Kreatyna monohydrat Świat Supli 500 g za 34,99 zł – zobacz produkt w sklepieKreatyna monohydrat Świat Supli 500 g za 34,99 zł – zobacz produkt w sklepie
Drewniane molo nad zamarzniętym jeziorem, drabinka do przerębla i pomarańczowy kubek z logo Świat Supli o wschodzie słońca
LifestyleRegeneracja

Co daje morsowanie? Jak zacząć?

Morsy zwykle nie moczą rąk, bo dłonie wychładzają się szybciej niż reszta ciała i szybko tracą zręczność potrzebną do ubrania się po kąpieli [1]. Co daje morsowanie? Dowody są słabe: w przeglądzie z 2025 roku zanurzenie w zimnej wodzie zmniejszało stres po 12 godzinach, ale tuż po kąpieli rosły markery stanu zapalnego, a odchudzania ani wzmocnienia odporności nie potwierdzono [2] [3]. Jak zacząć: przy chorobach serca lub nadciśnieniu dopiero po zgodzie lekarza, nigdy samemu, wchodząc stopniowo i na krótko, bo głównym ryzykiem jest szok zimna na początku zanurzenia [4].

Morsowanie nie tworzy potrzeby suplementacji, a żaden suplement nie czyni go bezpieczniejszym ani nie zastępuje zgody lekarza. Jeśli zimą i tak uzupełniasz dietę, na przykład witaminą D, o porze dnia, miesiącach i dawkach piszemy w poradniku kiedy brać witaminę D, a produkty znajdziesz w kategorii witaminy i zdrowie w sklepie Świat Supli. Poniżej: dlaczego morsy chronią dłonie, co dają badania, jak zacząć i kiedy zrezygnować.

Spis treści

1. Dlaczego morsy nie moczą rąk?

Powód ma charakter fizjologiczny. Dłonie i palce wychładzają się szybciej niż reszta ciała, a po schłodzeniu tracą sprawność. Przegląd Heusa i współpracowników określa minimalne temperatury funkcjonowania dłoni: skóra około 15°C, nerw około 20°C, mięsień około 28°C; poniżej tych wartości zręczność spada [1]. Przegląd Giesbrechta potwierdza, że lokalne wychłodzenie w zanurzeniu pogarsza sprawność fizyczną i psychiczną [5].

Dla morsa to konkretny problem: po kąpieli musi samodzielnie się ubrać, a drżące, zdrętwiałe palce utrudniają ubieranie się. Wynika to z utraty zręczności opisanej w przeglądach.

Palce są dodatkowo narażone na uszkodzenia zimnem. Naczyniorozszerzenie zimnowe, czyli reakcja, która ogrzewa opuszki, pojawia się dopiero 5–10 minut po rozpoczęciu miejscowego zimna i nie u wszystkich występuje tak samo [6]. Lokalne wychłodzenie pogarsza sprawność. Odmrożenie wymaga zamarznięcia tkanek, natomiast uszkodzenie zimnem bez zamarznięcia tkanek (NFCI) może powstać przy długiej ekspozycji na mokre zimno bez zamarzania [7]; literatura o NFCI dotyczy długiej ekspozycji, a w krótkiej kąpieli głównym problemem dla dłoni jest utrata zręczności. Dlatego morsy trzymają ręce nad wodą lub zakładają rękawice neoprenowe; sam zwyczaj nie był przedmiotem badań, a wyjaśnienie wynika z fizjologii zimna [1]. Czasu zanurzenia rąk dostępne przeglądy nie określają.

2. Co daje morsowanie i na co pomaga? Co wiadomo z badań

Dowody są słabe i mieszane. Przegląd 104 badań wskazuje na możliwe zmniejszenie lub przekształcenie tkanki tłuszczowej i poprawę wrażliwości na insulinę, ale autorzy zaznaczają, że badania były małe, często na jednej płci, w różnych temperaturach, i niejasne jest, czy morsy są zdrowsze z natury [8]. Przegląd Tiptona z 2017 roku ocenia, że część twierdzeń, na przykład o działaniu przeciwzapalnym zimna, pozostaje na poziomie spekulacji [3].

Neoprenowe rękawice i buty oraz stalowy termos na oszronionym molo obok pomarańczowego kubka z logo Świat Supli

Jeśli ktoś obiecuje, że morsowanie wzmocni odporność, usunie toksyny, zlikwiduje cellulit, wyleczy stwardnienie rozsiane albo regeneruje stawy i kości, traktuj to ostrożnie. Żaden z tych efektów nie jest potwierdzony w dostępnych przeglądach [8] [3], a przegląd Tiptona zaznacza, że w części twierdzeń dane pozostają na poziomie anegdotycznej spekulacji [3].

3. Czy morsowanie jest zdrowe i bezpieczne?

Dla zdrowej, przygotowanej osoby krótkie zanurzenie w zimnej wodzie może mieć pewne korzyści, ale nie jest wolne od ryzyka. Przegląd systematyczny z 2025 roku objął 11 badań z randomizacją w wodzie o temperaturze 7–15°C; z 3177 uczestników aż 3018 pochodziło z jednego badania zimnych pryszniców, a nie kąpieli [2]. W metaanalizie stres był mniejszy po 12 godzinach od zanurzenia (bez różnic zaraz po oraz po 1, 24 i 48 godzinach), a zaraz i godzinę po zanurzeniu rosły markery stanu zapalnego [2]. Pozostałe wyniki pochodzą z pojedynczych badań: lepszy sen dotyczył mężczyzn po 15-minutowych zanurzeniach przez 5 dni regeneracji po treningu w upale; w badaniu pryszniców osoby z grup zimnej wody miały o 29% mniej nieobecności w pracy z powodu choroby, ale liczba dni choroby się nie różniła, a lepsza jakość życia po 90 dniach przestała być istotna; nastrój w jedynym badaniu, które go oceniało, się nie zmienił [2]. Autorzy oceniali głównie badania umiarkowanej jakości i krótkie protokoły, więc wnioski o zdrowiu w dłuższym okresie są ograniczone [2].

Bezpieczeństwo zależy od tego, kto i jak wchodzi do wody. Główne zagrożenia to szok zimna z gwałtownym wdechem i wzrostem ciśnienia, zaburzenia rytmu serca, utonięcie oraz wychłodzenie przy zbyt długim pobycie [4] [3]. Przegląd Tiptona i współpracowników ocenia, że korzyści zanurzenia w zimnej wodzie trzeba ważyć z tymi zagrożeniami [3]. Dlatego zasady są proste: nie wchodź do wody sam, nie po alkoholu, wchodź stopniowo, zostań w wodzie krótko i wyjdź od razu, gdy pojawią się dreszcze lub drętwienie, a przy chorobach serca, nadciśnieniu i innych schorzeniach z tabeli w następnej części zapytaj najpierw lekarza.

4. Jaki wpływ na organizm ma morsowanie?

W ostrej reakcji na zimno skurcz naczyń skórnych ogranicza utratę ciepła, a drżenia mięśniowe zwiększają jego wytwarzanie; z czasem rozwija się przystosowanie metaboliczne i izolacyjne [9]. W badaniu doświadczonych morsów (2–3 razy w tygodniu, z sauną) większy był wzrost termogenezy indukowanej zimnem, temperatura głęboka niższa, a komfort termiczny mniejszy [10]. To badanie małe i na mężczyznach, przekrojowe (doświadczeni morsujący i grupa kontrolna), więc sugeruje, że organizm przystosowuje się do powtarzanego zimna.

Nastrój: w badaniu 64 studentów w grupie, która zanurzyła się na maksymalnie 20 minut w morzu o temperaturze 13,6°C, wynik zaburzeń nastroju (POMS) spadł o 15 punktów (z 51 do 36), a w grupie kontrolnej o 2 punkty [11]. Uczestników nie losowano: sami wybrali, czy wejdą do wody, a nastrój oceniano tuż po sesji, więc nie wiadomo, jak długo zmiana się utrzymuje, i nie da się oddzielić wpływu zimnej wody od kontaktu z grupą i przyrodą [11]. W obserwacji morsów porównywano ankiety przed czteromiesięcznym sezonem i po nim: rosła energia, a malały napięcie, zmęczenie i negatywny nastrój, ale badanie nie miało losowego doboru i opierało się na samoocenie [12]. Poprawa nastroju jest więc możliwa, ale oparta na subiektywnych ocenach z badań bez randomizacji. W przeglądzie z 2025 roku nastrój oceniło tylko jedno badanie i nie wykazało zmiany [2].

5. Morsowanie a odchudzanie: czy morsowanie odchudza?

Samo morsowanie nie daje wiarygodnie udokumentowanej utraty masy ciała. U doświadczonych morsów zaobserwowano większy wzrost termogenezy po zimnie, a autorzy sugerują potencjał zwiększania wydatku energii [10]. Badanie było jednak przekrojowe i nie sprawdzało, czy rozpoczęcie morsowania powoduje utratę masy ciała; zwiększona termogeneza to nie to samo co udowodnione odchudzanie. Przegląd 104 badań mówi o możliwej redukcji tkanki tłuszczowej, jednak bez rozstrzygnięcia [8]. Zimno zwiększa termogenezę, ale to nie zastępuje deficytu kalorycznego i ruchu. Jeśli odchudzasz się, traktuj morsowanie jako dodatek, a nie metodę.

6. Dla kogo morsowanie? Przeciwwskazania do morsowania

Szczególnie groźny jest szok zimna: gwałtowny wdech, hiperwentylacja i wzrost ciśnienia po wejściu do zimnej wody. Połączenie zatrzymania oddechu z pobudzeniem współczulnym i błędnym może wyzwalać arytmię, a sama reakcja może poprzedzać utonięcie [4]. Dlatego morsowanie wymaga ostrożności i zgody lekarza w kilku sytuacjach.

Sytuacja Dlaczego ostrożnie Co zrobić
Choroby serca, zaburzenia rytmu szok zimna i pobudzenie układu autonomicznego mogą wyzwalać arytmię [4] zgoda kardiologa przed pierwszym wejściem
Niekontrolowane nadciśnienie zimno podnosi ciśnienie tętnicze, a szok zimna dodatkowo je zwiększa [4] ustabilizuj ciśnienie i skonsultuj się z lekarzem
Choroby naczyń obwodowych, żylaki zimno wywołuje skurcz naczyń skórnych [9]; bezpieczeństwo morsowania w tych chorobach nie zostało ustalone porozmawiaj z lekarzem przed pierwszym wejściem
Padaczka napad w wodzie grozi utonięciem, a ryzyko utonięcia przy szoku zimna opisują przeglądy [4] [3]; bezpieczeństwo morsowania przy padaczce nie zostało ustalone ustal z lekarzem; nigdy nie wchodź do wody bez osoby asekurującej
Astma szok zimna wywołuje gwałtowny wdech i hiperwentylację [4]; w obserwacji morsów uczestniczyły też osoby z astmą, ale badanie nie oceniało bezpieczeństwa w tej grupie [12] ustal z lekarzem przed pierwszym wejściem
Zespół Raynauda, pokrzywka z zimna, cukrzyca z neuropatią zimno wywołuje skurcz naczyń skórnych [9], a palce są narażone na uszkodzenia zimnem [7]; bezpieczeństwo morsowania w tych chorobach nie zostało ustalone ustal z lekarzem; nie morsuj bez jego zgody
Alkohol przed wejściem ogólna zasada ostrożności: alkohol zaburza ocenę ryzyka w wodzie nie morsuj po alkoholu
Ciąża, dzieci, osoby starsze dostępne badania dotyczyły dorosłych, nie dzieci ani ciężarnych decyzja wyłącznie z lekarzem

Na ostrożność wskazuje też polskie badanie 30 dorosłych z monitorowaniem Holtera: u osób powyżej 45 lat zmienność rytmu serca (SDNN) była w sezonie wyższa, ale wraz z częstotliwością morsowania wartości SDNN i SDANN malały, a autorzy piszą, że morsowanie częściej niż raz w tygodniu może zmniejszać rezerwę autonomiczną i zwiększać ryzyko sercowo-naczyniowe [13]. U osób poniżej 45 lat badanie nie wykazało istotnego wpływu na zmienność rytmu serca [13]. To mała próba bez grupy kontrolnej, więc wynik wymaga potwierdzenia. Dostępne badania nie dotyczyły dzieci, więc w ich przypadku i przy wieku podeszłym pytaj lekarza.

7. Jak zacząć morsowanie i jak często morsować?

Protokół czasu i częstotliwości nie jest ustalony. W badaniu nastroju zanurzenie trwało do około 20 minut w wodzie o temperaturze 13,6°C [11]; to warunki eksperymentu pod nadzorem, a nie zalecany czas dla początkującego. Ryzyko szoku zimna dotyczy początku zanurzenia [4]. Poniżej zasady ostrożności:

  • przed pierwszym razem skonsultuj się z lekarzem, zwłaszcza jeśli masz choroby serca, nadciśnienie lub chorujesz przewlekle;
  • nie morsuj sam: obok powinna być osoba, która pozostaje na brzegu i może wezwać pomoc;
  • wybierz miejsce z łatwym wyjściem z wody i najlepiej grupę doświadczonych morsów;
  • załóż czapkę i buty neoprenowe;
  • wchodź do wody stopniowo, bez skoków, i oddychaj spokojnie; początkowo zanurzenie trwa krótko;
  • ręce trzymaj nad wodą lub w rękawicach neoprenowych, a ubranie przygotuj tak, aby dało się je założyć zdrętwiałymi palcami;
  • po wyjściu osusz się, ubierz od razu i napij się czegoś ciepłego (bez alkoholu), a jeśli nie możesz opanować drżenia, zimno nie mija lub zawroty głowy się nasilają, zgłoś się po pomoc.

Ile powinna trwać pierwsza kąpiel podczas morsowania?

Żadne z opisanych badań nie ustala czasu pierwszej kąpieli dla początkującego. Zaplanuj krótkie wejście, wchodź stopniowo i nie czekaj na objawy: jeśli pojawią się dreszcze, drętwienie rąk albo oddech przestaje być spokojny, od razu wyjdź z wody. Czas kolejnych wejść ustalaj za każdym razem według temperatury wody, wiatru i samopoczucia, a nie według tego, jak przebiegła poprzednia kąpiel.

Co do częstotliwości: w badaniu doświadczonych morsów rzecz dotyczyła 2–3 razy w tygodniu [10], natomiast w badaniu Holtera częstsze morsowanie wiązało się z niższą zmiennością rytmu serca, a autorzy ostrzegają przed morsowaniem częściej niż raz w tygodniu [13]. To badanie obserwacyjne bez grupy kontrolnej, więc nie pozwala wyznaczyć bezpiecznej częstotliwości dla początkujących; częstotliwość ustal z lekarzem, zwłaszcza po 45. roku życia.

8. Morsowanie w domu i na sucho: czy to bezpieczne?

Zimnych kąpieli w wannie ani spacerów po śniegu bez ubrania nie polecamy jako bezpiecznych. Mechanizm szoku zimna jest taki sam bez względu na to, czy woda jest w jeziorze, czy w wannie, a w domu nikt nie musi być obok. Ekspozycja na samo zimne powietrze, czyli morsowanie na sucho, też wywołuje skurcz naczyń skórnych i drżenia mięśniowe [9], więc ostrożność jest podobna. Jeśli chcesz spróbować, zrób to w obecności drugiej osoby i po konsultacji z lekarzem.

9. Najczęstsze pytania

Dlaczego morsy nie moczą rąk?

Bo dłonie szybko tracą zręczność (skóra około 15°C, nerw 20°C, mięsień 28°C), a po wyjściu z wody trudno się ubrać; to zasada ostrożności, a nie ustalony czas zanurzenia [1].

Co daje morsowanie?

W metaanalizie z 2025 roku stres był mniejszy po 12 godzinach, ale tuż po zanurzeniu rosły markery stanu zapalnego; lepszy sen i jakość życia pokazały tylko pojedyncze badania (sen u mężczyzn po treningu w upale, jakość życia w badaniu zimnych pryszniców) [2]; możliwy wpływ na tkankę tłuszczową i wrażliwość na insulinę opisuje przegląd 104 badań [8]; poprawę nastroju po jednej kąpieli pokazało pojedyncze badanie [11]. Dowody są słabe i mieszane.

Czy morsowanie odchudza?

Samo morsowanie nie daje wiarygodnie udokumentowanej utraty masy ciała; zimno zwiększa termogenezę, ale to nie zastępuje deficytu kalorii [10].

Ile razy w tygodniu morsować?

Badania nie ustalają bezpiecznej częstotliwości. Doświadczeni morsujący w jednym badaniu wchodzili do wody 2–3 razy w tygodniu [10], a w małym badaniu Holtera częstsze morsowanie wiązało się z niższą zmiennością rytmu serca i autorzy ostrzegają przed morsowaniem częściej niż raz w tygodniu [13]; częstotliwość ustal z lekarzem.

Dla kogo morsowanie i czy każdy może morsować?

Nie każdy. Przegląd z 2025 roku obejmował zdrowych dorosłych [2], a pozostałe badania nie ustalają bezpieczeństwa morsowania w grupach z chorobami (w obserwacji morsów uczestniczyły np. osoby z astmą, ale tej kwestii nie oceniano [12]). Przy chorobach serca, zaburzeniach rytmu i niekontrolowanym nadciśnieniu zagrożeniem jest szok zimna [4], przy chorobach naczyń, zespole Raynauda i cukrzycy z neuropatią skurcz naczyń skórnych i uszkodzenia zimnem [9] [7], a przy padaczce ryzyko utonięcia [3]. W tych sytuacjach, przy astmie, w ciąży i u dzieci morsuj tylko za zgodą lekarza, a po alkoholu nie morsuj wcale.

Ile powinna trwać pierwsza kąpiel podczas morsowania?

Czasu nie ustalono w badaniach. Zaplanuj krótkie wejście, wchodź stopniowo i wyjdź od razu, jeśli pojawią się dreszcze lub drętwienie rąk; czas kolejnych wejść zależy od temperatury wody i warunków, a nie od poprzedniej kąpieli.

Czy morsowanie jest zdrowe i bezpieczne?

Dla zdrowej osoby krótkie zanurzenie może zmniejszać stres po 12 godzinach, choć dowody pochodzą głównie z badań umiarkowanej jakości [2]. Ryzyko to szok zimna, zaburzenia rytmu serca, utonięcie i wychłodzenie, więc nie morsuj sam ani po alkoholu, a przy chorobach serca i nadciśnieniu najpierw zapytaj lekarza [4] [3].

10. W skrócie

  • Ręce zostają nad wodą, bo zimno odbiera dłoniom zręczność, a przy długiej ekspozycji grozi uszkodzeniami zimnem [1] [7].
  • Korzyści morsowania są słabo udokumentowane: w metaanalizie z 2025 roku stres był mniejszy po 12 godzinach, lepszy sen pokazało jedno badanie mężczyzn po treningu w upale, a nastrój w jedynym badaniu, które go oceniało, się nie zmienił; poprawę nastroju tuż po jednej kąpieli pokazało tylko pojedyncze badanie bez randomizacji [2] [11].
  • Samo morsowanie nie daje udokumentowanej utraty masy ciała i nie zastępuje deficytu kalorycznego [10].
  • Choroby serca i niekontrolowane nadciśnienie wymagają zgody lekarza; nie morsuj sam [4].

Źródła

  1. Heus R, Daanen HAM, Havenith G. Physiological criteria for functioning of hands in the cold: a review. Appl Ergon 1995;26(1):5-13 (PMID 15676995). Przegląd: zimno oznacza utratę zręczności dłoni; minimalne kryteria funkcjonowania to temperatura skóry dłoni około 15°C, nerwu 20°C i mięśnia 28°C. Ograniczenie: wartości przeciętne, duże różnice indywidualne.
  2. Cain T, Brinsley J, Bennett H, Nelson M, Maher C, Singh B. Effects of cold-water immersion on health and wellbeing: A systematic review and meta-analysis. PLoS One 2025;20(1):e0317615 (PMID 39879231). Przegląd 11 badań z randomizacją, 3177 zdrowych dorosłych, woda 7–15°C, od 30 sekund do 2 godzin; 3018 uczestników pochodziło z jednego badania zimnych pryszniców. Metaanaliza: wzrost markerów zapalnych zaraz i godzinę po zanurzeniu, mniejszy stres po 12 godzinach (bez różnic zaraz po oraz po 1, 24 i 48 godzinach). Pojedyncze badania: lepsza jakość snu u mężczyzn po 15-minutowych zanurzeniach przez 5 dni regeneracji po treningu w upale; w badaniu pryszniców o 29% mniej nieobecności w pracy z powodu choroby, bez istotnej różnicy w liczbie dni choroby, oraz lepsza jakość życia, która po 90 dniach przestała być istotna; brak różnicy nastroju w jedynym badaniu, które go oceniało. Ograniczenie: badania głównie umiarkowanej jakości, różne protokoły.
  3. Tipton MJ i wsp. Cold water immersion: kill or cure? Exp Physiol 2017;102(11):1335-1355 (PMID 28833689). Przegląd zagrożeń (utonięcie, zatrzymanie krążenia, hipotermia) i korzyści zanurzenia w zimnej wodzie; część twierdzeń, na przykład o stanach zapalnych, pozostaje na poziomie spekulacji. Ograniczenie: przegląd narracyjny.
  4. Datta A, Tipton M. Respiratory responses to cold water immersion: neural pathways, interactions, and clinical consequences awake and asleep. J Appl Physiol 2006;100(6):2057-2064 (PMID 16714416). Przegląd: szok zimna to początkowy gwałtowny wdech, wzrost ciśnienia i hiperwentylacja; odpowiedź może poprzedzać utonięcie, a zatrzymanie oddechu z pobudzeniem współczulnym i błędnym może wyzwalać arytmię. Ograniczenie: przegląd z danymi własnymi.
  5. Giesbrecht GG. Cold stress, near drowning and accidental hypothermia: a review. Aviat Space Environ Med 2000;71(7):733-752 (PMID 10902937). Przegląd skutków zimna w zanurzeniu: szok zimna, lokalne wychłodzenie z pogorszeniem sprawności fizycznej i psychicznej, a w końcu hipotermia. Ograniczenie: przegląd, starszy.
  6. Daanen HAM. Finger cold-induced vasodilation: a review. Eur J Appl Physiol 2003;89(5):411-426 (PMID 12712346). Przegląd: naczyniorozszerzenie zimnowe w opuszkach palców pojawia się 5-10 minut po rozpoczęciu miejscowego zimna, ma zmniejszać ryzyko urazów, nie występuje w hipotermii i różni się między osobami. Ograniczenie: przegląd badań laboratoryjnych.
  7. Imray C, Grieve A, Dhillon S. Cold damage to the extremities: frostbite and non-freezing cold injuries. Postgrad Med J 2009;85(1007):481-488 (PMID 19734516). Przegląd odmrożeń i uszkodzeń zimnem bez zamarznięcia tkanek (NFCI): leczenie, unikanie ponownej ekspozycji. Ograniczenie: dotyczy leczenia, a nie profilaktyki w morsowaniu.
  8. Espeland D, de Weerd L, Mercer JB. Health effects of voluntary exposure to cold water: a continuing subject of debate. Int J Circumpolar Health 2022;81(1):2111789 (PMID 36137565). Przegląd 104 badań: liczne zmiany fizjologiczne, możliwe zmniejszenie lub przekształcenie tkanki tłuszczowej i poprawa wrażliwości na insulinę; wnioski ograniczone przez małe grupy, jedną płeć i różne temperatury. Ograniczenie: heterogeniczne badania.
  9. Castellani JW, Young AJ. Human physiological responses to cold exposure: acute responses and acclimatization to prolonged exposure. Auton Neurosci 2016;196:63-74 (PMID 26924539). Przegląd: w ostrej reakcji na zimno skurcz naczyń skórnych ogranicza utratę ciepła, a drżenia mięśniowe zwiększają jego wytwarzanie; z czasem rozwija się przystosowanie (habituacja, metaboliczne, izolacyjne).
  10. Søberg S i wsp. Altered brown fat thermoregulation and enhanced cold-induced thermogenesis in young, healthy, winter-swimming men. Cell Rep Med 2021;2(11):100408 (PMID 34755128). Doświadczeni morsujący mężczyźni (2-3 razy w tygodniu, z sauną) vs kontrole: większy wzrost termogenezy indukowanej zimnem, niższa temperatura głęboka i niższy komfort termiczny; autorzy sugerują potencjał zwiększania wydatku energii. Ograniczenie: mała grupa, tylko mężczyźni; badanie przekrojowe, które nie sprawdzało, czy rozpoczęcie morsowania powoduje utratę masy ciała.
  11. Kelly JS, Bird E. Improved mood following a single immersion in cold water. Lifestyle Medicine 2022;3(1):e53 (online 2021). 64 studentów: 42 osoby zanurzone do 20 minut w morzu o temperaturze 13,6°C, 22 kontrole; w grupie zanurzającej się wynik zaburzeń nastroju (POMS) spadł o 15 punktów (z 51 do 36) vs 2 punkty w grupie kontrolnej; POMS wypełniano tuż po sesji. Ograniczenia: brak randomizacji, uczestnicy sami wybrali grupę; młodzi sprawni uczestnicy, jedna sesja; trwałości zmiany nie badano, a autorzy nie oddzielili wpływu zimnej wody od kontaktu z grupą i przyrodą.
  12. Huttunen P, Kokko L, Ylijukuri V. Winter swimming improves general well-being. Int J Circumpolar Health 2004;63(2):140-144 (PMID 15253480). Kwestionariusze nastroju przed i po czteromiesięcznym sezonie: morsujący czuli się bardziej energiczni, napięcie, zmęczenie i negatywny nastrój malały. Ograniczenie: badanie obserwacyjne bez randomizacji, wyniki subiektywne.
  13. Jurczak P i wsp. Effect of winter swimming on the cardiovascular system: adaptive mechanisms and potential hazards. Merkuriusz Lekarski 2025:600-606 (PMID 41075230). 30 dorosłych, dwukrotne badanie Holterem; u osób powyżej 45 lat poprawa zmienności rytmu serca w sezonie; morsowanie częściej niż raz w tygodniu wiązało się z możliwym zmniejszeniem rezerwy autonomicznej i ryzykiem sercowo-naczyniowym. Ograniczenie: mała próba, brak grupy kontrolnej.

Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI).

Suplementy marki Świat Supli od 16,99 zł: witamina C za 16,99 zł, omega-3 za 27,99 zł – przejdź do sklepuSuplementy marki Świat Supli od 16,99 zł: witamina C za 16,99 zł, omega-3 za 27,99 zł – przejdź do sklepu
O autorze

Artykuły

Paweł Lisowski od ponad 20 lat łączy doświadczenie w sporcie, treningu i suplementacji z działalnością biznesową. Ukończył zarządzanie i marketing na Politechnice Białostockiej, a następnie studia MBA. Jest technologiem w dziedzinie suplementacji, a w środowisku sportowym od 25 lat nazywany jest Doktorem Liskiem. Był finalistą Mistrzostw Europy w kulturystyce, zdobył złoty medal w zawodach federacji NPC na Węgrzech oraz zwyciężył w kategorii OPEN w zawodach w Sopocie. Przez lata pracował również jako trener, wykorzystując wiedzę i własne doświadczenie startowe w pracy z podopiecznymi. Obecnie prowadzi Świat Supli oraz Nauree Labs — zakład produkcyjny suplementów diety. W swoich publikacjach dzieli się praktyczną wiedzą dotyczącą suplementacji, treningu, żywienia i świadomego wyboru produktów. Jest zwolennikiem podejścia, w którym dieta i suplementacja są narzędziami, których działanie i zastosowanie warto przede wszystkim dobrze rozumieć.

Ekspert ds. suplementacji i treningu

Paweł Lisowski
Podobne artykuły
Lifestyle

Drób a ryzyko zgonu - kompleksowa analiza kontrowersyjnego badania i praktyczne wskazówki żywieniowe

Lifestyle

Ergonomia w Pracy Biurowej dla Sportowców: Jak Zminimalizować Negatywne Skutki Siedzącego Trybu Życia w 2025

Lifestyle

Grounding (Earthing) - Czy Chodzenie Boso Po Trawie Ma Podstawy Naukowe Czy To Pseudonauka?

Dodaj komentarz