Jest takie badanie krwi, które większość z nas nigdy nie miała zrobionego — a które może zmienić wszystko, co wiesz o swoim ryzyku sercowym. Lipoproteina(a), czyli Lp(a), to genetycznie uwarunkowany czynnik ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, który dotyka ok. 1,5 miliarda ludzi na świecie. Właśnie opublikowano w JAMA Cardiology jedno z najdłuższych badań w historii nad tą cząsteczką: prawie 28 000 wyjściowo zdrowych kobiet obserwowanych przez medianę 28 lat. Wyniki są jednoznaczne — i powinny skłonić każdego do jednorazowego zbadania poziomu Lp(a).
Czym jest lipoproteina(a) i dlaczego jest taka ważna?
Lp(a) to specyficzny rodzaj cząsteczki LDL (tego samego cholesterolu, który powszechnie nazywamy „złym”), do którego dołączona jest dodatkowa apolipoproteina(a). Ta dodatkowa struktura nadaje Lp(a) trzy niebezpieczne właściwości jednocześnie: jest proaterogenna (sprzyja miażdżycy), prozapalna i prozakrzepowa. To tak, jakbyś miał w krwi cząsteczkę, która jednocześnie buduje blaszki miażdżycowe, podtrzymuje stan zapalny i ułatwia tworzenie zakrzepów.
Kluczowa różnica między Lp(a) a zwykłym cholesterolem LDL: poziom Lp(a) jest w 70–90% zdeterminowany genetycznie i pozostaje względnie stały przez całe życie. Nie możesz go znacząco zmienić dietą, ćwiczeniami ani standardowymi lekami na cholesterol (statynami). Wystarczy więc zbadać go raz w życiu, żeby wiedzieć, czy nosisz w sobie ten dodatkowy czynnik ryzyka.
Jest jeszcze jeden ważny aspekt, szczególnie istotny dla kobiet: po menopauzie stężenie Lp(a) wzrasta (nawet o 17% w porównaniu z mężczyznami), a jednocześnie spada poziom estrogenów, które wcześniej pełniły rolę ochronną dla układu sercowo-naczyniowego. To podwójne uderzenie sprawia, że kobiety po menopauzie z podwyższonym Lp(a) są szczególnie narażone.
30 lat obserwacji, 28 000 kobiet — co pokazało badanie?
Badanie pochodzi z Women’s Health Study i zostało przeprowadzone przez zespół z Brigham and Women’s Hospital i Harvard T.H. Chan School of Public Health. Objęło 27 748 kobiet, które na starcie (rok 1993) były zdrowe — bez chorób sercowo-naczyniowych, nowotworów i innych poważnych schorzeń przewlekłych. Mediana wieku na początku wynosiła 53 lata. Kobiety obserwowano aż do 2023 roku, co daje medianę obserwacji wynoszącą 28 lat — to jeden z najdłuższych okresów śledzenia w badaniach nad Lp(a).
W ciągu 30 lat obserwacji wystąpiło 3662 poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych (zawały, udary, rewaskularyzacje, zgony sercowe). Naukowcy przeanalizowali, jak wyjściowy poziom Lp(a) korelował z tymi zdarzeniami — i ustalili konkretne progi ryzyka:
Activlab VesselActiv Forte 60kaps-KLIKNIJ TUTAJ
Próg 1: Lp(a) >30 mg/dL (75. percentyl) — już wzrasta ryzyko
| Wynik: Kobiety powyżej 75. percentyla (Lp(a) >30 mg/dL) miały istotnie wyższe ryzyko poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych i choroby wieńcowej. Ten wynik jest spójny z polskimi wytycznymi, które określają 30–50 mg/dL (lub 75–125 nmol/L) jako poziom umiarkowanego ryzyka. |
To ważna informacja, bo oznacza, że problem nie zaczyna się dopiero przy ekstremalnych wartościach. Już umiarkowane podwyższenie Lp(a) — które dotyczy ok. 25% populacji — zwiększa długoterminowe ryzyko choroby wieńcowej. I to u osób, które na starcie były zupełnie zdrowe.
Próg 2: Lp(a) >120 mg/dL (99. percentyl) — drastyczny wzrost ryzyka
Kobiety z Lp(a) powyżej 120 mg/dL (99. percentyl, czyli ok. 1% populacji o najwyższym stężeniu) miały dramatycznie podwyższone ryzyko we wszystkich analizowanych punktach końcowych — w porównaniu do kobiet z Lp(a) poniżej 10 mg/dL:
| +106% wyższe ryzyko choroby wieńcowej (HR 2,06). Ponad dwukrotnie wyższe ryzyko zawału i konieczności rewaskularyzacji. |
| +86% wyższe ryzyko zgonu sercowo-naczyniowego (HR 1,86). Prawie dwukrotnie większe prawdopodobieństwo śmierci z przyczyn sercowych. |
| +85% wyższe ryzyko udaru niedokrwiennego (HR 1,85). Ale uwaga — udar zaczynał rosńąć dopiero powyżej 99. percentyla, nie powyżej 75. |
| +74% wyższe ryzyko poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych ogółem (HR 1,74). Obejmuje zawały, udary, rewaskularyzacje i zgony sercowe łącznie. |
Potwierdzenie genetyczne — Lp(a) jest przyczyną, nie tylko markerem
W osobnej analizie genetycznej 23 279 kobiet naukowcy zbadali wariant rs3798220 genu LPA. Okazało się, że nosicielki tego allelu miały wyższe ryzyko poważnego zdarzenia sercowo-naczyniowego — niezależnie od innych czynników ryzyka. To tzw. randomizacja mendlowska: skoro genetycznie wyższe Lp(a) prowadzi do większego ryzyka, to potwierdza związek przyczynowy, a nie tylko korelację. Lp(a) nie jest po prostu markerem ryzyka — ono aktywnie powoduje choroby sercowo-naczyniowe.
Ciekawy niuans: różne progi dla serca i mózgu
Jedna z najciekawszych obserwacji z tego badania dotyczy różnicy między naczyniami wieńcowymi a mózgowymi. Ryzyko choroby wieńcowej rosło już od poziomu >30 mg/dL, ale ryzyko udaru mózgu dopiero od >120 mg/dL.
To sugeruje, że mogą istnieć różne progi wrażliwości poszczególnych łożysk naczyniowych na aterogenne działanie Lp(a). Naczynia wieńcowe wydają się bardziej podatne na uszkodzenie przez Lp(a) niż naczynia mózgowe — przynajmniej do pewnego progu. To otwiera fascynujące pytania badawcze o mechanizmy działania Lp(a) w różnych częściach układu naczyniowego.
Formeds Olicaps D3 4000IU 120kaps-KLIKNIJ TUTAJ
Co możesz z tym zrobić? Praktyczny plan działania
Krok 1: Zbadaj poziom Lp(a) — raz w życiu
Skoro Lp(a) jest w 70–90% genetycznie uwarunkowane i nie zmienia się znacząco w ciągu życia, wystarczy jedno badanie. W Polsce dostępny jest program Moje Zdrowie, w ramach którego możesz zbadać stężenie Lp(a). Nie odkładaj tego — wiedza o swoim poziomie Lp(a) może zmienić całe Twoje podejście do profilaktyki sercowej.
Krok 2: Zinterpretuj wynik
| <30 mg/dL (lub <75 nmol/L): Niskie ryzyko związane z Lp(a). Skup się na standardowej profilaktyce (cholesterol LDL, ciśnienie, dieta, ruch). |
| 30–50 mg/dL (75–125 nmol/L): Umiarkowane ryzyko. Wzmocnij kontrolę pozostałych czynników ryzyka. Porozmawiaj z lekarzem o bardziej agresywnym obniżaniu LDL-cholesterolu. |
| >50 mg/dL (>125 nmol/L): Podwyższone ryzyko. Zalecana jest intensywna kontrola wszystkich modyfikowalnych czynników ryzyka i regularne konsultacje kardiologiczne. |
| >120 mg/dL (>300 nmol/L): Bardzo wysokie ryzyko (99. percentyl). Wymaga indywidualnej strategii kardiologicznej. Nowe terapie celowane (np. lepodisiran, olpasiran) są w fazie badań klinicznych. |
Krok 3: Wzmocnij to, na co masz wpływ
Skoro samego Lp(a) nie możesz znacząco obniżyć, kluczem jest agresywna kontrola wszystkich pozostałych czynników ryzyka. Każdy punkt procentowy redukcji LDL-cholesterolu, każde obniżenie ciśnienia krwi, każdy krok w stronę zdrowszej diety — to rekompensata za ryzyko, które niesie Lp(a).
Suplementy wspierające zdrowie sercowo-naczyniowe
Żaden suplement nie obniży poziomu Lp(a) w sposób klinicznie istotny — to trzeba powiedzieć uczciwie. Ale jeśli masz podwyższone Lp(a), Twoja strategia polega na minimalizowaniu WSZYSTKICH pozostałych czynników ryzyka. I tu odpowiednie suplementy mogą pomóc:
Omega-3 (EPA/DHA) — badanie PISCES (NEJM 2025) wykazało 43% redukcję ryzyka zdarzeń sercowych u pacjentów z wysokim ryzykiem. Omega-3 działają przeciwzapalnie i przeciwzakrzepowo — dokładnie w tych mechanizmach, które Lp(a) napędza. Koenzym Q10 — wspiera funkcję śródbłonka naczyniowego i produkcję energii w mięśniu sercowym. Witamina D3 — niedobory korelują ze zwiększonym ryzykiem sercowo-naczyniowym. Magnez — kluczowy dla prawidłowej pracy mięśnia sercowego i regulacji ciśnienia. Witamina K2 (MK-7) — kieruje wapń do kości, zmniejszając ryzyko kalcyfikacji naczyń (a Lp(a) sprzyja właśnie kalcyfikacji!).
| Suplementy wspierające serce — w Świat SupliOmega-3, CoQ10, witamina D3, magnez, witamina K2 — produkty oparte na dowodach, które wspierają Twoje serce tam, gdzie Lp(a) je atakuje. Bez cudownych obietnic obniżenia Lp(a) — ale z realnym wsparciem dla układu sercowo-naczyniowego. |
Pharmovit Niepokalanek 0,4% agnuzydu 60kaps-KLIKNIJ TUTAJ
Podsumowanie: dlaczego powinieneś zbadać Lp(a)?
| 1. Lp(a) jest genetycznie uwarunkowanym, PRZYCZYNOWYM czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych — nie tylko markerem. |
| 2. Już powyżej 30 mg/dL (75. percentyl) ryzyko choroby wieńcowej wzrasta. Powyżej 120 mg/dL ryzyko się podwaja. |
| 3. U kobiet po menopauzie Lp(a) rosłe + estrogeny spadają = podwójne uderzenie w układ krążenia. |
| 4. Wystarczy jedno badanie w życiu. W Polsce dostępne w programie Moje Zdrowie. |
| 5. Nie możesz obniżyć Lp(a) dietą ani statynami, ale możesz agresywnie kontrolować WSZYSTKIE pozostałe czynniki ryzyka — i to jest Twój plan działania. |
Nie czekaj na objawy. Zbadaj Lp(a), poznaj swoje ryzyko i działaj tam, gdzie możesz. Każdy krok w stronę lepszej kontroli cholesterolu, ciśnienia i stanu zapalnego to krok, który kompensuje ryzyko niesione przez Lp(a). A jeśli szukasz sprawdzonych suplementów wspierających serce — w Świat Supli znajdziesz tylko te, za którymi stoją badania
