Luteina to żółty barwnik roślinny z grupy karotenoidów, którego człowiek nie wytwarza, dlatego musi ją dostać z jedzenia; razem z zeaksantyną gromadzi się w plamce żółtej siatkówki oka [1]. Najwięcej jej mają zielone warzywa liściaste: 100 g surowego szpinaku zawiera ok. 12,2 mg luteiny z zeaksantyną, surowego jarmużu 6,3 mg, a natki pietruszki 5,6 mg; dobrze przyswajalnym źródłem jest żółtko jaja, a z owoców najwięcej ma kaki [2] [3] [4]. W badaniu AREDS2 osoby z pośrednim zwyrodnieniem plamki związanym z wiekiem (AMD) dostawały w suplemencie 10 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny dziennie, a u zdrowych nie wykazano, że luteina chroni przed chorobami oczu [5] [6]. UE nie dopuściła oświadczeń zdrowotnych dla luteiny, natomiast w utrzymaniu prawidłowego widzenia według przepisów UE pomagają między innymi cynk, witamina A i ryboflawina [7].
Podobne produkty porównasz w sklepie Świat Supli, w kategorii oczy i wzrok.
Aktualizacja 2.11.2026: dodaliśmy wyjaśnienie, czym różnią się luteina i zeaksantyna, odpowiedź na pytanie, jaka luteina na oczy jest najlepsza, omówienie dawki 40 mg w preparatach typu Complex i porównanie pięciu preparatów z luteiną ze sklepu. Wcześniejsza aktualizacja (14.10.2026): tabele zawartości luteiny w żywności, wyniki badań AREDS2, dawkowanie i objawy wymagające wizyty u okulisty.
Polecamy: luteina i witaminy dla wzroku
Spis treści
1. Luteina: co to jest?
Luteina jest karotenoidem z podgrupy ksantofili, czyli karotenoidów zawierających tlen; jej wzór sumaryczny to C40H56O2 [8]. Razem z bliźniaczą zeaksantyną i powstającą z luteiny w oku mezo-zeaksantyną tworzy barwnik plamki żółtej, czyli środkowej części siatkówki odpowiedzialnej za ostre widzenie szczegółów [1] [4].
Człowiek nie potrafi wytworzyć luteiny ani zeaksantyny, więc ich ilość w organizmie zależy od diety albo suplementów [1]. Luteina z aksamitki wzniesionej jest też barwnikiem spożywczym E 161b [9]. Dla luteiny nie ustalono zalecanego dziennego spożycia [1].
1.1. Luteina i zeaksantyna: czym się różnią i dlaczego występują razem?
Luteina i zeaksantyna to dwa bliskie karotenoidy, które w plamce żółtej działają razem, dlatego suplementy na oczy zawierają zwykle oba: na obwodzie plamki przeważa luteina, a w jej środku więcej jest zeaksantyny wraz z mezo-zeaksantyną [1]. W środku plamki stosunek zeaksantyny z mezo-zeaksantyną do luteiny wynosi według przeglądu z 2023 roku ok. 2,4:1, a na obwodzie luteiny jest dwa razy więcej niż tych dwóch barwników łącznie [1].
W jedzeniu proporcje są inne: w większości produktów luteiny jest wyraźnie więcej niż zeaksantyny, a bogatsze w zeaksantynę są na przykład wyroby z kukurydzy i jagody goji [1]. W przytoczonych rekordach USDA zawartość luteiny i zeaksantyny podano łącznie [2]. W badaniu AREDS2 podawano 10 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny, czyli 5 części luteiny na 1 część zeaksantyny (proporcja wynika z dawek) [5]. Preparaty w sklepie mają różne proporcje, od 5:1 do 20:1, a badanie sprawdzało tylko jedną z nich, więc o znaczeniu proporcji nie wiemy z niego nic. Dowody kliniczne z AREDS2 dotyczą pary luteina z zeaksantyną, a nie samej luteiny. Jak wybrać preparat, opisujemy w części jaka luteina na oczy jest najlepsza.
2. Gdzie występuje luteina i w czym jest jej najwięcej?
Najwięcej luteiny w 100 g mają ciemnozielone warzywa liściaste: szpinak, jarmuż i natka pietruszki. Wyraźnie mniej, ale wciąż sporo, dostarczają pistacje, zielony groszek, sałata rzymska i cukinia, a z produktów zwierzęcych żółtko jaja [2]. Tabela pokazuje dane z amerykańskiej bazy USDA, która podaje luteinę razem z zeaksantyną; to wartości orientacyjne dla danego rodzaju produktu.
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Produkt | Luteina z zeaksantyną w 100 g |
|---|---|
| Szpinak surowy | 12,2 mg |
| Szpinak gotowany | 11,3 mg |
| Jarmuż surowy | 6,3 mg |
| Natka pietruszki | 5,6 mg |
| Jarmuż gotowany | 5,0 mg |
| Pistacje surowe | 2,9 mg |
| Zielony groszek surowy | 2,5 mg |
| Sałata rzymska | 2,3 mg |
| Cukinia ze skórką, surowa | 2,1 mg |
| Dynia surowa | 1,5 mg |
| Żółtko jaja, surowe | 1,1 mg |
| Brokuł gotowany | 1,1 mg |
| Kukurydza cukrowa żółta, surowa | 0,6 mg |
| Jajo całe, surowe | 0,5 mg |
| Marchew surowa | 0,3 mg |
| Papryka czerwona surowa | 0,05 mg |
Dla porównania: 100 g surowego szpinaku zawiera mniej więcej tyle luteiny z zeaksantyną, ile dziennie dostawały osoby z AMD w badaniu AREDS2 (10 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny) [2] [5]. Przegląd Eisenhauer i współpracowników pokazuje jadłospisy, które z samej diety dostarczają 5 albo 10 mg luteiny z zeaksantyną dziennie dzięki warzywom liściastym, pistacjom i jajom [4].
2.1. W jakich owocach jest luteina?
Owoce mają wielokrotnie mniej luteiny niż szpinak. Z popularnych owoców najwięcej ma kaki, czyli persymona: 0,83 mg w 100 g; awokado ma 0,27 mg, a mandarynki, maliny, pomarańcze i kiwi po ok. 0,12-0,14 mg [3]. Owoce warto jeść z wielu powodów, ale jeśli chcesz zwiększyć ilość luteiny w diecie, więcej zmienią zielone warzywa.
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Owoc | Luteina z zeaksantyną w 100 g |
|---|---|
| Kaki (persymona) | 0,83 mg |
| Awokado | 0,27 mg |
| Mandarynka | 0,14 mg |
| Malina | 0,14 mg |
| Morwa | 0,14 mg |
| Pomarańcza | 0,13 mg |
| Kiwi zielone | 0,12 mg |
| Jeżyna | 0,12 mg |
| Morela | 0,09 mg |
| Borówka amerykańska | 0,08 mg |
| Winogrona | 0,07 mg |
| Mango | 0,02 mg |
2.2. Jak jeść, żeby przyswoić więcej luteiny?
Luteina rozpuszcza się w tłuszczach, więc lepiej się wchłania z posiłkiem zawierającym tłuszcz, na przykład z sałatką z oliwą albo warzywami z jajkiem [4]. W badaniu Roodenburg i współpracowników ochotnicy przez dwa 7-dniowe okresy dostawali estry luteiny w ilości 8 mg luteiny dziennie; podane z posiłkiem zawierającym 3 g tłuszczu zwiększyły stężenie luteiny we krwi o 88 procent, a z posiłkiem zawierającym 36 g tłuszczu o 207 procent. To zmiana stężenia we krwi, a nie odsetek wchłoniętej luteiny [10]. Gotowanie zmniejsza zawartość karotenoidów w warzywach, ale może poprawiać ich przyswajalność [4].
Żółtko zawiera mniej luteiny niż szpinak, ale przegląd badań zalicza jaja do źródeł, z których luteina dobrze się wchłania [4]; w małym badaniu u 10 mężczyzn luteina z jaj wzbogaconych w luteinę podniosła jej stężenie we krwi bardziej niż ta sama ilość z suplementu albo szpinaku [11]. Gdy w diecie brakuje warzyw liściastych, uzupełnieniem mogą być suplementy na oczy i wzrok w sklepie Świat Supli, ale zacznij od talerza.
3. Jakie ma działanie luteina? Właściwości
W oku luteina i zeaksantyna pochłaniają światło niebieskie, zanim dotrze do komórek wzrokowych, i działają jak przeciwutleniacze [1]; przy pochłanianiu światła w siatkówce powstają wolne rodniki, przed którymi przeciwutleniacze mogą chronić komórki [12]. Ilość barwnika w plamce mierzy się bezboleśnie jako jego gęstość optyczną (MPOD); dieta bogata w luteinę i suplementy ją zwiększają, a niską wartość wiąże się z ryzykiem AMD [1] [4]. To jednak pomiar barwnika, a nie dowód, że choroba się nie rozwinie.
3.1. Luteina, ekrany i światło niebieskie
Teza, że niebieskie światło z ekranów uszkadza siatkówkę i prowadzi do AMD, nie ma potwierdzenia: Amerykańska Akademia Okulistyki pisze, że nie ma na to naukowych dowodów, a najwięcej niebieskiego światła dostajemy ze słońca. Pieczenie oczu przy komputerze wynika najczęściej z rzadszego mrugania; pomagają przerwy według zasady 20-20-20, czyli co 20 minut przez 20 sekund patrzenie na coś oddalonego o ok. 6 m [13].
W australijskim badaniu z 2025 roku 70 dorosłych korzystających z ekranów ponad 6 godzin dziennie losowo dostało 10 mg luteiny i 2 mg izomerów zeaksantyny albo placebo na 6 miesięcy; 10 osób przerwało udział. W porównaniu z placebo w grupie luteiny bardziej poprawiły się testy filmu łzowego i czas powrotu ostrego widzenia po olśnieniu, ale ankiety o zmęczeniu oczu, śnie i koncentracji nie różniły się między grupami. Badanie finansował producent surowca [14], a jedno niewielkie badanie nie przesądza o korzyściach dla wszystkich pracujących przy komputerze.
3.2. Luteina a skóra
W badaniu z placebo 50 zdrowych osób w wieku 18-45 lat z suchą skórą przyjmowało przez 12 tygodni 10 mg luteiny i 2 mg izomerów zeaksantyny; 46 ukończyło badanie, a pomiar aparatem pokazał w grupie luteiny jaśniejszy koloryt skóry niż w grupie placebo. Dawka promieniowania UV potrzebna do wywołania zaczerwienienia wzrosła względem początku badania, ale różnica wobec placebo nie była istotna, więc badanie nie wykazało ochrony przed słońcem. Autorzy byli pracownikami producenta surowca [15]. Żaden suplement nie zastępuje cienia w godzinach 11-15, odzieży i kremu z filtrem co najmniej SPF 30 [16].
4. Luteina na oczy: co pokazały badania AREDS i AREDS2?
Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD) uszkadza centralną część pola widzenia i zwykle zaczyna się po 50. roku życia. Wiąże się między innymi z wiekiem, paleniem, nadciśnieniem, nadwagą i rodzinnym występowaniem choroby [17]. Większość danych o suplementach w AMD pochodzi z dwóch dużych amerykańskich badań, AREDS i AREDS2 [12].
4.1. AREDS: przeciwutleniacze z cynkiem
W badaniu AREDS 3640 osób w wieku 55-80 lat ze zmianami typowymi dla AMD przez średnio 6,3 roku przyjmowało przeciwutleniacze (500 mg witaminy C, 400 j.m. witaminy E i 15 mg beta-karotenu), 80 mg cynku z 2 mg miedzi, oba zestawy albo placebo. Przeciwutleniacze z cynkiem zmniejszyły szanse zaawansowanego AMD w porównaniu z placebo (iloraz szans, OR, 0,72, 99-procentowy przedział ufności 0,52-0,98), a autorzy zalecili rozważenie takiego preparatu przy pośrednim AMD lub zaawansowanym AMD w jednym oku, jeśli nie ma przeciwwskazań, takich jak palenie [18]. Luteiny w AREDS nie było.
4.2. AREDS2: luteina z zeaksantyną
Badanie AREDS2 objęło 4203 osoby w wieku 50-85 lat z dużymi druzami w obu oczach albo z dużymi druzami w jednym oku i zaawansowanym AMD w drugim. Losowo przydzielano 10 mg luteiny z 2 mg zeaksantyny, 350 mg DHA z 650 mg EPA (kwasów omega-3), oba zestawy albo placebo, a uczestnicy przyjmowali też preparat AREDS lub jego wersję bez beta-karotenu albo z mniejszą dawką cynku. Po medianie 5 lat prawdopodobieństwo zaawansowanego AMD wyniosło 29 procent w grupie luteiny i 31 procent w grupie placebo; współczynnik ryzyka (HR) 0,90 z 98,7-procentowym przedziałem ufności 0,76-1,07 oznacza, że w głównej analizie luteina nie zmniejszyła istotnie ryzyka [5].
Przegląd Cochrane z 2023 roku ocenia, że dodanie luteiny z zeaksantyną daje podobne lub nieco mniejsze ryzyko późnego AMD niż jej brak (ryzyko względne 0,94, przedział ufności 0,87-1,01), przy niskiej pewności dowodów; ten wynik pochodzi z AREDS2, w którym niemal wszyscy uczestnicy przyjmowali też podstawowy preparat AREDS; brak istotnej różnicy nie dowodzi braku działania, ale korzyść, jeśli jest, jest mała. W analizach eksploracyjnych AREDS2 zastąpienie beta-karotenu luteiną wiązało się z mniejszym ryzykiem późnego AMD (HR 0,82, przedział 0,69-0,96), dlatego autorzy uznają luteinę za odpowiedni zamiennik beta-karotenu w preparacie AREDS [12]. W 10-letniej obserwacji, gdy wszyscy dostawali już preparat z luteiną, osoby przydzielone wcześniej do luteiny miały nieco mniejsze ryzyko późnego AMD (HR 0,91, przedział 0,84-0,99), ale to wynik kontynuacji obserwacyjnej [19].
Brytyjska NHS radzi osobom z AMD jeść dużo zielonych warzyw liściastych, a także ryby i owoce, ruszać się i rzucić palenie, a o suplementach rozmawiać z lekarzem, bo nie są dla każdego [17].
4.3. Zaćma i zdrowe oczy
W AREDS2 luteina nie zmniejszyła ogólnej liczby operacji zaćmy (HR 0,96, przedział 0,84-1,10); mniejsze ryzyko widziano tylko w podgrupie z najmniejszym spożyciem luteiny z dietą, co jest wynikiem eksploracyjnym [20]. U zdrowych osób nie ma badań z losowym przydziałem, które sprawdzałyby, czy luteina zapobiega AMD [6]. O jaskrze piszemy osobno w tekście czy luteina, ginkgo biloba i witaminy na oczy pomagają przy jaskrze.
5. Luteina zamiast beta-karotenu: ważne dla palaczy
Pierwotny preparat AREDS zawierał beta-karoten, który u palaczy zwiększa ryzyko raka płuca. W fińskim badaniu ATBC u 29 133 palących mężczyzn w wieku 50-69 lat, przyjmujących 20 mg beta-karotenu dziennie przez 5-8 lat, rak płuca występował o 18 procent częściej niż bez beta-karotenu (95-procentowy przedział ufności od 3 do 36 procent) [21]; podobny wynik dało amerykańskie badanie CARET u palaczy i osób narażonych na azbest (ryzyko względne 1,28, przedział 1,04-1,57) [22].
W AREDS2 rak płuca wystąpił u 23 osób (2,0 procent) w grupach z beta-karotenem i u 11 (0,9 procent) bez niego, głównie u byłych palaczy [5]. Po 10 latach iloraz szans raka płuca wynosił 1,82 (przedział 1,06-3,12) dla beta-karotenu, a dla luteiny 1,15 (przedział 0,79-1,66), czyli bez istotnego wzrostu ryzyka [19]. Jeśli palisz albo paliłeś, wybieraj preparaty na oczy z luteiną bez beta-karotenu i sprawdzaj etykietę; dla oczu liczy się też rzucenie palenia, bo to jeden z czynników ryzyka AMD [17].
6. Dawkowanie: ile luteiny dziennie?
Nie ma urzędowej normy spożycia luteiny [1]. Jako cel dietetyczny proponowano ok. 6 mg luteiny z zeaksantyną dziennie, a typowe spożycie bywa wyraźnie mniejsze [4]. W suplementach dużą próbę kliniczną przeprowadzono z 10 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny dziennie, ale w AREDS2 dotyczyło to osób z pośrednim AMD przyjmujących jednocześnie preparat AREDS, a nie zdrowych osób [5].
Bezpieczeństwo ocenia się osobno. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ustalił dla preparatu luteiny z aksamitki wzniesionej (Tagetes erecta) o określonej, wskazanej w opinii specyfikacji, stosowanego jako dodatek do żywności, dopuszczalne dzienne spożycie (ADI) 1 mg na kilogram masy ciała, z dużym marginesem niepewności z powodu braku badań długoterminowych; przy ocenie własnego spożycia trzeba uwzględnić całkowitą ilość luteiny z żywności, dodatków i wszystkich preparatów [9]. Analiza Shao i Hathcocka uznała dowody bezpieczeństwa za mocne do 20 mg luteiny dziennie [23]. To ocena bezpieczeństwa, a nie zalecenie suplementacji ani dowód, że większa porcja działa lepiej; ilość badana u pacjentów z pośrednim AMD to 10 mg luteiny z 2 mg zeaksantyny [5].
Luteinę przyjmuj z posiłkiem zawierającym tłuszcz, bo wtedy lepiej się wchłania [10]. Producent jednego z preparatów z tego tekstu zaleca przyjmowanie kapsułki w trakcie posiłku [24].
7. Luteina a lek Luteina z progesteronem: czy to to samo?
Nie. W Polsce nazwę Luteina nosi też lek na receptę z progesteronem, hormonem płciowym, w postaci tabletek i kapsułek [25]. To inna substancja niż karotenoid z warzyw o wzorze C40H56O2 [8]. Tego leku tu nie omawiamy: jego wskazania i ostrzeżenia opisują ulotka i Charakterystyka Produktu Leczniczego, a stosuje się go tylko z przepisu lekarza. Suplementy diety z luteiną (karotenoidem) są natomiast dostępne bez recepty [25].
Luteina dla mężczyzn jest więc takim samym składnikiem diety jak dla kobiet; w 10-letniej obserwacji AREDS2 uczestniczyło 2240 kobiet i 1642 mężczyzn [19].
8. Suplementy z luteiną: który wybrać?
Najpierw dieta: 100 g surowego szpinaku dostarcza ok. 12,2 mg luteiny i zeaksantyny łącznie [2], choć porcja warzyw nie jest odpowiednikiem preparatu badanego w AREDS2. Suplement ma sens, gdy po rozmowie z okulistą chcesz przyjmować luteinę przy AMD albo rzadko jesz zielone warzywa. Preparaty poniżej różnią się składem: Activlab NutroZin Pharma ma w kapsułce 10 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny, czyli te same ilości tych dwóch składników co w AREDS2 (zgodność dawek nie oznacza równoważności z badaną formułą), z cynkiem i olejem rybim; Formeds Bicaps Luteina ma 20 mg luteiny bez cynku i oleju rybiego, co odpowiada osobom, które nie chcą oleju rybiego albo biorą już cynk w innym preparacie, choć większa porcja nie ma udowodnionej przewagi; Świat Supli Multivitamina Complex nie zawiera luteiny, ale dostarcza witaminę A, ryboflawinę i cynk, które według przepisów UE pomagają w utrzymaniu prawidłowego widzenia [26] [24] [27] [7]. Żadnego z tych trzech preparatów nie badano w AREDS2, gdzie preparat zawierał też duże dawki witamin C i E oraz cynku [18], i żaden z nich nie zawiera beta-karotenu. Pozostałe preparaty z luteiną porównujemy niżej.
Świat Supli Multivitamina Complex 90 kaps.
Dla kogo: dla dorosłych, którzy chcą jednym preparatem uzupełnić dietę w witaminy i składniki mineralne, w tym w składniki ważne dla wzroku. Nie zawiera luteiny; to marka własna Świat Supli.
W 2 kapsułkach według karty produktu: 800 µg witaminy A w postaci octanu retinylu (100 procent referencyjnej wartości spożycia, RWS), 20 mg ryboflawiny, czyli witaminy B2, i 15 mg cynku, a także między innymi witaminy C, D3 i E, pozostałe witaminy z grupy B, 5 mg żelaza i 80 µg selenu [27]. Witamina A, ryboflawina i cynk pomagają w utrzymaniu prawidłowego widzenia [7].
Otoczka kapsułki jest z żelatyny wołowej. Według karty produkt może zawierać mleko z laktozą, soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, sezam, zboża zawierające gluten, jaja, skorupiaki i ryby, więc przy alergii sprawdź etykietę.
Porcja to 2 kapsułki dziennie; nie przekraczaj jej i nie łącz preparatu z NutroZin Pharma ani innymi produktami z cynkiem lub witaminą A bez zsumowania składu. Nie stosuj go w ciąży: zawiera retinol, a karta sklepu wyklucza kobiety w ciąży [28]. Trzymaj opakowanie poza zasięgiem małych dzieci.
Activlab NutroZin Pharma 60 kaps.
Dla kogo: dla dorosłych, którzy po poznaniu wyników AREDS2 chcą przyjmować luteinę w tej samej ilości co w badaniu, a przy AMD po rozmowie z okulistą. Skuteczności tego preparatu nie badano; dla luteiny UE nie dopuściła oświadczeń zdrowotnych [7].
W 1 kapsułce według karty produktu: 10 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny z wyciągu z aksamitki, 10 mg cynku (100 procent RWS), witaminy C, D3 i E, selen, miedź i 330 mg oleju rybiego z 132 mg EPA i 66 mg DHA [26]. Cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowego widzenia [7]. Ilości witamin C i E oraz cynku są znacznie mniejsze niż w preparacie AREDS [18].
Zawiera olej rybi i żelatynę, więc nie nadaje się dla osób z alergią na ryby; innych alergenów karta nie wymienia, dlatego sprawdź etykietę.
Producent zaleca 1 kapsułkę dziennie. Według karty preparat nie jest dla kobiet w ciąży; jeśli karmisz piersią, zapytaj lekarza. Przechowuj go tam, gdzie małe dzieci nie sięgną.
Formeds Bicaps Luteina 60 kaps.
Dla kogo: dla dorosłych, którzy chcą luteiny bez oleju rybiego i bez cynku, na przykład dlatego, że biorą już multiwitaminę z cynkiem. W 1 kapsułce jest dwa razy więcej luteiny niż w AREDS2, a przewagi większej porcji nie wykazano.
W 1 kapsułce według karty produktu: 100 mg wyciągu z kwiatu aksamitki wzniesionej, w tym 20 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny, oraz 180 mg inuliny, czyli błonnika rozpuszczalnego [24]. Działania tego preparatu nie potwierdzono w badaniach.
Karta nie podaje materiału kapsułki ani informacji o alergenach; przed zakupem sprawdź etykietę producenta.
Producent zaleca 1 kapsułkę raz dziennie w trakcie posiłku. Karta sklepu wyklucza stosowanie w ciąży, a przy karmieniu piersią decyzję podejmij z lekarzem. Opakowanie trzymaj z dala od dzieci.
8.1. Jaka luteina na oczy jest najlepsza?
Udowodnionej najlepszej luteiny nie ma. Najlepiej zbadana jest porcja 10 mg luteiny z 2 mg zeaksantyny dziennie (stosunek 5:1), którą w AREDS2 podawano pacjentom z pośrednim AMD; preparatu z samą luteiną w tym badaniu nie testowano [5]. Ocena bezpieczeństwa do 20 mg luteiny [23] nie jest zaleceniem suplementacji. Jeśli odwołujesz się do AREDS2, szukaj preparatu z 10 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny w porcji, pamiętając, że zgodność tych dwóch dawek nie oznacza równoważności całego preparatu z badaną formułą, która zawierała też inne składniki [18]. Sprawdź też, czy preparat nie zawiera niczego, czego nie powinieneś przyjmować, i czy pasuje do twoich alergii. Dla luteiny UE nie dopuściła oświadczeń zdrowotnych, więc żadnej marce nie przypisujemy działania na wzrok [7].
Na co patrzeć na etykiecie:
- Dawka i zeaksantyna: 10 mg luteiny z 2 mg zeaksantyny to ilości z AREDS2 (5:1), badane u pacjentów z pośrednim AMD [5]; 20 mg mieści się w zakresie ocenionym jako bezpieczny [23], co nie jest zaleceniem suplementacji; większej porcji nie uznano za skuteczniejszej.
- Beta-karoten: jeśli palisz lub paliłeś, wybierz preparat bez niego, bo u palaczy zwiększał ryzyko raka płuca [21] [22] [19].
- Cynk i witamina A: sumuj z innymi preparatami, bo górny tolerowany poziom cynku dla dorosłych wynosi 25 mg dziennie łącznie z dietą i wszystkimi preparatami (szczegóły w części o bezpieczeństwie).
- Alergeny i postać kapsułki: olej rybi, soja i żelatyna wykluczają część osób, a karta nie zawsze podaje alergeny.
- Postać luteiny: w badaniu na 10 mężczyzn wzrost stężenia luteiny we krwi po suplemencie luteiny i po suplemencie estrów luteiny nie różnił się od wzrostu po szpinaku, więc o wyborze nie musi decydować to, czy etykieta podaje wolną luteinę, czy jej estry [11].
- Sposób przyjmowania: z posiłkiem zawierającym tłuszcz [10].
Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
| Preparat | Luteina / zeaksantyna w 1 kapsułce | Cynk | Beta-karoten | Uwagi ze składu i kart |
|---|---|---|---|---|
| Activlab NutroZin Pharma 60 kaps. | 10 mg / 2 mg | 10 mg | brak | olej rybi, żelatyna; witaminy C, D3, E, selen, miedź |
| Formeds Bicaps Luteina 60 kaps. | 20 mg / 2 mg | brak | brak | inulina; karta nie podaje alergenów |
| Pharmovit Luteina + Zeaksatyna 60 kaps. | 20 mg / 2 mg | 10 mg | 4,8 mg | inulina, 2 mg BioPerine (1,9 mg piperyny); kapsułka celulozowa |
| Activlab Luteina Extra 30 kaps. | 40 mg / 2 mg | brak | brak | 200 mg kwasów tłuszczowych wielonienasyconych; karta nie podaje źródła luteiny ani alergenów |
| WISH Luteina 40mg Complex 60 kaps. | 40 mg / 2 mg | brak | brak | oleje krokoszowy i sojowy, żelatyna (nie dla wegan); luteina z ekstraktu kwiatu nagietka według karty |
Jeśli chcesz porcji z AREDS2 i możesz przyjmować olej rybi, wybierz Activlab NutroZin Pharma opisany wyżej. Jeśli nie chcesz oleju rybiego ani cynku, wybierz Formeds Bicaps Luteina z 20 mg luteiny, bez cynku i beta-karotenu. Jeśli palisz lub paliłeś, wybierz NutroZin albo Formeds, bo żaden z nich nie zawiera beta-karotenu.
Pharmovit Luteina + Zeaksantyna to osobny wariant z cynkiem i beta-karotenem, nie dla osób unikających cynku: ma tyle samo luteiny i zeaksantyny co Formeds (20 mg i 2 mg), ale też 10 mg cynku i 4,8 mg beta-karotenu, więc nie jest dla palących i byłych palaczy, a cynk trzeba zsumować z innymi preparatami i dietą [29]. Link: Pharmovit Luteina + Zeaksantyna.
Pharmovit zawiera też piperynę z owoców pieprzu czarnego. Przegląd z 2011 roku opisuje, że piperyna wpływa na enzymy metabolizujące leki i na ich wchłanianie w jelitach, więc może zmieniać stężenie niektórych leków, a znaczenie kliniczne zależy od dawki i leku [32]. Jeśli przyjmujesz leki na stałe, pokaż lekarzowi lub farmaceucie skład tego preparatu przed zakupem. Pole Uwagi na karcie zakazuje stosowania u kobiet w ciąży, chyba że opis produktu zaleca inaczej, a o karmieniu piersią karta nie informuje; w ciąży luteinę dostarczaj z jedzenia, a przy karmieniu suplement omów z lekarzem. Porcja to 1 kapsułka raz dziennie [29].
8.2. Luteina 40 mg i preparaty typu Complex: czy większa dawka ma sens?
Nie ma dowodu, że większa dawka luteiny działa lepiej, a 40 mg w jednej kapsułce to cztery razy tyle co w AREDS2 (10 mg badano u pacjentów z pośrednim AMD [5]) i dwa razy tyle co ilość, dla której analiza Shao i Hathcocka uznała dowody bezpieczeństwa za mocne (20 mg); ta ocena nie jest zaleceniem suplementacji [23]. ADI EFSA, czyli 1 mg na kilogram masy ciała, dotyczy określonego preparatu luteiny z aksamitki wzniesionej (Tagetes erecta) o wskazanej w opinii specyfikacji i wymaga uwzględnienia całkowitego spożycia luteiny z żywności i wszystkich preparatów, a ocena ma duży margines niepewności z powodu braku badań długoterminowych [9]. Nie można go więc przeliczyć na dowolną kapsułkę: w karcie Activlab Luteina Extra nie ma źródła luteiny, a WISH opisano jako ekstrakt kwiatu nagietka bez nazwy łacińskiej, więc sama masa ciała nie wystarcza, by uznać kapsułkę 40 mg za bezpieczną, dopóki nie potwierdzi się pochodzenia i specyfikacji surowca [30] [31]. Analiza Shao i Hathcocka stwierdziła, że dla większych ilości niż 20 mg brakuje danych do pewnego wniosku o długotrwałym bezpieczeństwie [23].
Porcję 40 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny mają dwa preparaty ze sklepu. Activlab Luteina Extra 30 kaps. zawiera ponadto 200 mg kwasów tłuszczowych wielonienasyconych, a karta nie podaje źródła luteiny ani alergenów [30]. WISH Luteina 40mg Complex 60 kaps. nie ma żadnych dodatkowych składników czynnych, mimo słowa Complex w nazwie: karta podaje luteinę i zeaksantynę z ekstraktu kwiatu nagietka, w kapsułce z oleju krokoszowego i sojowego z żelatyną, więc nie jest to preparat dla wegan ani dla osób uczulonych na soję; karta nie podaje łacińskiej nazwy rośliny [31]. Oba zaleca się przyjmować 1 kapsułkę dziennie, a WISH w trakcie posiłku.
Nie ma powodu, by traktować 40 mg jako wybór domyślny (jaka luteina na oczy jest najlepsza); przy wątpliwościach co do dawki zapytaj lekarza lub farmaceutę. Jeśli mimo to wybierasz 40 mg, nie przekraczaj 1 kapsułki dziennie i nie łącz jej z innym preparatem z luteiną. Pole Uwagi na kartach obu preparatów zakazuje stosowania u kobiet w ciąży, chyba że opis produktu zaleca inaczej; karty nie podają informacji o karmieniu piersią ani o dzieciach, więc w ciąży ich nie stosuj, a przy karmieniu piersią i u dzieci dawkę 40 mg przyjmuj tylko za zaleceniem lekarza; przy lekach albo chorobie oczu zapytaj lekarza lub farmaceutę [30] [31].
Luteina i witaminy dla wzroku w sklepie Świat Supli
Multiwitamina marki własnej oraz preparaty z luteiną i zeaksantyną opisane wyżej, od porcji z badań po 40 mg.
9. Bezpieczeństwo, ciąża, karmienie piersią i dzieci
Luteina z zeaksantyną była w badaniach dobrze tolerowana: według przeglądu Cochrane dane z AREDS2 sugerują niewielki wpływ na śmiertelność lub jego brak, przy bardzo niskiej pewności dowodów [12], a w badaniu u osób pracujących przy ekranach 3 osoby z grupy luteiny i 2 z placebo przerwały udział z powodu łagodnych dolegliwości [14]. Zażółcenia skóry albo białek oczu nie przypisuj suplementowi: to może być żółtaczka, która wymaga pilnej pomocy lekarskiej [33].
Jeśli przyjmujesz leki albo chorujesz przewlekle, przed rozpoczęciem suplementacji pokaż lekarzowi lub farmaceucie pełny skład preparatu oraz listę wszystkich leków i suplementów; National Eye Institute zwraca uwagę, że suplementy z dużymi dawkami składników, takie jak preparaty AREDS, mogą wpływać na działanie leków [34]. Gdy łączysz preparaty, sumuj składniki łącznie z dietą. Górny tolerowany poziom spożycia cynku dla dorosłych według EFSA to 25 mg dziennie łącznie z dietą i wszystkimi preparatami, a witaminy A w postaci retinolu 3000 µg [35]. Porcja Świat Supli Multivitamina Complex ma 15 mg cynku, a NutroZin Pharma 10 mg, więc same suplementy dałyby cały ten limit, zanim doliczysz cynk z jedzenia; dlatego ich nie łącz [27] [26].
W ciąży luteinę dostarczaj z jedzenia. W badaniu L-ZIP 47 kobiet w ciąży niskiego ryzyka przyjmowało od 1. trymestru 10 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny albo placebo; u matek wzrosła ilość barwnika plamki, a różnica u niemowląt była nieistotna statystycznie [36]. U kobiet karmiących 6 lub 12 mg luteiny dziennie zwiększało jej stężenie w mleku [37]. To pomiary stężeń, a nie dowód korzyści dla dziecka, a karty produktów z tego tekstu wykluczają stosowanie w ciąży (w przypadku Pharmovit, Activlab Luteina Extra i WISH w polu Uwagi: chyba że opis produktu zaleca inaczej) [26] [24] [27] [29] [30] [31]; suplementów z witaminą A w postaci retinolu nie przyjmuj w ciąży [28]. Produkty z tego tekstu są dla dorosłych; dzieciom i nastolatkom podawaj luteinę w suplemencie tylko po konsultacji z lekarzem.
10. Kiedy pilnie do okulisty?
- Zadzwoń pod 112 od razu, jeśli nagłym zaburzeniom widzenia towarzyszą opadnięcie jednej strony twarzy, osłabienie ręki albo zaburzenia mowy, nawet gdy objawy minęły; to mogą być objawy udaru. Nie jedź do szpitala samodzielnie [38].
- Zgłoś się od razu do okulisty w trybie pilnym albo na szpitalny oddział ratunkowy, jeśli wzrok nagle się pogarsza, w polu widzenia przesuwa się ciemna kurtyna lub cień albo oko jest czerwone i bolesne. Takie objawy mogą oznaczać choroby wymagające natychmiastowego leczenia [17].
- Umów wizytę u okulisty, jeśli w środku pola widzenia pojawia się rozmyty lub zniekształcony obszar, proste linie wydają się faliste albo martwisz się o wzrok. AMD nie boli, a wczesne rozpoznanie i leczenie może pomóc zatrzymać pogarszanie się wzroku [17].
- Jeśli masz rozpoznane AMD, przed rozpoczęciem suplementów porozmawiaj z okulistą lub lekarzem rodzinnym [17].
11. Najczęstsze pytania
11.1. Jaki owoc ma najwięcej luteiny?
Z popularnych owoców według bazy USDA najwięcej ma kaki: 0,83 mg luteiny z zeaksantyną w 100 g, a następnie awokado z 0,27 mg [3]. To wciąż kilkanaście razy mniej niż w szpinaku [2].
11.2. Czy luteina naprawdę pomaga?
Przy pośrednim AMD dodanie luteiny do preparatu AREDS nie zmniejszyło istotnie ryzyka w głównej analizie, ale okazała się ona bezpieczniejszym zamiennikiem beta-karotenu [5] [12]. U zdrowych nie wykazano, że zapobiega chorobom oczu [6].
11.3. Jak brać luteinę: rano czy wieczorem?
Liczy się posiłek z tłuszczem, z którym luteina lepiej się wchłania [10]. Przyjmuj porcję z etykiety, raz dziennie podczas posiłku, o porze, o której nie zapomnisz [24].
11.4. Kto nie powinien brać luteiny w suplementach?
Opisanych tutaj preparatów nie stosuj w ciąży, bo wykluczają to ich karty (Pharmovit, Activlab Luteina Extra i WISH: chyba że opis produktu zaleca inaczej) [26] [24] [27] [29] [30] [31]; o karmieniu piersią karty tych trzech preparatów nie informują. Stosowanie innych suplementów z luteiną w ciąży i podczas karmienia piersią omów z lekarzem; przytoczone badania nie uzasadniają rutynowej suplementacji. Suplementu nie biorą też osoby uczulone na jego składniki (np. na ryby przy oleju rybim), a dzieci i nastolatki tylko po konsultacji z lekarzem. Przy AMD, przyjmowaniu leków albo chorobie przewlekłej suplementy omów z lekarzem [17] [34].
11.5. Czy jajka to dobre źródło luteiny?
Żółtko ma ok. 1,1 mg luteiny z zeaksantyną w 100 g, czyli wielokrotnie mniej niż szpinak, ale luteina z jaj dobrze się wchłania [2] [4].
11.6. Jaka luteina na oczy jest najlepsza?
Jednej udowodnionej najlepszej nie ma. Najlepiej zbadana jest porcja 10 mg luteiny z 2 mg zeaksantyny dziennie, podawana w AREDS2 pacjentom z pośrednim AMD [5]; ocena bezpieczeństwa do 20 mg luteiny nie jest zaleceniem suplementacji [23]. Jeśli odwołujesz się do AREDS2, szukaj preparatu z 10 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny (zgodność dawek nie oznacza równoważności z badaną formułą), bez beta-karotenu, jeśli palisz lub paliłeś, i dopasowanego do alergii.
11.7. Czy luteina 40 mg jest bezpieczna?
Dla porcji 40 mg z preparatów ze sklepu nie ma potwierdzonej oceny bezpieczeństwa: ADI EFSA (1 mg na kilogram masy ciała) dotyczy określonego preparatu luteiny z aksamitki wzniesionej i całkowitego spożycia [9], a pochodzenia i specyfikacji surowca w Activlab Luteina Extra i WISH nie potwierdzono, więc sama masa ciała nie wystarcza, by uznać kapsułkę 40 mg za bezpieczną. Dowody bezpieczeństwa uznano za mocne do 20 mg, a przewagi większej porcji nie wykazano [23]. W ciąży takiej porcji nie stosuj, a podczas karmienia piersią i u dzieci tylko za zaleceniem lekarza.
12. Podsumowanie
- Luteina to karotenoid, którego człowiek nie wytwarza; gromadzi się w plamce żółtej oka razem z zeaksantyną.
- Najwięcej luteiny mają szpinak, jarmuż i natka pietruszki; dobrze przyswajalnym źródłem jest żółtko jaja, a owoce zawierają jej niewiele.
- U osób z pośrednim AMD luteina jest bezpieczniejszym zamiennikiem beta-karotenu w preparacie AREDS, zwłaszcza u palaczy i byłych palaczy; u zdrowych nie wykazano ochrony przed chorobami oczu.
- Luteina i zeaksantyna występują w plamce razem; najlepiej zbadana jest porcja 10 mg luteiny z 2 mg zeaksantyny u pacjentów z pośrednim AMD, a ocena bezpieczeństwa do 20 mg luteiny nie jest zaleceniem suplementacji; 40 mg w jednej kapsułce nie jest wyborem domyślnym.
- Nagłe pogorszenie widzenia, ciemna kurtyna w polu widzenia albo czerwone, bolesne oko wymagają pilnej pomocy.
- Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.
13. Źródła
- Li X., Holt R.R., Keen C.L. i wsp., 2023, Potential roles of dietary zeaxanthin and lutein in macular health and function, Nutrition Reviews 81(6):670-683 (przegląd: luteina, zeaksantyna i mezo-zeaksantyna to ksantofile gromadzące się w środku siatkówki; człowiek nie wytwarza luteiny i zeaksantyny, więc muszą pochodzić z diety lub suplementów, a mezo-zeaksantyna powstaje z luteiny w plamce; tworzą barwnik plamki, który chroni siatkówkę jako przeciwutleniacz i filtr światła niebieskiego; jego ilość mierzy się nieinwazyjnie jako gęstość optyczną barwnika plamki, MPOD; zalecanego spożycia luteiny dotąd nie ustalono, autorzy postulują jego ustalenie; w środku plamki stosunek zeaksantyny z mezo-zeaksantyną do luteiny ok. 2,4:1, na obwodzie 1:2, a w większości pokarmów luteiny jest wyraźnie więcej niż zeaksantyny, bogatsze w zeaksantynę są wyroby z kukurydzy i jagody goji): pełny tekst (PMC), doi.org, PubMed
- U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service, FoodData Central, baza SR Legacy, składnik Lutein + zeaxanthin (luteina razem z zeaksantyną w 100 g części jadalnej; warzywa, orzechy, jaja: Spinach, raw, FDC 168462: 12,20 mg; Spinach, cooked, boiled, drained, without salt, FDC 168463: 11,30 mg; Kale, raw, FDC 168421: 6,26 mg; Kale, cooked, boiled, drained, without salt, FDC 169238: 4,98 mg; Parsley, fresh, FDC 170416: 5,56 mg; Nuts, pistachio nuts, raw, FDC 170184: 2,90 mg; Peas, green, raw, FDC 170419: 2,48 mg; Lettuce, cos or romaine, raw, FDC 169247: 2,31 mg; Squash, summer, zucchini, includes skin, raw, FDC 169291: 2,12 mg; Pumpkin, raw, FDC 168448: 1,50 mg; Egg, yolk, raw, fresh, FDC 172184: 1,09 mg; Broccoli, cooked, boiled, drained, without salt, FDC 169967: 1,08 mg; Corn, sweet, yellow, raw, FDC 169998: 0,64 mg; Egg, whole, raw, fresh, FDC 171287: 0,50 mg; Carrots, raw, FDC 170393: 0,26 mg; Peppers, sweet, red, raw, FDC 170108: 0,05 mg; odczyt 14.10.2026): FDC 168462, FDC 168463, FDC 168421, FDC 169238, FDC 170416, FDC 170184, FDC 170419, FDC 169247, FDC 169291, FDC 168448, FDC 172184, FDC 169967, FDC 169998, FDC 171287, FDC 170393, FDC 170108
- U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service, FoodData Central, baza SR Legacy, składnik Lutein + zeaxanthin (luteina razem z zeaksantyną w 100 g części jadalnej; owoce: Persimmons, japanese, raw, FDC 169941: 0,83 mg; Avocados, raw, all commercial varieties, FDC 171705: 0,27 mg; Tangerines, (mandarin oranges), raw, FDC 169105: 0,14 mg; Raspberries, raw, FDC 167755: 0,14 mg; Mulberries, raw, FDC 169913: 0,14 mg; Oranges, raw, all commercial varieties, FDC 169097: 0,13 mg; Kiwifruit, green, raw, FDC 168153: 0,12 mg; Blackberries, raw, FDC 173946: 0,12 mg; Apricots, raw, FDC 171697: 0,09 mg; Blueberries, raw, FDC 171711: 0,08 mg; Grapes, red or green (European type, such as Thompson seedless), raw, FDC 174683: 0,07 mg; Mangos, raw, FDC 169910: 0,02 mg; odczyt 14.10.2026): FDC 169941, FDC 171705, FDC 169105, FDC 167755, FDC 169913, FDC 169097, FDC 168153, FDC 173946, FDC 171697, FDC 171711, FDC 174683, FDC 169910
- Eisenhauer B., Natoli S., Liew G., Flood V.M., 2017, Lutein and zeaxanthin: food sources, bioavailability and dietary variety in age-related macular degeneration protection, Nutrients 9(2):120 (przegląd: luteina i zeaksantyna to główne karotenoidy gromadzące się w siatkówce; na ilość przyswajaną z diety wpływają źródła, sposób przygotowania, różnorodność diety i dodatek zdrowych tłuszczów; autorzy pokazują przykładowe jadłospisy dostarczające 5 i 10 mg luteiny z zeaksantyną dziennie z samej diety, z ciemnozielonych warzyw liściastych, pistacji i jaj; tłuszcz w tym samym posiłku, np. sos do sałatki, oliwa lub całe jajka, zwiększa wchłanianie części karotenoidów; obróbka cieplna zmniejsza zawartość karotenoidów, ale może zwiększać ich przyswajalność w porównaniu z surowymi warzywami; jako cel dietetyczny proponowano 6 mg luteiny z zeaksantyną dziennie, a typowe spożycie jest wyraźnie mniejsze; konflikt interesów: wstępne konsultacje z organizacją producentów jaj): pełny tekst (PMC), doi.org, PubMed
- Age-Related Eye Disease Study 2 Research Group, 2013, Lutein + zeaxanthin and omega-3 fatty acids for age-related macular degeneration: the AREDS2 randomized clinical trial, JAMA 309(19):2005-2015, erratum JAMA 310(2):208 (4203 osoby w wieku 50-85 lat z dużymi druzami w obu oczach albo dużymi druzami w jednym oku i zaawansowanym AMD w drugim; losowo 10 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny, 350 mg DHA z 650 mg EPA, oba albo placebo, dodane do preparatu AREDS przyjmowanego przez uczestników w wersji pierwotnej albo, po dodatkowym losowaniu, bez beta-karotenu lub z mniejszą dawką cynku; mediana obserwacji 5 lat; prawdopodobieństwo zaawansowanego AMD w ciągu 5 lat według krzywych Kaplana-Meiera 31 procent przy placebo i 29 procent przy luteinie z zeaksantyną; współczynnik ryzyka HR 0,90, 98,7-procentowy przedział ufności 0,76-1,07, różnica nieistotna statystycznie; rak płuca w grupach z beta-karotenem 23 osoby, 2,0 procent, wobec 11, 0,9 procent, bez niego, głównie u byłych palaczy; autorzy uznali luteinę z zeaksantyną za odpowiedni zamiennik beta-karotenu): abstrakt (PubMed, tekst), doi.org, PubMed
- Evans J.R., Lawrenson J.G., 2017, Antioxidant vitamin and mineral supplements for preventing age-related macular degeneration, Cochrane Database of Systematic Reviews 7:CD000253 (5 badań, 76 756 osób z populacji ogólnej; witamina E i beta-karoten nie zapobiegają AMD; dla innych przeciwutleniaczy, takich jak luteina i zeaksantyna, brak dowodów z badań z losowym przydziałem; przed zalecaniem suplementów potrzebne są jasne dowody korzyści): pełny tekst (PMC), doi.org, PubMed
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności (cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowego widzenia; witamina A pomaga w utrzymaniu prawidłowego widzenia; ryboflawina (witamina B2) pomaga w utrzymaniu prawidłowego widzenia; warunek dla każdego: żywność co najmniej źródłem składnika; DHA przyczynia się do utrzymania prawidłowego widzenia przy spożyciu 250 mg DHA dziennie; w wykazie brak oświadczeń dla luteiny, zeaksantyny, miłorzębu, cytykoliny i nikotynamidu w odniesieniu do wzroku; odczyt 13.10.2026): eur-lex.europa.eu
- National Center for Biotechnology Information, PubChem, Compound Summary: Lutein, CID 5281243 (wzór sumaryczny C40H56O2, masa cząsteczkowa 568,9; odczyt 14.10.2026): pubchem.ncbi.nlm.nih.gov
- EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources added to Food (ANS), 2010, Scientific Opinion on the re-evaluation of lutein (E 161b) as a food additive, EFSA Journal 8(7):1678 (luteina jest naturalnym składnikiem diety i dodatkiem do żywności E 161b; panel ustalił dopuszczalne dzienne spożycie, ADI, 1 mg na kg masy ciała dziennie dla luteiny z aksamitki wzniesionej, Tagetes erecta, z co najmniej 80 procent karotenoidów; luteina nie jest genotoksyczna; brak badań wielopokoleniowych i długoterminowych, dlatego zastosowano współczynnik niepewności 200): pełny tekst (PMC), doi.org, PubMed
- Roodenburg A.J., Leenen R., van het Hof K.H., Weststrate J.A., Tijburg L.B., 2000, Amount of fat in the diet affects bioavailability of lutein esters but not of alpha-carotene, beta-carotene, and vitamin E in humans, American Journal of Clinical Nutrition 71(5):1187-1193 (4 grupy po 14-15 ochotników, 2 okresy po 7 dni; estry luteiny w ilości 8 mg luteiny dziennie z ciepłym posiłkiem z pastą niskotłuszczową, łącznie 3 g tłuszczu, albo wysokotłuszczową, 36 g tłuszczu; stężenie luteiny we krwi wzrosło o 88 procent przy 3 g tłuszczu i o 207 procent przy 36 g; dla alfa- i beta-karotenu ilość tłuszczu nie miała takiego znaczenia): abstrakt (PubMed, tekst), doi.org, PubMed
- Chung H.Y., Rasmussen H.M., Johnson E.J., 2004, Lutein bioavailability is higher from lutein-enriched eggs than from supplements and spinach in men, Journal of Nutrition 134(8):1887-1893 (10 zdrowych mężczyzn, badanie krzyżowe; po 9 dni ok. 6 mg luteiny dziennie z jaj wzbogaconych w luteinę, z suplementu luteiny, z suplementu estrów luteiny albo ze szpinaku; wzrost stężenia luteiny we krwi był największy po jajach, a między suplementami i szpinakiem nie różnił się): abstrakt (PubMed, tekst), doi.org, PubMed
- Evans J.R., Lawrenson J.G., 2023, Antioxidant vitamin and mineral supplements for slowing the progression of age-related macular degeneration, Cochrane Database of Systematic Reviews 9:CD000254 (tło przeglądu: przeciwutleniacze mogą chronić komórki siatkówki przed wolnymi rodnikami powstającymi przy pochłanianiu światła; 26 badań, 11 952 osoby z AMD w wieku 65-75 lat; preparaty typu AREDS u osób z wczesnym i pośrednim AMD: iloraz szans przejścia w późne AMD 0,72, 95-procentowy przedział ufności 0,58-0,90, pewność umiarkowana; luteina z zeaksantyną w porównaniu z kontrolą: ryzyko względne RR 0,94, 0,87-1,01, pewność niska, czyli podobne lub nieco mniejsze ryzyko; w analizach eksploracyjnych AREDS2 zastąpienie beta-karotenu luteiną z zeaksantyną: HR 0,82, 0,69-0,96 dla późnego AMD; w AREDS2 niemal wszyscy uczestnicy przyjmowali też podstawowy preparat AREDS; wniosek: dodanie luteiny z zeaksantyną ma prawdopodobnie niewielki wpływ, ale może być odpowiednim zamiennikiem beta-karotenu w preparacie AREDS; potwierdzone większe ryzyko raka płuca przy beta-karotenie, głównie u byłych palaczy): pełny tekst (PMC), doi.org, PubMed
- American Academy of Ophthalmology, Should you be worried about blue light?, konsultacja merytoryczna R.N. Khurana, publikacja 10.03.2021 (nie ma naukowych dowodów, że niebieskie światło z ekranów uszkadza oko; dyskomfort po pracy przy ekranie wynika najczęściej z rzadszego mrugania i zmęczenia wzroku, które nie powoduje trwałych szkód; zalecana zasada 20-20-20, czyli co 20 minut patrzenie przez 20 sekund na obiekt oddalony o ok. 6 m; najwięcej niebieskiego światła pochodzi ze słońca; odczyt 14.10.2026): aao.org
- Lopresti A.L., Smith S.J., 2025, The effects of lutein/zeaxanthin (Lute-gen) on eye health, eye strain, sleep quality, and attention in high electronic screen users: a randomized, double-blind, placebo-controlled study, Frontiers in Nutrition 12:1522302 (70 osób w wieku 18-65 lat używających ekranów ponad 6 godzin dziennie, losowo 10 mg luteiny i 2 mg izomerów zeaksantyny albo placebo z olejem słonecznikowym przez 6 miesięcy; 10 osób przerwało udział, 6 w grupie luteiny i 4 w grupie placebo; w porównaniu z placebo większa poprawa w teście Schirmera, czasie przerwania filmu łzowego i czasie powrotu widzenia po olśnieniu; bez różnic między grupami w ankietach o zmęczeniu oczu, śnie i uwadze oraz we wrażliwości na kontrast; 3 osoby z grupy luteiny i 2 z grupy placebo przerwały udział z powodu łagodnych działań niepożądanych, bez istotnych klinicznie zmian w badaniach krwi, w tym prób wątrobowych i nerkowych; badanie finansował producent surowca): pełny tekst (PMC), doi.org, PubMed
- Juturu V., Bowman J.P., Deshpande J., 2016, Overall skin tone and skin-lightening-improving effects with oral supplementation of lutein and zeaxanthin isomers: a double-blind, placebo-controlled clinical trial, Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology 9:325-332 (50 zdrowych osób w wieku 18-45 lat z suchą skórą, 46 ukończyło; 10 mg luteiny i 2 mg izomerów zeaksantyny albo placebo przez 12 tygodni; w porównaniu z placebo jaśniejszy i bardziej wyrównany koloryt skóry w pomiarze aparatem; minimalna dawka rumieniowa, czyli dawka promieniowania UV potrzebna do wywołania rumienia, wzrosła względem wartości początkowej, ale różnica między suplementem a placebo nie była istotna; autorzy byli pracownikami producenta surowca): pełny tekst (PMC), doi.org, PubMed
- NHS, Sunscreen and sun safety, odczyt 14.10.2026 (nie ma bezpiecznego ani zdrowego sposobu na opaleniznę, a opalenizna nie chroni skóry przed szkodliwym działaniem słońca; nie polegaj tylko na kremie: cień w godzinach 11-15, odzież, okulary, krem z filtrem co najmniej SPF 30 i ochroną UVA, nakładany w odpowiedniej ilości i ponawiany): nhs.uk
- NHS, Age-related macular degeneration (AMD): overview, symptoms, living with AMD, strony dla pacjentów, przegląd 22.01.2025 (AMD dotyczy centralnej części pola widzenia i zwykle zaczyna się po 50. roku życia; wiąże się m.in. z wiekiem, paleniem, nadciśnieniem, nadwagą i rodzinnym występowaniem; pierwszym objawem bywa rozmyty lub zniekształcony obszar w środku pola widzenia, proste linie wydają się faliste; AMD nie boli; przy niepokoju o wzrok badanie u optometrysty, bo wczesne rozpoznanie i leczenie może pomóc zatrzymać pogarszanie się wzroku; pilnie, gdy wzrok nagle się pogarsza, przesuwa się ciemna kurtyna lub cień albo oko jest czerwone i bolesne, bo takie objawy wymagają leczenia od razu; przy AMD zdrowa dieta z owocami, rybami i zielonymi warzywami liściastymi, ruch, rzucenie palenia; niektóre suplementy mogą pomagać zatrzymać postęp AMD, ale nie dla wszystkich, decyzję omawia się z lekarzem; rutynowe badanie wzroku zwykle co 2 lata; odczyt 14.10.2026): nhs.uk (objawy), nhs.uk (życie z AMD)
- Age-Related Eye Disease Study Research Group, 2001, A randomized, placebo-controlled, clinical trial of high-dose supplementation with vitamins C and E, beta carotene, and zinc for age-related macular degeneration and vision loss: AREDS report no. 8, Archives of Ophthalmology 119(10):1417-1436 (3640 osób w wieku 55-80 lat ze zmianami typowymi dla AMD, średnio 6,3 roku obserwacji; codziennie przeciwutleniacze: 500 mg witaminy C, 400 j.m. witaminy E i 15 mg beta-karotenu, albo 80 mg cynku z 2 mg miedzi, albo oba zestawy, albo placebo; przeciwutleniacze z cynkiem w porównaniu z placebo: iloraz szans zaawansowanego AMD 0,72, 99-procentowy przedział ufności 0,52-0,98; autorzy zalecili rozważenie preparatu osobom z pośrednim AMD lub zaawansowanym AMD w jednym oku, bez przeciwwskazań takich jak palenie): pełny tekst (PMC), doi.org, PubMed
- Chew E.Y., Clemons T.E., Agrón E. i wsp., 2022, Long-term outcomes of adding lutein/zeaxanthin and omega-3 fatty acids to the AREDS supplements on age-related macular degeneration progression: AREDS2 report 28, JAMA Ophthalmology 140(7):692-698 (obserwacja 3882 uczestników AREDS2, średnio 72 lata na początku, 2240 kobiet i 1642 mężczyzn, przez kolejne 5 lat po badaniu, gdy wszyscy otrzymywali preparat AREDS2 z luteiną i zeaksantyną; po 10 latach iloraz szans raka płuca 1,82, 95-procentowy przedział ufności 1,06-3,12, u osób wcześniej przydzielonych do beta-karotenu i 1,15, 0,79-1,66, nieistotny, przy luteinie z zeaksantyną; późne AMD przy luteinie z zeaksantyną w porównaniu z jej brakiem: HR 0,91, 0,84-0,99, a w bezpośrednim porównaniu z beta-karotenem HR 0,85, 0,73-0,98; to badanie obserwacyjne kontynuacji próby klinicznej): pełny tekst (PMC), doi.org, PubMed
- Age-Related Eye Disease Study 2 Research Group, 2013, Lutein/zeaxanthin for the treatment of age-related cataract: AREDS2 randomized trial report no. 4, JAMA Ophthalmology 131(7):843-850 (3159 uczestników AREDS2 z co najmniej jednym okiem z własną soczewką, mediana obserwacji 4,7 roku; 10 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny w porównaniu z ich brakiem: HR operacji zaćmy 0,96, 95-procentowy przedział ufności 0,84-1,10, bez istotnego wpływu na operacje zaćmy i utratę ostrości wzroku; w podgrupie z najmniejszym spożyciem luteiny z dietą HR 0,68, 0,48-0,96): pełny tekst (PMC), doi.org, PubMed
- The Alpha-Tocopherol, Beta Carotene Cancer Prevention Study Group, 1994, The effect of vitamin E and beta carotene on the incidence of lung cancer and other cancers in male smokers, New England Journal of Medicine 330(15):1029-1035 (badanie z losowym przydziałem do 4 grup w układzie czynnikowym: alfa-tokoferol 50 mg, beta-karoten 20 mg, oba składniki albo placebo dziennie; 29 133 palących mężczyzn w wieku 50-69 lat w Finlandii, obserwacja 5-8 lat; u mężczyzn otrzymujących beta-karoten zachorowania na raka płuca występowały o 18 procent częściej niż u nieotrzymujących go, 95% CI od 3 do 36 procent; alfa-tokoferol nie zmniejszył zachorowań na raka płuca): doi.org
- Omenn GS i wsp., 1996, Effects of a combination of beta carotene and vitamin A on lung cancer and cardiovascular disease, New England Journal of Medicine 334(18):1150-1155 (CARET: 18 314 palaczy, byłych palaczy i osób narażonych na azbest; 30 mg beta-karotenu i 25 000 j.m. retinolu jako palmitynianu retinylu dziennie, średnio 4 lata; ryzyko względne raka płuca 1,28, 95% CI 1,04-1,57; zgonów ogółem 1,17; badanie przerwano 21 miesięcy przed planem): doi.org
- Shao A., Hathcock J.N., 2006, Risk assessment for the carotenoids lutein and lycopene, Regulatory Toxicology and Pharmacology 45(3):289-298 (ocena ryzyka metodą obserwowanego bezpiecznego poziomu, OSL: dowody bezpieczeństwa są mocne do 20 mg luteiny dziennie; większe ilości badano bez działań niepożądanych, ale dane są niewystarczające do pewnego wniosku o długotrwałym bezpieczeństwie): abstrakt (PubMed, tekst), doi.org, PubMed
- Karta produktu Formeds Bicaps Luteina, 60 kapsułek, swiatsupli.pl, p6148 (1 kapsułka: 100 mg wyciągu z kwiatu aksamitki wzniesionej, w tym 20 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny, oraz 180 mg inuliny; 1 kapsułka raz dziennie w trakcie posiłku; karta nie podaje materiału kapsułki ani alergenów; pole Uwagi: nie stosować u kobiet w ciąży, o ile opis produktu nie mówi inaczej, przechowywać w miejscu niedostępnym dla małych dzieci; odczyt 14.10.2026)
- Rejestr Produktów Leczniczych, Centrum e-Zdrowia, wyszukiwanie nazwy Luteina (6 pozycji: tabletki dopochwowe 50, 100 i 200 mg, tabletki podjęzykowe 50 mg i kapsułki miękkie 100 i 200 mg; substancja czynna progesteron, kod ATC G03DA04; odczyt 14.10.2026): rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl
- Karta produktu Activlab NutroZin Pharma, 60 kapsułek, swiatsupli.pl, p8418 (1 kapsułka: 10 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny z 50 mg wyciągu z aksamitki wzniesionej, 330 mg oleju rybiego z 132 mg EPA i 66 mg DHA, witamina C 60 mg, witamina E 10 mg, witamina D3 5 µg, selen 25 µg, cynk 10 mg, 100 procent RWS, miedź 0,5 mg, resweratrol 1 mg z wyciągu z pestek winogron; skład: olej rybi, kapsułka z żelatyny i glicerolu, kwas L-askorbinowy, wyciąg z aksamitki, octan DL-alfa-tokoferylu, tlenek cynku, L-selenometionina, glukonian miedzi, wyciąg z pestek winogron, cholekalcyferol; 1 kapsułka dziennie; pole Uwagi: nie stosować u kobiet w ciąży, o ile opis produktu nie mówi inaczej, przechowywać w miejscu niedostępnym dla małych dzieci; odczyt 14.10.2026)
- Karta produktu Świat Supli Multivitamina Complex, 90 kapsułek, swiatsupli.pl, p13412 (2 kapsułki: witamina A 800 µg w postaci octanu retinylu, 100 procent referencyjnej wartości spożycia, RWS; witamina B2 20 mg; cynk 15 mg, 150 procent RWS; witamina C 300 mg, E 30 mg, D3 12 µg, B1 20 mg, niacyna 35 mg jako amid kwasu nikotynowego, B6 6 mg, B12 25 µg, kwas foliowy 200 µg, biotyna 50 µg, kwas pantotenowy 15 mg, żelazo 5 mg, selen 80 µg, miedź 0,6 mg, mangan 1,8 mg, chrom 6 µg, jod 22,5 µg, potas, wapń, magnez; otoczka z żelatyny wołowej; może zawierać mleko, w tym laktozę, soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, sezam, zboża zawierające gluten, jaja, skorupiaki i ryby; 2 kapsułki dziennie; bez beta-karotenu i bez luteiny; pole Uwagi: nie stosować u kobiet w ciąży, o ile opis produktu nie mówi inaczej; odczyt 14.10.2026)
- NHS, Vitamins, supplements and nutrition in pregnancy, przegląd 2.02.2026, odczyt 13.10.2026 (w ciąży nie przyjmuj tranu ani suplementów zawierających witaminę A, nazywaną też retinolem, bo jej nadmiar może szkodzić rozwojowi dziecka; unikaj też produktów bogatych w witaminę A, takich jak wątróbka; zawsze sprawdzaj etykietę): nhs.uk
- Karta produktu Pharmovit Luteina + Zeaksatyna, 60 kapsułek, swiatsupli.pl, p13883 (1 kapsułka: 100 mg ekstraktu z kwiatów aksamitki wzniesionej, w tym 20 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny, beta-karoten 4,8 mg, cynk 10 mg, 100 procent RWS, inulina 50 mg, BioPerine 2 mg, w tym 1,9 mg piperyny; kapsułka z hydroksypropylometylocelulozy; 1 kapsułka raz dziennie; pole Uwagi karty: nie stosować u kobiet w ciąży, chyba że w opisie produktu zalecane jest inaczej, karta nie podaje informacji o karmieniu; odczyt 1.11.2026, uzupełnione 2.11.2026)
- Karta produktu Activlab Luteina Extra, 30 kapsułek, swiatsupli.pl, p6501 (1 kapsułka: kwasy tłuszczowe wielonienasycone 200 mg, luteina 40 mg, zeaksantyna 2 mg; 1 kapsułka dziennie; karta nie podaje źródła luteiny ani alergenów; pole Uwagi karty: nie stosować u kobiet w ciąży, chyba że w opisie produktu zalecane jest inaczej, karta nie podaje informacji o karmieniu; odczyt 1.11.2026, uzupełnione 2.11.2026)
- Karta produktu WISH Luteina 40mg Complex, 60 kapsułek, swiatsupli.pl, p9940 (1 kapsułka: luteina 40 mg, zeaksantyna 2 mg z ekstraktu kwiatu nagietka; olej z krokosza barwierskiego, olej z nasion soi, żelatyna, glicerol; może zawierać śladowe ilości alergenów, w tym soję; nie dla wegan; 1 kapsułka dziennie w trakcie posiłku; pole Uwagi karty: nie stosować u kobiet w ciąży, chyba że w opisie produktu zalecane jest inaczej, karta nie podaje informacji o karmieniu; odczyt 1.11.2026, uzupełnione 2.11.2026)
- Han H.K., 2011, The effects of black pepper on the intestinal absorption and hepatic metabolism of drugs, Expert Opinion on Drug Metabolism & Toxicology 7(6):721-729 (przegląd wpływu pieprzu czarnego i piperyny na enzymy metabolizujące leki i wchłanianie leków w jelitach oraz na interakcje farmakokinetyczne z lekami przyjmowanymi równocześnie; o znaczeniu klinicznym decydują m.in. dawka, schemat dawkowania i zmienność genetyczna): PubMed
- NHS, Jaundice, przegląd 22.01.2024 (żółtaczka to zażółcenie skóry albo białek oczu, może jej towarzyszyć świąd, ciemniejszy mocz i jaśniejszy stolec; może oznaczać poważną chorobę, np. wątroby, i wymaga pilnej pomocy lekarskiej; odczyt 14.10.2026): nhs.uk
- National Eye Institute, AREDS/AREDS2 Frequently Asked Questions (preparaty AREDS/AREDS2 o dużych dawkach składników mogą czasem wpływać na działanie leków i konkurować z innymi składnikami odżywczymi o wchłanianie; osoby rozważające taki preparat powinny przekazać lekarzowi listę wszystkich leków, także suplementów i leków bez recepty; witamina E może wchodzić w interakcje m.in. z lekami przeciwzakrzepowymi, chemioterapeutykami i lekami obniżającymi stężenie lipidów; wybór suplementu warto omówić z lekarzem lub okulistą; odczyt 14.10.2026): nei.nih.gov
- European Food Safety Authority, 2025, Overview on Tolerable Upper Intake Levels as derived by the Scientific Committee on Food (SCF) and the EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA), wersja 11, sierpień 2025 (górne tolerowane poziomy spożycia selenu w µg dziennie: niemowlęta 4-6 miesięcy 45, 7-11 miesięcy 55, dzieci 1-3 lata 70, 4-6 lat 95, 7-10 lat 130, 11-14 lat 180, 15-17 lat 230, dorośli, kobiety w ciąży i karmiące 255; dla dorosłych także cynk 25 mg, witamina A (retinol i estry retinylu) 3000 µg, witamina B6 12 mg, witamina D 100 µg i jod 600 µg dziennie; UL to najwyższy poziom długotrwałego spożycia, przy którym w populacji nie oczekuje się niekorzystnych skutków; odczyt 14.10.2026): efsa.europa.eu
- Addo E.K., Gorka J.E., Allman S.J. i wsp., 2024, Ocular effects of prenatal carotenoid supplementation in the mother and her child: the Lutein and Zeaxanthin in Pregnancy (L-ZIP) randomized trial, report number 2, Ophthalmology Science 4(5):100537 (47 kobiet w ciąży niskiego ryzyka, od 1. trymestru standardowe witaminy prenatalne z 10 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny albo z placebo; u matek większa objętość barwnika plamki niż w grupie kontrolnej; u niemowląt wyższe stężenia karotenoidów we krwi i skórze, a różnica w gęstości barwnika plamki, plus 20 procent, była nieistotna statystycznie i miała charakter eksploracyjny): pełny tekst (PMC), doi.org, PubMed
- Sherry C.L., Oliver J.S., Renzi L.M., Marriage B.J., 2014, Lutein supplementation increases breast milk and plasma lutein concentrations in lactating women and infant plasma concentrations but does not affect other carotenoids, Journal of Nutrition 144(8):1256-1263 (89 kobiet karmiących piersią 4-6 tygodni po porodzie, losowo 0, 6 albo 12 mg luteiny dziennie przez 6 tygodni; stężenie luteiny z zeaksantyną w mleku wyższe niż przy placebo o 140 i 250 procent, we krwi niemowląt o 180 i 330 procent; luteina jest dominującym karotenoidem w mózgu niemowląt; badanie finansował producent żywności dla niemowląt): pełny tekst (PMC), doi.org, PubMed
- NHS, Symptoms of a stroke, przegląd 12.09.2024 (FAST: twarz, ręka, mowa, czas na wezwanie pomocy; inne objawy: drętwienie lub osłabienie jednej strony ciała, zaburzenia widzenia, splątanie, zawroty głowy, silny ból głowy; objawy, które minęły, też wymagają natychmiastowej pomocy; nie jedź samodzielnie na SOR; odczyt 12.10.2026): nhs.uk
Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.
