Czy erytrytol jest szkodliwy? Badania o sercu i mózgu oraz dawka według EFSA

Erytrytol (E 968) w ilości do 0,5 g na kilogram masy ciała na dobę mieści się w dopuszczalnym dziennym spożyciu (ADI), które Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ustalił w 2023 roku; większe ilości mogą powodować biegunkę [1]. Pytania o szkodliwość wzięły się z badań zespołu Witkowskiego: u pacjentów kardiologicznych wysoki erytrytol we krwi wiązał się z częstszymi zawałami i udarami, a u zdrowych ochotników 30 g erytrytolu nasilało reakcję płytek krwi [2] [3]. Nie wykazano, że spożywanie erytrytolu uszkadza mózg, ale są sygnały: zmiany w komórkach naczyń mózgu w laboratorium i szybsze pogarszanie funkcji poznawczych u osób deklarujących spożycie słodzików, w tym erytrytolu, w badaniu obserwacyjnym [4] [5]. To powody do dalszych badań, a nie dowód przyczyny.

Niżej: czym jest erytrytol, co pokazały badania o sercu i mózgu, ile erytrytolu dopuszcza EFSA i jak czytać etykietę. Zamienniki cukru z erytrytolem i bez niego znajdziesz w sklepie Świat Supli.

Spis treści

1. Czy erytrytol jest szkodliwy: krótka odpowiedź

• Ocena EFSA: w 2023 roku EFSA ustaliła ADI 0,5 g na kilogram masy ciała na dobę, czyli 35 g dla osoby ważącej 70 kg; limit wynika z ryzyka biegunki, a panel nie stwierdził obaw co do genotoksyczności, czyli uszkadzania materiału genetycznego komórek [1].
• Serce: w badaniu obserwacyjnym z 2023 roku pacjenci z najwyższym erytrytolem we krwi mieli w ciągu 3 lat częściej zawały, udary i zgony, co nie dowodzi przyczyny [2]; w 2024 roku 30 g erytrytolu nasiliło reakcję płytek u 10 zdrowych osób, a glukoza nie [3].
• Mózg: w 2025 roku opisano zmiany w hodowli komórek naczyń mózgu [4] i związek spożycia słodzików, w tym erytrytolu, z szybszym spadkiem funkcji poznawczych [5]; żadne z tych badań nie dowodzi przyczyny.
• Wniosek: kilka gramów erytrytolu w kawie to niewielka część ADI. Ostrożnościowo osoby z chorobą sercowo-naczyniową lub na lekach przeciwpłytkowych albo przeciwkrzepliwych mogą omówić z lekarzem codzienne większe ilości.

2. Co to jest erytrytol (E 968)

Erytrytol, nazywany też erytrolem, to poliol, czyli alkohol cukrowy. Występuje naturalnie w niektórych roślinach, a w niewielkich ilościach wytwarza go także sam organizm [6]. Do słodzików produkuje się go fermentacyjnie [1]. Jest o około 30% mniej słodki od cukru [6], a w przepisach unijnych jego wartość energetyczna wynosi 0 kcal na gram [7].

Organizm wchłania prawie cały erytrytol i wydala go z moczem w niezmienionej postaci, dlatego jelita znoszą go lepiej niż inne poliole [6] [1]. W badaniach erytrytol nie wpływał na glukozę ani insulinę [6]. Unijne oświadczenie zdrowotne brzmi: spożywanie żywności lub napojów zawierających erytrytol zamiast cukru prowadzi do mniejszego wzrostu poziomu glukozy we krwi po ich spożyciu niż po spożyciu żywności lub napojów zawierających cukier [8]. Warunek: zawartość cukru spada co najmniej o 30% [9]. Erytrytol w kryształkach i mieszanki ze stewią zebraliśmy w kategorii zamienniki cukru.

3. Erytrytol a serce: badania Witkowskiego z 2023 i 2024 roku

Dyskusję zaczęło badanie Marco Witkowskiego i wsp. opublikowane w 2023 roku w Nature Medicine [2]. W grupie 1157 pacjentów kierowanych na ocenę ryzyka sercowego wyższe stężenie polioli we krwi, zwłaszcza erytrytolu, wiązało się z częstszymi poważnymi zdarzeniami sercowo-naczyniowymi (zgon, zawał lub udar) w ciągu 3 lat. Potem sprawdzili to w dwóch innych grupach pacjentów kardiologicznych: w USA (2149 osób) i w Europie (833 osoby). Po uwzględnieniu czynników demograficznych i klasycznych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego współczynnik hazardu (HR, porównuje tempo pojawiania się zdarzeń w dwóch grupach) dla najwyższej wobec najniższej ćwiartki stężeń erytrytolu wynosił 1,80 w USA i 2,21 w Europie. Oszacowania są niepewne: 95% przedziały ufności, czyli zakresy, w których prawdopodobnie leży prawdziwa wartość, wynosiły 1,18–2,77 i 1,20–4,07 [2].

Erytrytol w stężeniach spotykanych we krwi nasilał też reakcję płytek w probówce i sprzyjał zakrzepom u zwierząt, a w pilotażu u 8 zdrowych ochotników jego stężenie we krwi po spożyciu utrzymywało się wysoko ponad 2 dni. Część z pacjentami była obserwacyjna i nie dowodzi przyczyny [2].

W 2024 roku ten sam zespół opisał badanie interwencyjne u zdrowych ochotników bez chorób serca i zaburzeń krzepnięcia: po nocy na czczo 10 osób wypiło 30 g erytrytolu rozpuszczonego w wodzie, a 10 innych 30 g glukozy; krew badano przed i 30 minut po wypiciu [3]. Stężenie erytrytolu we krwi wzrosło ponad tysiąc razy, a płytki reagowały silniej u wszystkich badanych; po glukozie nie. Badanie było małe i mierzyło krótkotrwałą reakcję płytek po jednej dużej porcji, a nie zawały czy udary [3].

4. Erytrytol a mózg: badania z 2025 roku

Pierwszy sygnał to praca Berry i wsp. opublikowana w 2025 roku w Journal of Applied Physiology [4]. Badacze przez 3 godziny trzymali ludzkie komórki śródbłonka (wyściółki naczyń krwionośnych) z drobnych naczyń mózgu w roztworze erytrytolu o stężeniu 6 mM (6 milimoli na litr). Według autorów takie stężenie odpowiada 30 g erytrytolu w typowym słodzonym napoju [4].

Komórki z erytrytolem wytwarzały około dwa razy więcej reaktywnych form tlenu, czyli reaktywnych cząsteczek, które w nadmiarze mogą uszkadzać komórki, mniej rozszerzającego naczynia tlenku azotu i więcej zwężającej je endoteliny-1, a słabiej uwalniały t-PA, białko rozpuszczające skrzepy [4]. To badanie in vitro, bez udziału ludzi i zwierząt [4].

Gonçalves i wsp. (2025) w brazylijskiej kohorcie ELSA-Brasil obserwowali przez około 8 lat 12 772 dorosłych, którzy w kwestionariuszu podawali spożycie 7 słodzików, w tym erytrytolu. Większe spożycie, także samego erytrytolu, wiązało się z szybszym pogarszaniem pamięci i płynności słownej; dla słodzików łącznie związek dotyczył osób przed 60. rokiem życia, a u starszych go nie stwierdzono. Do publikacji wydano korekty w 2025 i 2026 roku. W drugiej autorzy podają, że powtórzyli całą analizę od surowych danych i zastąpili wyniki, tabele oraz ryciny, a główne wnioski się nie zmieniły; opisany wynik pochodzi ze streszczenia po tej korekcie [5]. Ograniczenia według autorów: deklarowane spożycie, ubytek uczestników i możliwy wpływ innych nawyków zdrowotnych.

5. Dlaczego te badania nie przesądzają sprawy

Organizm sam wytwarza erytrytol, według przeglądu Mazi i Stanhope (2023) więcej przy zaburzeniach glikemii, więc wysoki poziom we krwi może być skutkiem zaburzeń metabolicznych, a nie ich przyczyną [6]. W badaniu Abushamat i wsp. z 2025 roku 4006 starszych osób bez choroby serca obserwowano przez 8,4 roku (mediana). Osoby z najwyższym stężeniem były starsze, częściej miały cukrzycę i nadciśnienie oraz gorzej pracujące nerki; związek wyższego erytrytolu z hospitalizacją z powodu niewydolności serca i zgonem utrzymał się po korekcie o te i inne czynniki ryzyka [10]. Badanie nie mierzyło spożycia erytrytolu, więc nie oddziela erytrytolu z diety od wytwarzanego w organizmie.

Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.

Brakuje długiego badania z losowym przydziałem, które sprawdziłoby, czy codzienne jedzenie erytrytolu zwiększa liczbę zawałów lub udarów; autorzy przeglądu z 2023 roku piszą, że takie badania są potrzebne [6].

6. Ile erytrytolu dziennie według EFSA

EFSA w 2023 roku na podstawie badań u ludzi ustaliła ADI na 0,5 g na kilogram masy ciała na dobę [1]. Limit chroni przed biegunką, która może zaburzać gospodarkę wodną i elektrolitową. Według szacunków EFSA dzieci i nastolatki, którzy spożywają dużo produktów z erytrytolem, mogą przekraczać ADI, choć panel uznał te szacunki za zawyżone [1].

Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.

Dawka 30 g, po której w badaniu z 2024 roku płytki reagowały silniej, mieści się w ADI dorosłego ważącego 70 kg, więc ADI chroniące przed biegunką nie odpowiada na pytanie o płytki krwi [1] [3].

7. Kto powinien ograniczyć erytrytol

• Choroby serca i naczyń, leki przeciwpłytkowe lub przeciwkrzepliwe: badanie z 2023 roku objęło pacjentów kardiologicznych, bez osobnych wyników dla poszczególnych chorób [2]; ostrożnościowo częste duże porcje erytrytolu omów z lekarzem.
• Cukrzyca: erytrytol nie podnosi glukozy [6], ale wysoki erytrytol we krwi częściej występował u osób z cukrzycą [10]. Zmiany w diecie przy lekach na cukrzycę, na przykład metforminie i jej skutkach ubocznych, omawiaj z lekarzem.
• Dzieci i nastolatki: mają niższy limit, bo zależy od masy ciała, a według EFSA częściej mogą go przekraczać [1].
• Ciąża i karmienie piersią: ADI dotyczy populacji ogólnej [1], ale w przeczytanych źródłach nie znaleźliśmy badań erytrytolu u kobiet w ciąży ani karmiących; przy wątpliwościach zapytaj lekarza.
• Choroby nerek: erytrytol jest wydalany z moczem [1], a osoby z gorzej pracującymi nerkami miały go we krwi więcej [10]; przy chorobie nerek zapytaj lekarza o słodziki.
• Wrażliwe jelita: większe porcje mogą powodować biegunkę [1]. Jak reagować na dolegliwości po suplementach i dodatkach do żywności, piszemy we wpisie czy suplementy mogą mieć skutki uboczne.
• Objawy alarmowe: opadająca strona twarzy, osłabienie ręki albo zaburzenia mowy mogą oznaczać udar; dzwoń pod 112, także gdy objawy szybko minęły [11].

8. Jak czytać etykietę słodzika z erytrytolem

Erytrytol bywa głównym składnikiem słodzików sprzedawanych jako stewia; różnice między stewią a erytrytolem i ADI glikozydów opisujemy we wpisie czy stewia jest zdrowa. Na etykiecie sprawdź:

• Skład i procent erytrytolu: od niego zależy, ile gramów erytrytolu zjadasz w porcji.
• Ostrzeżenie o poliolach: żywność z ponad 10% dodanych polioli powinna mieć napis, że spożycie w nadmiernych ilościach może mieć efekt przeczyszczający [7].

Erytrytol zamiast cukru zmniejsza kaloryczność potraw [7]; o odchudzaniu piszemy w poradniku jak schudnąć samemu w domu. Poniżej dwa słodziki z erytrytolem ze sklepu, dostępne 3.10.2026, z cenami z tego dnia.

Activlab Erystevia, 200 g

Według karty skład to erytrytol (99%) i glikozydy stewiolowe (1%), 0 kcal w 100 g. Cena 9,99 zł (5 zł za 100 g). 4 g słodzika to około 3,96 g erytrytolu, czyli około 11% ADI osoby ważącej 70 kg [1]. Na karcie brak ostrzeżenia o możliwym efekcie przeczyszczającym [7], a uwagi to szablon dla suplementu diety, nie dla słodzika.

Zobacz skład i cenę

Intenson Stevia w kryształkach, 250 g

Według karty skład to 99,72% erytrytolu i 0,28% glikozydów stewiolowych wytwarzanych enzymatycznie, więc mimo nazwy to głównie erytrytol. Cena 15,99 zł (6,40 zł za 100 g); 4 g to około 3,99 g erytrytolu. Karta nie ma tabeli wartości odżywczych ani ostrzeżenia o efekcie przeczyszczającym [7], a opis o pochodzeniu wprost z liści nie zgadza się ze składem.

Zobacz skład i cenę

10. Podsumowanie

• EFSA w 2023 roku ustaliła ADI erytrytolu na 0,5 g na kilogram masy ciała na dobę ze względu na biegunkę [1].
• Badanie obserwacyjne z 2023 roku powiązało wysoki erytrytol we krwi z zawałami i udarami u pacjentów kardiologicznych, a małe badanie z 2024 roku pokazało silniejszą reakcję płytek po 30 g [2] [3]. Erytrytol we krwi wytwarza też organizm, a badania obserwacyjne nie oddzielają go od erytrytolu z diety [6].
• O mózgu mamy sygnały z badania komórkowego i obserwacyjnego z 2025 roku, ale nie dowód, że erytrytol go uszkadza [4] [5].
• Ostrożnościowo osoby z chorobą sercowo-naczyniową lub przyjmujące leki przeciwpłytkowe albo przeciwkrzepliwe mogą omówić z lekarzem codzienne jedzenie większych ilości erytrytolu.
• Na etykiecie sprawdzaj procent erytrytolu i ostrzeżenie o poliolach [7].
• Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.

Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.