Senolityki to substancje, które w badaniach na komórkach i zwierzętach usuwają część komórek starzejących się, czyli takich, które przestały się dzielić, ale nie obumarły [1]. Nie ma dowodu, że kwercetyna albo fisetyna spowalniają starzenie u ludzi, a suplementy z nimi nie mają w UE dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych [2]. Połączenie leku przeciwnowotworowego dazatynibu z kwercetyną (D+Q) wydłużało życie starych myszy, wyniki fisetyny u myszy są niejednoznaczne, a w sześciu opisanych przez nas badaniach D+Q u ludzi uczestniczyło od 5 do 60 osób i żadne nie wykazało spowolnienia starzenia ani wydłużenia życia [3] [4] [5] [6] [7]. Kwercetyna może też zmieniać stężenie niektórych leków we krwi [8].
Aktualizacja 5.10.2026: nowy tekst: co pokazały badania senolityków u ludzi, suplementy a leki, interakcje kwercetyny, nowe źródła i zdjęcia.
Na początek zestawienie wyników u zwierząt i u ludzi; dalej opisujemy każde badanie kliniczne, różnice między senolitykiem a suplementem i interakcje z lekami.
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Substancja | Badania przedkliniczne | U ludzi | Wniosek |
|---|---|---|---|
| Dazatynib z kwercetyną (D+Q) | Myszy: u starych zwierząt leczonych 3 dni co 2 tygodnie mediana przeżycia od początku leczenia dłuższa o 36 procent [3] | Małe badania (6 opisanych w sekcji 4), od 5 do 60 osób, od 3 dni do 20 tygodni; żadne nie mierzyło długości życia [9] [10] [11] [6] [7] [12] | Badany schemat, niezatwierdzony do leczenia starzenia; dazatynib to lek na receptę stosowany w białaczkach [13] |
| Fisetyna | Myszy: wyniki niejednoznaczne; w badaniu z 2018 roku pasza z fisetyną wydłużyła życie [4], w wieloośrodkowym badaniu ITP przy innym modelu i schemacie nie [5] | Brak opublikowanych wyników badań z grupą kontrolną, które mierzyłyby starzenie; trwają m.in. badania u starszych osób z kruchością (NCT03675724, NCT03430037) [14] | Brak dowodów u ludzi; suplement diety, nie lek |
| Kwercetyna bez dazatynibu | Hodowle komórek: działała na część typów komórek starzejących się [15] | W opisanych niżej badaniach senolitycznych podawana razem z dazatynibem; osobno badano ją u ludzi między innymi pod kątem interakcji z lekami (sekcja 6) | Brak dowodów działania senolitycznego u ludzi; suplement diety, nie lek |
Spis treści
1. Co to są senolityki i komórki starzejące się
Senolityki to substancje, które w badanych warunkach preferencyjnie doprowadzają do obumarcia określonych komórek starzejących się, a na komórki zdrowe działają słabiej [15]. Ta wybiórczość nie jest całkowita: zależy od substancji, dawki i typu komórek (dazatynib działał na inne typy komórek starzejących się niż kwercetyna) i nie oznacza braku uszkodzeń innych komórek; na przykład nawitoklaks może obniżać liczbę płytek krwi [15] [1]. Nazwę wprowadził w 2015 roku zespół z Mayo Clinic, który wykazał, że komórki starzejące się bronią się przed obumarciem, a leki blokujące te mechanizmy obrony mogą je usuwać [15].
Starzenie się komórki, czyli senescencja komórkowa, to trwałe zatrzymanie podziałów w odpowiedzi na uszkodzenie, na przykład DNA [1]. Ten mechanizm jest organizmowi potrzebny: hamuje namnażanie komórek, które mogłyby przejść w nowotwór, i uczestniczy w gojeniu ran [16]. Kłopot pojawia się, gdy komórki starzejące się zostają w tkankach na długo. Wydzielają wtedy białka zapalne i enzymy, a ten zestaw substancji nazywa się fenotypem wydzielniczym związanym ze starzeniem (SASP, od ang. senescence-associated secretory phenotype) [1]. W internecie mówi się o nich komórki zombie; to określenie potoczne, nie naukowe.
Obok senolityków badane są senomorfiki: substancje, które nie usuwają komórek starzejących się, tylko tłumią to, co one wydzielają [1].
2. Przykłady senolityków: leki i składniki roślinne
Najczęściej badane senolityki to dazatynib, kwercetyna, fisetyna i nawitoklaks [1]. Dazatynib i nawitoklaks to leki przeciwnowotworowe, a kwercetyna i fisetyna to flawonoidy, czyli związki roślinne sprzedawane także jako suplementy diety. Preparaty z kwercetyną znajdziesz w sklepie Świat Supli w kategorii odporność, ale jak pokazujemy niżej, suplement nie jest senolitykiem z badań klinicznych.
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Substancja | Czym jest | Dostępność w UE | Ograniczenia |
|---|---|---|---|
| Dazatynib | Lek stosowany w białaczkach | Tylko na receptę; leczenie zaczyna lekarz z doświadczeniem w leczeniu białaczek [13] | Bardzo częste działania niepożądane: zakażenia, zahamowanie czynności szpiku, krwotoki, płyn w opłucnej [13] |
| Nawitoklaks | Eksperymentalny lek przeciwnowotworowy | Tylko w badaniach klinicznych | Może obniżać liczbę płytek krwi i neutrofili nawet po krótkim podawaniu [1] |
| Kwercetyna | Flawonoid obecny w niewielkich ilościach w owocach i warzywach | Suplementy diety, często do 1000 mg dziennie [8] | W badaniach senolitycznych u ludzi podawana razem z dazatynibem |
| Fisetyna | Flawonoid z owoców i warzyw | Suplementy diety | Najsilniejsza z 10 flawonoidów badanych na hodowlach komórek [4]; słabo wchłania się z przewodu pokarmowego [17] |
3. Co pokazały badania na zwierzętach
Badania na myszach pokazały, że usuwanie komórek starzejących się może opóźnić choroby związane z wiekiem i wydłużyć życie zwierząt. W 2011 roku zespół z Mayo Clinic usuwał te komórki metodą genetyczną u myszy z przyspieszonym starzeniem i opóźnił zmiany w tkance tłuszczowej, mięśniach i oku [18]. W 2016 roku ta sama metoda zastosowana u zwykłych myszy od 1. roku życia wydłużyła medianę długości życia samców i samic [16].
Potem przyszły leki. U starych myszy pojedyncza dawka D+Q poprawiła pracę serca i reaktywność naczyń [15]. W badaniu Xu i wsp. z 2018 roku myszy w wieku 24 do 27 miesięcy dostawały dazatynib 5 mg i kwercetynę 50 mg na kilogram masy ciała przez 3 dni co 2 tygodnie; mediana ich przeżycia liczona od początku leczenia była dłuższa o 36 procent niż w grupie kontrolnej [3]. W badaniu Yousefzadeh i wsp. z 2018 roku myszy karmione od 85. tygodnia życia paszą z dodatkiem 500 mg fisetyny na kilogram paszy żyły dłużej, wydłużyła się mediana i maksymalna długość ich życia [4]. Ten wynik nie powtórzył się jednak w wieloośrodkowym programie testowania interwencji (ITP) na genetycznie zróżnicowanych myszach UM-HET3: pasza z 600 mg fisetyny na kilogram paszy, podawana od 20. miesiąca życia stale albo przez 3 dni co 14 dni, nie wydłużyła istotnie życia ani samców, ani samic [5]. Wyniki fisetyny u myszy są więc niejednoznaczne i zależą od modelu oraz schematu podawania.
Te wyniki nie przenoszą się wprost na ludzi: D+Q dawkowano na kilogram masy ciała zwierzęcia, a fisetynę dodawano do paszy w ilości na kilogram paszy, więc żadnej z tych dawek nie da się prosto przeliczyć na dawkę dla człowieka; schematy podawania różniły się też od sposobu, w jaki ludzie biorą suplementy. Autorzy przeglądu z Mayo Clinic piszą, że dopóki starannie monitorowane badania kliniczne nie potwierdzą bezpieczeństwa i skuteczności, senolityków nie należy polecać do zapobiegania ani leczenia chorób: ani bez recepty, ani w gabinetach lekarskich [1]. Część autorów badań nad D+Q ujawnia w publikacjach patenty Mayo Clinic na leki senolityczne [3].
4. Co pokazały badania na ludziach
Opisane niżej badania D+Q u ludzi są małe i krótkie, a żadne nie mierzyło długości życia. Większość dotyczyła osób z konkretnymi chorobami; największe z nich objęło zasadniczo zdrowe kobiety po menopauzie w wieku powyżej 60 lat, ale mierzyło metabolizm kości, a nie tempo starzenia [7]. Poniżej wybór opublikowanych badań D+Q u ludzi, a nie pełny wykaz: znaleźliśmy je w PubMed 4.10 i 5.10.2026 (zapytania: dasatinib i quercetin w tytule lub streszczeniu, typ publikacji badanie kliniczne lub badanie z randomizacją, uzupełnione wyszukiwaniem po tytułach prac), a takie wyszukiwanie może pomijać część publikacji.
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Badanie | Kto i ile osób | Dawka i czas | Wynik | Ograniczenie |
|---|---|---|---|---|
| Justice i wsp., 2019 [9] | 14 osób z idiopatycznym włóknieniem płuc | Dazatynib 100 mg i kwercetyna 1250 mg dziennie, 3 dni w tygodniu przez 3 tygodnie | Dłuższy dystans w 6-minutowym teście marszu, szybszy chód i wstawanie z krzesła; czynność płuc bez zmian | Bez grupy kontrolnej |
| Hickson i wsp., 2019 [10] | 9 osób z cukrzycową chorobą nerek, średnio 69 lat | Dazatynib 100 mg i kwercetyna 1000 mg przez 3 dni | Po 11 dniach mniej komórek starzejących się w tkance tłuszczowej i skórze | Bez grupy kontrolnej; wynik w próbkach tkanek, nie w objawach |
| Nambiar i wsp., 2023 [11] | 12 osób z włóknieniem płuc, losowo D+Q albo placebo | Jak w badaniu Justice i wsp., 3 tygodnie | Brak poważnych zdarzeń związanych z D+Q; sprawność i czynność płuc bez wyraźnej różnicy względem placebo | Za małe, by ocenić skuteczność; w grupie D+Q zaburzenia snu u 4 z 6 osób i lęk u 3 z 6, w grupie placebo u nikogo (dane z dyskusji publikacji; streszczenie podaje oba objawy łącznie) |
| Gonzales i wsp., 2023 [6] | 5 osób z wczesną chorobą Alzheimera, średnio 76 lat | D+Q doustnie przez 12 tygodni | Dazatynib przenikał do płynu mózgowo-rdzeniowego u 4 z 5 osób, kwercetyny tam nie wykryto; testy poznawcze bez istotnej zmiany | 5 osób, bez grupy kontrolnej |
| Farr i wsp., 2024 [7] | 60 zasadniczo zdrowych kobiet po menopauzie, w wieku powyżej 60 lat, losowo D+Q albo kontrola | D+Q podawane z przerwami przez 20 tygodni | Główny wskaźnik, marker rozpadu kości, bez różnicy; marker tworzenia kości wyższy tylko po 2 i 4 tygodniach | Korzyść tylko w analizie dodatkowej u kobiet z dużą liczbą komórek starzejących się |
| Millar i wsp., 2025, badanie STAMINA [12] | 12 osób od 65 lat z wolnym chodem i łagodnymi zaburzeniami poznawczymi, które ukończyły badanie | Dazatynib 100 mg i kwercetyna 1250 mg przez 2 dni co 2 tygodnie, 12 tygodni | Brak poważnych zdarzeń niepożądanych związanych z D+Q; wynik testu poznawczego MoCA wzrósł średnio o 1 punkt, nieistotnie statystycznie, istotnie tylko w podgrupie z najniższym wynikiem wyjściowym | Bez grupy kontrolnej; autorzy piszą, że dane są wstępne |
Największe z tych badań, Farr i wsp. z 2024 roku, miało losowy przydział i grupę kontrolną. Jego główny wynik był ujemny: przerywane podawanie D+Q nie zmniejszyło rozpadu kości w całej grupie zasadniczo zdrowych kobiet po menopauzie [7].
Fisetyna jest na wcześniejszym etapie. W rejestrze ClinicalTrials.gov (odczyt 5.10.2026) dwa badania fisetyny u starszych osób z kruchością, NCT03675724 i NCT03430037, mają status rekrutacji na zaproszenie, a jako planowane zakończenie podano listopad 2027 roku; to szacunki badaczy, które mogą się zmienić, i nie mówią, kiedy zostaną opublikowane wyniki [14]. W PubMed (zapytanie: fisetin w tytule lub streszczeniu, typ publikacji badanie kliniczne lub badanie z randomizacją, 4.10.2026) znaleźliśmy 8 rekordów i w żadnym nie badano spowolnienia starzenia ani długości życia. Pojedyncze badania mierzyły inne rzeczy, na przykład markery zapalne u mężczyzn z otyłością przyjmujących 200 mg fisetyny dziennie przez 12 tygodni [19]. Duńscy badacze w protokole z 2026 roku piszą wprost, że dowody z badań z randomizacją u ludzi są ograniczone [20].
5. Czym suplement z kwercetyną lub fisetyną różni się od senolityku z badań
Suplement z kwercetyną albo fisetyną nie jest tym samym co senolityk z badań klinicznych: różni się składem, dawką, sposobem przyjmowania i statusem prawnym.
| Cecha | Senolityk w badaniach | Suplement z kwercetyną lub fisetyną |
|---|---|---|
| Skład | Dazatynib na receptę i kwercetyna 1000 do 1250 mg [9] [10] | Sama kwercetyna, na przykład 475 mg w kapsułce (karty produktów w sekcji 9), albo sama fisetyna |
| Sposób przyjmowania | Krótkie cykle, na przykład 3 dni, potem przerwa [9] [10]; fisetyna w badaniu TROFFi 20 mg na kilogram masy ciała przez 3 dni co 14 dni [21] | Zwykle codziennie, bez przerw |
| Nadzór | Lekarz, badania kontrolne, rejestrowanie działań niepożądanych | Brak |
| Status prawny | Dazatynib to lek na receptę zarejestrowany w leczeniu białaczek, nie starzenia [13]; kwercetyna i fisetyna są w tych badaniach badanymi substancjami, a nie lekami dopuszczonymi do leczenia. Żaden schemat senolityczny nie jest zatwierdzonym leczeniem starzenia | Żywność (suplement diety), nie lek; brak dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych [2]. Oświadczenie zdrowotne dla żywności i wskazanie lecznicze leku to odrębne sprawy |
| Dowód spowolnienia starzenia u ludzi | Brak | Brak |
Fisetyna słabo się wchłania. W badaniu u 15 zdrowych osób porównano jednorazowo 1000 mg zwykłej fisetyny (982 mg fisetyny) i 1000 mg postaci zamkniętej w hydrożelu, która zawierała 192 mg fisetyny. Po przeliczeniu wyników na tę samą ilość fisetyny największe stężenie we krwi było dla postaci hydrożelowej prawie 24 razy wyższe niż dla zwykłej fisetyny [17]. To pomiar wchłaniania po jednej dawce, a nie dowód większej skuteczności; badanie prowadzili autorzy z firm wytwarzających tę postać [17]. Dla porównania badanie TROFFi podaje kobiecie o masie 70 kg około 1400 mg fisetyny dziennie przez 3 dni [21], a duńskie badanie nazywa 100 mg dziennie małą dawką [20].
Połączenia fisetyny z kwercetyną nie sprawdzono u ludzi jako senolityku: w PubMed (zapytanie: fisetin i quercetin w tytule lub streszczeniu, typ publikacji badanie kliniczne lub badanie z randomizacją, 4.10.2026) nie znaleziono żadnego rekordu. W wykazie dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych nie ma kwercetyny ani fisetyny [2]. Wnioski o oświadczenia dla kwercetyny, dotyczące ochrony przed stresem oksydacyjnym, układu krążenia, funkcji umysłowych oraz wątroby i nerek, EFSA oceniała w 2011 roku i żadne nie trafiło do wykazu [22] [2].
6. Bezpieczeństwo i interakcje z lekami
Dazatynib to lek przeciwnowotworowy z poważnymi działaniami niepożądanymi, a kwercetyna, choć zwykle dobrze tolerowana, może zmieniać działanie niektórych leków.
6.1. Dazatynib
Dazatynib jest dostępny wyłącznie na receptę, a leczenie zaczyna lekarz z doświadczeniem w leczeniu białaczek [13]. Do bardzo częstych działań niepożądanych, występujących u więcej niż 1 osoby na 10, należą zakażenia, zahamowanie czynności szpiku, krwotoki, płyn w opłucnej, duszność, biegunka i wysypka [13]. W badaniach senolityków podawano go pod kontrolą lekarzy, a w badaniu z grupą placebo osoby z D+Q częściej zgłaszały zaburzenia snu i lęk [11]. Dazatynibu nie wolno stosować na własną rękę.
6.2. Kwercetyna
Przegląd niemieckiego Federalnego Instytutu Oceny Ryzyka (BfR) podaje, że działania niepożądane kwercetyny w badaniach u ludzi zdarzały się rzadko i były łagodne, ale brakuje odpowiednich danych o bezpieczeństwie długotrwałego stosowania wysokich dawek, od 1000 mg dziennie [8]. Autorzy piszą o braku danych dla stosowania dłuższego niż 12 tygodni, co nie znaczy, że 12 tygodni jest potwierdzoną granicą bezpieczeństwa: przegląd nie wyznacza bezpiecznej górnej dawki ani bezpiecznego czasu przyjmowania [8]. W badaniach na zwierzętach kwercetyna nasilała uszkodzenie wcześniej uszkodzonych nerek i sprzyjała rozwojowi nowotworów zależnych od estrogenów; autorzy wymieniają też interakcje z lekami [8].
W badaniach u ludzi opisano interakcje. U 12 zdrowych osób przyjmujących 500 mg kwercetyny 3 razy dziennie przez 7 dni pole pod krzywą stężenia leku przeciwalergicznego feksofenadyny było większe o 55 procent [23]. U 12 zdrowych osób po 500 mg kwercetyny 2 razy dziennie przez 10 dni wzrosło stężenie leku przeciwbólowego diklofenaku i wolniej był on usuwany z organizmu [24]. Opisano 73-letnią kobietę przyjmującą warfarynę, u której w ciągu około 2 miesięcy jedzenia dużych ilości winogron muscadine odmiany scuppernong (początkowo około 75 dziennie) wskaźnik krzepnięcia INR kilkakrotnie przekraczał zakres terapeutyczny, a do zakresu wrócił, gdy kobieta znacznie ograniczyła jedzenie winogron (do około 6 dziennie); w tym samym czasie poradnia leczenia przeciwkrzepliwego kilkakrotnie wstrzymywała i zmniejszała dawkę warfaryny, więc nie wiadomo, ile do poprawy przyczyniło się samo ograniczenie winogron [25]. Autorzy uznali interakcję winogron z warfaryną za prawdopodobną; winogrona te zawierają kwercetynę, ale też inne flawonoidy, więc udział samej kwercetyny pozostaje hipotezą [25]. Z kolei w małym badaniu pilotażowym 20 osób przyjmujących warfarynę albo dabigatran 20 dni kwercetyny w postaci fitosomu nie zmieniło istotnie INR [26]. Nie wyklucza to interakcji ani ryzyka krwawienia: próba była mała, obserwacja krótka, a przy dabigatranie INR nie jest wiarygodnym wskaźnikiem działania leku [27]. W badaniach laboratoryjnych kwercetyna hamowała enzymy wątrobowe CYP3A4 i CYP2C19, co może zmieniać stężenie leków rozkładanych przez te enzymy [28].
Czy i jak łączyć kwercetynę z konkretnym lekiem, ustal z lekarzem albo farmaceutą, bo zależy to od leku i dawki. Osoby przyjmujące leki przeciwkrzepliwe powinny zapytać lekarza, poradnię leczenia przeciwkrzepliwego albo farmaceutę przed każdym suplementem [29]. Ogólne zasady łączenia preparatów opisuje artykuł jakich suplementów nie łączyć.
6.3. Fisetyna: skutki uboczne
O skutkach ubocznych fisetyny u ludzi wiadomo niewiele. W badaniu u 15 zdrowych osób, które dostały jednorazowo każdą z dwóch postaci fisetyny, autorzy nie stwierdzili istotnych zdarzeń niepożądanych, ale opisali dwa zgłoszenia dolegliwości żołądkowo-jelitowych, wzdęcie i zmniejszenie apetytu, przy obu postaciach; to mała próba i jednorazowe podanie [17]. W badaniu Hodgin i wsp. z 2021 roku 11 mężczyzn z syndromem wojny w Zatoce Perskiej przyjmowało fisetynę przez miesiąc w dawce 200 mg dziennie, a następnie przez miesiąc 800 mg dziennie. W tych okresach zgłaszano m.in. dolegliwości żołądkowo-jelitowe, bóle głowy i nasilenie zmęczenia, ale część podobnych objawów pojawiała się też w miesiącu placebo; próba była mała, wyższą dawkę zawsze przyjmowano po niższej, a badanie nie pozwala ustalić, jak często i czy w ogóle fisetyna wywołuje takie objawy [30]. Dane są więc ograniczone i nie potwierdzają bezpieczeństwa długotrwałego stosowania; ocena działań niepożądanych przy codziennym przyjmowaniu przez 7 tygodni jest celem trwającego badania [20]. Nie znaleźliśmy danych o bezpieczeństwie kwercetyny ani fisetyny w ciąży i podczas karmienia piersią.
7. Kiedy do lekarza albo farmaceuty
W sytuacjach z listy poniżej przed suplementem z kwercetyną lub fisetyną potrzebna jest rozmowa z lekarzem albo farmaceutą, a przy objawach krwawienia pomocy trzeba szukać od razu.
- Przyjmujesz lek przeciwkrzepliwy, na przykład warfarynę, i chcesz zacząć suplement: najpierw zapytaj lekarza, poradnię leczenia przeciwkrzepliwego albo farmaceutę [29].
- Przy leku przeciwkrzepliwym zauważysz krew w moczu: od razu skontaktuj się z lekarzem albo zgłoś się na szpitalny oddział ratunkowy [31].
- Przy leku przeciwkrzepliwym zauważysz krew w stolcu albo czarny stolec: od razu skontaktuj się z lekarzem albo zgłoś się na szpitalny oddział ratunkowy [31].
- Przy leku przeciwkrzepliwym pojawią się rozległe siniaki: od razu skontaktuj się z lekarzem [31].
- Przy leku przeciwkrzepliwym krwawienie z nosa trwa dłużej niż 10 minut: od razu skontaktuj się z lekarzem albo zgłoś się na szpitalny oddział ratunkowy [31].
- Wymiotujesz krwią albo odkrztuszasz krew: dzwoń pod 112 [31].
- Krwawienie jest silne albo nie da się go zatrzymać: dzwoń pod 112 [31].
- Masz chorobę nerek albo przebyty lub leczony nowotwór zależny od hormonów: kwercetynę omów najpierw z lekarzem [8].
- Przyjmujesz na stałe kilka leków: poproś farmaceutę o sprawdzenie interakcji, bo kwercetyna może zmieniać stężenie leków we krwi [23] [24].
- Ktoś proponuje Ci dazatynib bez recepty: to lek przeciwnowotworowy, który może przepisać tylko lekarz [13].
W ciąży suplementów z kwercetyną i fisetyną nie stosuj: brak danych o bezpieczeństwie, a karty produktów w sklepie zawierają ostrzeżenie dotyczące ciąży. Podczas karmienia piersią zapytaj lekarza przed ich użyciem. Dzieciom i nastolatkom nie ma powodu ich podawać. Senolityki nie zastępują leczenia chorób, w których je badano, takich jak włóknienie płuc, choroba nerek czy choroba Alzheimera.
8. Co ma dowody, gdy chodzi o zdrowe starzenie
Dobre dane u ludzi ma regularna aktywność fizyczna: u dorosłych i osób starszych wiąże się z mniejszym ryzykiem zgonu, chorób serca, nadciśnienia, cukrzycy typu 2, części nowotworów i upadków, a WHO zaleca dorosłym co najmniej 150 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo [32]. Ruch wiązał się też z niższymi markerami komórek starzejących się: po 12-tygodniowym programie ćwiczeń siłowych i wytrzymałościowych 2 dni w tygodniu starsi dorośli mieli lepszą sprawność i niższe markery senescencji w limfocytach T i we krwi [33]. Było to jednak badanie bez grupy kontrolnej, porównujące wyniki przed programem i po nim [33]. Przegląd systematyczny potwierdza ten kierunek u zdrowych ludzi, ale zaznacza, że badań jest mało [34]. To wyniki dotyczące markerów, a nie dowód dłuższego życia.
Żadna witamina nie ma w UE oświadczenia o hamowaniu starzenia; w wykazie dopuszczonych oświadczeń nie znaleźliśmy żadnego zapisu o starzeniu [2]. Witamina C ma oświadczenie, że pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym, ale dotyczy ono żywności będącej co najmniej źródłem witaminy C i nie mówi o spowalnianiu starzenia [2].
9. Jeśli mimo to wybierasz kwercetynę: na co patrzeć
Suplement z kwercetyną nie jest senolitykiem z badań i nie ma dowodu, że spowalnia starzenie; może go rozważyć zdrowa dorosła osoba bez leków przyjmowanych na stałe, która chce przyjmować kwercetynę i zna te ograniczenia. Na etykiecie sprawdź ilość samej kwercetyny w porcji, a nie tylko masę ekstraktu. Nie przekraczaj porcji podanej na etykiecie. Dawek z badań senolitycznych (1000 do 1250 mg kwercetyny razem z dazatynibem, w krótkich cyklach i pod kontrolą lekarzy) nie traktuj jako schematu do samodzielnej suplementacji; o długotrwałym przyjmowaniu wysokich dawek kwercetyny brakuje wystarczających danych o bezpieczeństwie [8]. Sprawdź też skład kapsułki i alergeny. O porze przyjmowania preparatów piszemy w tekście kiedy brać suplementy.
Poniżej produkty marek własnych Świat Supli i Promaker, wytwarzanych przez Nauree Labs, firmę prowadzącą sklep; preparaty z kwercetyną innych marek są w kategorii odporność, do której linkujemy w sekcji 2. Wyników badań opisanych wyżej nie można przenieść na te produkty: w badaniach kwercetynę podawano z dazatynibem, w innych dawkach i schematach. Oba produkty mają ten sam skład, więc nie łącz ich ze sobą. W ciąży ich nie stosuj (ostrzeżenie z kart sklepu); podczas karmienia piersią, u osób poniżej 18 lat, przy chorobach przewlekłych i przy lekach przyjmowanych na stałe przed użyciem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. Ceny pochodzą z odczytu kart produktów 4.10.2026.
Świat Supli Kwercytyna, 90 kapsułek
Dla kogo: dla zdrowej dorosłej osoby bez leków przyjmowanych na stałe, która chce przyjmować kwercetynę i wie, że nie jest to senolityk ani sposób na spowolnienie starzenia.
Według karty produktu kapsułka zawiera 500 mg ekstraktu z kwiatów perełkowca japońskiego, w tym 475 mg kwercetyny; porcja to 1 kapsułka dziennie. Skład: ekstrakt z kwiatów perełkowca japońskiego (Sophora japonica) standaryzowany na 95 procent kwercetyny, otoczka kapsułki z żelatyny wołowej i woda, więc produkt nie jest wegański. Producent nie deklaruje alergenów w składzie; według producenta może zawierać mleko (łącznie z laktozą), soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, nasiona sezamu, owies, jaja i skorupiaki. Kwercetyna nie ma w UE dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych [2]. Pozostałe uwagi na karcie są ogólne: nie przekraczać zalecanej porcji, nie zastępować zróżnicowanej diety, przechowywać poza zasięgiem małych dzieci. Przy lekach przyjmowanych na stałe, zwłaszcza przeciwkrzepliwych, skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. Cena: 49,99 zł.
Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.
Promaker Quercitin Pro+, 90 kapsułek
Dla kogo: dla tej samej osoby co produkt wyżej, która woli markę Promaker; to nie jest senolityk ani sposób na spowolnienie starzenia.
Według karty produktu kapsułka zawiera 500 mg ekstraktu z kwiatów perełkowca japońskiego, w tym 475 mg kwercetyny, czyli tyle samo co produkt wyżej; porcja to 1 kapsułka dziennie, popijana dużą ilością wody. Skład: ekstrakt z kwiatów perełkowca japońskiego (Sophora japonica) standaryzowany na 95 procent kwercetyny, otoczka kapsułki z żelatyny wołowej i woda, więc produkt nie jest wegański. Producent nie deklaruje alergenów w składzie; według producenta może zawierać mleko (łącznie z laktozą), soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, nasiona sezamu, owies, jaja i skorupiaki. Pozostałe uwagi na karcie są ogólne: nie przekraczać zalecanej porcji, nie zastępować zróżnicowanej diety, przechowywać poza zasięgiem małych dzieci. Przy lekach przyjmowanych na stałe, zwłaszcza przeciwkrzepliwych, skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. Cena promocyjna: 39,99 zł (najniższa cena z 30 dni przed promocją: 54,99 zł).
Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.
10. Najczęstsze pytania o senolityki
10.1. Co to są senolityki?
To substancje, które w badanych warunkach preferencyjnie usuwają określone komórki starzejące się, czyli komórki, które przestały się dzielić, ale nie obumarły i wydzielają substancje zapalne [15] [1]. Ta wybiórczość nie jest całkowita i zależy od substancji, dawki i typu komórek [15]. Ich działanie potwierdzono głównie na komórkach i zwierzętach.
10.2. Jakie są przykłady senolityków?
Dazatynib (lek na białaczki), nawitoklaks (lek eksperymentalny), kwercetyna i fisetyna [1]. U ludzi badano głównie dazatynib razem z kwercetyną, w małych badaniach w wybranych grupach chorych i u zasadniczo zdrowych starszych kobiet po menopauzie [7] [11].
10.3. Czy fisetyna i kwercetyna razem działają jak senolityk?
Tego nie wiadomo: w PubMed nie znaleziono badania klinicznego, które sprawdzałoby to połączenie u ludzi (wyszukiwanie 4.10.2026). Jako senolityk kwercetyna była badana u ludzi razem z dazatynibem, w badaniach opisanych w sekcji 4 [9] [7]; osobne badania samej kwercetyny u ludzi dotyczyły na przykład jej interakcji z lekami [23].
10.4. Jakie skutki uboczne ma fisetyna?
Danych jest mało i nie potwierdzają one bezpieczeństwa długotrwałego stosowania. Po jednorazowym podaniu u 15 zdrowych osób autorzy nie stwierdzili istotnych zdarzeń niepożądanych, ale opisali dwa zgłoszenia dolegliwości żołądkowo-jelitowych: wzdęcie i zmniejszenie apetytu [17]. W małym badaniu 11 mężczyzn przyjmowało fisetynę przez miesiąc w dawce 200 mg, a potem przez miesiąc 800 mg dziennie; zgłaszano m.in. dolegliwości żołądkowo-jelitowe, bóle głowy i nasilenie zmęczenia, choć część podobnych objawów występowała też przy placebo [30]. W ciąży jej nie stosuj, a podczas karmienia piersią zapytaj lekarza.
10.5. Czy kwercetyna wchodzi w interakcje z lekami?
Tak, w badaniach u zdrowych osób kwercetyna zwiększała stężenie feksofenadyny i diklofenaku we krwi [23] [24], a u kobiety przyjmującej warfarynę opisano wzrost INR podczas jedzenia dużych ilości winogron zawierających kwercetynę; w tym czasie zmieniano też dawkę warfaryny, a czy przyczyną była sama kwercetyna, nie wiadomo [25]. Przed połączeniem z lekiem przyjmowanym na stałe zapytaj lekarza albo farmaceutę.
10.6. Co najbardziej spowalnia starzenie?
U ludzi dobre dane ma regularna aktywność fizyczna, co najmniej 150 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo, która wiąże się z mniejszym ryzykiem zgonu i chorób przewlekłych [32]. Senolityki ani suplementy nie mają takich danych u ludzi [1].
11. Podsumowanie
- Senolityki usuwają część komórek starzejących się w badaniach na komórkach i zwierzętach; D+Q wydłużało życie starych myszy, a wyniki fisetyny u myszy są niejednoznaczne [3] [4] [5].
- W sześciu opisanych badaniach D+Q u ludzi uczestniczyło od 5 do 60 osób, w wybranych grupach chorych i u zasadniczo zdrowych starszych kobiet po menopauzie; w największym z tego zestawienia główny wynik nie różnił się od kontroli, a żadne nie wykazało spowolnienia starzenia ani wydłużenia życia [6] [7].
- Dazatynib to lek przeciwnowotworowy na receptę z poważnymi działaniami niepożądanymi [13].
- Kwercetyna i fisetyna nie mają w UE oświadczeń zdrowotnych i nie ma dowodu, że spowalniają starzenie u ludzi [2].
- Kwercetyna może zmieniać stężenie leków we krwi; przy lekach przeciwkrzepliwych zapytaj lekarza przed suplementem [23] [29].
- Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.
12. Źródła
- Chaib S., Tchkonia T., Kirkland J.L., 2022, Cellular senescence and senolytics: the path to the clinic, Nature Medicine (przegląd: definicja komórek starzejących się i SASP, senolityki i senomorfiki; nawitoklaks może obniżać liczbę płytek krwi i neutrofili; autorzy piszą, że do czasu potwierdzenia bezpieczeństwa i skuteczności w badaniach klinicznych senolityków nie należy polecać bez recepty ani w gabinetach lekarskich): doi.org
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, tekst skonsolidowany 17.05.2021 (w wykazie nie ma kwercetyny ani fisetyny i nie ma oświadczenia o starzeniu; witamina C pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym, oświadczenie dla żywności co najmniej będącej źródłem witaminy C; dostęp 4.10.2026): eur-lex.europa.eu
- Xu M., Pirtskhalava T., Farr J.N. i wsp., 2018, Senolytics improve physical function and increase lifespan in old age, Nature Medicine (myszy w wieku 24 do 27 miesięcy, dazatynib 5 mg/kg i kwercetyna 50 mg/kg przez 3 dni co 2 tygodnie: mediana przeżycia od początku leczenia dłuższa o 36 procent; autorzy ujawniają patenty Mayo Clinic na leki senolityczne): doi.org
- Yousefzadeh M.J., Zhu Y., McGowan S.J. i wsp., 2018, Fisetin is a senotherapeutic that extends health and lifespan, EBioMedicine (fisetyna najsilniejsza z 10 flawonoidów badanych na hodowlach komórek; myszy karmione od 85. tygodnia życia paszą z 500 mg fisetyny na kg paszy żyły dłużej, wydłużyła się mediana i maksymalna długość życia): doi.org
- Harrison D.E., Strong R., Reifsnyder P. i wsp., 2024, Astaxanthin and meclizine extend lifespan in UM-HET3 male mice; fisetin, SG1002 (hydrogen sulfide donor), dimethyl fumarate, mycophenolic acid, and 4-phenylbutyrate do not significantly affect lifespan in either sex at the doses and schedules used, GeroScience (program ITP, genetycznie zróżnicowane myszy UM-HET3, fisetyna 600 ppm w paszy od 20. miesiąca życia, stale albo przez 3 dni co 14 dni: bez istotnego wydłużenia życia u samców i samic): doi.org
- Gonzales M.M., Garbarino V.R., Kautz T.F. i wsp., 2023, Senolytic therapy in mild Alzheimer’s disease: a phase 1 feasibility trial, Nature Medicine (5 osób z wczesną chorobą Alzheimera, średnio 76 lat, D+Q doustnie przez 12 tygodni, bez grupy kontrolnej: dazatynib wykryty w płynie mózgowo-rdzeniowym u 4 z 5 osób, kwercetyny nie wykryto, testy poznawcze bez istotnej zmiany): doi.org
- Farr J.N., Atkinson E.J., Achenbach S.J. i wsp., 2024, Effects of intermittent senolytic therapy on bone metabolism in postmenopausal women: a phase 2 randomized controlled trial, Nature Medicine (60 zasadniczo zdrowych kobiet po menopauzie w wieku powyżej 60 lat, D+Q podawane z przerwami przez 20 tygodni: główny wskaźnik, marker rozpadu kości CTx, bez różnicy względem kontroli; marker tworzenia kości wyższy po 2 i 4 tygodniach, po 20 tygodniach bez różnicy; brak poważnych zdarzeń niepożądanych): doi.org
- Andres S., Pevny S., Ziegenhagen R. i wsp., 2018, Safety Aspects of the Use of Quercetin as a Dietary Supplement, Molecular Nutrition and Food Research (przegląd Federalnego Instytutu Oceny Ryzyka, Niemcy: kwercetyna występuje w niewielkich ilościach w owocach i warzywach, suplementy zawierają często do 1000 mg dziennie; działania niepożądane rzadkie i łagodne; brak odpowiednich danych o bezpieczeństwie długotrwałego, ponad 12 tygodni, stosowania wysokich dawek, od 1000 mg; przegląd nie wyznacza bezpiecznej górnej dawki ani czasu stosowania; w badaniach na zwierzętach nasilenie uszkodzenia wcześniej uszkodzonych nerek i sprzyjanie nowotworom estrogenozależnym; interakcje z lekami): doi.org
- Justice J.N., Nambiar A.M., Tchkonia T. i wsp., 2019, Senolytics in idiopathic pulmonary fibrosis: Results from a first-in-human, open-label, pilot study, EBioMedicine (14 osób z idiopatycznym włóknieniem płuc, dazatynib 100 mg i kwercetyna 1250 mg dziennie 3 dni w tygodniu przez 3 tygodnie, bez grupy kontrolnej: poprawa dystansu w 6-minutowym teście marszu, szybkości chodu i wstawania z krzesła, czynność płuc bez zmian, 1 poważne zdarzenie niepożądane): doi.org
- Hickson L.J., Langhi Prata L.G.P., Bobart S.A. i wsp., 2019, Senolytics decrease senescent cells in humans: Preliminary report from a clinical trial of Dasatinib plus Quercetin in individuals with diabetic kidney disease, EBioMedicine, errata 2020;52:102595 (9 osób z cukrzycową chorobą nerek, średnio 69 lat, dazatynib 100 mg i kwercetyna 1000 mg przez 3 dni, bez grupy kontrolnej: po 11 dniach mniej komórek starzejących się w tkance tłuszczowej i skórze oraz mniej części białek zapalnych we krwi): doi.org
- Nambiar A., Kellogg D., Justice J. i wsp., 2023, Senolytics dasatinib and quercetin in idiopathic pulmonary fibrosis: results of a phase I, single-blind, single-center, randomized, placebo-controlled pilot trial on feasibility and tolerability, EBioMedicine (12 osób z włóknieniem płuc powyżej 50 lat, losowo D+Q albo placebo przez 3 tygodnie: brak poważnych zdarzeń związanych z D+Q, sprawność i czynność płuc bez wyraźnej różnicy; według dyskusji zaburzenia snu u 4 z 6 osób z D+Q, lęk u 3 z 6, w grupie placebo u 0 z 6; streszczenie podaje oba objawy łącznie): doi.org
- Millar C.L., Iloputaife I., Baldyga K. i wsp., 2025, A pilot study of senolytics to improve cognition and mobility in older adults at risk for Alzheimer’s disease, EBioMedicine (badanie STAMINA, jedna grupa bez kontroli, 12 osób od 65 lat z wolnym chodem i łagodnymi zaburzeniami poznawczymi ukończyło interwencję; dazatynib 100 mg i kwercetyna 1250 mg przez 2 dni co 2 tygodnie przez 12 tygodni; brak poważnych zdarzeń niepożądanych związanych z D+Q; MoCA średnio +1,0 punktu, nieistotnie, +2,0 w podgrupie z najniższym wynikiem wyjściowym; autorzy: dane wstępne; NCT05422885): doi.org
- Europejska Agencja Leków (EMA), Sprycel (dazatynib), streszczenie EPAR dla ogółu społeczeństwa (lek na białaczki, wyłącznie na receptę, leczenie rozpoczyna lekarz z doświadczeniem w leczeniu białaczek; bardzo częste działania niepożądane: zakażenia, zahamowanie czynności szpiku, krwotoki, płyn w opłucnej, duszność, biegunka, wysypka; dostęp 4.10.2026): ema.europa.eu
- ClinicalTrials.gov, rejestr badań klinicznych National Library of Medicine, API v2, rekordy NCT03675724 i NCT03430037 (fisetyna u starszych osób z kruchością, status: rekrutacja na zaproszenie, szacowane zakończenie 11.2027, ostatnia aktualizacja rekordów 5.2026; planowane terminy mogą się zmienić; dostęp 5.10.2026): clinicaltrials.gov
- Zhu Y., Tchkonia T., Pirtskhalava T. i wsp., 2015, The Achilles’ heel of senescent cells: from transcriptome to senolytic drugs, Aging Cell (wprowadzenie pojęcia senolityków; dazatynib usuwał starzejące się komórki prekursorowe tkanki tłuszczowej, kwercetyna starzejące się komórki śródbłonka; u starych myszy pojedyncza dawka D+Q poprawiła czynność serca i reaktywność naczyń): doi.org
- Baker D.J., Childs B.G., Durik M. i wsp., 2016, Naturally occurring p16Ink4a-positive cells shorten healthy lifespan, Nature (zwykłe myszy od 1. roku życia: usuwanie komórek starzejących się wydłużyło medianę długości życia samców i samic; senescencja hamuje namnażanie komórek przednowotworowych i uczestniczy w gojeniu ran): doi.org
- Krishnakumar I.M., Jaja-Chimedza A., Joseph A. i wsp., 2022, Enhanced bioavailability and pharmacokinetics of a novel hybrid-hydrogel formulation of fisetin orally administered in healthy individuals: a randomised double-blinded comparative crossover study, Journal of Nutritional Science (15 zdrowych osób, układ naprzemienny, pojedyncza dawka 1000 mg zwykłej fisetyny, czyli 982 mg fisetyny, albo 1000 mg postaci w hydrożelu FF-20 zawierającej 192 mg fisetyny; wyniki przeliczone na ilość fisetyny: maksymalne stężenie dla FF-20 23,9 razy wyższe; pomiar wchłaniania, nie skuteczności; w streszczeniu brak zdarzeń niepożądanych, w sekcji wyników Adverse events/safety brak istotnych zdarzeń, ale dwa zgłoszenia dolegliwości żołądkowo-jelitowych, wzdęcie i zmniejszenie apetytu, przy obu postaciach; mała próba, jednorazowe podanie; autorzy z firm wytwarzających tę postać): doi.org
- Baker D.J., Wijshake T., Tchkonia T. i wsp., 2011, Clearance of p16Ink4a-positive senescent cells delays ageing-associated disorders, Nature (myszy z przyspieszonym starzeniem: genetyczne usuwanie komórek starzejących się opóźniło zmiany w tkance tłuszczowej, mięśniach i oku): doi.org
- Alipour M., Saeidi A., Hejazi K. i wsp., 2026, 12-weeks fisetin supplementation and interval resistance with aerobic training: changes in Maresin-1 and inflammatory markers in men with obesity: a randomized controlled trial, Journal of the International Society of Sports Nutrition (44 mężczyzn z otyłością, 200 mg fisetyny dziennie z treningiem albo bez przez 12 tygodni; mierzono markery zapalne i insulinooporność, nie starzenie): doi.org
- Tavenier J., Berglind M., Hach L.F. i wsp., 2026, Low-Dose Fisetin Supplementation and Its Association With Chronic Inflammation in Middle-Aged and Older Adults: Study Protocol for a Triple-Blind, Randomised, Placebo-Controlled Trial, Basic and Clinical Pharmacology and Toxicology (protokół badania: osoby od 50 lat, 100 mg fisetyny dziennie albo placebo przez 7 tygodni; autorzy piszą, że dowody z badań z randomizacją u ludzi są ograniczone): doi.org
- Ji J., Crespi C.M., Yee L. i wsp., 2026, A phase II randomized placebo-controlled study of fisetin to improve physical function in breast cancer survivors: the TROFFi study rationale and trial design, Therapeutic Advances in Medical Oncology (protokół: 88 kobiet po chemioterapii raka piersi, fisetyna 20 mg/kg masy ciała dziennie w dniach 1 do 3 cyklu 14-dniowego przez 4 cykle albo placebo): doi.org
- EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies, 2011, Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to quercetin and protection of DNA, proteins and lipids from oxidative damage (ID 1647), cardiovascular system (ID 1844), mental state and performance (ID 1845), and liver, kidneys (ID 1846), EFSA Journal 9(4):2067 (ocena wniosków o oświadczenia dla kwercetyny): doi.org
- Kim K.A., Park P.W., Park J.Y., 2009, Short-term effect of quercetin on the pharmacokinetics of fexofenadine, a substrate of P-glycoprotein, in healthy volunteers, European Journal of Clinical Pharmacology (12 zdrowych osób, kwercetyna 500 mg 3 razy dziennie przez 7 dni: pole pod krzywą stężenia feksofenadyny większe o 55 procent): doi.org
- Bedada S.K., Neerati P., 2018, Evaluation of the effect of quercetin treatment on CYP2C9 enzyme activity of diclofenac in healthy human volunteers, Phytotherapy Research (12 zdrowych osób, kwercetyna 500 mg 2 razy dziennie przez 10 dni: wyższe maksymalne stężenie i pole pod krzywą diklofenaku, wolniejsza eliminacja): doi.org
- Woodward C.J., Deyo Z.M., Donahue K.E. i wsp., 2014, Clinically relevant interaction between warfarin and scuppernongs, a quercetin containing muscadine grape, BMJ Case Reports (opis przypadku: 73-letnia kobieta przyjmująca warfarynę; w okresie około 2 miesięcy jedzenia winogron scuppernong, początkowo około 75 dziennie, INR kilkakrotnie powyżej zakresu terapeutycznego, w zakresie po znacznym ograniczeniu winogron do około 6 dziennie; w tym samym czasie poradnia leczenia przeciwkrzepliwego kilkakrotnie wstrzymywała i zmniejszała dawkę warfaryny, co utrudnia ocenę przyczyny; autorzy oceniają interakcję jako prawdopodobną i nie wykluczają udziału innych flawonoidów i innych mechanizmów): doi.org
- Riva A., Corti A., Belcaro G. i wsp., 2019, Interaction study between antiplatelet agents, anticoagulants, diabetic therapy and a novel delivery form of quercetin, Minerva Cardioangiologica (badanie pilotażowe: 20 osób przyjmujących warfarynę albo dabigatran, 20 dni kwercetyny w postaci fitosomu, INR bez istotnej zmiany): doi.org
- Pradaxa (dabigatran eteksylan) 75 mg kapsułki twarde, Charakterystyka Produktu Leczniczego, punkt 4.4, electronic medicines compendium, Wielka Brytania (test INR jest niewiarygodny u osób przyjmujących dabigatran, opisywano fałszywie podwyższone wyniki; dostęp 5.10.2026): medicines.org.uk
- Memorial Sloan Kettering Cancer Center, About Herbs: Quercetin, strona dla profesjonalistów (interakcje: hamowanie CYP3A4 i CYP2C19 w badaniach in vitro, opis przypadku podwyższonego INR przy warfarynie; aktualizacja 10.10.2023, dostęp 4.10.2026): mskcc.org
- NHS, Anticoagulant medicines: Considerations, strona dla pacjentów (przed każdym innym lekiem, preparatem ziołowym albo suplementem osoba przyjmująca leki przeciwkrzepliwe rozmawia z lekarzem, poradnią albo farmaceutą; przegląd 9.09.2024, dostęp 4.10.2026): nhs.uk
- Hodgin K.S., Donovan E.K., Kekes-Szabo S. i wsp., 2021, A Placebo-Controlled, Pseudo-Randomized, Crossover Trial of Botanical Agents for Gulf War Illness: Resveratrol (Polygonum cuspidatum), Luteolin, and Fisetin (Rhus succedanea), International Journal of Environmental Research and Public Health (mężczyźni z syndromem wojny w Zatoce Perskiej, w analizie fisetyny 11 osób; kolejno miesiąc placebo, miesiąc 200 mg i miesiąc 800 mg fisetyny dziennie, wyższa dawka zawsze po niższej; zdarzenia niepożądane łagodne lub umiarkowane, przy fisetynie m.in. dolegliwości żołądkowo-jelitowe, bóle głowy, nasilenie zmęczenia, część podobnych objawów także w okresie placebo; autorzy podkreślają małą próbę i krótkie okresy; fisetyna nie zmniejszyła objawów choroby bardziej niż placebo): doi.org
- NHS, Anticoagulant medicines: Side effects, strona dla pacjentów (objawy nadmiernego krwawienia: krew w moczu, krew w stolcu albo czarny stolec, silne siniaki, krwawienie z nosa dłuższe niż 10 minut, wymioty krwią albo odkrztuszanie krwi; przy silnym albo nawracającym krwawieniu i krwawieniu, którego nie da się zatrzymać, natychmiastowa pomoc; przegląd 9.09.2024, dostęp 4.10.2026): nhs.uk
- Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Physical activity, fact sheet (u dorosłych i starszych osób regularna aktywność wiąże się z mniejszym ryzykiem zgonu, chorób serca, nadciśnienia, cukrzycy typu 2, części nowotworów i upadków; zalecenie co najmniej 150 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo; dostęp 4.10.2026): who.int
- Englund D.A., Sakamoto A.E., Fritsche C.M. i wsp., 2021, Exercise reduces circulating biomarkers of cellular senescence in humans, Aging Cell (starsi dorośli, badanie bez grupy kontrolnej, porównanie przed i po; 12-tygodniowy program ćwiczeń siłowych i wytrzymałościowych 2 dni w tygodniu; w rejestrze NCT04897373 podano 33 włączone osoby; poprawa sprawności oraz niższa ekspresja markerów senescencji, m.in. p16 i p21, w limfocytach T i niższe stężenia białek związanych ze starzeniem komórek we krwi): doi.org
- Chen X.K., Yi Z.N., Wong G.T. i wsp., 2021, Is exercise a senolytic medicine? A systematic review, Aging Cell (przegląd systematyczny: ćwiczenia zmniejszały markery komórek starzejących się u zdrowych ludzi; badań jest mało i różnią się metodami): doi.org
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
