Niedobór cynku może osłabiać smak, a według lekarzy także węch, ale to nie on najczęściej odpowiada za utratę smaku i węchu: zwykle stoją za nią przeziębienie, grypa, COVID-19, zapalenie zatok, alergia, polipy nosa albo leki [1] [2] [3]. Cynk ma sens przede wszystkim wtedy, gdy zaburzenia smaku wynikają z jego niedoboru albo nie mają innej przyczyny, choć dowody na poprawę smaku są bardzo niskiej jakości [4]. Jeśli smak lub węch zniknął nagle razem z opadnięciem kącika ust, osłabieniem ręki albo zaburzeniami mowy, od razu dzwoń na 112 [5].
Aktualizacja 13.10.2026: nowy tekst: cynk a utrata smaku i węchu – czy to objaw niedoboru, inne przyczyny, co mówią badania (Cochrane), górny limit cynku i miedź, kiedy do lekarza, nowe zdjęcia.
Gdy jesz mało mięsa, skorupiaków i nabiału albo jesteś na diecie roślinnej, suplement cynku może uzupełnić dietę, a cynk pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego [6] [7]; to, czy go potrzebujesz i ile, zależy od tego, ile cynku dostarczasz z jedzeniem i innymi preparatami. Przy chorobie jelit albo zaburzeniach wchłaniania o cynku zdecyduj z lekarzem [6]. Górny tolerowany poziom spożycia cynku dla dorosłych to 25 mg dziennie łącznie z dietą i wszystkimi preparatami [8]. Cynku nie wprowadzaj do nosa, bo żele i spraye z cynkiem wiązano z utratą węchu, która może być nieodwracalna [6] [9].
Polecamy przy diecie ubogiej w cynk
Spis treści
1. Czy utrata smaku i węchu to objaw niedoboru cynku?
Może nim być, ale rzadko jako jedyny objaw. Upośledzony smak i słabszy apetyt należą do objawów ciężkiego niedoboru cynku, obok zahamowania wzrostu u dzieci, zmian skórnych, przewlekłej biegunki, osłabienia odporności, gorszego gojenia ran i ślepoty zmierzchowej [6]. W krajach uprzemysłowionych tak głęboki niedobór z samej diety jest mało prawdopodobny, jeśli ktoś nie ma zaburzeń wchłaniania albo zwiększonej utraty cynku [6].
Laryngolożka pisząca dla Medycyny Praktycznej wymienia niedobór cynku wśród rzadszych przyczyn zaburzeń węchu, obok niedoboru witaminy B12, cukrzycy i chorób tarczycy [3]. Przeglądy i wytyczne, na których opiera się ten tekst, nie opisują utraty smaku ani węchu jako pierwszego sygnału niedoboru cynku [6] [4].
Warto też odróżnić smak od węchu. Podstawowe smaki, np. słodki czy gorzki, rozpoznaje język, ale bardziej złożone smaki, jak smak malin, wymagają węchu [2]. Dlatego osoba, która traci węch, często mówi, że jedzenie straciło smak [10].
2. Jak cynk działa na smak i węch?
W ślinie działa gustyna, czyli anhydraza węglanowa VI. To enzym zależny od cynku, opisywany jako czynnik wspierający kubki smakowe [11]. W badaniu 75 zdrowych ochotników wariant genu gustyny wiązał się z tym, jak mocno czuli gorzki związek testowy [11]. To tłumaczy związek cynku ze smakiem, ale nie dowodzi, że suplement przywróci smak.
Cynk podany bezpośrednio do nosa szkodzi: do 2009 roku amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) zebrała ponad 130 zgłoszeń utraty węchu po donosowych preparatach cynku na przeziębienie [9], a utrata węchu po donosowym cynku może być nieodwracalna [6]. Cynk doustny, w tabletce lub kapsułce, to inna sytuacja; preparaty w różnych formach znajdziesz w kategorii cynk w sklepie Świat Supli.
3. Brak smaku i węchu: najczęstsze przyczyny poza cynkiem
Lista możliwych przyczyn zaburzeń węchu ma ponad 200 pozycji [3]. Najczęściej spotkasz:
- infekcje: przeziębienie, grypę i COVID-19; nagła utrata węchu albo smaku może być wczesnym objawem COVID-19 [1] [2];
- zapalenie zatok, alergiczny nieżyt nosa i polipy nosa [1]; jeśli nos jest zatkany od tygodni bez przeziębienia, przeczytaj o chronicznym katarze bez przeziębienia;
- uraz głowy, który może uszkodzić włókna nerwu węchowego [10];
- leki: antybiotyki, leki przeciwpadaczkowe, przeciwdepresyjne, część leków przeciwnowotworowych, moczopędne, leki na zapalenie stawów i leki tarczycy mogą zmieniać smak [2], a niektóre leki na nadciśnienie i długie stosowanie kropli obkurczających nos mogą osłabiać węch [3] [10];
- suchość w ustach, np. w zespole Sjögrena, przy odwodnieniu, po radioterapii głowy i szyi, oraz palenie tytoniu [2] [3];
- wiek: po 50. roku życia węch i smak stopniowo słabną [2];
- choroby układu nerwowego: osłabienie węchu bez uchwytnej przyczyny może wyprzedzać chorobę Parkinsona albo Alzheimera, a węch zaburzają też stwardnienie rozsiane i padaczka [3] [10] [1].
Leku przepisanego przez lekarza nie odstawiaj sam, nawet gdy podejrzewasz, że zmienia smak; zapytaj lekarza albo farmaceutę o zamiennik.
3.1. Utrata węchu po COVID-19: czy cynk pomaga?
Po COVID-19 węch zwykle wraca w ciągu tygodni albo miesięcy, choć czasem zmiana jest trwała [1]. Przegląd Cochrane z 2022 roku objął 5 badań z 691 uczestnikami, w tym badania nad lekami przeciwzapalnymi podawanymi do nosa, płukaniem nosa i siarczanem cynku; autorzy ocenili, że dowody na skuteczność i szkody metod zapobiegania przetrwałej utracie węchu są bardzo ograniczone [12]. Lepiej udokumentowany jest trening węchu, czyli regularne ćwiczenia rozpoznawania kilku wybranych zapachów: w metaanalizie 10 badań z randomizacją i 628 pacjentami z 2026 roku poprawiał wyniki testów węchu i jakość życia w porównaniu z grupą kontrolną (standaryzowana różnica średnich 0,30, 95-procentowy przedział ufności 0,08-0,51, czyli zakres pokazujący niepewność oszacowania) [13]. Badania stosowały różne protokoły treningu, co ogranicza pewność wniosków [13]. Jeśli po COVID-19 poza węchem nie wraca też energia, zajrzyj do tekstu o tym, kiedy zmęczenie po COVID to długi COVID.
4. Kto ma większe ryzyko niedoboru cynku?
Według Linus Pauling Institute na niedobór cynku bardziej narażeni są [6]:
- wegetarianie i weganie, których dieta opiera się na zbożach i strączkach: fityniany z tych produktów zmniejszają wchłanianie cynku, więc potrzebują go nawet o 50 procent więcej;
- osoby po 65. roku życia;
- kobiety w ciąży i karmiące piersią;
- osoby z celiakią, chorobą Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, przewlekłą biegunką albo zespołem złego wchłaniania;
- osoby po operacjach bariatrycznych, zwłaszcza ograniczających wchłanianie [14]; o suplementacji decyduje lekarz prowadzący;
- osoby nadużywające alkoholu, który zwiększa utratę cynku z moczem;
- osoby z przewlekłą chorobą nerek albo niedokrwistością sierpowatokrwinkową;
- osoby przyjmujące leki chelatujące, niektóre leki przeciwpadaczkowe albo długo leki moczopędne.
Dorosły mężczyzna potrzebuje około 9,5 mg cynku dziennie, a kobieta około 7 mg; dobrymi źródłami są mięso, skorupiaki, ser, pieczywo i produkty zbożowe, np. zarodki pszenne [15]. Jeśli jesz te produkty codziennie, dieta zwykle pokrywa potrzeby [15].
5. Czy cynk przywraca smak? Co mówią badania i przegląd Cochrane
Przegląd Cochrane z 2017 roku ocenił skuteczność interwencji stosowanych przy zaburzeniach smaku. Objął 9 badań z randomizacją, w których 544 osoby z zaburzeniami smaku idiopatycznymi (bez ustalonej przyczyny), z niedoboru cynku albo przy przewlekłej niewydolności nerek dostawały cynk albo placebo; w 2 badaniach uczestnikami były dzieci i nastolatki [4]. Wyniki:
- poprawa smaku oceniana przez pacjentów: ryzyko względne 1,40, 95-procentowy przedział ufności 0,94-2,09, 2 badania, 119 osób; przedział obejmuje brak różnicy, więc wynik jest niepewny [4];
- poprawa w testach smaku u osób z zaburzeniami idiopatycznymi i z niedoboru cynku: standaryzowana różnica średnich 0,44 (0,23-0,65; 3 badania, 366 osób) oraz ryzyko względne 1,42 (1,09-1,84; 2 badania, 292 osoby) na korzyść cynku [4];
- jakość wszystkich tych dowodów autorzy ocenili jako bardzo niską [4].
Ryzyko względne 1,42 oznacza, że poprawę w teście notowano około 1,4 razy częściej po cynku niż po placebo. Metaanaliza z 2023 roku, z 12 badaniami i 938 uczestnikami, dała podobny wynik dla zaburzeń idiopatycznych i z niedoboru cynku: ryzyko względne 1,38 (1,16-1,64) [16]. Dawki w tych badaniach odpowiadały 17-86,7 mg cynku dziennie przez 3-6 miesięcy, a autorzy łączą skuteczność z dawkami 68-86,7 mg [16].
5.1. Pojedyncze badania: dawka, czas i wynik wobec placebo
- Japonia, 2009: 109 osób z idiopatycznymi zaburzeniami smaku, także z niskim cynkiem we krwi, przez 12 tygodni dostawało placebo albo 17, 34 lub 68 mg cynku dziennie w postaci leku polaprezynk; istotną poprawę wobec placebo uzyskała tylko grupa 68 mg [17].
- Japonia, 2013: 219 osób z zaburzeniami smaku z niedoboru cynku albo idiopatycznymi; po 8 tygodniach próg wyczuwania smaku poprawił się bardziej niż po placebo, ale odsetek osób z poprawą według pierwotnych kryteriów (55,6 wobec 43,2 procent) nie różnił się istotnie; streszczenie nie podaje dawki [18].
- Włochy i Francja, 2008: do badania zrekrutowano 199 zdrowych osób w wieku 70-87 lat, które dostawały placebo albo 15 lub 30 mg cynku dziennie przez 6 miesięcy; poprawę wrażliwości na smak słony przy 30 mg zanotowano tylko w jednym z dwóch ośrodków, bez zmian dla smaku słodkiego, kwaśnego i gorzkiego [19].
- USA, 2012: po 29 pacjentów w trakcie chemioterapii z zaburzeniami smaku lub węchu dostawało 50 mg cynku 2 razy dziennie (100 mg na dobę) albo placebo przez 3 miesiące; nie wykazano istotnej poprawy smaku ani węchu w porównaniu z placebo [20].
Wniosek: cynk może poprawiać smak u osób z jego niedoborem albo z zaburzeniem bez innej przyczyny, ale dowody są słabe, a skuteczne dawki z badań przekraczają górny limit 25 mg dziennie łącznie z dietą [4] [16] [8]. Taka kuracja należy do lekarza. Brak istotnej różnicy w części badań nie dowodzi, że cynk nie działa, a wyniki z leku polaprezynk nie przenoszą się automatycznie na suplementy. Dla zwykłego suplementu z 15 mg cynku nie ma badań nad powrotem smaku; jego rola to uzupełnienie diety u osób z ryzykiem niedoboru.
6. Jak sprawdzić niedobór cynku?
Nie ma czułego i swoistego badania, które jednoznacznie wykaże niedobór cynku. Stężenie cynku w surowicy słabo wykrywa łagodny niedobór, zmienia się w ciągu doby i spada przy stanie zapalnym, stresie oraz pod wpływem hormonów [6]. Wynik poniżej normy laboratorium ma znaczenie razem z dietą, chorobami i lekami, a wynik w normie nie wyklucza niedoboru.
Przy utracie węchu laryngolog ogląda nos endoskopem i może zlecić test węchowy albo tomografię zatok, a gdy nie znajdzie przyczyny, kieruje do neurologa [3]. Zanim zaczniesz brać cynk na utratę smaku lub węchu, sprawdź u lekarza, czy nie stoi za nią zapalenie zatok, polipy albo lek.
7. Ile cynku przyjmować bezpiecznie? Cynk a miedź i leki
Górny tolerowany poziom spożycia cynku dla dorosłych, także w ciąży i podczas karmienia, to 25 mg dziennie łącznie z dietą, suplementami i żywnością wzbogacaną [8]. To poziom długotrwałego spożycia, przy którym w populacji nie oczekuje się niekorzystnych skutków, a nie zalecana dawka [8]. Tabletka 15 mg zostawia na cynk z jedzenia 10 mg, czyli mniej więcej tyle, ile według NHS potrzebuje dorosły (7-9,5 mg) [15]. Jeśli jesz dużo mięsa, skorupiaków i sera albo bierzesz też multiwitaminę z cynkiem lub pastylki do ssania z cynkiem, suma łącznie z dietą może przekroczyć 25 mg; wtedy dodatkowy cynk zwykle nie jest potrzebny.
Za dużo cynku obniża wchłanianie miedzi, a dodatek miedzi do preparatu nie uzasadnia przekraczania limitu cynku ani przedłużania suplementacji. Przyjmowanie 50 mg cynku dziennie lub więcej przez kilka tygodni może zaburzać gospodarkę miedzią [6], a jej niedobór prowadzi do niedokrwistości i osłabienia kości [15]. W opisie przypadku z 2026 roku mężczyzna po 70. roku życia, który przez 2 lata brał cynk na zaburzenia smaku, trafił do szpitala z niedokrwistością, spadkiem liczby białych krwinek, zaburzeniami chodu i drętwieniem kończyn z powodu niedoboru miedzi [21]. W przeglądzie 37 opisanych przypadków z 2026 roku (dawki od około 50 mg dziennie) objawy neurologiczne ustępowały po leczeniu wolniej niż zmiany we krwi i czasem nie całkiem [22].
Leki: cynk zmniejsza wchłanianie antybiotyków z grupy tetracyklin i chinolonów, a te zmniejszają wchłanianie cynku [6]. Odstęp zależy od kolejności: według amerykańskiego biura suplementów diety NIH antybiotyk przyjmuje się co najmniej 2 godziny przed cynkiem albo 4-6 godzin po nim [14], ale pierwszeństwo ma ulotka konkretnego antybiotyku i zalecenie farmaceuty. Ostrożność zachowaj też przy lekach przeciwcukrzycowych, lekach chelatujących, przeciwpadaczkowych i moczopędnych [6]. Pary składników, których lepiej nie przyjmować razem, zebraliśmy w tekście jakich suplementów nie łączyć.
Forma też ma znaczenie. W badaniu z udziałem 15 zdrowych dorosłych, którzy dostali 10 mg cynku bez posiłku, cynk z cytrynianu i glukonianu wchłaniał się podobnie (mediana 61,3 i 60,9 procent), a z tlenku słabiej (49,9 procent) [23]. Nie badano mieszanek kilku form ani przyjmowania 15 mg z posiłkiem, jak zalecają etykiety, więc wynik nie pokazuje przewagi konkretnego produktu. Najczęstsze działania niepożądane cynku to nudności i nieprzyjemny smak w ustach [6], więc przyjmuj go z posiłkiem, jak zalecają producenci [24] [25]. Porę dnia dla cynku i innych suplementów znajdziesz w tabeli kiedy brać suplementy.
8. Jaki cynk wybrać, gdy dieta jest uboga w cynk?
Problem wygląda zwykle tak: jesz mało mięsa i nabiału, jesteś na diecie roślinnej albo masz ponad 65 lat i chcesz mieć pewność, że cynku nie brakuje [6]. Przy chorobie jelit zacznij od lekarza, bo potrzeba i dawka zależą od wchłaniania. Suplement z 15 mg cynku dostarcza 150 procent referencyjnej wartości spożycia [26]; zanim go wybierzesz, oszacuj cynk z jedzenia i dodaj inne preparaty z cynkiem, bo suma nie powinna przekraczać 25 mg dziennie łącznie z dietą [8]. Cynk pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego i w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym [7]. Unijny wykaz oświadczeń nie obejmuje smaku ani węchu [7], dlatego nie obiecujemy, że tabletka przywróci smak; uzupełnia dietę, której brakuje cynku.
W ciąży, podczas karmienia piersią, przy chorobie przewlekłej i przy stałych lekach zacznij od rozmowy z lekarzem. Osoby niepełnoletnie przyjmują suplementy tylko po konsultacji z lekarzem.
- Jeśli jesteś na diecie roślinnej albo chcesz prosty skład bez żelatyny, wybierz Aliness Cynk Chelatowany 15 mg w tabletkach [24].
- Jeśli wolisz glukonian cynku w kapsułce i nie przeszkadza Ci żelatyna, wybierz Medverita Cynk Glukonian 15 mg [25].
- Jeśli chcesz tabletkę bez żelatyny z trzema formami cynku (cytrynian, glukonian, pikolinian), wybierz Aliness Cynk Organiczny Trio [27].
Aliness Cynk Chelatowany 15 mg, 100 tabletek
Dla kogo: dla dorosłej osoby na diecie roślinnej albo jedzącej mało mięsa, skorupiaków i nabiału, która oszacowała, że w diecie brakuje cynku, i chce uzupełnić go jedną tabletką bez żelatyny; przy chorobie jelit najpierw lekarz [6].
W 1 tabletce według karty produktu: 15 mg cynku w postaci diglicynianu, czyli 150 procent referencyjnej wartości spożycia [24] [26]. Cynk pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego i w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym [7]. Według karty produkt nie zawiera składników pochodzenia zwierzęcego [24].
Skład: fosforan wapnia, diglicynian cynku, dwutlenek krzemu. Producent nie deklaruje alergenów [24].
Porcja według karty: 1 tabletka dziennie w trakcie posiłku [24]. Górny tolerowany poziom spożycia cynku dla dorosłych to 25 mg dziennie łącznie z dietą i wszystkimi preparatami [8]; nie łącz z drugim suplementem z cynkiem. Przy antybiotykach z grupy tetracyklin albo chinolonów odstęp ustal według ulotki leku i zaleceń farmaceuty [14]. Nie przekraczaj zalecanej porcji i przechowuj produkt w miejscu niedostępnym dla małych dzieci.
Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.
Medverita Cynk Glukonian 15 mg, 180 kapsułek
Dla kogo: dla dorosłej osoby, która je mało mięsa, skorupiaków i nabiału, oszacowała, że w jej diecie brakuje cynku, i woli glukonian cynku w kapsułce; produkt zawiera żelatynę, więc nie jest dla wegan [6] [25].
W 1 kapsułce według karty produktu: 112 mg glukonianu cynku, w tym 15 mg cynku, czyli 150 procent referencyjnej wartości spożycia [25] [26]. Cynk pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego [7].
Skład: inulina z korzenia cykorii, glukonian cynku, żelatyna (otoczka kapsułki). Producent nie deklaruje alergenów [25].
Porcja według karty: 1 kapsułka dziennie, najlepiej w trakcie posiłku [25]. Górny tolerowany poziom spożycia cynku dla dorosłych to 25 mg dziennie łącznie z dietą i wszystkimi preparatami [8]; nie łącz z drugim suplementem z cynkiem. Przy antybiotykach z grupy tetracyklin albo chinolonów odstęp ustal według ulotki leku i zaleceń farmaceuty [14]. Nie przekraczaj zalecanej porcji i przechowuj produkt w miejscu niedostępnym dla małych dzieci.
Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.
Aliness Cynk Organiczny Trio 15 mg, 100 tabletek
Dla kogo: dla dorosłej osoby, która oszacowała, że w jej diecie brakuje cynku, i chce tabletkę bez żelatyny z trzema formami cynku; przy chorobie jelit albo po operacji bariatrycznej najpierw lekarz [6] [14].
W 1 tabletce według karty produktu: 15 mg cynku w postaci cytrynianu, glukonianu i pikolinianu, czyli 150 procent referencyjnej wartości spożycia [27] [26]. Cynk pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego [7]. Według karty produkt nie zawiera składników pochodzenia zwierzęcego [27].
Skład: fosforan wapnia, celuloza mikrokrystaliczna, błonnik akacjowy, cytrynian, glukonian i pikolinian cynku, dwutlenek krzemu. Producent nie deklaruje alergenów [27].
Porcja według karty: 1 tabletka dziennie w trakcie posiłku [27]. Górny tolerowany poziom spożycia cynku dla dorosłych to 25 mg dziennie łącznie z dietą i wszystkimi preparatami [8]; nie łącz z drugim suplementem z cynkiem. Przy antybiotykach z grupy tetracyklin albo chinolonów odstęp ustal według ulotki leku i zaleceń farmaceuty [14]. Nie przekraczaj zalecanej porcji i przechowuj produkt w miejscu niedostępnym dla małych dzieci.
Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.
Cynk w sklepie Świat Supli
Produkty opisane wyżej, do uzupełnienia diety ubogiej w cynk.
9. Kiedy do lekarza, a kiedy dzwonić na 112?
9.1. Dzwoń na 112, gdy:
- utracie smaku albo węchu towarzyszy nagłe opadnięcie jednej strony twarzy, osłabienie albo drętwienie ręki lub jednej strony ciała, niewyraźna mowa albo trudność ze znalezieniem słów [5];
- nagle pojawiły się zaburzenia widzenia, splątanie, silne zawroty głowy, zaburzenia równowagi albo upadki, trudności z połykaniem albo bardzo silny ból głowy, zwłaszcza razem z innymi objawami neurologicznymi [5] [10];
- takie objawy wystąpiły w ciągu ostatnich 24 godzin, nawet jeśli już minęły [5].
Przy podejrzeniu udaru nie jedź sam do szpitala [5]. Jeśli ktoś stracił przytomność: sprawdź, czy podejście jest bezpieczne i czy osoba reaguje, wezwij 112 i oceń oddech [28]. Jeśli oddycha prawidłowo, ułóż ją w pozycji bocznej i obserwuj do przyjazdu pomocy [29]. Jeśli nie oddycha albo oddycha nieprawidłowo, zacznij uciskanie klatki piersiowej według poleceń dyspozytora i podłącz automatyczny defibrylator zewnętrzny (AED), gdy tylko będzie dostępny [28]. Osobie nieprzytomnej nie podawaj nic do picia ani jedzenia.
9.2. Pilnie, tego samego dnia, do lekarza, gdy:
- węch albo smak zniknął nagle, bez kataru i innych objawów infekcji [10];
- utrata węchu pojawiła się po niedawnym urazie głowy [10];
- utracie węchu towarzyszą kłopoty z równowagą albo połykaniem, także gdy narastały stopniowo; przy nagłym początku dzwoń na 112, jak w sekcji 9.1 [10].
9.3. Zwykła wizyta u lekarza rodzinnego albo laryngologa, gdy:
- węch nie wraca do normy po kilku tygodniach [1];
- nos jest stale zatkany albo smak zmienił się po nowym leku [1] [2];
- przyjmujesz cynk od miesięcy i czujesz zmęczenie, drętwienie rąk lub stóp albo masz niedokrwistość [21] [22].
Bez węchu nie wyczujesz ulatniającego się gazu, dymu ani zepsutego jedzenia [1], więc zamontuj w domu czujnik dymu i gazu i sprawdzaj daty ważności żywności.
10. Najczęstsze pytania
10.1. Jak szybko wraca smak po cynku?
W badaniach z randomizacją poprawę oceniano po 8-12 tygodniach, a w metaanalizie terapie trwały 3-6 miesięcy [18] [17] [16]. Dotyczyło to osób z niedoborem cynku albo zaburzeniem bez innej przyczyny i dawek ustalanych w badaniu; poprawa nie jest pewna.
10.2. Brak węchu i smaku: jak leczyć?
Leczenie zależy od przyczyny: przy infekcji albo alergii może pomóc płukanie nosa roztworem soli, a części osób pomaga trening węchu [1]. Polipy nosa leczy się zwykle najpierw lekami przeciwzapalnymi podawanymi do nosa w kroplach albo sprayu; o zabiegu decyduje laryngolog, gdy po około 12 tygodniach leczenia nie ma poprawy [30]. Potwierdzony niedobór cynku wymaga uzupełnienia według zaleceń lekarza [3]. Nie gwarantuje to powrotu smaku ani węchu; dowody dotyczące poprawy smaku są bardzo niskiej jakości [4].
10.3. Czy cynk pomaga na utratę smaku po COVID?
Odczuwana po COVID-19 utrata smaku często wynika z utraty węchu, bo złożone smaki rozpoznajemy nosem [2]. Dla węchu przegląd Cochrane ocenił dowody na metody zapobiegania przetrwałej utracie, w tym siarczan cynku, jako bardzo ograniczone [12], a lepiej udokumentowany jest trening węchu [13]. Dla zaburzeń samego smaku po COVID-19 cytowane tu publikacje nie dają bezpośrednich dowodów, że cynk pomaga; przy utrzymujących się objawach idź do lekarza [1].
10.4. Czy cynk blokuje wchłanianie żelaza?
Badania nad zaburzeniami smaku, w których po cynku notowano spadek żelaza we krwi, nie rozstrzygają, czy cynk blokuje jego wchłanianie [4] [17]. Żelazo i cynk korzystają z tych samych dróg wchłaniania: żelazo z suplementów w dawce co najmniej dwudziestu pięciu miligramów dziennie może zmniejszać wchłanianie cynku, a w części badań długie przyjmowanie cynku pogarszało stan żelaza [14] [6]. To inna sprawa niż niedokrwistość z niedoboru miedzi przy nadmiarze cynku (sekcja 7). Jeśli przyjmujesz oba preparaty, ustal z lekarzem albo farmaceutą, jak je rozłożyć; objawy i leczenie niedoboru opisujemy w tekście o żelazie w organizmie.
10.5. Jakie są skutki uboczne brania cynku?
Najczęściej nudności, ból brzucha, biegunka albo zaparcie i nieprzyjemny smak [4] [6]. Długie przyjmowanie dużych dawek może wywołać niedobór miedzi z niedokrwistością i objawami neurologicznymi [6] [22].
10.6. Czy dieta bogata w cynk wystarczy?
Zwykle tak: NHS podaje, że zróżnicowana dieta z mięsem, skorupiakami, serem i produktami zbożowymi pokrywa zapotrzebowanie [15]. Suplement rozważ, gdy oszacowana ilość cynku w diecie jest niska, np. na diecie roślinnej opartej na zbożach i strączkach [6]; przy chorobie jelit decyzję podejmij z lekarzem. Suma cynku z jedzenia i wszystkich preparatów nie powinna przekraczać 25 mg dziennie łącznie z dietą [8].
11. Podsumowanie
- Upośledzony smak należy do objawów ciężkiego niedoboru cynku, ale utratę smaku i węchu częściej wywołują infekcje, zatoki, alergia, polipy i leki [6] [1].
- Cynk może poprawiać smak przy jego niedoborze albo zaburzeniu bez innej przyczyny, przy dowodach bardzo niskiej jakości i dawkach powyżej limitu 25 mg łącznie z dietą, więc pod kontrolą lekarza [4] [16].
- Limit dla dorosłych to 25 mg cynku dziennie łącznie z dietą i wszystkimi preparatami; nadmiar obniża miedź [8] [6].
- Cynku do nosa nie stosuj [6] [9].
- Nagła utrata smaku albo węchu z objawami udaru to powód, by dzwonić na 112 [5].
- Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.
12. Źródła
- NHS, Lost or changed sense of smell (najczęstsze przyczyny: przeziębienie, grypa albo COVID-19, zapalenie zatok, alergia, np. katar sienny, polipy nosa; rzadziej niektóre leki, a rzadko poważniejsze choroby, jak choroba Parkinsona albo padaczka; z wiekiem węch słabnie; płukanie nosa roztworem soli może pomóc przy infekcji albo alergii; do lekarza, gdy węch nie wraca do normy po kilku tygodniach; węch może wrócić po kilku tygodniach albo miesiącach, czasem zmiana jest trwała; trening węchu pomaga części osób; bez węchu trudno wyczuć ulatniający się gaz, dym i zepsute jedzenie; strona przejrzana 1.12.2023, odczyt 13.10.2026): nhs.uk
- Fried M.P., Overview of Smell and Taste Disorders, MSD Manual Consumer Version, aktualizacja 03.2025 (rozróżnianie smaków zależy głównie od węchu, więc utrata węchu często wygląda jak utrata smaku; osłabienie smaku wynika najczęściej z suchości jamy ustnej, np. w zespole Sjögrena, przy paleniu tytoniu, po radioterapii głowy i szyi, przy odwodnieniu i po lekach; niedobory żywieniowe, m.in. cynku, mogą zmieniać smak i węch; nagła utrata smaku może być wczesnym objawem COVID-19; smak mogą zniekształcać antybiotyki, leki przeciwpadaczkowe, przeciwdepresyjne, część leków przeciwnowotworowych, leki moczopędne, leki na zapalenie stawów i leki tarczycy; po 50. roku życia węch i smak stopniowo słabną; odczyt 13.10.2026): msdmanuals.com
- Szołdra-Seiler A., Leczenie zaburzeń węchu, Medycyna Praktyczna dla pacjentów, mp.pl (lista przyczyn obejmuje ponad 200 pozycji, najczęściej ostre infekcje wirusowe górnych dróg oddechowych, przewlekłe choroby nosa i zatok oraz urazy głowy; rzadziej guzy, choroby naczyniowe i zwyrodnieniowe układu nerwowego, choroby tarczycy, cukrzyca, niedobór witaminy B12 i niedobór cynku; zaburzać węch mogą niektóre leki na nadciśnienie i padaczkę, glukonian cynku w żelu donosowym i palenie; osłabienie węchu bez uchwytnej przyczyny może wyprzedzać chorobę Parkinsona albo Alzheimera; przy niedoborze cynku pomocne jest uzupełnienie diety jego preparatami; przy braku przyczyny laryngologicznej konsultacja neurologa; odczyt 13.10.2026): mp.pl
- Kumbargere Nagraj S., George R.P., Shetty N. i wsp., 2017, Interventions for managing taste disturbances, Cochrane Database of Systematic Reviews 12:CD010470 (10 badań z randomizacją, 581 uczestników; 9 badań z 544 osobami porównywało cynk z placebo u osób z zaburzeniami smaku idiopatycznymi, z niedoboru cynku albo przy przewlekłej niewydolności nerek; poprawa ostrości smaku zgłaszana przez pacjentów: ryzyko względne 1,40, 95-procentowy przedział ufności 0,94-2,09, 2 badania, 119 osób; poprawa w testach smaku w zaburzeniach idiopatycznych i z niedoboru cynku: standaryzowana różnica średnich 0,44, 0,23-0,65, 3 badania, 366 osób, oraz ryzyko względne 1,42, 1,09-1,84, 2 badania, 292 osoby; jakość dowodów bardzo niska; działania niepożądane: wyprysk, nudności, ból brzucha, biegunka, zaparcie, spadek żelaza we krwi, wzrost fosfatazy zasadowej i trójglicerydów; odczyt streszczenia 13.10.2026): doi.org
- NHS, Symptoms of a stroke (objawy pojawiają się nagle: opadnięcie jednej strony twarzy, osłabienie albo drętwienie ręki, zaburzenia mowy; test FAST; inne objawy: osłabienie lub drętwienie jednej strony ciała, zaburzenia widzenia, splątanie, zawroty głowy, silny ból głowy; dzwoń na numer alarmowy, gdy podejrzewasz udar albo objawy wystąpiły w ciągu ostatnich 24 godzin, nawet jeśli minęły; nie jedź samodzielnie do szpitala; strona przejrzana 12.09.2024, odczyt 13.10.2026): nhs.uk
- Linus Pauling Institute, Oregon State University, Micronutrient Information Center: Zinc (aktualizacja 02.2019, przegląd 05.2019; objawy ciężkiego niedoboru: zahamowanie wzrostu, opóźnione dojrzewanie, zmiany skórne, przewlekła biegunka, osłabienie odporności, gorsze gojenie ran, słabszy apetyt, upośledzony smak, ślepota zmierzchowa; w krajach uprzemysłowionych ciężki niedobór z samej diety jest mało prawdopodobny bez zaburzeń wchłaniania albo zwiększonej utraty cynku; grupy ryzyka: kobiety w ciąży i karmiące, osoby z biegunką, zaburzeniami wchłaniania, celiakią, chorobami zapalnymi jelit, nadużywające alkoholu, z przewlekłą chorobą nerek, z niedokrwistością sierpowatokrwinkową, osoby po 65. roku życia, przyjmujące niektóre leki; wegetarianie, których dieta opiera się na zbożach i strączkach, mogą potrzebować nawet o 50 procent więcej cynku z powodu fitynianów; brak czułego i swoistego wskaźnika niedoboru, stężenie w osoczu lub surowicy słabo wykrywa łagodny niedobór, zmienia się w ciągu doby i spada przy stanie zapalnym; 50 mg cynku dziennie lub więcej przez kilka tygodni może zaburzać wchłanianie miedzi; cynk zmniejsza wchłanianie niektórych leków, a z antybiotykami z grupy tetracyklin i chinolonów zalecany jest odstęp co najmniej 2 godzin; leki chelatujące, część leków przeciwpadaczkowych i długotrwałe leki moczopędne mogą zwiększać ryzyko niedoboru; ostrożność przy lekach przeciwcukrzycowych; donosowy cynk powodował utratę węchu, która może być nieodwracalna, dlatego należy unikać żeli i sprayów z cynkiem do nosa; nudności i zły smak to częste działania niepożądane; odczyt 13.10.2026): lpi.oregonstate.edu
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności (cynk m.in. pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego, pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym, pomaga w utrzymaniu zdrowych kości, włosów, paznokci i skóry oraz prawidłowego widzenia; miedź pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego i w prawidłowym transporcie żelaza w organizmie; warunek: żywność co najmniej źródłem składnika; w wykazie nie ma oświadczeń o smaku ani węchu; odczyt 13.10.2026): eur-lex.europa.eu
- EFSA, Overview on Tolerable Upper Intake Levels as derived by the Scientific Committee on Food and the EFSA NDA Panel, wersja 11, sierpień 2025 (górny tolerowany poziom spożycia to najwyższy poziom długotrwałego dziennego spożycia składnika ze wszystkich źródeł, przy którym nie oczekuje się niekorzystnych skutków zdrowotnych; cynk: 25 mg dziennie dla dorosłych, także w ciąży i podczas karmienia, wartość SCF 2002; miedź: 5 mg dziennie dla dorosłych, SCF 2003; odczyt 13.10.2026): efsa.europa.eu
- U.S. Food and Drug Administration, Homeopathic Drug Products: Guidance for FDA Staff and Industry, grudzień 2022 (do 2009 roku FDA otrzymała ponad 130 zgłoszeń utraty węchu po stosowaniu donosowych preparatów cynku Zicam; stosowanie zgodnie z etykietą oznaczało istotną dzienną ekspozycję błony nosa na cynk, co FDA uznała za poważne zagrożenie; odczyt 13.10.2026): fda.gov
- MSD Manual Consumer Version, Loss of Smell (najczęstsze przyczyny: uraz głowy, infekcje wirusowe, zwłaszcza grypa, choroba Alzheimera u starszych; rzadziej leki, polipy, guzy, alergiczny nieżyt nosa, przewlekłe zapalenie zatok, długotrwałe stosowanie leków obkurczających błonę śluzową nosa; utrata węchu może być wczesnym objawem COVID-19; objawy ostrzegawcze wymagające szybkiej oceny lekarza: niedawny uraz głowy, objawy neurologiczne, takie jak osłabienie, zaburzenia równowagi, widzenia, mowy albo połykania, nagły początek; odczyt 13.10.2026): msdmanuals.com
- Padiglia A., Zonza A., Atzori E. i wsp., 2010, Sensitivity to 6-n-propylthiouracil is associated with gustin (carbonic anhydrase VI) gene polymorphism, salivary zinc, and body mass index in humans, American Journal of Clinical Nutrition 92(3):539-545 (gustyna, czyli anhydraza węglanowa VI, to zależny od cynku enzym śliny opisywany jako czynnik troficzny kubków smakowych; 75 zdrowych ochotników; wariant genu gustyny wiązał się z wrażliwością na gorzki związek PROP; odczyt streszczenia 13.10.2026): doi.org
- Webster K.E., O’Byrne L., MacKeith S. i wsp., 2022, Interventions for the prevention of persistent post-COVID-19 olfactory dysfunction, Cochrane Database of Systematic Reviews 9:CD013877 (5 badań, 691 uczestników; oceniano m.in. leki przeciwzapalne podawane do nosa, płukanie nosa roztworem hipertonicznym i siarczan cynku; dowody na skuteczność i szkody metod zapobiegania przetrwałej utracie węchu po COVID-19 bardzo ograniczone; odczyt streszczenia 13.10.2026): doi.org
- Albazee E., Aldawas G., Alzeeby M. i wsp., 2026, Olfactory Training for COVID-19-Related Olfactory Dysfunction: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials, Turkish Archives of Otorhinolaryngology 64(2):94-104 (10 badań z randomizacją, 628 pacjentów; trening węchu w porównaniu z grupą kontrolną poprawił wyniki obiektywnych testów węchu: standaryzowana różnica średnich 0,30, 95-procentowy przedział ufności 0,08-0,51, i jakość życia; protokoły treningu różniły się; odczyt streszczenia 13.10.2026): doi.org
- National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements, Zinc: Fact Sheet for Health Professionals (antybiotyki z grupy chinolonów i tetracyklin: przyjęcie antybiotyku co najmniej 2 godziny przed albo 4-6 godzin po suplemencie cynku zmniejsza interakcję; suplementy żelaza w dawce co najmniej 25 mg mogą zmniejszać wchłanianie cynku; większe ryzyko niedoboru m.in. po operacjach bariatrycznych, zwłaszcza ograniczających wchłanianie; odczyt 13.10.2026): ods.od.nih.gov
- NHS, Vitamins and minerals: Others, sekcja Zinc (zapotrzebowanie dorosłych około 9,5 mg dziennie u mężczyzn i 7 mg u kobiet; dobre źródła: mięso, skorupiaki, nabiał, np. ser, pieczywo, produkty zbożowe, np. zarodki pszenne; duże dawki cynku zmniejszają wchłanianie miedzi, co może prowadzić do niedokrwistości i osłabienia kości; nie przyjmuj więcej niż 25 mg cynku z suplementów dziennie bez zalecenia lekarza; odczyt 13.10.2026): nhs.uk
- Mozaffar B., Ardavani A., Muzafar H., Idris I., 2023, The Effectiveness of Zinc Supplementation in Taste Disorder Treatment: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials, Journal of Nutrition and Metabolism 2023:6711071 (12 badań z randomizacją, 938 uczestników, wyszukiwanie do 7.02.2021; siarczan, glukonian, pikolinian, octan cynku i polaprezynk; u osób z zaburzeniami smaku idiopatycznymi i z niedoboru cynku poprawa częściej niż w grupie kontrolnej: ryzyko względne 1,38, 95-procentowy przedział ufności 1,16-1,64; dawki odpowiadały 17-86,7 mg cynku pierwiastkowego dziennie przez 3-6 miesięcy; autorzy wiążą skuteczność z dawkami 68-86,7 mg dziennie; odczyt streszczenia 13.10.2026): doi.org
- Sakagami M., Ikeda M., Tomita H. i wsp., 2009, A zinc-containing compound, Polaprezinc, is effective for patients with taste disorders: randomized, double-blind, placebo-controlled, multi-center study, Acta Oto-Laryngologica 129(10):1115-1120 (109 pacjentów z idiopatycznymi zaburzeniami smaku, także z niskim cynkiem w surowicy; placebo n=28, 17 mg n=27, 34 mg n=26, 68 mg n=28 cynku w postaci polaprezynku dziennie przez 12 tygodni; istotna poprawa wrażliwości smakowej w porównaniu z placebo tylko w grupie 68 mg; działania niepożądane: wzrost trójglicerydów i fosfatazy zasadowej, spadek żelaza, dolegliwości żołądkowo-jelitowe; odczyt streszczenia 13.10.2026): doi.org
- Ikeda M., Kurono Y., Inokuchi A. i wsp., 2013, The effect of zinc agent in 219 patients with zinc deficiency-inductive/idiopathic taste disorder: a placebo controlled randomized study, Nihon Jibiinkoka Gakkai Kaiho 116(1):17-26, artykuł po japońsku (219 pacjentów z zaburzeniami smaku z niedoboru cynku albo idiopatycznymi, polaprezynk albo placebo; po 8 tygodniach istotna poprawa progu wyczuwania smaku w teście krążków bibułowych w porównaniu z placebo; odsetek odpowiedzi według pierwotnych kryteriów 55,6 procent wobec 43,2 procent, różnica nieistotna statystycznie; brak istotnego efektu u mężczyzn i u osób z wysokim wynikiem w skali depresji; streszczenie nie podaje dawki; odczyt streszczenia 13.10.2026): doi.org
- Stewart-Knox B.J., Simpson E.E., Parr H. i wsp., 2008, Taste acuity in response to zinc supplementation in older Europeans, British Journal of Nutrition 99(1):129-136 (zdrowi dorośli w wieku 70-87 lat, 108 osób w Rzymie i 91 w Grenoble; placebo albo 15 lub 30 mg cynku dziennie; po interwencji większa wrażliwość na smak słony przy 30 mg w porównaniu z placebo tylko w grupie z Grenoble; bez zmian dla smaku słodkiego, kwaśnego i gorzkiego; interwencja trwała 6 miesięcy; odczyt 13.10.2026): doi.org
- Lyckholm L., Heddinger S.P., Parker G. i wsp., 2012, A randomized, placebo controlled trial of oral zinc for chemotherapy-related taste and smell disorders, Journal of Pain and Palliative Care Pharmacotherapy 26(2):111-114 (pacjenci w trakcie chemioterapii z zaburzeniami smaku lub węchu, po 29 osób w grupie cynku i placebo; 50 mg cynku pierwiastkowego 2 razy dziennie przez 3 miesiące; brak istotnej poprawy smaku ani węchu w porównaniu z placebo; odczyt streszczenia 13.10.2026): doi.org
- Kim M.J., Tang M.J., Bruera E., 2026, Prolonged zinc use for dysgeusia causing copper deficiency, Palliative and Supportive Care 24:e37 (opis przypadku mężczyzny po 70. roku życia ze szpiczakiem mnogim, który przez 2 lata przyjmował cynk na zaburzenia smaku; niedobór miedzi z niedokrwistością, neutropenią, zaburzeniami chodu i drętwieniem kończyn; poprawa po dożylnym leczeniu miedzią w ciągu około 5-6 tygodni; odczyt streszczenia 13.10.2026): doi.org
- Dutta A., Chaudhary V., Kumari S. i wsp., 2026, Zinc-Induced Hematologic Toxicities: A Systematic Review of Descriptive Studies, Biological Trace Element Research 204(9):6628-6642 (34 publikacje, 37 opisanych przypadków z lat 1972-2025; dawki cynku od około 50 mg do ponad 1500 mg dziennie przez tygodnie do lat, m.in. z suplementów i kremów do protez; niedokrwistość prawie u wszystkich, często neutropenia; niska miedź u wszystkich; po odstawieniu cynku i podaniu miedzi poprawa krwi u większości w ciągu tygodni do miesięcy, objawy neurologiczne ustępowały wolniej i czasem niecałkowicie; odczyt streszczenia 13.10.2026): doi.org
- Wegmüller R., Tay F., Zeder C. i wsp., 2014, Zinc absorption by young adults from supplemental zinc citrate is comparable with that from zinc gluconate and higher than from zinc oxide, Journal of Nutrition 144(2):132-136 (15 zdrowych dorosłych, badanie krzyżowe z randomizacją, 10 mg cynku bez posiłku; mediana wchłaniania: cytrynian 61,3 procent, glukonian 60,9 procent, tlenek 49,9 procent, istotnie mniej z tlenku; odczyt streszczenia 13.10.2026): doi.org
- Karta produktu Aliness Cynk Chelatowany 15 mg, 100 tabletek, sklep Świat Supli (1 tabletka: 15 mg cynku w postaci diglicynianu, 150 procent RWS; skład: fosforan wapnia, diglicynian cynku, dwutlenek krzemu; 1 tabletka dziennie w trakcie posiłku; produkt odpowiedni dla wegan; nie stosować u kobiet w ciąży; przechowywać w miejscu niedostępnym dla małych dzieci; odczyt 13.10.2026, swiatsupli.pl, p5678)
- Karta produktu Medverita Cynk Glukonian 15 mg, 180 kapsułek, sklep Świat Supli (1 kapsułka: 112 mg glukonianu cynku, cynk 15 mg, 150 procent RWS; skład: inulina z korzenia cykorii, glukonian cynku, żelatyna (otoczka kapsułki); produkt nie jest dla wegan; 1 kapsułka dziennie, najlepiej w trakcie posiłku; nie stosować u kobiet w ciąży; odczyt 13.10.2026, swiatsupli.pl, p10267)
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, załącznik XIII (referencyjne wartości spożycia dla dorosłych: cynk 10 mg, miedź 1 mg; znacząca ilość co do zasady 15 procent RWS; odczyt 13.10.2026): eur-lex.europa.eu
- Karta produktu Aliness Cynk Organiczny Trio 15 mg, 100 tabletek, sklep Świat Supli (1 tabletka: 15 mg cynku w postaci cytrynianu, glukonianu i pikolinianu, 150 procent RWS; skład: fosforan wapnia, celuloza mikrokrystaliczna, błonnik akacjowy, cytrynian, glukonian i pikolinian cynku, dwutlenek krzemu; 1 tabletka dziennie w trakcie posiłku; produkt odpowiedni dla wegan; nie stosować u kobiet w ciąży; odczyt 13.10.2026, swiatsupli.pl, p5677)
- Resuscitation Council UK, 2025, Adult basic life support guidelines (sprawdź, czy dotarcie do osoby jest bezpieczne i czy reaguje; przy braku reakcji natychmiast wezwij numer alarmowy i oceń oddech; jeśli osoba nie reaguje i oddycha nieprawidłowo, natychmiast rozpocznij RKO; gdy tylko automatyczny defibrylator zewnętrzny jest dostępny, podłącz go i wykonuj polecenia urządzenia; publikacja 27.10.2025, odczyt 13.10.2026): resus.org.uk
- St John Ambulance, How to put someone in the recovery position (pozycja boczna dla osoby, która nie reaguje, ale oddycha prawidłowo; wezwanie pomocy; obserwacja w oczekiwaniu na pomoc; jeśli przestanie prawidłowo oddychać, natychmiast RKO; odczyt 13.10.2026): sja.org.uk
- NHS, Nasal polyps (polipy mogą osłabiać węch i smak; zwykle leczy się je lekami przeciwzapalnymi w kroplach albo sprayu do nosa, czasem krótko w tabletkach; jeśli po około 12 tygodniach nie ma poprawy, lekarz może zaproponować zabieg; polipy często odrastają; strona przejrzana 29.06.2023, odczyt 13.10.2026): nhs.uk
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
