą głównie kilku miesięcy [3]. Nie przyjmuj suplementu bez przerwy latami bez kontroli.
• Ostrzeżenia na opakowaniu: ciąża, karmienie, choroby wątroby i dróg żółciowych, leki.

Przykład z naszej oferty. Obie kurkumy naszych marek, Świat Supli Kurkuma 90 kapsułek i Promaker Kurkuma 90 kapsułek, mają według kart produktów ten sam skład: w jednej kapsułce 500 mg ekstraktu z kłącza kurkumy oraz 1,9 mg piperyny, a producent zaleca jedną kapsułkę dziennie. Zawartość kurkuminoidów w kapsułce sprawdź na etykiecie opakowania. Jeśli dzienna porcja dostarcza więcej niż około 210 mg kurkuminoidów, to więcej niż ADI kurkuminy jako dodatku do żywności dla osoby ważącej 70 kg [1]. ADI nie jest oceną bezpieczeństwa konkretnego ekstraktu, a przestrzeganie porcji nie usuwa ryzyka opisanego w sekcji o wątrobie. Nie przekraczaj zalecanej porcji, nie łącz jej z innymi produktami z kurkumą i stosuj się do ostrzeżeń opisanych wyżej.

Sklep Świat Supli → Zdrowie → Detox i Antyoksydanty → Świat Supli Kurkuma 90 kapsułek

Inne suplementy z kurkumą, także innych marek, porównasz w kategoriach detox i antyoksydanty oraz trawienie.

7. Czy kurkuma w ogóle działa?

Najwięcej badań dotyczy bólu w chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego. W metaanalizie Wanga i współpracowników (16 badań, 1810 osób) ekstrakty z kurkumy zmniejszały ból w porównaniu z placebo, ale badania były krótkie i bardzo zróżnicowane [17]. W 12-tygodniowym badaniu z udziałem 70 dorosłych z chorobą zwyrodnieniową kolana i wysiękiem w stawie jeden konkretny, komercyjny ekstrakt z kurkumy zmniejszył ból w 100-milimetrowej skali VAS średnio o 9,1 mm więcej niż placebo, ale nie poprawił wysięku ani zapalenia błony maziowej w badaniu obrazowym [18]. Wyniku jednego preparatu nie można przenosić na inne produkty. Dla kurkumy nie zatwierdzono w Unii Europejskiej żadnych oświadczeń zdrowotnych, więc suplement nie może obiecywać leczenia ani zapobiegania chorobom.

9. Podsumowanie

• Kurkuma jako przyprawa jest bezpieczna dla większości osób. Ryzyko dotyczy głównie suplementów z ekstraktem, zwłaszcza z piperyną.
• Najczęstsze skutki uboczne to dolegliwości żołądkowe. Rzadko, ale poważnie, suplementy z kurkumą uszkadzają wątrobę.
• Ostrożność powinny zachować osoby z chorobami wątroby i dróg żółciowych, przyjmujące leki przeciwzakrzepowe, z kamicą szczawianową, niedoborem żelaza, a także kobiety w ciąży i karmiące oraz osoby poniżej 18 lat.
• Na etykiecie sprawdzaj ilość kurkuminoidów w porcji i obecność piperyny, nie przekraczaj zalecanej porcji i nie łącz kilku produktów z kurkumą.
• Zażółcenie skóry, ciemny mocz lub ból pod prawym łukiem żebrowym to sygnał, by przerwać stosowanie i skontaktować się z lekarzem.