Badanie poziomu kwasu moczowego — dlaczego to marker nie tylko dny moczanowej, ale też insulinooporności i ryzyka sercowego

Badanie poziomu kwasu moczowego to proste oznaczenie z krwi, które pokazuje, czy organizm nie gromadzi go za dużo. Powyżej około 6,8 mg/dl (ok. 400 µmol/l) kwas moczowy może się wytrącać w postaci kryształów, co grozi dną moczanową, a u osób leczonych z powodu dny celem jest utrzymanie wyniku poniżej 6 mg/dl [1] [2]. Podwyższony kwas moczowy wiąże się też w badaniach obserwacyjnych z większym ryzykiem cukrzycy typu 2 i choroby wieńcowej [3] [4], ale wysoki wynik u osoby, która nigdy nie miała napadu dny ani guzków dnawych, zwykle nie jest wskazaniem do leków: lekarz ocenia go razem z ciśnieniem, glukozą, lipidami i pracą nerek. Jeśli masz rozpoznaną dnę, brak bólu między napadami nie oznacza, że choroba minęła, i nie jest powodem do odstawienia leczenia.

W sklepie Świat Supli sprawdzisz też produkty z kategorii Omega 3 / Omega 3-6-9.

Spis treści

1. Czym jest kwas moczowy i skąd się bierze?

Kwas moczowy to końcowy produkt rozkładu puryn, czyli związków obecnych w każdej komórce i w części pokarmów (m.in. w mięsie, podrobach, owocach morza). Większość powstaje w organizmie, a mniejsza część pochodzi z diety. Wydalają go głównie nerki, w mniejszym stopniu jelita. Człowiek, w odróżnieniu od większości ssaków, nie ma enzymu rozkładającego kwas moczowy, dlatego jego poziom we krwi jest u nas stosunkowo wysoki.

2. Normy kwasu moczowego i jak czytać wynik

Zakresy referencyjne podaje laboratorium na wydruku wyniku i mogą się one nieco różnić. Wynik bywa podawany w mg/dl albo w µmol/l (1 mg/dl to około 59,5 µmol/l, więc 6 mg/dl to około 360 µmol/l). Do interpretacji przydają się progi z wytycznych dotyczących dny moczanowej:

Stężenie kwasu moczowego	Co oznacza
Poniżej 6 mg/dl (ok. 360 µmol/l)	Cel leczenia u osób z dną moczanową według ACR i EULAR [1] [2]
Poniżej 5 mg/dl (ok. 300 µmol/l)	Cel przy ciężkiej dnie (np. guzki dnawe, częste napady) według EULAR [2]
Powyżej ok. 6,8 mg/dl (ok. 400 µmol/l)	Hiperurykemia: krew jest przesycona i kwas moczowy może tworzyć kryształy [2]

Hiperurykemia bezobjawowa to według ACR stężenie kwasu moczowego powyżej 6,8 mg/dl u osoby, która nie miała wcześniej napadu dny ani guzków dnawych. Wytyczne ACR z 2020 r. warunkowo odradzają rozpoczynanie u takich osób leków obniżających kwas moczowy [1]; zamiast tego lekarz szuka przyczyny i ocenia ryzyko sercowo-naczyniowe. Inaczej jest przy rozpoznanej dnie: okresy bez bólu między napadami są typowe dla tej choroby, więc brak objawów nie oznacza wyleczenia, a leków obniżających kwas moczowy nie odstawia się bez decyzji lekarza [1].

3. Kiedy zbadać kwas moczowy i jak się przygotować?

• przy bólu, obrzęku i zaczerwienieniu stawu, zwłaszcza dużego palca stopy (podejrzenie dny);
• przy kamicy nerkowej i przewlekłej chorobie nerek;
• w ramach oceny zespołu metabolicznego, nadciśnienia i otyłości, jeśli zleci to lekarz;
• podczas leczenia dny, aby sprawdzić, czy osiągnięto cel leczenia.

Staw, który nagle boli i puchnie (często jest też zaczerwieniony), wymaga oceny lekarskiej, a przy gorączce lub złym samopoczuciu pilnej: trzeba wykluczyć zakażenie stawu, które może dawać podobne objawy [5]. Sam wynik kwasu moczowego nie rozstrzyga o dnie. Według brytyjskich wytycznych NICE z 2022 r. wynik poniżej 360 µmol/l (ok. 6 mg/dl) w czasie napadu nie wyklucza dny; jeśli podejrzenie się utrzymuje, lekarz powtarza oznaczenie co najmniej 2 tygodnie po ustąpieniu napadu [5].

Zasady przygotowania, na przykład czy przyjść na czczo, podaje laboratorium, które wykonuje badanie, i zależą też od innych badań zleconych razem z kwasem moczowym, dlatego sprawdź je przed pobraniem. Nie odstawiaj samodzielnie przepisanych leków przed badaniem; powiedz lekarzowi, co przyjmujesz, bo na wynik wpływają m.in. leki moczopędne.

4. Kwas moczowy a cukrzyca i insulinooporność

W metaanalizie Kodamy i wsp. z 2009 r. (11 badań kohortowych, 42 834 osoby) każdy wzrost kwasu moczowego o 1 mg/dl wiązał się z o 17% większym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2; po uwzględnieniu możliwego wpływu publikacji tylko wyników pozytywnych było to 11% [3]. To związek obserwacyjny: podwyższony kwas moczowy często towarzyszy insulinooporności i otyłości, ale nie wiadomo, w jakim stopniu jest ich przyczyną. Przy wysokim wyniku warto więc zbadać glukozę na czczo (i ewentualnie insulinę), jeśli zleci to lekarz.

5. Kwas moczowy a ryzyko sercowe

Metaanaliza Kim i wsp. z 2010 r. (26 badań, 402 997 dorosłych) pokazała, że hiperurykemia wiązała się z większym ryzykiem choroby wieńcowej, ale po uwzględnieniu innych czynników (ciśnienie, cukrzyca, cholesterol) związek był słaby: ryzyko zachorowania wyższe o 9%, a zgonu z powodu choroby wieńcowej o 16% [4]. Każdy wzrost o 1 mg/dl wiązał się z 12% wyższym ryzykiem zgonu z tej przyczyny, a w analizie podgrup związek dotyczył głównie kobiet [4]. Kwas moczowy jest więc sygnałem, by sprawdzić ciśnienie, lipidogram i glukozę, ale nie zastępuje tych badań.

6. Co robić z podwyższonym kwasem moczowym?

Wytyczne ACR dla osób z dną zalecają ograniczenie alkoholu, pokarmów bogatych w puryny i napojów słodzonych syropem glukozowo-fruktozowym oraz redukcję masy ciała przy nadwadze; warunkowo odradzają natomiast dodatkową suplementację witaminy C [1]. W badaniu kohortowym Choia i wsp. z 2004 r. (47 150 mężczyzn obserwowanych przez 12 lat) więcej mięsa i owoców morza wiązało się z większym ryzykiem dny, nabiał z mniejszym, a warzywa bogate w puryny (np. strączki, szpinak) nie zwiększały ryzyka [6].

• ogranicz piwo i mocny alkohol, podroby, czerwone mięso i owoce morza;
• unikaj słodzonych napojów i soków z dużą ilością fruktozy;
• jeśli masz nadwagę, chudnij stopniowo;
• pij wodę regularnie w ciągu dnia;
• decyzję o lekach (np. allopurynolu) podejmuje lekarz; nie zastępuj ich suplementami.

Żaden suplement nie obniża kwasu moczowego w sposób potwierdzony oświadczeniem zdrowotnym. Jeśli jednak wysoki wynik skłonił cię do zadbania o serce:

• Jeśli jesz tłuste ryby morskie rzadziej niż raz w tygodniu, rozważ Świat Supli Omega 3 180/120: według karty 1 kapsułka to 180 mg EPA i 120 mg DHA, a EPA i DHA pomagają w prawidłowym funkcjonowaniu serca przy spożyciu 250 mg dziennie. Przy regularnym stosowaniu wygodniejsze jest opakowanie 240 kapsułek.
• Jeśli wolisz większą porcję w mniejszej liczbie kapsułek, Promaker Omega 3 ULTRA ma według karty 500 mg EPA i 250 mg DHA w 1 kapsułce (porcja dzienna z etykiety: 2 kapsułki); producent nie przeznacza go dla kobiet w ciąży i karmiących.
• Jeśli masz dnę moczanową, nie szukaj suplementu zamiast leczenia: celem jest wynik poniżej 6 mg/dl pod kontrolą lekarza.
• Jeśli przyjmujesz leki przeciwkrzepliwe, suplementację omega-3 uzgodnij z lekarzem.

8. W skrócie

• Powyżej ok. 6,8 mg/dl kwas moczowy może tworzyć kryształy; przy dnie celem jest poniżej 6 mg/dl [1] [2].
• Każdy wzrost o 1 mg/dl wiązał się z 17% wyższym ryzykiem cukrzycy typu 2 (związek obserwacyjny) [3].
• Związek z chorobą wieńcową jest słaby po uwzględnieniu innych czynników ryzyka [4].
• Hiperurykemii bezobjawowej (bez wcześniejszych napadów dny i guzków) zwykle nie leczy się lekami; przy rozpoznanej dnie leczenia nie przerywa się samodzielnie; dieta: mniej alkoholu, mięsa, owoców morza i słodzonych napojów [1] [6].
• Suplementacja witaminy C przy dnie jest warunkowo odradzana przez ACR [1].

Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.