Przejdź do treści
Sklep
Blog Świat Supli
Przejdź do sklepu
Kreatyna monohydrat Świat Supli 500 g za 34,99 zł – zobacz produkt w sklepieKreatyna monohydrat Świat Supli 500 g za 34,99 zł – zobacz produkt w sklepie
Roślinny posiłek sportowca: tofu, ciecierzyca, komosa, brokuły, awokado, soczewica, orzechy i shaker z białkiem roślinnym oraz pomarańczowy kubek ze znakiem Świat Supli
Dieta

Czy dieta wegańska jest zdrowa dla sportowców?

Tak, dobrze zaplanowana dieta wegańska może być odpowiednia dla sportowców, także tych, którzy trenują intensywnie [1][2]. Pod warunkiem że pokrywa zapotrzebowanie na energię i białko oraz uzupełnia to, czego roślinny talerz nie daje wprost: trzeba zapewnić sobie wiarygodne źródło witaminy B12 (suplement albo żywność wzbogacana w ilości, która naprawdę pokrywa podaż), a często pilnuje się też witaminy D, żelaza, cynku, wapnia, jodu i długołańcuchowych kwasów omega-3 [2]. W badaniu z udziałem wegan i osób jedzących mięso przyrosty mięśni były podobne przy tej samej ilości białka [3].

Dieta wegańska wyklucza wszystkie produkty pochodzenia zwierzęcego, a dieta wegetariańska może obejmować nabiał i jaja. Jeśli szukasz roślinnego białka do shakeów, zacznij od kategorii odżywki z białkiem roślinnym w sklepie Świat Supli.

Spis treści

Przy diecie wegańskiej w sporcie

Opakowanie odżywki białkowej Promaker Vegan Protein, 900 g
Białko roślinne, gdy brakuje go w jadłospisieNa zdjęciu: Promaker Vegan Protein 900 gWedług karty: izolat białka grochu i koncentrat białka ryżu, 22,5 g białka w porcji, produkt w pełni roślinny.Sprawdź cenę
Opakowanie kreatyny Świat Supli Monohydrat Kreatyny, 300 g
Kreatyna, bo dieta roślinna jej nie dostarczaNa zdjęciu: Świat Supli Kreatyna Monohydrat 300 gProszek monohydratu kreatyny. Dawkę i sposób stosowania bierz z etykiety.Sprawdź cenę
Opakowanie witaminy B12 Activlab Horizon, 30 tabletek
Witamina B12, którą weganin musi uzupełniaćNa zdjęciu: Activlab Horizon Vitamin B12, 30 tabletekWedług karty: 100 µg metylokobalaminy w tabletce, bez kapsułki żelatynowej.Sprawdź cenę
Opakowanie wegańskiego DHA z mikroalg Aliness Vegan Omega 3 DHA 250 mg, 60 kapsułek
DHA z alg zamiast oleju rybiegoNa zdjęciu: Aliness Vegan Omega 3 DHA 250 mg, 60 kapsułekWedług karty: DHA z mikroalg, kapsułki ze skrobi z tapioki; dwie kapsułki to 500 mg DHA.Sprawdź cenę

1. Czy sportowiec może jeść wegańsko i co na to badania?

Stanowisko Academy of Nutrition and Dietetics z 2016 roku mówi, że odpowiednio zaplanowane diety wegetariańskie, w tym wegańskie, są zdrowe, pokrywają zapotrzebowanie i są odpowiednie także dla sportowców. To samo stanowisko zastrzega, że weganie potrzebują wiarygodnego źródła witaminy B12, czyli żywności wzbogacanej albo suplementu [1]. Przegląd Rogersona z 2017 roku o dietach wegańskich w sporcie dochodzi do podobnego wniosku: przy przemyślanym doborze produktów i suplementacji dieta wegańska może zaspokoić potrzeby większości sportowców, ale wymaga uwagi przy energii, białku, B12, żelazie, cynku, wapniu, jodzie, witaminie D oraz EPA i DHA [2]. Autor zaznacza przy tym, że badań sportowych na weganach jest wciąż mało.

Jedno z badań bezpośrednio porównujących te diety dotyczyło siły i adaptacji mięśniowej. W 12-tygodniowym badaniu 19 młodych wegan i 19 młodych mężczyzn jedzących mięso wykonywało ten sam trening siłowy, a białko uzupełniono do 1,6 g na kilogram masy ciała na dobę (sojowe u wegan, serwatkowe u pozostałych). Średni przyrost beztłuszczowej masy nóg wyniósł około 1,2 kg w każdej grupie; nie wykryto istotnych różnic między grupami w sile ani w adaptacjach mięśni (pole przekroju mięśnia i włókien) [3]. Są dwa zastrzeżenia: badano nietrenowanych mężczyzn i krótki okres, więc nie wiemy, czy wynik przeniesie się na zaawansowanych sportowców i kobiety.

2. Ile białka i skąd je brać na diecie wegańskiej?

Stanowisko Międzynarodowego Towarzystwa Żywienia Sportowego (ISSN) uznaje za wystarczające dla większości ćwiczących 1,4 do 2,0 g białka na kilogram masy ciała na dobę. Jako ogólny punkt odniesienia ISSN podaje porcję około 0,25 g białka wysokiej jakości na kilogram masy ciała, czyli zwykle 20 do 40 g, a posiłki z białkiem warto rozłożyć co 3 do 4 godzin; konkretna wielkość porcji zależy też od wieku i rodzaju wysiłku, a przy białkach roślinnych od źródła i składu aminokwasowego (o tym niżej) [4]. Dla osoby ważącej 70 kg to około 100 do 140 g dziennie.

Białko roślinne ma jedną słabszą stronę. Analiza izolatów białek roślinnych wykazała, że część z nich, na przykład owsiane, łubinowe i pszenne, zawiera mniej aminokwasów egzogennych niż serwatka (21 do 22 procent wobec 43 procent), a metioniny i lizyny jest w roślinach zwykle mniej. Zawartość leucyny, aminokwasu najmocniej pobudzającego budowę mięśni, wahała się od 5,1 procent w białku konopnym do 13,5 procent w kukurydzianym, wobec 9,0 procent w mleku [5]. Wniosek: łącz źródła (strączki ze zbożami, soja, groch z ryżem) i celuj raczej w górną połowę zalecanego zakresu. To nasz wniosek ostrożnościowy z danych o składzie aminokwasów, a nie zalecenie z badania dotyczącego wegan.

Jeśli trudno Ci zjeść tyle strączków, tofu i tempehu, wybierz odżywkę roślinną, na przykład Promaker Vegan Protein 900 g z izolatu białka grochu i koncentratu białka ryżu: to dwa źródła o różnym profilu aminokwasów. Szczegółowy przegląd źródeł znajdziesz we wpisie jakie białko dla wegan.

3. Witamina B12: skąd ją brać na diecie wegańskiej?

Witaminę B12 wytwarzają bakterie, a nie rośliny, dlatego bez żywności wzbogacanej lub suplementu dieta w pełni roślinna jej nie dostarcza [1]. Metaanaliza 17 badań wykazała, że dorośli weganie mają niższe stężenie B12 we krwi i wyższą homocysteinę niż osoby jedzące mięso, co wskazuje na częstszy czynnościowy niedobór [6]. Niedobór rozwija się powoli i może dawać zmęczenie oraz zaburzenia układu nerwowego, a u sportowca obniżać tolerancję wysiłku.

Samo regularne jedzenie produktów wzbogacanych nie dowodzi, że podaż jest wystarczająca, więc sprawdź na etykietach zawartość B12. Jeśli żywność wzbogacana nie zapewnia odpowiedniej podaży albo nie masz pewności, wybierz suplement, na przykład Activlab Horizon Vitamin B12 (według karty 100 µg metylokobalaminy w tabletce bez kapsułki żelatynowej). Witamina B12 przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia oraz do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Dawkę dobierz według etykiety, a przy objawach lub wątpliwościach zrób badanie (B12, a najlepiej także homocysteina lub MMA) i skonsultuj się z lekarzem [6]. Więcej o brakach w roślinnym jadłospisie piszemy w artykule czego brakuje w wegańskiej diecie.

4. Żelazo, cynk, wapń i jod: na co uważać?

Żelazo roślinne (niehemowe) wchłania się gorzej niż hemowe, a sportowcy tracą je też przez intensywny trening. Przegląd z 2019 roku podaje, że niedobór żelaza stwierdza się u około 15 do 35 procent sportsmenek i u 5 do 11 procent sportowców [7]. Dlatego sportowiec na diecie wegańskiej, zwłaszcza kobieta i osoba trenująca wytrzymałościowo, powinna co jakiś czas oznaczać ferrytynę i morfologię. Suplement z żelazem bierz dopiero po wyniku i za radą lekarza: nadmiar żelaza szkodzi, a objawy niedoboru (zmęczenie, spadek formy) są niespecyficzne.

Cynk, wapń i jod to kolejne składniki, o które Rogerson prosi o szczególną uwagę [2]. Strączki, pestki dyni i pełne ziarna dostarczają cynku, ale fityniany ograniczają jego wchłanianie, więc namaczanie i kiszenie strączków ma sens. Wapnia szukaj w napojach roślinnych wzbogacanych wapniem, tofu z solami wapnia i kapustnych, a jod zapewnia głównie sól jodowana. Jeśli korzystasz z preparatów, pamiętaj o limitach: cynk do 25 mg dziennie łącznie z dietą i wszystkimi suplementami. Przegląd preparatów oznaczonych jako wegańskie znajdziesz w kategorii suplementy dla wegan.

5. Witamina D i omega-3 z alg

Witamina D pochodzi głównie z syntezy w skórze, a w Polsce od jesieni do wiosny słońca jest za mało, więc niski poziom jest częsty niezależnie od diety. Zwykła witamina D3 bywa pozyskiwana z lanoliny, czyli nie jest wegańska, dlatego weganie wybierają formy roślinne. Jeśli szukasz takiej, możesz sięgnąć po Singularis Witamina D3 2000 Vegan. Witamina D przyczynia się do utrzymania prawidłowego stanu kości i mięśni oraz prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego. Górny tolerowany poziom spożycia witaminy D dla dorosłych wynosi według EFSA 100 µg, czyli 4000 IU dziennie, łącznie z żywności i wszystkich suplementów [8]. To granica, której nie wolno przekraczać, a nie zalecana dawka: o tym, czy i ile witaminy D suplementować, decyduje lekarz po oznaczeniu poziomu 25(OH)D, a dawki zbliżone do górnej granicy stosuj wyłącznie z jego zalecenia.

Kwasy EPA i DHA znajdziesz w rybach, a w diecie roślinnej ich brakuje [2]. Siemię lniane i orzechy włoskie dostarczają ALA, z którego organizm wytwarza EPA i DHA tylko w niewielkim stopniu. Gotowe DHA dają mikroalgi, na przykład w Aliness Vegan Omega 3 DHA 250 mg (według karty dwie kapsułki to 500 mg DHA, kapsułki ze skrobi z tapioki). DHA przyczynia się do utrzymania prawidłowego funkcjonowania mózgu i prawidłowego widzenia, przy czym zgodnie z rozporządzeniem 432/2012 korzystny efekt występuje przy spożyciu 250 mg DHA dziennie [9]. To warunek oświadczenia zdrowotnego, niezależny od dawkowania konkretnego preparatu, które sprawdź na etykiecie. Nie traktuj tego jako leczenia, tylko jako uzupełnienie diety.

6. Kreatyna u wegan i wegetarian

Kreatyna występuje głównie w mięsie, więc osoby jedzące roślinnie mają niższe zapasy w mięśniach [2]. Systematyczny przegląd dziewięciu badań wykazał, że suplementacja zwiększa u wegetarian stężenie kreatyny i fosfokreatyny w mięśniach, często do poziomów wyższych niż u osób jedzących mięso, a także zwiększa masę beztłuszczową, siłę i wytrzymałość siłową. Autorzy ocenili jednak, że ryzyko błędu w badaniach było umiarkowane lub wysokie, a wyniki dotyczące wydolności w porównaniu z osobami jedzącymi mięso były niejednoznaczne [10]. Wniosek: kreatyna ma u wegan i wegetarian szczególny sens, choć nie zastępuje treningu ani jedzenia.

Jeśli wybierasz kreatynę, sięgnij po monohydrat, na przykład Świat Supli Kreatyna Monohydrat 300 g w proszku. Dawkowanie bierz z etykiety. Przy chorobach nerek, w ciąży i w okresie karmienia kreatynę stosuj tylko po konsultacji z lekarzem.

7. Energia i RED-S: najczęstszy błąd na roślinnym talerzu

Posiłki roślinne są objętościowe i bogate w błonnik, więc łatwo się najeść, a jednocześnie zjeść za mało kalorii w stosunku do wydatku treningowego. Rogerson wymienia wystarczającą podaż energii jako pierwszy z problemów do pilnowania [2]. Gdy po uwzględnieniu wysiłku na podstawowe funkcje organizmu zostaje za mało energii (niska dostępność energii), może dojść do zespołu RED-S (ang. Relative Energy Deficiency in Sport, względny niedobór energii w sporcie). Według konsensusu Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego z 2023 roku zespół ten może obniżać zdrowie kości, zaburzać gospodarkę hormonalną i pogarszać wydolność [11]. Sygnały ostrzegawcze to spadek formy mimo treningu, częste kontuzje i infekcje, zaburzenia miesiączkowania i ciągłe zmęczenie.

Jeśli widzisz u siebie takie objawy, nie zaczynaj od suplementów. Zwiększ podaż energii (orzechy, pasty orzechowe, oleje, rośliny strączkowe, pełne ziarna), jedz częściej i skonsultuj się z lekarzem lub dietetykiem sportowym. Dotyczy to zwłaszcza kobiet i osób na redukcji.

8. Składniki do pilnowania w jednym miejscu

Składnik Dlaczego bywa problemem Co zrobić
Witamina B12 Brak w żywności roślinnej bez wzbogacania [1][6] Suplement lub żywność wzbogacana, kontrola poziomu
Białko Mniej leucyny, lizyny i metioniny w części źródeł [5] 1,4 do 2,0 g/kg, łączenie źródeł, odżywka roślinna [4]
Żelazo Słabsze wchłanianie, straty przy treningu [7] Ferrytyna i morfologia, suplement tylko po wyniku
Witamina D Mało słońca jesienią i zimą, częsty niski poziom Oznaczenie 25(OH)D, wegańska forma D3
EPA i DHA Brak w większości roślin [2] DHA z alg, ALA z siemienia lnianego
Kreatyna Niższe zapasy u osób jedzących roślinnie [2][10] Monohydrat według etykiety
Energia Duża objętość i błonnik, ryzyko RED-S [2][11] Częstsze posiłki, produkty kaloryczne, kontrola wagi i formy

Szerszy przegląd tego, jak łączyć dietę roślinną z suplementami, znajdziesz we wpisie dieta wegańska a suplementacja.

Dla sportowca na diecie roślinnej w sklepie Świat Supli

Białko, kreatyna, B12 i DHA z alg, o których piszemy powyżej. To uzupełnienie diety, a nie jej zamiennik.

9. Najczęstsze pytania

Czy dieta wegańska jest zdrowa dla sportowców?

Tak, o ile jest dobrze zaplanowana: pokrywa energię i białko oraz zapewnia wiarygodne źródło witaminy B12 (suplement lub odpowiednio duża ilość żywności wzbogacanej). Tak uważa Academy of Nutrition and Dietetics [1], a przegląd dla sportowców dodaje kontrolę żelaza, cynku, wapnia, jodu, witaminy D oraz EPA i DHA [2].

Czy weganin może budować mięśnie?

Może. W 12-tygodniowym badaniu wegańska dieta z białkiem sojowym dała podobne przyrosty beztłuszczowej masy nóg i siły jak dieta mieszana z serwatką przy 1,6 g białka na kilogram masy ciała, bez istotnych różnic między grupami [3]. Badano jednak nietrenowanych mężczyzn.

Ile białka potrzebuje sportowiec na diecie wegańskiej?

Dla ćwiczących zaleca się 1,4 do 2,0 g na kilogram masy ciała na dobę [4]. Ponieważ część białek roślinnych ma mniej leucyny, lizyny i metioniny [5], łącz źródła i celuj raczej w górną część przedziału.

Czy witamina B12 jest obowiązkowa dla wegan?

Wiarygodne źródło B12 jest konieczne. Dieta w pełni roślinna nie dostarcza jej wiarygodnie, więc potrzebny jest suplement albo żywność wzbogacana w ilości zapewniającej odpowiednią podaż; gdy jej nie zapewnia, suplement jest potrzebny [1]. Weganie mają średnio niższą B12 i wyższą homocysteinę [6].

Czy wegańscy sportowcy powinni brać kreatynę?

Mają ku temu dobry powód, bo zapasy kreatyny u wegetarian są niższe, a w badaniach suplementacja podnosiła jej poziom w mięśniach i poprawiała siłę [10]. Dawkę bierz z etykiety, a przy chorobach nerek zapytaj lekarza.

Skąd wziąć DHA bez ryb?

Z mikroalg. Siemię lniane i orzechy włoskie dostarczają ALA, który organizm tylko w małym stopniu przekształca w EPA i DHA [2].

Czy wegańska dieta grozi niedoborem energii?

Może, bo posiłki roślinne są objętościowe i mało kaloryczne. Zbyt mała ilość energii po uwzględnieniu wysiłku może prowadzić do RED-S (względnego niedoboru energii w sporcie), który może obniżać zdrowie kości i wydolność [11]. Przy spadku formy lub zaburzeniach miesiączkowania zgłoś się do lekarza.

Podsumowanie

  • Dobrze zaplanowana dieta wegańska może być odpowiednia dla sportowców [1][2].
  • Białko: 1,4 do 2,0 g/kg, łącz źródła, odżywka roślinna uzupełnia braki [4][5].
  • Witamina B12: konieczne jest wiarygodne źródło, a suplement jest potrzebny, gdy żywność wzbogacana nie zapewnia odpowiedniej podaży [1][6].
  • Żelazo bierz po wyniku badań, a dawkę witaminy D ustal z lekarzem po oznaczeniu 25(OH)D; 4000 IU dziennie to górny tolerowany poziom ze wszystkich źródeł, nie dawka domyślna [8].
  • Rozważ DHA z alg i kreatynę [2][10].
  • Pilnuj energii: zbyt mała jej ilość może prowadzić do RED-S, który obniża formę i zdrowie kości [11].

Źródła

  1. Melina V, Craig W, Levin S. Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Vegetarian Diets. J Acad Nutr Diet 2016;116(12):1970-1980 (PMID 27886704). Odpowiednio zaplanowane diety wegetariańskie i wegańskie są odpowiednie także dla sportowców; weganie potrzebują wiarygodnego źródła B12.
  2. Rogerson D. Vegan diets: practical advice for athletes and exercisers. J Int Soc Sports Nutr 2017;14:36 (PMID 28924423). Przegląd: energia, białko, B12, żelazo, cynk, wapń, jod, witamina D i EPA/DHA oraz kreatyna u wegan.
  3. Hevia-Larraín V, Gualano B, Longobardi I i wsp. High-Protein Plant-Based Diet Versus a Protein-Matched Omnivorous Diet to Support Resistance Training Adaptations. Sports Med 2021;51(6):1317-1330 (PMID 33599941). 12 tygodni treningu siłowego, 19 wegan i 19 osób jedzących mięso, 1,6 g białka/kg: średnio około 1,2 kg przyrostu beztłuszczowej masy nóg w każdej grupie, bez istotnych różnic w sile i adaptacjach mięśni.
  4. Jäger R, Kerksick CM, Campbell BI i wsp. International Society of Sports Nutrition Position Stand: protein and exercise. J Int Soc Sports Nutr 2017;14:20 (PMID 28642676). Stanowisko ISSN: 1,4 do 2,0 g białka/kg/dobę; ogólny punkt odniesienia dla porcji białka wysokiej jakości to 0,25 g/kg lub 20 do 40 g, rozłożone co 3 do 4 godzin.
  5. Gorissen SHM, Crombag JJR, Senden JMG i wsp. Protein content and amino acid composition of commercially available plant-based protein isolates. Amino Acids 2018;50(12):1685-1695 (PMID 30167963). Zawartość aminokwasów egzogennych i leucyny w izolatach roślinnych i zwierzęcych.
  6. Niklewicz A, Hannibal L, Warren M, Ahmadi KR. A systematic review and meta-analysis of functional vitamin B12 status among adult vegans. Nutr Bull 2024;49(4):463-479 (PMID 39373282). Weganie mają niższą B12 i wyższą homocysteinę niż osoby jedzące mięso.
  7. Sim M, Garvican-Lewis LA, Cox GR i wsp. Iron considerations for the athlete: a narrative review. Eur J Appl Physiol 2019;119(7):1463-1478 (PMID 31055680). Niedobór żelaza u około 15 do 35% sportsmenek i 5 do 11% sportowców.
  8. EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA). Scientific opinion on the tolerable upper intake level for vitamin D, including the derivation of a conversion factor for calcidiol monohydrate. EFSA Journal 2023;21(8):8145. Górny tolerowany poziom spożycia dla dorosłych: 100 µg (4000 IU) dziennie, z całej żywności i suplementów.
  9. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności. Dz.U. L 136 z 25.5.2012. Oświadczenia o DHA (mózg, wzrok): korzystny efekt przy spożyciu 250 mg DHA dziennie.
  10. Kaviani M, Shaw K, Chilibeck PD. Benefits of Creatine Supplementation for Vegetarians Compared to Omnivorous Athletes: A Systematic Review. Int J Environ Res Public Health 2020;17(9):3041 (PMID 32349356). Suplementacja kreatyny zwiększa jej poziom w mięśniach wegetarian; ryzyko błędu w badaniach umiarkowane lub wysokie.
  11. Mountjoy M, Ackerman KE i wsp. 2023 International Olympic Committee’s (IOC) consensus statement on Relative Energy Deficiency in Sport (REDs). Br J Sports Med 2023;57(17):1073-1098. Konsensus MKOl: RED-S jako zespół związany z niską dostępnością energii.

Grafika główna tego artykułu została przygotowana z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.

Suplementy marki Świat Supli od 16,99 zł: witamina C za 16,99 zł, omega-3 za 27,99 zł – przejdź do sklepuSuplementy marki Świat Supli od 16,99 zł: witamina C za 16,99 zł, omega-3 za 27,99 zł – przejdź do sklepu
O autorze

Artykuły

Paweł Lisowski od ponad 20 lat łączy doświadczenie w sporcie, treningu i suplementacji z działalnością biznesową. Ukończył zarządzanie i marketing na Politechnice Białostockiej, a następnie studia MBA. Jest technologiem w dziedzinie suplementacji, a w środowisku sportowym od 25 lat nazywany jest Doktorem Liskiem. Był finalistą Mistrzostw Europy w kulturystyce, zdobył złoty medal w zawodach federacji NPC na Węgrzech oraz zwyciężył w kategorii OPEN w zawodach w Sopocie. Przez lata pracował również jako trener, wykorzystując wiedzę i własne doświadczenie startowe w pracy z podopiecznymi. Obecnie prowadzi Świat Supli oraz Nauree Labs — zakład produkcyjny suplementów diety. W swoich publikacjach dzieli się praktyczną wiedzą dotyczącą suplementacji, treningu, żywienia i świadomego wyboru produktów. Jest zwolennikiem podejścia, w którym dieta i suplementacja są narzędziami, których działanie i zastosowanie warto przede wszystkim dobrze rozumieć.

Ekspert ds. suplementacji i treningu

Paweł Lisowski
Powiązane wpisy
Dieta

Ile mandarynek dziennie można zjeść? Kalorie, cukry i witamina C

DietaZdrowie

Sok z kiszonej kapusty: sól, żywe bakterie i dla kogo nie jest

Dieta

Niedobór białka: objawy, kto jest narażony i jak uzupełnić białko w diecie

Dodaj komentarz