Graviola – co to jest i jakie ma właściwości?

Graviola (soursop, guanabana, flaszowiec miękkociernisty, Annona muricata) to tropikalne drzewo o dużych, kolczastych owocach, a nie lek: nie ma wiarygodnych dowodów z badań na ludziach, że leczy nowotwory [1] [2]. Badania komórkowe i na zwierzętach nie przekładają się na terapię, a jej składnik annonacyna okazał się w badaniach laboratoryjnych neurotoksyczny; obserwacje z Gwadelupy łączą spożycie owoców i naparów z flaszowcowatych z atypowym parkinsonizmem [3] [4]. Jeśli chorujesz na nowotwór, nie zastępuj ani nie odkładaj leczenia onkologicznego graviolą i przed jej użyciem skonsultuj się z onkologiem.

Jeśli szukasz suplementów o opisanym składzie, na przykład witamin i minerałów, przejrzyj kategorię Witaminy i Zdrowie; przy chorobie nowotworowej każdy suplement omów wcześniej z onkologiem.

Spis treści

1. Co to jest graviola (soursop, guanabana)?

Graviola to nazwa owocu i drzewa Annona muricata z rodziny flaszowcowatych (Annonaceae), znanego też jako soursop, guanabana lub flaszowiec miękkociernisty. Jest to wiecznie zielone drzewo rosnące w strefie tropikalnej i subtropikalnej; owoce są jadalne i w kuchni krajów tropikalnych używa się ich do syropów, napojów, lodów i deserów [5]. Miąższ jest kremowy i soczysty, o słodko-kwaskowatym smaku, a skórka zielona i pokryta miękkimi kolcami.

W Europie graviola dostępna jest głównie jako suplement diety w kapsułkach, proszku lub soku. W tradycyjnej medycynie krajów tropikalnych stosuje się też liście, korę i nasiona; w całej roślinie wykryto ponad 100 acetogenin, czyli związków, wokół których koncentrują się zarówno zapowiedzi działania, jak i obawy o toksyczność [5]. Spożycie owocu jako jedzenia w normalnej ilości jest czymś innym niż regularne przyjmowanie skoncentrowanych ekstraktów; badania, o których piszemy niżej, dotyczą głównie ekstraktów i związków wyizolowanych w laboratorium.

2. Czy graviola leczy raka? Co mówią Cancer Research UK i MSK

Nie. Cancer Research UK stwierdza, że nie ma wiarygodnych dowodów naukowych, iż graviola działa jako leczenie nowotworów, a obietnice w internecie opierają się na opiniach i pojedynczych historiach; w badaniach laboratoryjnych ekstrakty działały na komórki nowotworowe, ale brak badań klinicznych na ludziach, które by to potwierdziły [1]. Memorial Sloan Kettering Cancer Center, jeden z największych ośrodków onkologicznych, pisze, że nie ma dowodów, iż terapia przynosi korzyści chorym na raka, a badań klinicznych brakuje [2].

Jedyne małe randomizowane badanie z placebo (Indrawati i wsp., 2017) objęło 30 osób po resekcji guza jelita grubego; 28 ukończyło ośmiotygodniową próbę, po 14 w grupie ekstraktu z liści gravioli i w grupie placebo. Oceniano jednak cytotoksyczność surowicy wobec komórek w laboratorium i stan odżywienia, a nie przeżycie ani przebieg choroby, więc nie jest to dowód skuteczności w leczeniu [6]. Cancer Research UK ostrzega ponadto, że rezygnacja z leczenia onkologicznego na rzecz niesprawdzonej terapii może zaszkodzić zdrowiu [1]. Jeśli ktoś w rodzinie choruje na nowotwór, każdy suplement, w tym graviola, wymaga konsultacji z lekarzem prowadzącym.

Podobny mit o leczeniu raka opisujemy w tekście o witaminie B17 z pestek moreli.

3. Na co działa graviola? Twierdzenia i dowody

Poniższa tabela zestawia twierdzenia, z którymi najczęściej spotkasz się w internecie, z tym, jakie dowody za nimi stoją. Żadne z nich nie ma wiarygodnego potwierdzenia korzyści klinicznych w badaniach na ludziach, które uzasadniałoby stosowanie gravioli jako leczenia.

Twierdzenie	Rodzaj dowodów	Wniosek
Leczy lub zapobiega nowotworom	Badania laboratoryjne oraz małe badanie randomizowane z wynikami zastępczymi [6]; brak wiarygodnego potwierdzenia korzyści klinicznych w leczeniu nowotworów [1] [2]	Brak dowodów na skuteczność u ludzi
Obniża ciśnienie krwi	Badania na zwierzętach; brak potwierdzenia u ludzi [1]	Nie wolno traktować jako leku na nadciśnienie; możliwe niepożądane nałożenie działania z lekami [2]
Obniża poziom cukru we krwi	Badania na zwierzętach; brak potwierdzenia u ludzi [1]	Nie zastępuje leczenia cukrzycy; ryzyko nałożenia działania z lekami [2]
Działa przeciwbólowo, przeciwzapalnie	Badania na zwierzętach i w laboratorium [5] [2]	Brak dowodów u ludzi
Wzmacnia odporność, zwalcza pasożyty	Brak badań klinicznych na ludziach	Brak podstaw

Przegląd Moghadamtousi i wsp. (2015) zestawia aktywności gravioli opisane w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach; takie wyniki wskazują kierunki dalszych badań, ale nie uzasadniają stosowania u ludzi [5].

4. Czy graviola jest bezpieczna? Skutki uboczne i przeciwwskazania

Najpoważniejsze obawy dotyczą układu nerwowego. W badaniu przypadków i kontroli na Gwadelupie (Caparros-Lefebvre i Elbaz, 1999) chorzy z atypowym parkinsonizmem i postępującym porażeniem nadjądrowym znacznie częściej niż kontrole spożywali owoce z rodziny flaszowcowatych i napary ziołowe z nich; badanie obserwacyjne wiąże spożycie z chorobą, ale nie dowodzi przyczyny [4]. W badaniu na szczurach (Champy i wsp., 2004) annonacyna, główna acetogenina tego gatunku, podawana dożylnie w dawkach 3,8 i 7,6 mg/kg masy ciała na dobę przez 28 dni dostawała się do mózgu i niszczyła neurony dopaminergiczne w istocie czarnej; dawki dożylne u zwierząt nie odpowiadają jednak wprost spożyciu przez ludzi [3]. Memorial Sloan Kettering zaznacza, że neurotoksyczność z badań przedklinicznych może nie dotyczyć ludzi, a Cancer Research UK ostrzega przed możliwymi zmianami nerwowymi i zaburzeniami ruchu podobnymi do parkinsonizmu [2] [1]. Skoro pewności brak, ostrożność jest uzasadniona.

Cancer Research UK wskazuje ponadto na możliwe uszkodzenie nerek i wątroby przy częstym stosowaniu oraz możliwe obniżanie ciśnienia i cukru [1]. Pod uwagę trzeba wziąć też interakcje: według Memorial Sloan Kettering graviola może nakładać działanie z lekami na nadciśnienie i cukrzycę (znaczenie kliniczne nie jest ustalone), a w badaniach na zwierzętach zmieniała wynik badań PET, dlatego przed takimi badaniami należy poinformować lekarza [2].

• Choroby neurologiczne (np. choroba Parkinsona, zaburzenia ruchu): nie przyjmuj gravioli, a o jakimkolwiek jej użyciu porozmawiaj z neurologiem, ze względu na obawy neurotoksyczne.
• Cukrzyca i nadciśnienie leczone lekami: nie zażywaj bez konsultacji z lekarzem, bo działanie może się nakładać z lekami.
• Choroby nerek i wątroby: unikaj, a o możliwym szkodliwym wpływie rozmawiaj z lekarzem.
• Ciąża, karmienie piersią, dzieci: źródła o gravioli nie podają danych o bezpieczeństwie w tych grupach; nie stosuj.
• Przed badaniem PET lub innym obrazowaniem: poinformuj lekarza o przyjmowaniu gravioli.

Kolejne rośliny, które traktuje się jak suplementy, a mają działanie na układ nerwowy lub leki, to na przykład mucuna pruriens czy dziurawiec; w obu przypadkach opisujemy interakcje i ryzyko.

5. Sok, liście, kapsułki: formy gravioli i dawkowanie

Dawka gravioli nie została ustalona w badaniach klinicznych, więc nie istnieje bezpieczna dzienna porcja wynikająca z dowodów. Wartości podawane na opakowaniach lub w sklepach (np. kapsułka dziennie, kilkadziesiąt mililitrów soku) pochodzą od producentów, a nie z badań. Sok, napary z liści i ekstrakty w kapsułkach mogą zawierać różne ilości acetogenin, a właśnie skoncentrowane formy budzą największe obawy. Dlatego nie podajemy zalecanej dawki ani czasu stosowania [2] [1].

Pamiętaj, że suplement diety nie jest lekiem. Przepisy UE zabraniają przypisywania żywności, w tym suplementom, właściwości leczenia lub zapobiegania chorobom [7]. Obietnice leczenia raka, nadciśnienia czy cukrzycy graviolą są więc nie tylko niepotwierdzone, ale też niezgodne z prawem.

6. Opinie o gravioli w tabletkach i na co zwrócić uwagę, jeśli rozważasz zakup

Opinie użytkowników, w tym te o tabletkach czy soku z gravioli, są pojedynczymi historiami; nie pozwalają ocenić skuteczności ani bezpieczeństwa, bo nie wiadomo, co jeszcze osoba stosowała i jak przebiegałaby jej choroba bez gravioli. Opinie nie zastępują badań klinicznych.

Jeśli mimo ostrzeżeń rozważasz graviolę, najpierw porozmawiaj z lekarzem, zwłaszcza gdy chorujesz przewlekle, bierzesz leki lub jesteś w trakcie leczenia onkologicznego. Unikaj sprzedawców, którzy obiecują leczenie nowotworów lub innych chorób; to sygnał, że oferta jest nieuczciwa. Sprawdzaj na etykiecie skład, ilość ekstraktu i ostrzeżenia, a nie hasła o naturalnej broni przeciw chorobom. Przerwij stosowanie, gdy pojawią się drżenie, sztywność mięśni, zaburzenia równowagi, zawroty głowy lub inne niepokojące objawy, i skontaktuj się z lekarzem.

8. W skrócie

• Graviola nie jest lekiem; brak wiarygodnych dowodów z badań na ludziach, że leczy nowotwory [1] [2].
• Opisywane działania (ciśnienie, cukier, przeciwbólowe) pochodzą z badań laboratoryjnych i na zwierzętach [5].
• Annonacyna wykazała neurotoksyczność w badaniach laboratoryjnych, a spożycie owoców flaszowcowatych wiązało się z atypowym parkinsonizmem na Gwadelupie [3] [4].
• Graviola może wchodzić w interakcje z lekami na ciśnienie i cukrzycę; przed badaniem PET poinformuj lekarza [2].
• Nie odkładaj leczenia onkologicznego i nie stosuj gravioli w ciąży, w chorobach neurologicznych ani bez konsultacji z lekarzem.

Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI).