Fosfatydyloseryna a kortyzol: co pokazują badania, dawkowanie i skutki uboczne

Fosfatydyloseryna to fosfolipid budujący błony komórkowe, obecny zwłaszcza w mózgu; w suplementach pochodzi dziś z soi lub słonecznika. W kilku małych badaniach, trwających od 10 dni do 6 tygodni, fosfatydyloseryna zmniejszała wzrost kortyzolu po wysiłku lub stresie, ale w innych nie działała, a metaanalizy na ten temat nie ma. W badaniach doustnych stosowano 200 do 800 mg fosfatydyloseryny dziennie, a możliwe skutki uboczne to bezsenność i dolegliwości żołądkowe, zwłaszcza powyżej 300 mg dziennie [3] [7] [8]. W Unii Europejskiej nie ma dopuszczonego oświadczenia, że fosfatydyloseryna obniża kortyzol lub zmniejsza stres.

W tym artykule opisujemy, co pokazały poszczególne badania, jak rozumieć procentowe wyniki badań nad kortyzolem, jakie dawki stosowano, jakie są skutki uboczne i przeciwwskazania oraz jak czytać etykietę suplementu.

Spis treści

1. Fosfatydyloseryna: co to jest i skąd pochodzi w suplementach

Fosfatydyloseryna (w skrócie PS) należy do fosfolipidów, czyli tłuszczów tworzących błony komórek. Pierwsze badania prowadzono z fosfatydyloseryną pozyskiwaną z kory mózgu bydlęcego. Z powodu możliwego przenoszenia chorób prionowych, takich jak choroba szalonych krów, zastąpiono ją fosfatydyloseryną z lecytyny sojowej, a później także słonecznikowej [1] [2]; przypadków zakażenia u ludzi nie odnotowano [3]. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) zwrócił uwagę, że fosfatydyloseryna bydlęca i sojowa różnią się składem kwasów tłuszczowych, więc wyników jednej nie można przenosić na drugą [4]. To ważne, bo najwcześniejsze badania nad kortyzolem dotyczyły fosfatydyloseryny bydlęcej, której dziś się nie sprzedaje.

W sklepie Świat Supli suplementy z fosfatydyloseryną są w kategorii pamięć i koncentracja; ich skład i ograniczenia omawiamy w dziale o wyborze preparatu.

2. Fosfatydyloseryna a kortyzol: co pokazały badania

Wyniki są niespójne: w części badań reakcja kortyzolu na wysiłek lub stres była słabsza, w innych nie zmieniła się. Poniższa tabela zbiera badania, w których mierzono kortyzol lub ACTH, hormon przysadki pobudzający nadnercza. Wszystkie były małe, krótkie i dotyczyły reakcji na jednorazowy wysiłek albo stres w laboratorium, a nie przewlekle wysokiego kortyzolu.

Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.

Wyniki są więc niespójne: część badań pokazała słabszą reakcję kortyzolu, część żadnej zmiany, a w jednym efekt wystąpił przy najniższej dawce, ale nie przy wyższych [7]. W innym badaniu tej samej grupy badawczej fosfatydyloseryna z kwasami omega-3 nie zmieniła miar stresu w całej grupie, a u mężczyzn z wysokim stresem przewlekłym przywracała, czyli podnosiła, osłabioną reakcję kortyzolu [12]. W PubMed (wyszukiwanie 29.09.2026: fosfatydyloseryna i kortyzol, filtr metaanaliza lub przegląd systematyczny) nie znaleźliśmy metaanalizy ani przeglądu systematycznego poświęconego kortyzolowi. Przeglądy dotyczą głównie pamięci i funkcji poznawczych; przegląd systematyczny z 2023 r. objął 7 badań nad wynikami sportowymi, ale nie łączył statystycznie wyników kortyzolu, a autorzy uznali dowody za niewystarczające do jednoznacznego zalecenia [19].

2.1. Jak rozumieć procentowe wyniki badań

W opisach suplementów często pojawia się obietnica około 30 procent mniej kortyzolu. W badaniu Starksa i wsp. z 2008 r. na 10 mężczyznach szczytowy kortyzol po wysiłku był niższy o 39 procent, a pole pod krzywą kortyzolu (miara uwzględniająca stężenia w kolejnych pomiarach i czas między nimi, tu w okresie obserwacji tego badania) o 35 procent w porównaniu z placebo [1]. Autorzy tej pracy przywołują też wcześniejszy wynik rzędu 30 procent z badania Monteleone z 1992 r., w którym podawano fosfatydyloserynę z mózgu bydlęcego [1] [6]. Wynik Starksa pochodzi z 10-dniowej próby z jednym protokołem wysiłku; dwoje współautorów pracowało w firmie Increnovo [1]. Nie można go przenosić na każdą osobę ani na przewlekły stres, zwłaszcza że w badaniach z wyższą dawką kortyzol się nie zmienił [9] [10].

3. Czy fosfatydyloseryna działa na stres i pamięć

EFSA oceniła oświadczenia dotyczące redukcji stresu oraz pamięci i funkcji poznawczych i uznała, że nie da się ustalić związku przyczynowego między spożyciem fosfatydyloseryny a tymi efektami, między innymi dlatego, że składnik nie był wystarczająco scharakteryzowany [4]. W unijnym rejestrze wszystkie zgłoszone oświadczenia dla fosfatydyloseryny, w tym dotyczące odporności na stres, mają status niedopuszczonych [13]. W USA agencja FDA dopuściła w 2003 r. tylko kwalifikowane oświadczenie o ryzyku demencji z obowiązkowym zastrzeżeniem, że badania są bardzo ograniczone i wstępne, a dowodów jest niewiele; oświadczenie nie dotyczy stresu ani kortyzolu [14]. W badaniu z fosfatydyloseryną sojową u 120 osób po 57. roku życia ze skargami na pamięć dawki 300 i 600 mg dziennie przez 12 tygodni nie poprawiły pamięci ani innych funkcji poznawczych [15].

4. Fosfatydyloseryna: dawkowanie w badaniach

• Badania nad kortyzolem: w opisanych badaniach doustnych od 200 do 800 mg PS dziennie, w części jako preparat złożony z kwasem fosfatydowym, przez 10 dni do 6 tygodni; badanie PS z kwasami omega-3 trwało 12 tygodni [1] [6] [7] [8] [9] [10] [12].
• Suplementy: przegląd z 2006 r. opisywał porcje komercyjne 100 do 500 mg dziennie; obecne produkty sprawdzaj na etykiecie [2].
• Bezpieczeństwo dawek: u 120 osób starszych 300 i 600 mg dziennie przez 12 tygodni nie zmieniły wyników badań krwi, ciśnienia ani tętna w porównaniu z placebo [16].

Stosuj porcję z etykiety i nie przekraczaj jej. Nie ma dopuszczonego oświadczenia ani uzgodnionej dawki fosfatydyloseryny na kortyzol, więc dawki z badań nie są zaleceniem.

5. Fosfatydyloseryna: skutki uboczne i przeciwwskazania

• Działania niepożądane: możliwe są bezsenność i dolegliwości żołądkowe, zwłaszcza przy dawkach powyżej 300 mg dziennie [3]; opisywano też gazy, ból głowy, wysypkę i zmiany nastroju [17].
• Leki: fosfatydyloseryna może osłabiać działanie leków antycholinergicznych (stosowanych na przykład przy pęcherzu nadreaktywnym) i nasilać działanie leków cholinergicznych oraz stosowanych w chorobie Alzheimera; przy takich lekach zapytaj lekarza [3] [17].
• Ciąża i karmienie piersią: brak wiarygodnych danych o bezpieczeństwie, więc lepiej jej unikać [3].
• Alergia na soję: fosfatydyloseryna sojowa pochodzi z soi, która jest alergenem wymagającym oznaczenia na etykiecie [18]; przy alergii na soję sprawdź pełny skład i oznaczenia alergenów konkretnego preparatu, także słonecznikowego, bo surowiec nie przesądza o składzie pozostałych składników.

Jeśli przyczyną sięgania po fosfatydyloserynę jest przewlekłe zmęczenie, bezsenność lub podejrzenie wysokiego kortyzolu, zacznij od lekarza. Objawy, badania i sposoby obniżania kortyzolu opisuje nasz poradnik o kortyzolu.

6. Jaka fosfatydyloseryna: jak czytać etykietę

• Ilość fosfatydyloseryny w kapsułce: szukaj wartości w mg samej fosfatydyloseryny, a nie całej lecytyny czy kompleksu fosfolipidów.
• Nie myl z fosfatydylocholiną ani lecytyną: fosfatydylocholina jest innym fosfolipidem, a lecytyna mieszaniną lipidów; ilość lecytyny nie określa ilości fosfatydyloseryny, a badania z tabeli dotyczą fosfatydyloseryny [1] [9].
• Źródło: soja albo słonecznik; wyników z dawnej fosfatydyloseryny bydlęcej nie należy przypisywać preparatom roślinnym [4]. Badań fosfatydyloseryny słonecznikowej z pomiarem kortyzolu nie znaleźliśmy.
• Opis produktu: sformułowania w rodzaju obniża kortyzol albo usuwa stres nie mają podstawy w dopuszczonych oświadczeniach [13].

Ścieżka w sklepie Świat Supli: kategoria pamięć i koncentracja, a w niej fosfatydyloseryna. Nasze marki Świat Supli i Promaker nie mają dziś preparatu z fosfatydyloseryną, dlatego poniżej pokazujemy produkt innej marki z podaną ilością fosfatydyloseryny w kapsułce.

Swanson Phosphatidylserine 100 mg

Według strony produktu kapsułka zawiera 100 mg fosfatydyloseryny z sojowego kompleksu fosfolipidów (Sharp PS); porcja to 1 kapsułka raz lub dwa razy dziennie, nie więcej niż 3 kapsułki. Zawiera soję (sojowy kompleks fosfolipidów); producent nie deklaruje innych alergenów.

Producent nie zaleca stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią. Suplement diety bez dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego; przy lekach przyjmowanych na stałe zapytaj lekarza lub farmaceutę.

Zobacz skład i etykietę

8. Podsumowanie

• Fosfatydyloseryna w suplementach pochodzi z soi lub słonecznika; najwcześniejsze dane o kortyzolu dotyczą formy bydlęcej, której się już nie stosuje [1] [4].
• Badania nad kortyzolem obejmowały niewielkie grupy i krótki okres obserwacji, a ich wyniki są niespójne; część finansował przemysł albo prowadzili ją autorzy powiązani z producentami, a metaanalizy nie ma [1] [7] [8] [9] [10] [11].
• Najczęściej cytowane wyniki procentowe (39 procent dla szczytu i 35 procent dla pola pod krzywą) pochodzą z jednego badania na 10 mężczyznach [1].
• W UE fosfatydyloseryna nie ma dopuszczonych oświadczeń o stresie ani pamięci [4] [13].
• Możliwe skutki uboczne to bezsenność i dolegliwości żołądkowe; uwaga na interakcje, ciążę i alergię na soję [3] [17] [18].
• Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.

Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.