Budzisz się o 4 rano z sercem walącym jak po sprincie — a jedyne, co zrobiłeś, to otworzyłeś oczy. W pracy czujesz napięcie w klatce piersiowej, którego nie potrafisz wyjaśnić. Wieczorem zamiast odpoczynku — spirala myśli, która kręci się w kółko. Lekarz mówi „proszę się nie stresować”, jakby to był przycisk, który można wyłączyć.
Jeśli to znasz — nie jesteś sam. Zaburzenia lękowe dotykają w Polsce ponad 2 miliony osób, a jeszcze więcej żyje z przewlekłym niepokojem, który nie spełnia kryteriów diagnostycznych, ale skutecznie rujnuje codzienne funkcjonowanie.
Ten artykuł to nie obietnica cudu. To przegląd 7 suplementów, za którymi stoją badania kliniczne na ludziach — z konkretnymi dawkami, formami, mechanizmami i uczciwą oceną, co mogą, a czego nie mogą zrobić. Bo zanim wydasz pieniądze na suplement, który nie działa — powinieneś wiedzieć, które naprawdę mają naukowe pokrycie.
Zanim sięgniesz po suplement — przeczytaj to
Muszę to powiedzieć wprost, bo zależy mi na Twoim zdrowiu, a nie na sprzedaniu Ci kapsułki.
Suplementy nie leczą zaburzeń lękowych. Jeśli Twój lęk jest na tyle silny, że utrudnia pracę, relacje, sen, codzienne funkcjonowanie — pierwszym krokiem jest wizyta u psychiatry lub psychologa, nie wizyta w sklepie z suplementami. Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) i — gdy lekarz zdecyduje — farmakoterapia mają najsilniejsze dowody skuteczności w leczeniu zaburzeń lękowych.
Suplementy to warstwa wspierająca. Mogą łagodzić objawy, obniżać napięcie, poprawiać jakość snu i pomagać Twojemu układowi nerwowemu lepiej radzić sobie ze stresem. Ale nie zastępują terapii — tak jak magnez nie zastępuje gipsu na złamanej nodze.
Mając to jasno ustalone — przejdźmy do nauki.
Aliness L-Theanine 200mg 100vkaps-KLIKNIJ TUTAJ
1. L-teanina — cisza w filiżance herbaty
L-teanina to aminokwas występujący niemal wyłącznie w liściach herbaty (Camellia sinensis), szczególnie w zielonej herbacie matcha. I jest jednym z najlepiej przebadanych naturalnych składników o działaniu anksjolitycznym.
Jak działa na lęk?
L-teanina przechodzi przez barierę krew–mózg i działa na kilku poziomach jednocześnie:
- Zwiększa produkcję GABA — głównego neuroprzekaźnika hamującego w mózgu, odpowiedzialnego za uczucie spokoju
- Podnosi poziom serotoniny i dopaminy — neuroprzekaźników regulujących nastrój
- Stymuluje fale alfa w mózgu — stan „czujnego spokoju”, który znasz z momentów głębokiego skupienia bez napięcia
Badanie Hidese i wsp. opublikowane w Acta Neuropsychiatrica (2019) wykazało, że 200 mg L-teaniny dziennie przez 4 tygodnie istotnie zmniejszyło objawy lęku, poprawiło jakość snu i funkcje kognitywne u zdrowych dorosłych. Co kluczowe — bez sedacji, bez senności, bez upośledzenia reakcji.
Dlaczego L-teanina jest wyjątkowa?
Bo daje spokój bez ospałości. Większość substancji uspokajających (benzodiazepiny, alkohol, nawet waleriana w dużych dawkach) działa przez „wyciszanie” mózgu — spowalnia, otępia, usypia. L-teanina działa inaczej: obniża napięcie nerwowe, nie obniżając czujności. Możesz ją wziąć rano przed prezentacją w pracy i będziesz spokojniejszy BEZ bycia śpiącym.
Badanie z Journal of Clinical Psychiatry (2011) potwierdziło, że L-teanina poprawia jakość snu nie przez sedację, lecz przez redukcję ruminacji — tych kołowrotkowych myśli, które nie dają zasnąć.
Dawkowanie: 100–200 mg, 1–2 razy dziennie. Efekt odczuwalny w ciągu 30–60 minut. Można łączyć z kofeiną (stosunek 2:1, L-teanina:kofeina) dla efektu „spokojnego skupienia”.
2. Magnez — najczęstszy niedobór, który napędza lęk
Magnez to nie „suplement na skurcze”. To kofaktor ponad 600 reakcji enzymatycznych, w tym regulacji osi HPA (podwzgórze–przysadka–nadnercza) — tego samego układu, który odpowiada za Twoją odpowiedź stresową.
Dlaczego niedobór magnezu = więcej lęku?
Gdy magnezu brakuje, receptory NMDA w mózgu stają się nadmiernie pobudliwe. To przekłada się na nadwrażliwość neuronalną — mózg reaguje zbyt silnie na bodźce, które normalnie byłyby neutralne. Stąd drażliwość, napięcie, uczucie „bycia na krawędzi”, które tak dobrze znasz.
Przegląd systematyczny Boyle i wsp. opublikowany w Nutrients (2017) analizujący 18 badań wykazał, że suplementacja magnezem może łagodzić objawy lęku, szczególnie u osób z subklinicznymi niedoborami. A takich osób jest dużo — szacuje się, że nawet 50–60% populacji nie pokrywa dziennego zapotrzebowania na magnez z diety.
Która forma magnezu na lęk?
Nie każda forma jest równa:
| Forma | Biodostępność | Działanie na układ nerwowy | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Tlenek magnezu | ~4% | minimalne | tani, słaby, raczej na zaparcia |
| Cytrynian magnezu | dobra | umiarkowane | uniwersalny, może rozluźniać jelita |
| Bisglicynian magnezu | wysoka | silne — glicyna ma własne działanie uspokajające | najlepsza forma na lęk i sen |
| Taurynian magnezu | dobra | dobre — tauryna wspiera GABA | korzystny też dla serca |
| L-treonian magnezu | dobra | unikalne — przechodzi barierę krew–mózg | najnowsza forma, wyższy koszt |
Bisglicynian magnezu to złoty standard przy lęku — łączy magnez z glicyną, aminokwasem, który sam w sobie działa jako ko-agonista receptorów NMDA i wykazuje właściwości uspokajające. Dostajesz dwa składniki anksjolityczne w jednej cząsteczce.
Jeśli szukasz bisglicynatu magnezu z przejrzystym składem i potwierdzoną dawką, sprawdź Promaker Magnez — produkowany w naszym zakładzie Nauree Labs w standardzie GMP, z certyfikatem analizy dla każdej partii.
Dawkowanie: 300–400 mg magnezu elementarnego dziennie, najlepiej wieczorem. Zaczynaj od 200 mg i zwiększaj stopniowo.
Promaker Ashwagandha PRO+ 60kaps-KLIKNIJ TUTAJ
3. Ashwagandha (KSM-66) — adaptogen z najsilszymi dowodami
Ashwagandha (Withania somnifera) to roślina, o której w suplementacji mówi się dużo — ale większość ludzi nie wie, że nie każda ashwagandha jest taka sama. Ekstrakt KSM-66 to standaryzowany, opatentowany wyciąg z korzenia, na którym przeprowadzono najwięcej badań klinicznych.
Co mówią dane?
Badanie Salve i wsp. opublikowane w Cureus (2019) — randomizowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo — wykazało, że 600 mg KSM-66 dziennie przez 8 tygodni:
- Obniżyło poziom kortyzolu (hormonu stresu) o blisko 23%
- Zmniejszyło wyniki w skali lęku (HAM-A) istotnie statystycznie w porównaniu z placebo
- Poprawiło jakość snu
Inny RCT — Chandrasekhar i wsp. w Indian Journal of Psychological Medicine (2012) — potwierdził redukcję stresu i lęku mierzonych skalą PSS i HAM-A po 60 dniach suplementacji.
Ważne zastrzeżenia
- Cykluj — po 8–12 tygodniach ciągłego stosowania zrób 2–4 tygodnie przerwy. Receptory się adaptują
- Nie łącz z lekami uspokajającymi i nasennymi bez konsultacji z lekarzem — ashwagandha może nasilać ich działanie
- Unikaj przy nadczynności tarczycy — ashwagandha może stymulować produkcję hormonów tarczycy
- Unikaj przy chorobach autoimmunologicznych bez konsultacji — jako immunomodulator może nasilać aktywność układu odpornościowego
Dawkowanie: 300–600 mg standaryzowanego ekstraktu KSM-66 dziennie. Efekty po 2–4 tygodniach.
4. GABA — neuroprzekaźnik w kapsułce? To skomplikowane
GABA (kwas gamma-aminomasłowy) to główny neuroprzekaźnik hamujący w mózgu. Gdy GABA działa prawidłowo — czujesz spokój, rozluźnienie, sen przychodzi naturalnie. Gdy system GABA jest zaburzony — pojawia się lęk, napięcie, bezsenność. Na GABA działają benzodiazepiny (Xanax, Clonazepam) — leki, które aktywują receptory GABA-A.
Problem z suplementacją GABA
I tu zaczyna się kontrowersja: czy GABA przyjmowane doustnie przechodzi przez barierę krew–mózg? Starsze dane sugerowały, że nie — i wielu naukowców do dziś uważa, że suplementacja GABA to placebo.
Nowsze badania nie są już tak kategoryczne. Badanie Yamatsu i wsp. z Amino Acids (2016) wykazało, że doustne podanie 100 mg GABA skróciło latencję snu (czas zasypiania) i poprawiło subiektywną jakość snu. Badanie Yoto i wsp. z Amino Acids (2012) wykazało wzrost fal alfa w EEG po podaniu GABA — co wskazuje na efekt relaksacyjny.
Jedna z hipotez mówi, że GABA nie musi przechodzić przez barierę krew–mózg, żeby działać — może aktywować receptory w jelitach (oś jelito–mózg) lub w obwodowym układzie nerwowym. Ale bądźmy uczciwi: mechanizm nie jest do końca wyjaśniony, a baza dowodów jest znacznie mniejsza niż dla L-teaniny czy magnezu.
Forma ma znaczenie
Na rynku dominują dwie formy:
- Syntetyczne GABA — tańsze, mieszane wyniki w badaniach
- PharmaGABA® — forma naturalnie fermentowana (Lactobacillus hilgardii), z lepszymi danymi klinicznymi, badanie Abdou i wsp. z BioFactors (2006) wykazało redukcję markerów stresu po podaniu PharmaGABA
Dawkowanie: 100–200 mg PharmaGABA, 1–3 razy dziennie. Efekt w ciągu 15–30 minut, ale krótkotrwały (1–2 godziny). Traktuj jako wsparcie doraźne, nie jako codzienny protokół.
Aliness Magnez Chelatowany + B6 100kaps-KLIKNIJ TUTAJ
5. Witamina B6 (P-5-P) — cichy budowniczy neuroprzekaźników
B6 to witamina, o której nie myślisz w kontekście lęku — a powinieneś. Jest niezbędnym kofaktorem syntezy serotoniny, dopaminy i GABA. Bez wystarczającej ilości B6 Twój mózg dosłownie nie może produkować neuroprzekaźników, które odpowiadają za spokój i dobry nastrój.
Duże badanie kohortowe Field i wsp. opublikowane w Human Psychopharmacology (2022) — obejmujące ponad 400 uczestników — wykazało, że suplementacja witaminą B6 w dawce 100 mg dziennie przez miesiąc istotnie zmniejszyła samoocenę lęku. Autorzy sugerują, że B6 działa przez nasilenie produkcji GABA.
Forma aktywna vs nieaktywna
Zwykły pirydoksynowy chlorowodorek (forma z większości tanich kompleksów B) musi być konwertowany w wątrobie do formy aktywnej — pirydoksalu-5-fosforanu (P-5-P). U niektórych osób ta konwersja jest upośledzona. Dlatego P-5-P to forma preferowana — gotowa do użycia, bez obciążania wątroby.
Dawkowanie: 25–50 mg P-5-P dziennie. Nie przekraczaj 100 mg — przewlekłe dawki powyżej 200 mg B6 mogą powodować neuropatię obwodową (drętwienie rąk i stóp).
6. Rhodiola rosea — adaptogen na wyczerpanie nerwowe
Rhodiola (różeniec górski) to nie to samo co ashwagandha. Ashwagandha bardziej „wycisza” — Rhodiola bardziej „podnosi z kolan”. To adaptogen szczególnie przydatny, gdy Twój lęk wynika z wyczerpania — za dużo pracy, za mało snu, za długo na rezerwie energetycznej.
Badanie Cropley i wsp. z Phytotherapy Research (2015) wykazało, że 400 mg ekstraktu Rhodiola dziennie przez 4 tygodnie zmniejszyło objawy lęku, stresu i zmęczenia u osób z samooceną podwyższonego stresu. Inny RCT — Darbinyan i wsp. w Phytomedicine (2000) — potwierdził poprawę funkcji kognitywnych i redukcję zmęczenia u studentów w okresie egzaminów.
Kiedy Rhodiola zamiast ashwagandhy?
- Ashwagandha → gdy dominuje napięcie, trudność z wyciszeniem, podwyższony kortyzol, problemy ze snem
- Rhodiola → gdy dominuje wyczerpanie, apatia, brain fog, brak energii z jednoczesnym niepokojem
- Nie łącz obu na raz bez powodu — zacznij od jednego, oceń po 4–6 tygodniach, potem ewentualnie rotuj
Dawkowanie: 200–400 mg standaryzowanego ekstraktu (min. 3% rozawiny, 1% salidrozydu) rano. Nie bierz po południu — może utrudniać zasypianie.
7. Szafran (Crocus sativus) — przyprawa, która zaskakuje psychiatrów
To być może najbardziej zaskakujący punkt na liście. Szafran — tak, ten z kuchni — ma coraz solidniejszą bazę dowodową jako składnik wspierający nastrój i redukujący lęk.
Metaanaliza Tóth i wsp. opublikowana w Clinical Nutrition (2019), obejmująca 11 randomizowanych badań kontrolowanych, wykazała że suplementacja szafranem istotnie zmniejsza objawy zarówno depresji, jak i lęku w porównaniu z placebo. Co więcej — kilka badań porównawczych z lekami (fluoksetyna, imipramina) wykazało porównywalną skuteczność przy łagodnych do umiarkowanych objawach.
Mechanizm
Szafran zawiera krocynę i safranal — związki, które wpływają na metabolizm serotoniny (hamują jej wychwyt zwrotny — podobny mechanizm do SSRI, ale łagodniejszy), a także wykazują działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne w obrębie ośrodkowego układu nerwowego.
Kluczowe zastrzeżenia
- Szafran nie zastępuje leków antydepresyjnych ani anksjolitycznych przepisanych przez lekarza
- Badania dotyczyły łagodnych i umiarkowanych objawów — przy ciężkiej depresji lub zaburzeniach lękowych szafran to za mało
- Dawki terapeutyczne szafranu jako przyprawy są nieosiągalne kulinarne — potrzebujesz standaryzowanego ekstraktu
- Szafran jest drogi — fałszyfikaty to poważny problem. Kupuj od producentów z certyfikatem czystości
Dawkowanie: 30 mg standaryzowanego ekstraktu szafranu dziennie (zwykle 15 mg 2× dziennie). Efekty po 4–8 tygodniach.
Tabela zbiorcza — 7 suplementów na lęk w jednym miejscu
| Składnik | Dawka dzienna | Forma | Kiedy brać | Czas do efektu | Siła dowodów |
|---|---|---|---|---|---|
| L-teanina | 100–400 mg | wolna forma | rano i/lub wieczorem | 30–60 min (doraźnie) | ★★★★☆ |
| Magnez (bisglicynian) | 300–400 mg Mg elem. | bisglicynian / taurynian | wieczorem | 4–6 tygodni | ★★★★☆ |
| Ashwagandha KSM-66 | 300–600 mg | ekstrakt standaryzowany | rano lub wieczorem | 2–4 tygodnie | ★★★★★ |
| GABA | 100–200 mg | PharmaGABA® | doraźnie, przed stresem | 15–30 min | ★★★☆☆ |
| Witamina B6 (P-5-P) | 25–50 mg | pirydoksal-5-fosforan | rano | 4 tygodnie | ★★★☆☆ |
| Rhodiola rosea | 200–400 mg | ekstrakt 3% rozawin | rano | 2–4 tygodnie | ★★★★☆ |
| Szafran | 30 mg | ekstrakt standaryzowany | 2× po 15 mg | 4–8 tygodni | ★★★★☆ |
5 błędów, które ludzie popełniają, szukając suplementów na lęk
Błąd 1: Szukanie „jednej tabletki na wszystko” Lęk to nie ból głowy. Nie ma jednego suplementu, który rozwiąże problem. Lęk ma wiele mechanizmów — deficyt GABA, nadmiar kortyzolu, niedobory witamin, zapalenie nerwowe, problemy z osią jelito–mózg. Skuteczny protokół to kombinacja, nie monopreparaty. L-teanina + magnez + B6 to solidny fundament.
Błąd 2: Rezygnacja po tygodniu L-teanina działa szybko (30 minut), ale magnez potrzebuje 4–6 tygodni na wyrównanie poziomu tkankowego, ashwagandha — 2–4 tygodni na regulację kortyzolu. Jeśli po 5 dniach stwierdzasz „nie działa” — nie dałeś suplementowi szansy.
Błąd 3: Suplementowanie zamiast leczenia Powtórzę: jeśli Twój lęk jest silny, codzienny, paraliżujący — idź do psychiatry. Suplement nie zastąpi terapii CBT ani leku, który lekarz uzna za konieczny. Suplementy to warstwa wspierająca, nie plan B zamiast lekarza.
Błąd 4: Łączenie suplementów z lekami bez konsultacji Ashwagandha + benzodiazepiny = ryzyko nadmiernej sedacji. Szafran + SSRI = potencjalne interakcje serotoninergiczne. Rhodiola + leki na ciśnienie = możliwe interakcje. Każdy suplement z tej listy skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą, jeśli bierzesz jakiekolwiek leki.
Błąd 5: Ignorowanie fundamentów Żaden suplement nie nadrobi 5 godzin snu, diety opartej na fast foodzie i braku ruchu. Sen, aktywność fizyczna (szczególnie trening aerobowy — 30 min, 3× w tygodniu), kontakt z naturą, ograniczenie kofeiny po 14:00 — to są interwencje o najsilniejszych dowodach na redukcję lęku. Suplementy wchodzą na szczycie tej piramidy, nie u jej podstawy.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy suplementy na lęk mogą zastąpić leki psychiatryczne?
Nie. Suplementy mogą wspierać łagodne objawy lękowe i pomagać w codziennym radzeniu sobie ze stresem, ale nie zastępują farmakoterapii przepisanej przez psychiatrę. Jeśli lekarz zalecił Ci lek — nie odstawiaj go samodzielnie na rzecz suplementów. Możesz natomiast porozmawiać z lekarzem o włączeniu suplementów jako warstwy wspierającej obok istniejącego leczenia.
Czy mogę brać L-teaninę razem z kawą?
Tak — i to jedno z lepiej przebadanych połączeń. L-teanina łagodzi pobudzenie i nerwowość wywoływane przez kofeinę, zachowując jej pozytywny wpływ na koncentrację. Badania sugerują stosunek 2:1 (np. 200 mg L-teaniny + 100 mg kofeiny) jako optymalny dla „spokojnego skupienia”. Jeśli kawa nasilała Twój niepokój — dodanie L-teaniny może zmienić to doświadczenie.
Która forma magnezu jest najlepsza na lęk?
Bisglicynian magnezu. Łączy wysoką biodostępność z działaniem uspokajającym samej glicyny, która jest ko-agonistą hamujących receptorów w mózgu. Na drugim miejscu — taurynian magnezu (tauryna również wspiera GABA). L-treonian magnezu jest interesujący, bo jako jedyny przechodzi barierę krew–mózg, ale jest droższy i ma mniej danych klinicznych u ludzi.
Czy GABA w suplemencie naprawdę działa?
Dane są mieszane. Nowsze badania wskazują na efekty relaksacyjne po doustnym podaniu GABA (szczególnie formy PharmaGABA®), ale mechanizm nie jest do końca wyjaśniony — nie wiadomo, ile GABA faktycznie dociera do mózgu. Prawdopodobnie działa częściowo przez receptory w jelitach i obwodowy układ nerwowy. Jeśli szukasz szybkiego doraźnego wyciszenia — warto spróbować. Ale jako codzienny długoterminowy protokół anksjolityczny L-teanina i magnez mają silniejsze dowody.
Czy ashwagandhę mogę brać na stałe?
Nie zaleca się ciągłego stosowania bez przerw. Po 8–12 tygodniach codziennego brania warto zrobić 2–4 tygodnie przerwy — receptory adaptują się i efekt słabnie. Cyklowanie (8 tyg. on / 3 tyg. off) pozwala utrzymać skuteczność. Osoby z chorobami tarczycy, autoimmunologią lub przyjmujące leki powinny skonsultować ashwagandhę z lekarzem przed wdrożeniem.
Czy suplementy na lęk są bezpieczne dla kobiet w ciąży?
Większość suplementów z tej listy nie jest wystarczająco przebadana u kobiet ciężarnych, żeby zalecać je bez zastrzeżeń. Magnez jest generalnie bezpieczny w ciąży (i często zalecany), ale ashwagandha, Rhodiola i szafran nie mają wystarczających danych bezpieczeństwa w tym kontekście. L-teanina w niskich dawkach prawdopodobnie jest bezpieczna, ale „prawdopodobnie” to za mało. Każdy suplement w ciąży — konsultuj z ginekologiem.
Twój plan na najbliższe 6 tygodni
Nie wdrażaj wszystkiego naraz. Zrób to metodycznie:
Tydzień 1–2: Zacznij od magnezu (bisglicynian, 200 mg wieczorem) + L-teanina (200 mg rano). To najłagodniejsza i najlepiej tolerowana kombinacja. Obserwuj, jak reagujesz.
Tydzień 3–4: Zwiększ magnez do 300–400 mg. Jeśli czujesz poprawę — kontynuuj. Jeśli lęk nadal dominuje — dodaj ashwagandhę KSM-66 (300 mg rano).
Tydzień 5–6: Oceń efekty. Prowadź prosty dziennik (1–10 skala lęku, jakość snu, energia). Porównaj z punktem wyjścia. Jeśli poprawa jest wyraźna — kontynuuj. Jeśli nie — to sygnał, żeby porozmawiać z lekarzem o głębszej diagnostyce.
I najważniejsze: bądź dla siebie cierpliwy. Lęk nie pojawił się w jeden dzień i nie zniknie po jednej kapsułce. Ale systematyczne, oparte na nauce podejście — to coś, co realnie działa. Nie idealnie. Nie magicznie. Ale realnie.
Jeśli przyjmujesz jakiekolwiek leki — skonsultuj suplementację z lekarzem lub farmaceutą. Jeśli Twój lęk jest silny lub trwa długo — szukaj pomocy specjalisty. To nie słabość. To najrozsądniejsza rzecz, jaką możesz zrobić.
Bibliografia
- Hidese S., Ogawa S., Ota M. et al. — Effects of L-theanine administration on stress-related symptoms and cognitive functions in healthy adults: A randomized controlled trial. Nutrients, 2019; 11(10): 2362.
- Ritsner M.S., Miodownik C., Ratner Y. et al. — L-theanine relieves positive, activation, and anxiety symptoms in patients with schizophrenia and schizoaffective disorder. Journal of Clinical Psychiatry, 2011; 72(1): 34–42.
- Boyle N.B., Lawton C., Dye L. — The effects of magnesium supplementation on subjective anxiety and stress — A systematic review. Nutrients, 2017; 9(5): 429.
- Salve J., Pate S., Debnath K., Langade D. — Adaptogenic and anxiolytic effects of ashwagandha root extract in healthy adults: A double-blind, randomized, placebo-controlled clinical study. Cureus, 2019; 11(12): e6466.
- Chandrasekhar K., Kapoor J., Anishetty S. — A prospective, randomized double-blind, placebo-controlled study of safety and efficacy of a high-concentration full-spectrum extract of ashwagandha root in reducing stress and anxiety in adults. Indian Journal of Psychological Medicine, 2012; 34(3): 255–262.
- Yamatsu A., Yamashita Y., Pandharipande T. et al. — Effect of oral γ-aminobutyric acid (GABA) administration on sleep and its absorption in humans. Food Science and Biotechnology, 2016; 25(2): 547–551.
- Yoto A., Murao S., Motoki M. et al. — Oral intake of γ-aminobutyric acid affects mood and activities of central nervous system during stressed condition induced by mental tasks. Amino Acids, 2012; 43(3): 1331–1337.
- Abdou A.M., Higashiguchi S., Horie K. et al. — Relaxation and immunity enhancement effects of γ-aminobutyric acid (GABA) administration in humans. BioFactors, 2006; 26(3): 201–208.
- Field D.T., Cracknell R.O., Eastwood J.R. et al. — High-dose vitamin B6 supplementation reduces anxiety and strengthens visual surround suppression. Human Psychopharmacology, 2022; 37(6): e2852.
- Cropley M., Banks A.P., Boyle J. — The effects of Rhodiola rosea L. extract on anxiety, stress, cognition and other mood symptoms. Phytotherapy Research, 2015; 29(12): 1934–1939.
- Darbinyan V., Kteyan A., Panossian A. et al. — Rhodiola rosea in stress induced fatigue — A double blind cross-over study of a standardized extract SHR-5. Phytomedicine, 2000; 7(5): 365–371.
- Tóth B., Hegyi P., Lantos T. et al. — The efficacy of saffron in the treatment of mild to moderate depression: A meta-analysis. Planta Medica, 2019; 85(1): 24–31.
- Akhondzadeh S., Naghavi H.R., Vazirian M. et al. — Comparison of Crocus sativus L. and imipramine in the treatment of mild to moderate depression. BMC Complementary and Alternative Medicine, 2005; 5: 12.
- Nobre A.C., Rao A., Owen G.N. — L-theanine, a natural constituent in tea, and its effect on mental state. Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition, 2008; 17(S1): 167–168.
- Lopresti A.L., Drummond P.D. — Saffron (Crocus sativus) for depression: A systematic review of clinical studies and examination of underlying antidepressant mechanisms of action. Human Psychopharmacology, 2014; 29(6): 517–527.
