Glifosat w żywności: w jakich produktach jest i czy szkodzi?

Glifosat to środek chwastobójczy, którego pozostałości w unijnych kontrolach żywności z roku 2016 wykrywano najczęściej w suchej soczewicy, siemieniu lnianym, soi, suchym grochu, kaszy gryczanej, jęczmieniu i pszenicy [1], a w 2023 r. normę przekraczały głównie gryka, miód i suche fasole [2]. W raporcie EFSA za rok 2024 glifosatu nie oznaczono w 98,2% z 14 143 próbek żywności, a za niezgodne z normą uznano 0,1%, głównie gryki [3]. W Unii Europejskiej glifosat jest dopuszczony do 2033 r., ale nie wolno nim przyspieszać zbioru [4], a unijne agencje nie uznają go za rakotwórczy, choć IARC zalicza go do grupy prawdopodobnie rakotwórczych [5] [6].

Poniżej: gdzie glifosat wykrywano najczęściej, jakie są normy, skąd różne oceny szkodliwości, co dzieje się z nim w organizmie i jak go ograniczyć bez kuracji oczyszczających.

Spis treści

1. W jakich produktach jest glifosat

Podział na produkty podaje raport Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) za 2016 r.: glifosat oznaczono w 3,6% z 6761 próbek [1].

Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.

Tabela pokazuje, jak często glifosat wykrywano, nie ile go było. Część liczb opiera się na kilkunastu próbkach, 60% oznaczeń wykonały Niemcy, a krajowe kontrole są w większości ukierunkowane na ryzyko, więc według EFSA nie są reprezentatywne dla żywności na rynku UE [1]. Nie mówi też, jaka jest szansa na glifosat w opakowaniu kupionym dziś. Produkty ekologiczne znajdziesz w kategorii zdrowa żywność.

2. Co to jest glifosat i jak trafia do żywności

Glifosat niszczy rośliny, blokując enzym EPSPS w szlaku szikimianowym, którym rośliny, grzyby i wiele bakterii wytwarzają niektóre aminokwasy; ludzie i zwierzęta tego szlaku nie mają, ale ma go wiele bakterii jelitowych [7]. Do żywności glifosat trafia głównie z oprysków upraw, a także ze znoszenia cieczy z sąsiednich pól i skażenia środowiska [2].

Desykacja to oprysk dojrzewających roślin, by szybciej wyschły. Po odnowieniu zatwierdzenia w 2023 r. stosowanie glifosatu do desykacji w celu ustalenia terminu zbioru jest w UE niedozwolone, a państwa mogą wprowadzać dodatkowe ograniczenia [4].

3. Ile glifosatu jest w żywności w UE i jakie są normy

Dla każdego produktu UE ustala najwyższy dopuszczalny poziom pozostałości (NDP), czyli normę, której żywność nie może przekroczyć. Próbka jest niezgodna, gdy przekracza NDP także po uwzględnieniu niepewności pomiaru; wtedy organy kontroli podejmują działania, które mogą obejmować wycofanie produktu z rynku. Niezgodność nie musi oznaczać ryzyka dla zdrowia, bo to ocenia się osobno, porównując narażenie z wartościami bezpiecznymi [3]. Taką wartością jest ADI, czyli dopuszczalne dzienne spożycie przez całe życie: dla glifosatu 0,5 mg na kilogram masy ciała dziennie, czyli 35 mg dla osoby ważącej 70 kg [5]. ADI wyznacza się też dla dodatków do żywności, na przykład fosforanu wapnia (E341).

W 2024 r. zbadano 14 143 próbki żywności: 98,2% nie miało oznaczalnego glifosatu, 1,6% miało ślady poniżej normy, a 0,2% przekroczyło NDP. Po uwzględnieniu niepewności pomiaru za niezgodne uznano 16 próbek (0,1%), głównie gryki i pseudozbóż. Wszystkie 429 próbek żywności dla niemowląt i małych dzieci były poniżej granicy oznaczalności, czyli najmniejszej ilości mierzalnej wiarygodnie [3]. W 2023 r. bez oznaczalnego glifosatu było 97,9% próbek [2].

Normy sprawdziliśmy 4.10.2026 w unijnej bazie pestycydów (rozporządzenie (UE) nr 293/2013). Dotyczą surowca, np. nasion rzepaku, a nie oleju [8], i samego glifosatu, bez metabolitów [3].

Na telefonie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.

Dla gryki 0,1 mg/kg obowiązywało już w 2016 r., więc przekraczały ją niewielkie ilości [1]. NDP to granica prawna, nie zmierzona zawartość.

4. Czy glifosat jest szkodliwy: IARC, EFSA i ECHA

Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) i Europejska Agencja Chemikaliów (ECHA) oceniają zagrożenie, czyli czy substancja może wywoływać raka, każda według własnych kryteriów, a EFSA ocenia ryzyko przy dopuszczonych zastosowaniach i realnym narażeniu [4]. Rozbieżne są więc dwie oceny zagrożenia. IARC w 2015 r. zaliczyła glifosat do grupy 2A, czyli prawdopodobnie rakotwórczych, na podstawie ograniczonych dowodów u osób narażonych zawodowo, dotyczących chłoniaka nieziarniczego (nowotworu układu chłonnego), i wystarczających dowodów u zwierząt. IARC tłumaczy różnicę m.in. doborem danych: ocenia tylko badania publicznie dostępne, w tym gotowych preparatów, a wiele agencji opiera się głównie na niepublikowanych badaniach przemysłowych [6]. To stanowisko jednej strony, nie pełne wyjaśnienie.

ECHA w 2017 i 2022 r. przeanalizowała dane ze zwierząt i z badań epidemiologicznych i uznała, że klasyfikacja glifosatu jako rakotwórczego nie jest uzasadniona [4]. EFSA w 2023 r. nie znalazła krytycznych obszarów niepokoju, ale wskazała luki w danych [9]; ocenę ryzyka dla konsumentów uznała za niesfinalizowaną z powodu braków w badaniach upraw następczych, a glifosat nie jest klasyfikowany jako szkodliwy dla rozrodczości [5]. W 2025 r. Instytut Ramazziniego opisał więcej nowotworów u szczurów, które dostawały glifosat od życia płodowego w dawkach 0,5–50 mg/kg masy ciała dziennie [10]. Komisja zleciła ECHA sprawdzenie, czy badanie zmienia ocenę zagrożenia, a EFSA, czy ocenę ryzyka [4]. Komitet Oceny Ryzyka ECHA uznał 8 września 2026 r., że badanie nie zmienia wniosku z 2022 r.; pełna opinia z uzasadnieniem ma się ukazać w ciągu kilku miesięcy [11]. Ocena EFSA była w toku [9].

Badania u ludzi dotyczą przede wszystkim rolników. W kohorcie 54 251 osób stosujących pestycydy w USA nie stwierdzono związku glifosatu z chłoniakiem nieziarniczym [12]. Metaanaliza tej kohorty i pięciu badań kliniczno-kontrolnych wykazała w grupach najwyższego narażenia ryzyko wyższe o 41% niż u nienarażonych (względne ryzyko 1,41, przedział ufności 1,13–1,75, wynik istotny), ale łączyła badania o różnym pomiarze narażenia [13]. Oba wyniki dotyczą pracy z opryskami, nie śladów w jedzeniu.

Wpływ na mikrobiom jelitowy to hipoteza. Około 54% gatunków bakterii jelitowych człowieka ma enzym potencjalnie wrażliwy na glifosat, ale to analiza genetyczna, nie badanie ludzi [7]. U szczurów po 90 dniach widać było hamowanie tego szlaku w bakteriach, słabo odzwierciedlone we krwi [14]. Ostatecznych wniosków EFSA nie wyciągnęła [5].

5. Co się dzieje z glifosatem w organizmie i czy da się go usunąć

Glifosat organizm usuwa sam, przez jelita i nerki. Pełny bilans wydalania znamy tylko u szczurów: wchłaniało się około 20% dawki, a wydalanie, głównie z kałem i w mniejszym stopniu z moczem, kończyło się prawie całkowicie w ciągu 48 godzin [5]. U 12 osób po posiłku ze znaną ilością glifosatu w moczu pojawił się w ciągu 48 godzin 1% dawki, a okres półtrwania wydalania z moczem wyniósł 9 godzin; kału nie badano, a autorzy zaznaczają brak danych o losach glifosatu u człowieka [15]. U 7 pracowników zieleni miejskiej okres półtrwania w moczu wynosił około 5,5–10 godzin [16]. Te badania nie wyznaczają czasu, po którym cała dawka opuszcza organizm człowieka.

Nie znaleźliśmy badań na ludziach, w których kwasy huminowe, glicyna, kwercetyna, węgiel aktywny czy inne preparaty przyspieszałyby to wydalanie. Badania zeolitu medycznego mierzyły konkretne wskaźniki, takie jak ołów, a nie ogólne oczyszczanie. Kiedy z dolegliwościami po takich preparatach iść do lekarza, opisujemy w poradniku o skutkach ubocznych suplementów.

Średnie stężenia glifosatu w moczu w populacji ogólnej wynosiły w przeglądzie badań 0,16–7,6 µg/l [17]; wyniku badania moczu nie przeliczysz wprost na ryzyko, bo do moczu trafia mała część zjedzonej dawki [15].

6. Jak ograniczyć glifosat w diecie

Spadek narażenia wykazano po zmianie całej diety na ekologiczną. W badaniu z USA 16 osób z czterech rodzin jadło najpierw zwykłą żywność, a potem przez sześć dni wyłącznie ekologiczną; z każdej fazy analizowano próbki moczu z pięciu dni, łącznie 158 próbek. Średnie stężenie glifosatu w próbkach z fazy ekologicznej było o 70,9% niższe niż w fazie konwencjonalnej (wynik istotny statystycznie), także u dzieci. Badanie było małe, bez grupy kontrolnej, finansowane przez organizację ekologiczną i mierzyło mocz, a nie zdrowie [18].

• Wybieraj wersje ekologiczne: w rolnictwie ekologicznym glifosat jest niedozwolony, choć ślady mogą pochodzić ze znoszenia cieczy lub obróbki [2].
• Urozmaicanie zbóż nie jest sprawdzoną metodą: tabela z sekcji 1 pokazuje częstość wykryć, a nie stężenie glifosatu [1]. Badań nad samą zamianą jednej kaszy czy mąki na inną nie znaleźliśmy, a badanie z USA dotyczyło zmiany całej diety [18].
• Gotowanie to niesprawdzona metoda: w testach symulujących obróbkę cieplną glifosat pozostawał stabilny; nie określa to, ile pozostałości zostaje w kaszy czy makaronie po gotowaniu i odlaniu wody [19].
• Otręby a mąka: w otrębach żytnich glifosatu było półtora raza więcej niż w ziarnie, a w mące żytniej mniej niż połowa tej ilości [19].

Poniżej trzy przykłady ekologicznych produktów zbożowych i gryczanych; więcej znajdziesz w kategorii ryż i kasze. Dla owsa raport z 2016 r. nie podał osobnego wyniku [1], więc płatki są przykładem zboża ekologicznego, a nie produktu z częstymi wykryciami. Karty sklepu nie podają wyników badań tych produktów na glifosat. Ceny z kart sklepu z 4.10.2026.

Big Nature Kasza Gryczana Palona BIO, 400 g

Gryka to grupa, w której w kontrolach z 2024 r. najczęściej stwierdzano niezgodność z normą glifosatu [3], co nie jest wynikiem badania tej kaszy. Według karty 100 g ma 357 kcal, 6,2 g białka, 74 g węglowodanów, 5,9 g błonnika i 3,1 g tłuszczu. Karta nie ma sekcji alergenów, a gryka nie należy do alergenów z unijnej listy; ostrzeżenie producenta o możliwych śladach glutenu sprawdź na etykiecie.

Cena 8,69 zł za 400 g, około 2,17 zł za 100 g.

Zobacz skład i cenę

BeOrganic Płatki Owsiane Górskie, 300 g

Według karty skład to wyłącznie ekologiczne płatki owsiane górskie; 100 g ma 366 kcal, 11,9 g białka, 62,4 g węglowodanów, 6,9 g błonnika i 7,2 g tłuszczu. Zawiera owies, czyli zboże zawierające gluten z unijnej listy alergenów. Karta sklepu podaje, że płatki są wolne od glutenu, ale nie wskazuje certyfikatu bezglutenowego, dlatego osoby z celiakią powinny sprawdzić oznaczenie na opakowaniu.

Cena 5,79 zł za 300 g, około 1,93 zł za 100 g.

Zobacz skład i cenę

Diet-Food Makaron Gryczany Soba 100% BIO, 250 g

Według karty skład to ekologiczna gryka i woda; 100 g ma 370 kcal, 13 g białka, 72 g węglowodanów i 3 g błonnika. Według składu produkt nie ma składników z unijnej listy alergenów; karta nie ma sekcji alergenów, więc ostrzeżenie o śladach glutenu sprawdź na etykiecie.

Cena 13,49 zł za 250 g, około 5,40 zł za 100 g.

Zobacz skład i cenę

7. Ciąża, dzieci, oprysk w ogrodzie i zatrucie

• Ciąża i karmienie piersią: glifosat nie jest w UE klasyfikowany jako szkodliwy dla rozrodczości [5]. Nie znaleźliśmy zaleceń, by wtedy eliminować zboża; sposoby ograniczenia glifosatu opisujemy w sekcji 6. Pracę z opryskami w ciąży omów z lekarzem medycyny pracy.
• Dzieci i nastolatki: w 2024 r. żadna z 429 próbek żywności dla niemowląt i małych dzieci nie miała oznaczalnego glifosatu [3]. Trzymaj dzieci z dala od opryskanych miejsc tak długo, jak wymaga etykieta.
• Choroby nerek i wątroby: w badaniach na zwierzętach glifosat wydalał się z kałem i moczem [5]. Badań u takich osób nie znaleźliśmy; kuracji oczyszczających ani sorbentów nie stosuj wtedy bez zgody lekarza.
• Leki: w raportach EFSA nie znaleźliśmy informacji o interakcjach glifosatu z żywności z lekami. Przy sorbencie, na przykład zeolicie, zachowaj odstęp od leków podany w ulotce i zapytaj farmaceutę.
• Oprysk w ogrodzie: stosuj środek zgodnie z etykietą, w rękawicach i okularach; przechowuj go w oryginalnym opakowaniu, poza zasięgiem dzieci.

Połknięcie stężonego środka to nagły wypadek: wśród 601 dorosłych, którzy połknęli herbicyd z glifosatem, zwykle koncentrat 36%, 5,5% miało ciężkie zatrucie, a 3,2% zmarło, najczęściej w ciągu doby [20]. Przy połknięciu koncentratu, duszności, wymiotach lub zaburzeniach świadomości dzwoń pod 112 i miej przy sobie opakowanie środka. Przewlekłe dolegliwości przy pracy z opryskami, np. wysypkę czy bóle brzucha, omów z lekarzem rodzinnym.

9. Podsumowanie

• W kontrolach z 2016 r. glifosat najczęściej wykrywano w suchych strączkach, siemieniu lnianym, soi, gryce, jęczmieniu i pszenicy [1], w 2023 r. normę przekraczały głównie gryka, miód i suche fasole [2], a w 2024 r. 98,2% próbek nie miało go w oznaczalnej ilości [3].
• IARC zalicza glifosat do prawdopodobnie rakotwórczych, a ECHA uznała, że klasyfikacja nie jest uzasadniona; EFSA ocenia osobno ryzyko przy realnym narażeniu [6] [4] [5].
• U zwierząt glifosat był wydalany prawie całkowicie w ciągu 48 godzin, a u ludzi pełnego czasu wydalania nie zbadano; nie znaleźliśmy badań, w których suplementy oczyszczające by je przyspieszały [5] [15].
• W małym badaniu po zmianie całej diety na ekologiczną stężenie glifosatu w moczu spadło średnio o 70,9%; nie dowodzi to, że sama zamiana jednych zbóż na inne obniży jego spożycie [18].
• Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.

Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.