oTytył - Blog Świat Supli https://swiatsupli.pl/blog/tag/otytyl/ Wspieramy Twój styl życia Mon, 19 Oct 2026 08:17:34 +0000 pl-PL hourly 1 https://wordpress.org/?v=6.8.11 https://swiatsupli.pl/blog/wp-content/uploads/2020/10/cropped-swiat-supli-sygnet-hex-color-32x32.png oTytył - Blog Świat Supli https://swiatsupli.pl/blog/tag/otytyl/ 32 32 Tongkat ali czy fadogia agrestis: co pokazały badania i jakie są skutki uboczne? https://swiatsupli.pl/blog/tongkat-ali-vs-fadogia-agrestis-bitwa-o-tytul-krola-libido/ Mon, 08 Sep 2025 15:48:55 +0000 https://swiatsupli.pl/blog/?p=22322 Co to jest fadogia agrestis i tongkat ali, co pokazały badania u ludzi i u szczurów, jakie są skutki uboczne, co wybrać zamiast fadogii i kiedy z problemem z ochotą lub erekcją iść do lekarza.

Artykuł Tongkat ali czy fadogia agrestis: co pokazały badania i jakie są skutki uboczne? pochodzi z serwisu Blog Świat Supli.

]]> Tongkat ali (Eurycoma longifolia) ma kilka małych badań u ludzi: w metaanalizie 5 badań z losowaniem podnosił testosteron całkowity, głównie u mężczyzn z jego niedoborem, ale wyniki były bardzo niejednorodne, a dowody dotyczące erekcji są niewystarczające i niejednoznaczne [1] [2]. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ocenił w 2021 roku wodny ekstrakt z korzenia tongkat ali jako mogący uszkadzać DNA i uznał, że jego bezpieczeństwa nie ustalono w żadnych warunkach stosowania [3]. Fadogia agrestis nie ma ani jednego opublikowanego badania z udziałem ludzi, a u szczurów zmieniała wskaźniki pracy jąder, wątroby i nerek, dlatego jej nie polecamy [4] [5] [6]. Jedyne dopuszczone w UE oświadczenie o testosteronie dotyczy cynku, a spadek ochoty na seks lub problemy z erekcją warto najpierw omówić z lekarzem, bo bywają objawem chorób serca, cukrzycy albo depresji [7] [8] [9].

Aktualizacja 14.10.2026: uwzględniono przegląd badań tongkat ali, dane o bezpieczeństwie fadogii oraz wskazówki, kiedy warto iść do lekarza.

Polecamy zamiast fadogii

Opakowanie Świat Supli Multivitamina Complex, kapsułek z witaminami oraz cynkiem i selenem
Marka własna, cynk, selen i witamina B6Na zdjęciu: Świat Supli Multivitamina Complex, 90 kapsułek15 mg cynku w porcji; cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu testosteronu we krwiSprawdź cenę
Opakowanie Aliness Cynk Chelatowany 15 mg, tabletek z diglicynianem cynku
Sam cynk, diglicynianNa zdjęciu: Aliness Cynk Chelatowany 15 mg, 100 tabletek15 mg cynku w tabletce, gdy multiwitaminy nie potrzebujeszSprawdź cenę
Spis treści

1. Tongkat ali i fadogia agrestis: co to za rośliny

Tongkat ali, czyli Eurycoma longifolia, to krzew z Azji Południowo-Wschodniej; w suplementach używa się wyciągu z korzenia, a większość badań u ludzi dotyczy jednego standaryzowanego ekstraktu wodnego [1] [10]. Fadogia agrestis to krzew z Afryki Zachodniej, stosowany w medycynie ludowej; w nauce opisano jej skład chemiczny i działanie wyciągu z łodygi na szczury [4] [11].

Oświadczenia zdrowotne dopuszczone w UE nie obejmują tongkat ali ani fadogii, więc producent nie może obiecywać, że podnoszą testosteron albo ochotę na seks [7]. W naszej kategorii boostery testosteronu nie ma obecnie żadnej z tych roślin.

2. Tongkat ali a testosteron: co pokazały badania u ludzi

Pocięty korzeń tongkat ali i suszone łodygi fadogii w miseczkach obok probówek laboratoryjnych

Tongkat ali podnosił testosteron w części badań, ale dowody są słabe. Najszerszym zestawieniem jest metaanaliza Leisegang i wsp. z 2022 roku: autorzy przejrzeli 9 badań, a do obliczeń włączyli 5 badań z losowaniem i grupą kontrolną [1].

  • Wynik łączny: testosteron całkowity był wyższy niż w grupach kontrolnych, standaryzowana różnica średnich (SMD, miara wielkości efektu niezależna od jednostek) wyniosła 1,35, 95-procentowy przedział ufności (CI) od 0,57 do 2,14 [1].
  • Niejednorodność: wskaźnik I2 wyniósł 87 procent, co oznacza, że badania dawały bardzo różne wyniki; różniły się populacją, dawką i czasem stosowania [1].
  • Mężczyźni bez niedoboru: w 3 badaniach z 88 uczestnikami różnicy wobec kontroli nie wykazano (SMD 0,76, CI od -0,54 do 2,06); przedział obejmuje zero, więc wynik nie rozstrzyga [1].
  • Mężczyźni z hipogonadyzmem (niedoborem testosteronu): wynik był korzystny w 2 badaniach, ale autorzy znaleźli cechy błędu publikacji, czyli możliwego pomijania badań bez efektu [1].

Przykładem jest badanie Leitão i wsp. z 2021 roku: 45 mężczyzn w średnim wieku 47 lat z objawami niedoboru androgenów przydzielono losowo do 4 grup, które przez 6 miesięcy brały 200 mg ekstraktu albo placebo, z treningiem albo bez; streszczenie nie podaje, ilu uczestników przeanalizowano. Testosteron całkowity wzrósł w grupie łączącej trening z ekstraktem [12], a George i wsp. u zdrowych mężczyzn nie wykazali różnicy wobec placebo [1].

Często cytowane 37 procent więcej testosteronu pochodzi z badania Talbott i wsp. z 2013 roku: 64 dorosłych z umiarkowanym stresem (32 mężczyzn, 32 kobiety, 63 ukończyło) przez 4 tygodnie brało 200 mg ekstraktu albo placebo. W ślinie, nie we krwi, testosteron był o 37 procent wyższy, a kortyzol o 16 procent niższy niż przy placebo; badanie sfinansował producent ekstraktu [10]. O tym, co wiadomo o kortyzolu i ochocie na seks, piszemy w tekście mniejsza ochota na seks przez stres.

Badania bez grupy kontrolnej (76 mężczyzn z późnym hipogonadyzmem, 25 seniorów) pokazały wzrost testosteronu, ale bez placebo nie wiadomo, ile z tej zmiany wynika z ekstraktu [13] [14]. Dawki 200-400 mg dziennie to protokoły badań, nie schemat stosowania.

3. Tongkat ali a ochota na seks i erekcja

Dowody dotyczące erekcji są niewystarczające i niejednoznaczne. Metaanaliza Kotirum i wsp. z 2015 roku objęła 2 badania i 139 mężczyzn: po 12 tygodniach wynik kwestionariusza erekcji IIEF-5 (Międzynarodowy Indeks Funkcji Erekcyjnej, wersja 5-pytaniowa) nie różnił się istotnie od placebo, różnica 0,91 punktu, CI od -1,50 do 3,33 [2]. Korzystny wynik u mężczyzn z gorszą funkcją na starcie pochodzi z analizy podgrup, więc to tylko wskazówka [2]. W późniejszym badaniu Leitão i wsp. funkcja erekcji poprawiła się zarówno po ekstrakcie, jak i po treningu, a najwyraźniej przy ich połączeniu; autorzy wskazują jako ograniczenie układ grup, który nie pozwala oddzielić efektu ekstraktu od efektu ćwiczeń [12].

U kobiet jest jedno nowsze badanie z placebo: 138 kobiet w wieku 40-55 lat z objawami menopauzy przydzielono losowo do 50 mg albo 100 mg ekstraktu albo placebo na 12 tygodni, a 112 ukończyło badanie i weszło do analizy. Przy 100 mg łączny wynik kwestionariusza jakości życia w menopauzie spadł o 33,9 procent, a przy placebo o 23,3 procent (różnica istotna, p = 0,049); w części dotyczącej życia seksualnego spadek przy 100 mg wyniósł 36,3 procent, także istotnie więcej niż przy placebo (p = 0,043). Dawka 50 mg nie różniła się od placebo, hormony rozrodcze się nie zmieniły. Badanie sfinansował producent ekstraktu, a wyniki dotyczą kobiet w okresie menopauzy i nie przesądzają o bezpieczeństwie [15] [3].

Według wytycznych Europejskiego Towarzystwa Urologicznego (EAU) dla ziół na erekcję jest bardzo mało rzetelnych danych o skuteczności i bezpieczeństwie; przyczynę i leczenie ocenia lekarz [8] [9].

4. Fadogia agrestis: co wiadomo z badań

Fadogię badano wyłącznie na zwierzętach i w laboratorium. W PubMed (wyszukiwanie 13.10.2026) hasło Fadogia agrestis daje 10 rekordów, w tym 4 badania na szczurach, i żadnego z udziałem ludzi [4].

  • Szczury, 5 dni: wyciąg z łodygi w dawkach 18, 50 i 100 mg na kg masy ciała zwiększał zachowania kopulacyjne i testosteron w surowicy [11].
  • Szczury, 28 dni, jądra: te same dawki zmieniały wskaźniki pracy jąder, które autorzy ocenili jako niekorzystne; po 10 dniach przerwy częściowy powrót obserwowano głównie przy najmniejszej dawce [5].
  • Szczury, 28 dni, wątroba i nerki: enzymy przechodziły z tych narządów do krwi, co autorzy wiążą z uszkodzeniem błon komórek wątroby i nerek [6].
  • Szczury z zaburzeniami erekcji po leku: wyciąg poprawiał markery w tkankach, a autorzy piszą, że przed zastosowaniem u ludzi potrzebne są badania kliniczne [16].

Wyników ze szczurów nie da się przełożyć na bezpieczną porcję dla człowieka. W 5 z 17 suplementów deklarujących fadogię nie wykryto związków tej rośliny [17], a krążące w sieci 40-60 procent więcej testosteronu u ludzi nie ma źródła w badaniach [4].

5. Tongkat ali czy fadogia agrestis: porównanie

Tongkat ali ma ograniczone dane u ludzi i nieustalone bezpieczeństwo według EFSA, a fadogia nie ma badań u ludzi wcale; żadnej z tych roślin nie polecamy [3] [4].

Cecha Tongkat ali Fadogia agrestis
Badania z udziałem ludzi kilka małych badań, metaanaliza 5 badań z losowaniem [1] brak [4]
Testosteron wyższy głównie przy niedoborze, wyniki niejednorodne [1] wzrost tylko u szczurów [11]
Erekcja dowody niewystarczające i niejednoznaczne [2] [12] markery u szczurów [16]
Bezpieczeństwo EFSA 2021: możliwe uszkadzanie DNA, bezpieczeństwa ekstraktu nie ustalono; opisy uszkodzenia wątroby; interakcja z propranololem [3] [18] [19] zmiany w jądrach, wątrobie i nerkach u szczurów [5] [6]
Oświadczenie zdrowotne UE brak [7] brak [7]
Nasza ocena dowody słabe, bezpieczeństwa nie ustalono; nie polecamy nie polecamy

Łączenia obu roślin, popularnego w zestawach z internetu, nikt nie badał, więc nie wiadomo, jak działa i czy jest bezpieczne [4].

6. Co wybrać ze sklepu zamiast fadogii

Jeśli chodzi ci o hormony, najpierw sprawdź, czy w diecie nie brakuje cynku, bo to jedyny składnik z oświadczeniem UE o testosteronie: cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu testosteronu we krwi oraz w utrzymaniu prawidłowej płodności i prawidłowych funkcji rozrodczych [7]. Selen przyczynia się do prawidłowego przebiegu spermatogenezy, a witamina B6 przyczynia się do regulacji aktywności hormonalnej [7]. Cynku częściej brakuje wegetarianom jedzącym głównie zboża i strączki, osobom z chorobami jelit, nadużywającym alkoholu i po 65. roku życia [20]. W małym badaniu 14 regularnie ćwiczących mężczyzn, którzy z dietą dostawali około 12-23 mg cynku dziennie, preparat cynku z magnezem i witaminą B6 nie zmienił testosteronu [21], więc dodatkowy cynk nie jest sposobem na podniesienie hormonów u osób, którym go nie brakuje.

Jeśli ocena twojej diety pokazuje, że brakuje w niej cynku, selenu albo witaminy B6, wybierz Świat Supli Multivitamina Complex: 2 kapsułki dają 15 mg cynku, 80 µg selenu i 6 mg witaminy B6 [22]. Jeśli multiwitaminy nie potrzebujesz, a brakuje ci tylko cynku, wybierz Aliness Cynk Chelatowany 15 mg albo, gdy wolisz kapsułki na miesiąc, Olimp Chela-Cynk [23] [24]. Górny tolerowany poziom spożycia cynku według EFSA to 25 mg dziennie łącznie z całej diety, żywności wzbogacanej i wszystkich preparatów [25]. Porcja każdego z tych produktów (15 mg) jest niższa, ale jeśli z jedzeniem dostajesz ponad 10 mg cynku dziennie, sama porcja wystarczy do przekroczenia limitu; dlatego najpierw oceń dietę, a produktów z cynkiem nie łącz ze sobą. Więcej o parach preparatów, których nie warto brać razem, piszemy w tekście jakich suplementów nie łączyć.

Kozieradka stoi w sklepach obok tongkat ali. Metaanaliza Yang i wsp. z 2026 roku objęła 13 badań z placebo u dorosłych mężczyzn: testosteron całkowity był nieco wyższy niż przy placebo (SMD 0,25, CI od 0,02 do 0,48, 6 badań), wolny testosteron się nie różnił, a pewność dowodów oceniono jako bardzo niską [26]. Autorzy metaanalizy piszą, że dowody nie uzasadniają twierdzeń o podnoszeniu testosteronu [26]. Dlatego kozieradki nie polecamy jako sposobu na hormony ani zamiennika fadogii; o jej skutkach ubocznych piszemy w sekcji 7.

Opakowanie Świat Supli Multivitamina Complex, kapsułek z witaminami oraz cynkiem i selenem

Świat Supli Multivitamina Complex, 90 kapsułek

Dla kogo: dla dorosłych mężczyzn, u których ocena diety pokazuje za mało cynku, selenu albo witaminy B6, na przykład przy diecie wegetariańskiej opartej na zbożach i strączkach [20].

Według karty produktu porcja dzienna to 2 kapsułki: 15 mg cynku w postaci tlenku (150 procent referencyjnej wartości spożycia, RWS), 80 µg selenu (145,5 procent), 6 mg witaminy B6, 12 µg witaminy D3, 800 µg witaminy A jako octan retinylu, 5 mg żelaza i inne witaminy oraz minerały [22]. Opakowanie wystarcza na 45 dni.

Dlaczego ten produkt: cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu testosteronu we krwi oraz w utrzymaniu prawidłowej płodności i prawidłowych funkcji rozrodczych, selen w prawidłowym przebiegu spermatogenezy, a witamina B6 przyczynia się do regulacji aktywności hormonalnej [7]. Produkt uzupełnia brak w diecie; u mężczyzn, którzy mają dość cynku, preparat cynku z magnezem i B6 nie zmienił testosteronu [21].

Porcja suplementu (15 mg cynku) jest niższa od górnego tolerowanego poziomu spożycia EFSA, ale ten limit, 25 mg dziennie, dotyczy łącznego spożycia z całej diety, żywności wzbogacanej i wszystkich preparatów; jeśli z jedzeniem dostajesz ponad 10 mg cynku, sama porcja wystarczy do jego przekroczenia, więc najpierw oceń dietę i zsumuj wszystkie źródła [25]. To samo dotyczy witaminy B6 (limit 12 mg), selenu (255 µg) i retinolu (3000 µg): porcja jest niższa, ale liczy się suma z jedzeniem i innymi preparatami. Nie łącz produktu z osobnym cynkiem ani drugą multiwitaminą.

Zawiera żelazo, więc przy hemochromatozie albo nadmiarze żelaza nie stosuj go bez lekarza. Otoczka z żelatyny wołowej. Według karty może zawierać mleko (z laktozą), soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, sezam, zboża z glutenem, jaja, skorupiaki i ryby; przy alergii na te składniki go nie stosuj.

Przy antybiotykach z grupy chinolonów lub tetracyklin zapytaj farmaceutę o odstęp między lekiem a cynkiem [27]. Nie przekraczaj zalecanej porcji i przechowuj produkt w miejscu niedostępnym dla małych dzieci. Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.

Sprawdź skład i cenę

Opakowanie Aliness Cynk Chelatowany 15 mg, tabletek z diglicynianem cynku

Aliness Cynk Chelatowany 15 mg, 100 tabletek

Dla kogo: dla dorosłych, którym według oceny diety brakuje samego cynku, a multiwitaminy nie potrzebują; dla osób na diecie wegańskiej, bo według karty skład nie zawiera składników pochodzenia zwierzęcego [23].

Według karty produktu 1 tabletka zawiera 15 mg cynku w postaci diglicynianu (150 procent RWS); producent zaleca 1 tabletkę dziennie w trakcie posiłku. Opakowanie wystarcza na 100 dni [23].

Dlaczego ten produkt: cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu testosteronu we krwi [7]. Porcja suplementu (15 mg cynku) jest niższa od górnego tolerowanego poziomu spożycia EFSA, ale ten limit, 25 mg dziennie, dotyczy łącznego spożycia z całej diety, żywności wzbogacanej i wszystkich preparatów; jeśli z jedzeniem dostajesz ponad 10 mg cynku, sama porcja wystarczy do jego przekroczenia, więc najpierw oceń dietę i zsumuj wszystkie źródła [25]. Nie łącz go z Multivitaminą Complex ani innym preparatem z cynkiem.

Skład według karty: fosforan wapnia, diglicynian cynku, dwutlenek krzemu; producent nie deklaruje alergenów, a karta sklepu nie podaje informacji o możliwych śladach alergenów, więc przy ciężkiej alergii sprawdź etykietę i zapytaj producenta. Przy antybiotykach z grupy chinolonów lub tetracyklin zapytaj farmaceutę o odstęp; długotrwały nadmiar cynku może prowadzić do niedoboru miedzi [27]. Przechowuj produkt w miejscu niedostępnym dla małych dzieci. Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.

Sprawdź skład i cenę

Opakowanie Olimp Chela-Cynk, kapsułek z cynkiem w postaci chelatu aminokwasowego

Olimp Chela-Cynk, 30 kapsułek

Dla kogo: dla dorosłych, którym według oceny diety brakuje samego cynku i którzy wolą mniejsze opakowanie w kapsułkach, na około miesiąc [24].

Według karty produktu 1 kapsułka zawiera 15 mg cynku w postaci diglicynianu (chelatu aminokwasowego); producent zaleca 1 kapsułkę raz dziennie po posiłku; opakowanie ma 30 kapsułek [24].

Dlaczego ten produkt: cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu testosteronu we krwi [7]. Porcja suplementu (15 mg cynku) jest niższa od górnego tolerowanego poziomu spożycia EFSA, ale ten limit, 25 mg dziennie, dotyczy łącznego spożycia z całej diety, żywności wzbogacanej i wszystkich preparatów; jeśli z jedzeniem dostajesz ponad 10 mg cynku, sama porcja wystarczy do jego przekroczenia, więc najpierw oceń dietę i zsumuj wszystkie źródła [25]. Nie łącz go z Multivitaminą Complex ani innym preparatem z cynkiem.

Skład według karty: celuloza mikrokrystaliczna, maltodekstryna, diglicynian cynku, sole magnezowe kwasów tłuszczowych, kapsułka z żelatyny, więc nie jest dla wegan. Producent nie deklaruje alergenów, a karta sklepu nie podaje informacji o możliwych śladach alergenów; przy ciężkiej alergii sprawdź etykietę i zapytaj producenta. Przy antybiotykach z grupy chinolonów lub tetracyklin zapytaj farmaceutę o odstęp [27]. Przechowuj produkt w miejscu niedostępnym dla małych dzieci. Ostrzeżenie z karty produktu w sklepie: produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży. Nie stosuj go w ciąży; w okresie karmienia piersią zapytaj lekarza.

Sprawdź skład i cenę

Produkty z tego tekstu w sklepie Świat Supli

Multiwitamina z cynkiem, selenem i witaminą B6 oraz dwa preparaty z samym cynkiem.

7. Skutki uboczne i bezpieczeństwo tongkat ali i fadogii

Podstawowa informacja o bezpieczeństwie tongkat ali pochodzi z oceny EFSA z 2021 roku. Urząd oceniał wodny, standaryzowany ekstrakt z korzenia, proponowany jako suplement do 200 mg dziennie dla dorosłych bez kobiet w ciąży i karmiących. W teście w probówce ekstrakt uszkadzał chromosomy, a w teście kometowym u zwierząt przy najwyższej dawce, 2000 mg na kg masy ciała, uszkadzał DNA w żołądku i dwunastnicy. EFSA uznała, że ekstrakt może uszkadzać DNA, i stwierdziła, że jego bezpieczeństwa nie ustalono w żadnych warunkach stosowania [3]. Rozmowa z lekarzem nie usuwa tej niepewności, dlatego tongkat ali nie polecamy. Baza LiverTox opisuje przypadki klinicznie jawnego uszkodzenia wątroby przypisywanego tongkat ali u osób uprawiających kulturystykę [18], a w 2024 roku opisano 47-letniego mężczyznę z żółtaczką, który wymagał leczenia w szpitalu i poprawy doczekał się po odstawieniu preparatu [28]. To pojedyncze opisy, które nie mówią, jak często to się zdarza.

  • Leki: u 14 zdrowych młodych mężczyzn jednorazowa dawka 80 mg propranololu (leku z grupy beta-blokerów) przyjęta z 200 mg ekstraktu tongkat ali dała o 29 procent mniejsze pole pod krzywą stężenia leku we krwi (AUC, miara całkowitej ekspozycji na lek) niż z placebo [19]. Badanie dotyczyło jednego leku i jednej dawki; nie wiadomo, czy podobnie jest z innymi lekami. Jeśli przyjmujesz stałe leki, w tym na serce, nadciśnienie albo zaburzenia erekcji, poinformuj o każdym suplemencie lekarza lub farmaceutę.
  • Fadogia: zmiany w jądrach, wątrobie i nerkach u szczurów oraz brak badań u ludzi oznaczają, że nie da się wskazać bezpiecznej porcji [5] [6].
  • Grupy, które nie powinny stosować: kobiety w ciąży i karmiące, niepełnoletni i osoby z chorobą wątroby; dla tych grup nie ma danych o bezpieczeństwie [1] [4].

Kozieradka może powodować biegunkę, nudności, reakcje alergiczne, także ciężkie, i w dużych dawkach groźny spadek cukru; w ciąży jest niebezpieczna w ilościach większych niż w jedzeniu, a przy lekach na cukrzycę nie stosuj jej bez lekarza [29]; o tym, jak cukrzyca wpływa na ochotę na seks, piszemy w tekście cukrzyca typu 2 a libido. Cynk w nadmiarze przez długi czas może prowadzić do niedoboru miedzi, a przyjmowany razem z antybiotykami z grupy chinolonów lub tetracyklin zmniejsza ich wchłanianie [27].

8. Kiedy do lekarza, urologa, ginekologa albo seksuologa

Do lekarza warto pójść przed zakupem suplementu, bo spadek ochoty i problemy z erekcją mają przyczyny, które można leczyć lub zmienić: stres, depresja, problemy w związku, leki na nadciśnienie i przeciwdepresyjne, antykoncepcja hormonalna, alkohol, choroby serca, cukrzyca i niedoczynność tarczycy [30]. O wpływie pracy na zmiany piszemy w tekście praca zmianowa a libido.

  • Numer alarmowy 112 od razu: nagły ból lub ucisk w klatce piersiowej, który nie mija, ból promieniujący do ramienia, szyi, żuchwy, brzucha lub pleców albo ból z potami, nudnościami, zawrotami głowy lub dusznością [31]; myśli samobójcze albo zagrożenie życia [32].
  • SOR natychmiast albo 112: nagły, silny ból jądra; ból jądra z nudnościami, wymiotami albo bólem brzucha; ból jądra trwający ponad godzinę albo utrzymujący się w spoczynku. Może to być skręt jądra, który wymaga szybkiego leczenia w szpitalu; nie jedź sam samochodem i nie czekaj, aż minie po odstawieniu suplementu [33].
  • Pilnie, tego samego dnia: zażółcenie skóry lub białek oczu, ciemny mocz albo jasny stolec w czasie stosowania tongkat ali, fadogii lub innych ziół; odstaw preparat i weź jego opakowanie do lekarza [34] [28]. Tego samego dnia skontaktuj się z lekarzem także przy obrzęku jądra, guzku, zmianie jego kształtu albo dokuczliwym bólu, który nie spełnia warunków z punktu wyżej [33].
  • Zwykła wizyta u lekarza rodzinnego albo urologa: problemy z erekcją, które się powtarzają; mogą być objawem nadciśnienia, wysokiego cholesterolu albo cukrzycy [9]. Wytyczne EAU zalecają u takich mężczyzn ocenę ryzyka sercowo-naczyniowego, badanie glukozy lub HbA1c (hemoglobiny glikowanej), lipidogramu i testosteronu całkowitego oznaczanego rano na czczo [8].
  • Ginekolog: spadek ochoty związany z menopauzą, ciążą, porodem albo antykoncepcją hormonalną [30].
  • Seksuolog albo psychoterapeuta: gdy przyczyną są stres, lęk albo problemy w związku [30].

Jeśli obniżonej ochocie towarzyszy przygnębienie, utrata zainteresowań lub poczucie beznadziei, możesz bezpłatnie i całodobowo zadzwonić do Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym pod numer 800 70 2222; w nagłym zagrożeniu życia dzwoń pod 112 [32]. Leków przeciwdepresyjnych nie odstawiaj samodzielnie, nawet jeśli podejrzewasz, że obniżają ochotę na seks; porozmawiaj o tym z lekarzem [30].

9. Najczęstsze pytania o tongkat ali i fadogię agrestis

9.1. Co to jest fadogia agrestis?

To afrykański krzew sprzedawany jako suplement na testosteron. Badano go tylko na szczurach, u których wyciąg zmieniał wskaźniki pracy jąder, wątroby i nerek [5] [6] [4].

9.2. Czy tongkat ali działa? Co mówią badania, a co opinie z forów?

W metaanalizie podnosił testosteron całkowity, głównie przy jego niedoborze, ale badania były małe i bardzo niejednorodne; dowody dotyczące erekcji są niewystarczające i niejednoznaczne [1] [2] [12]. Według EFSA bezpieczeństwa ocenianego ekstraktu nie ustalono [3]. Opinie z forów nie zastępują porównania z placebo.

9.3. Po jakim czasie tongkat ali daje efekty?

Badania mierzyły wyniki po 4 tygodniach, 12 tygodniach albo 6 miesiącach, więc nie da się wskazać jednego czasu [10] [2] [12]. Ze względu na nieustalone bezpieczeństwo ekstraktu nie polecamy go [3]; trwające objawy omów z lekarzem.

9.4. Czy można łączyć tongkat ali z fadogią agrestis?

Nie polecamy: połączenia nikt nie badał, a fadogia nie ma danych o bezpieczeństwie u ludzi [4]. Tongkat ali nie polecamy także osobno, bo EFSA nie ustaliła bezpieczeństwa jego ekstraktu, a z propranololem zmniejszał ekspozycję na lek [3] [19].

9.5. Czy kobiety mogą stosować tongkat ali?

Jest jedno badanie z placebo u kobiet z objawami menopauzy: przy 100 mg przez 12 tygodni jakość życia poprawiła się bardziej niż przy placebo, bez zmian w hormonach rozrodczych [15]. EFSA nie ustaliła jednak bezpieczeństwa ekstraktu, a wniosek do EFSA wyłączał kobiety w ciąży i karmiące, więc tongkat ali nie polecamy także kobietom [3].

9.6. Czy tongkat ali jest bezpieczny?

Nie ma na to dowodów. EFSA w 2021 roku uznała, że wodny ekstrakt z korzenia może uszkadzać DNA i że jego bezpieczeństwa nie ustalono w żadnych warunkach stosowania; opisano też przypadki uszkodzenia wątroby [3] [18].

9.7. Jakie są skutki uboczne fadogii agrestis?

U ludzi nikt ich nie badał. U szczurów po 28 dniach pojawiały się zmiany w jądrach, wątrobie i nerkach [5] [6]. Zażółcenie skóry, ciemny mocz albo jasny stolec to powód, by odstawić preparat i tego samego dnia iść do lekarza [34].

10. Podsumowanie

  • Tongkat ali ma małe badania u ludzi: testosteron całkowity wyższy głównie przy niedoborze, wyniki niejednorodne, dowody o erekcji niewystarczające; EFSA nie ustaliła bezpieczeństwa ekstraktu, więc go nie polecamy [1] [2] [3].
  • Fadogia agrestis nie ma badań u ludzi, a u szczurów zmieniała wskaźniki pracy jąder, wątroby i nerek; nie polecamy jej [4] [5] [6].
  • Oświadczenie UE o prawidłowym poziomie testosteronu ma tylko cynk; gdy ocena diety pokazuje jego brak, pasuje Świat Supli Multivitamina Complex albo sam cynk, z limitem 25 mg łącznie z dietą i wszystkimi preparatami [7] [25].
  • Badania kozieradki dają bardzo niepewne wyniki i nie uzasadniają stosowania jej na testosteron [26].
  • Powtarzające się problemy z erekcją to powód do wizyty u lekarza; ból w klatce piersiowej to 112, a nagły, silny ból jądra to SOR natychmiast albo 112 [8] [31] [33].

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

11. Źródła

  1. Leisegang K., Finelli R., Sikka S.C., Panner Selvam M.K., 2022, Eurycoma longifolia (Jack) Improves Serum Total Testosterone in Men: A Systematic Review and Meta-Analysis of Clinical Trials, Medicina (Kaunas) 58(8):1047 (przegląd 9 badań, metaanaliza 5 badań z randomizacją; testosteron całkowity wyższy po ekstrakcie niż w grupach kontrolnych, standaryzowana różnica średnich 1,35, 95-procentowy przedział ufności 0,57 do 2,14, niejednorodność I2 87 procent; w podgrupie mężczyzn bez hipogonadyzmu 3 badania, 88 osób, 0,76, przedział -0,54 do 2,06, różnica nieistotna; w podgrupie z hipogonadyzmem 2 badania (każde z dwoma porównaniami grup), 1,86, przedział 0,72 do 3,00, z cechami błędu publikacji; większość badań z tym samym ekstraktem wodnym (Physta); badanie George 2013 u zdrowych mężczyzn bez różnicy wobec placebo; odczyt pełnego tekstu PMC9415500 13.10.2026): doi.org
  2. Kotirum S., Ismail S.B., Chaiyakunapruk N., 2015, Efficacy of Tongkat Ali (Eurycoma longifolia) on erectile function improvement: systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials, Complementary Therapies in Medicine 23(5):693-698 (2 badania z placebo, 139 mężczyzn; zmiana w kwestionariuszu IIEF-5 po 12 tygodniach bez istotnej różnicy wobec placebo, średnia różnica 0,91 punktu, 95-procentowy przedział ufności -1,50 do 3,33, I2 89,5 procent; w analizie podgrup u mężczyzn z niższym wynikiem wyjściowym różnica 2,15 punktu, przedział 1,03 do 3,27; autorzy: potrzebne kolejne badania; odczyt streszczenia PubMed 13.10.2026): doi.org
  3. EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA), 2021, Safety of Eurycoma longifolia (Tongkat Ali) root extract as a novel food pursuant to Regulation (EU) 2015/2283, EFSA Journal 19(12):e06937 (ocena standaryzowanego wodnego ekstraktu z suszonego korzenia proponowanego jako suplement do 200 mg dziennie dla dorosłych z wyłączeniem kobiet w ciąży i karmiących; dodatni test aberracji chromosomowych w probówce i dodatni test kometowy u zwierząt przy najwyższej dawce 2000 mg na kg masy ciała w żołądku i dwunastnicy; wniosek: ekstrakt może uszkadzać DNA, bezpieczeństwa nie ustalono w żadnych warunkach stosowania; odczyt streszczenia PubMed 13.10.2026): doi.org
  4. Wyszukiwanie w PubMed 13.10.2026, zapytanie Fadogia agrestis (10 rekordów: 4 badania na szczurach z lat 2005-2023, prace o składzie chemicznym rośliny i jakości suplementów, przegląd rynku ziół w Ghanie, badanie etnobotaniczne z testami w probówce; żadnego badania z udziałem ludzi; zapytanie z dopiskiem randomized OR trial OR volunteers: 1 rekord, badanie na szczurach): pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  5. Yakubu M.T., Akanji M.A., Oladiji A.T., 2008, Effects of oral administration of aqueous extract of Fadogia agrestis (Schweinf. Ex Hiern) stem on some testicular function indices of male rats, Journal of Ethnopharmacology 115(2):288-292 (samce szczurów, 18, 50 i 100 mg na kg dziennie przez 28 dni; przy wszystkich dawkach zmiany wskaźników pracy jąder, m.in. większy stosunek masy jąder do masy ciała i zmiany aktywności enzymów; autorzy oceniają je jako niekorzystne dla funkcji jąder; po 10 dniach przerwy częściowy powrót głównie przy 18 mg na kg; odczyt streszczenia PubMed 13.10.2026): doi.org
  6. Yakubu M.T., Oladiji A.T., Akanji M.A., 2009, Mode of cellular toxicity of aqueous extract of Fadogia agrestis (Schweinf. Ex Hiern) stem in male rat liver and kidney, Human and Experimental Toxicology 28(8):469-478 (samce szczurów, 18, 50 i 100 mg na kg dziennie przez 28 dni; enzymy przechodziły z wątroby i nerek do krwi, rósł marker peroksydacji lipidów; autorzy wiążą to z uszkodzeniem błon komórek wątroby i nerek; bez zgonów i bez widocznych objawów zatrucia; odczyt streszczenia PubMed 13.10.2026): doi.org
  7. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, Dziennik Urzędowy UE L 136 (cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu testosteronu we krwi oraz w utrzymaniu prawidłowej płodności i prawidłowych funkcji rozrodczych; selen pomaga w prawidłowym przebiegu spermatogenezy; witamina B6 pomaga w regulacji aktywności hormonalnej; warunek: żywność co najmniej źródłem składnika, czyli co najmniej 15 procent referencyjnej wartości spożycia w porcji dziennej; w wykazie nie ma oświadczeń dla tongkat ali, fadogii ani kozieradki): eur-lex.europa.eu
  8. European Association of Urology, EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health, rozdział 5: zaburzenia erekcji (przyczyny naczyniowe, w tym nadciśnienie, choroba wieńcowa, cukrzyca, zaburzenia lipidowe, palenie i brak ruchu; u mężczyzn z zaburzeniami erekcji ocena ryzyka sercowo-naczyniowego według konsensusu z Princeton; badania: glukoza na czczo lub HbA1c, lipidogram, testosteron całkowity rano na czczo; na rynku ziół i suplementów na erekcję bardzo mało rzetelnych danych o skuteczności i bezpieczeństwie; odczyt 13.10.2026): uroweb.org
  9. NHS, Erectile dysfunction (impotence), przegląd 28.07.2023 (sporadyczne problemy zwykle wynikają ze stresu, zmęczenia albo alkoholu; częste mogą być objawem nadciśnienia, wysokiego cholesterolu, cukrzycy, depresji, lęku albo zaburzeń hormonalnych, także działaniem leków; zgłoś się do lekarza, gdy problem się powtarza; odczyt 13.10.2026): nhs.uk
  10. Talbott S.M., Talbott J.A., George A., Pugh M., 2013, Effect of Tongkat Ali on stress hormones and psychological mood state in moderately stressed subjects, Journal of the International Society of Sports Nutrition 10:28 (64 dorosłych z umiarkowanym stresem, 32 mężczyzn i 32 kobiety, zrandomizowanych, 63 ukończyło; 200 mg ekstraktu wodnego z korzenia (Physta) dziennie albo placebo przez 4 tygodnie; w ślinie kortyzol o 16 procent niższy i testosteron o 37 procent wyższy niż w grupie placebo; mniej napięcia, złości i dezorientacji w kwestionariuszu nastroju; badanie finansowane przez producenta ekstraktu, jedna autorka jego pracownicą; odczyt pełnego tekstu PMC3669033 13.10.2026): doi.org
  11. Yakubu M.T., Akanji M.A., Oladiji A.T., 2005, Aphrodisiac potentials of the aqueous extract of Fadogia agrestis (Schweinf. Ex Hiern) stem in male albino rats, Asian Journal of Andrology 7(4):399-404 (samce szczurów, wodny wyciąg z łodygi 18, 50 i 100 mg na kg masy ciała dziennie, pomiary w dniach 1, 3 i 5; więcej zachowań kopulacyjnych i wyższy testosteron w surowicy; odczyt streszczenia PubMed 13.10.2026): doi.org
  12. Leitão A.E., Vieira M.C.S., Pelegrini A., da Silva E.L., Guimarães A.C.A., 2021, A 6-month, double-blind, placebo-controlled, randomized trial to evaluate the effect of Eurycoma longifolia (Tongkat Ali) and concurrent training on erectile function and testosterone levels in androgen deficiency of aging males (ADAM), Maturitas 145:78-85 (45 mężczyzn, średnio 47 lat, z objawami niedoboru androgenów, 4 grupy, w streszczeniu bez liczby analizowanych; 200 mg ekstraktu dziennie albo placebo, z treningiem 3 razy w tygodniu albo bez; funkcja erekcji poprawiła się w obu interwencjach, najwyraźniej przy połączeniu treningu z ekstraktem, testosteron całkowity wzrósł przy połączeniu; autorzy jako ograniczenie podają brak grup tylko z ekstraktem i tylko z treningiem; odczyt streszczenia PubMed 13.10.2026): doi.org
  13. Tambi M.I., Imran M.K., Henkel R.R., 2012, Standardised water-soluble extract of Eurycoma longifolia, Tongkat ali, as testosterone booster for managing men with late-onset hypogonadism?, Andrologia 44 Suppl 1:226-230 (76 mężczyzn z późnym hipogonadyzmem, 200 mg ekstraktu przez miesiąc, bez grupy kontrolnej; poprawa w skali objawów starzenia się mężczyzn i stężenia testosteronu; odczyt streszczenia PubMed 13.10.2026): doi.org
  14. Henkel R.R., Wang R., Bassett S.H. i wsp., 2014, Tongkat Ali as a potential herbal supplement for physically active male and female seniors: a pilot study, Phytotherapy Research 28(4):544-550 (13 mężczyzn i 12 kobiet w wieku 57-72 lat, 400 mg ekstraktu przez 5 tygodni, bez grupy kontrolnej; wzrost testosteronu całkowitego i wolnego oraz siły uścisku dłoni, u kobiet spadek SHBG; odczyt streszczenia PubMed 13.10.2026): doi.org
  15. Muniandy S., Yahya H.M., Shahar S. i wsp., 2025, Effect of Eurycoma longifolia water extract (Physta) on menopausal quality of life and mood states, World Journal of Clinical Cases 13(31):109113 (138 kobiet w wieku 40-55 lat z objawami menopauzy zrandomizowanych do 50 mg albo 100 mg ekstraktu albo placebo na 12 tygodni, 112 ukończyło i weszło do analizy; przy 100 mg łączny wynik kwestionariusza MENQOL spadł o 33,9 procent wobec 23,3 procent przy placebo, p = 0,049; domena seksualna: spadek o 36,3 procent przy 100 mg, różnica wobec placebo p = 0,043; 50 mg bez istotnej różnicy; bez zmian w hormonach rozrodczych; badanie finansowane przez producenta ekstraktu, dwoje autorów jego pracownikami; odczyt pełnego tekstu PMC12635842 13.10.2026): doi.org
  16. Ogunro O.B., Yakubu M.T., 2023, Fadogia agrestis (Schweinf. Ex Hiern) Stem Extract Restores Selected Biomolecules of Erectile Dysfunction in the Testicular and Penile Tissues of Paroxetine-Treated Wistar Rats, Reproductive Sciences 30(2):690-700 (30 szczurów z zaburzeniami erekcji wywołanymi lekiem przeciwdepresyjnym, grupy po 5; wyciąg 18, 50 i 100 mg na kg poprawiał markery szlaku tlenku azotu w tkankach; autorzy zastrzegają, że zastosowanie u ludzi wymaga badań klinicznych; odczyt streszczenia PubMed 13.10.2026): doi.org
  17. Avula B., Bae J.Y., Raman V. i wsp., 2019, Quantification of Phenolic Compounds from Fadogia agrestis and Dietary Supplements using UHPLC-PDA-MS, Planta Medica 85(2):145-153 (17 suplementów deklarujących fadogię: w 12 związki fenolowe charakterystyczne dla rośliny w ilości 0,3-2,7 mg na dzień, w 5 nie wykryto ich wcale; odczyt streszczenia PubMed 13.10.2026): doi.org
  18. LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury, Tongkat Ali, National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, aktualizacja 18.10.2024 (opisy klinicznie jawnego uszkodzenia wątroby przypisywanego tongkat ali u osób uprawiających kulturystykę; streszczenie rekordu PubMed): pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  19. Salman S.A., Amrah S., Wahab M.S. i wsp., 2010, Modification of propranolol’s bioavailability by Eurycoma longifolia water-based extract, Journal of Clinical Pharmacy and Therapeutics 35(6):691-696 (14 zdrowych młodych mężczyzn, badanie krzyżowe; jednorazowo 80 mg leku z grupy beta-blokerów z 200 mg ekstraktu albo z placebo; pole pod krzywą stężenia leku mniejsze o 29 procent, stężenie maksymalne o 42 procent, czas do szczytu dłuższy o 86 procent; autorzy zalecają ostrożność przy łączeniu; odczyt streszczenia PubMed 13.10.2026): doi.org
  20. Linus Pauling Institute, Oregon State University, Micronutrient Information Center: Zinc (aktualizacja 02.2019, przegląd 05.2019; objawy ciężkiego niedoboru: zahamowanie wzrostu, opóźnione dojrzewanie, zmiany skórne, przewlekła biegunka, osłabienie odporności, gorsze gojenie ran, słabszy apetyt, upośledzony smak, ślepota zmierzchowa; w krajach uprzemysłowionych ciężki niedobór z samej diety jest mało prawdopodobny bez zaburzeń wchłaniania albo zwiększonej utraty cynku; grupy ryzyka: kobiety w ciąży i karmiące, osoby z biegunką, zaburzeniami wchłaniania, celiakią, chorobami zapalnymi jelit, nadużywające alkoholu, z przewlekłą chorobą nerek, z niedokrwistością sierpowatokrwinkową, osoby po 65. roku życia, przyjmujące niektóre leki; wegetarianie, których dieta opiera się na zbożach i strączkach, mogą potrzebować nawet o 50 procent więcej cynku z powodu fitynianów; brak czułego i swoistego wskaźnika niedoboru, stężenie w osoczu lub surowicy słabo wykrywa łagodny niedobór, zmienia się w ciągu doby i spada przy stanie zapalnym; 50 mg cynku dziennie lub więcej przez kilka tygodni może zaburzać wchłanianie miedzi; cynk zmniejsza wchłanianie niektórych leków, a z antybiotykami z grupy tetracyklin i chinolonów zalecany jest odstęp co najmniej 2 godzin; leki chelatujące, część leków przeciwpadaczkowych i długotrwałe leki moczopędne mogą zwiększać ryzyko niedoboru; ostrożność przy lekach przeciwcukrzycowych; donosowy cynk powodował utratę węchu, która może być nieodwracalna, dlatego należy unikać żeli i sprayów z cynkiem do nosa; nudności i zły smak to częste działania niepożądane; odczyt 13.10.2026): lpi.oregonstate.edu
  21. Koehler K., Parr M.K., Geyer H., Mester J., Schänzer W., 2009, Serum testosterone and urinary excretion of steroid hormone metabolites after administration of a high-dose zinc supplement, European Journal of Clinical Nutrition 63(1):65-70 (14 zdrowych, regularnie ćwiczących mężczyzn w wieku 22-33 lat, spożycie cynku z diety przed badaniem 11,9-23,2 mg dziennie; ZMA zwiększyło stężenie cynku we krwi i jego wydalanie z moczem; brak istotnych zmian testosteronu całkowitego i wolnego; streszczenie nie podaje dawki, czasu stosowania ani grupy kontrolnej; odczyt streszczenia PubMed 13.10.2026): doi:10.1038/sj.ejcn.1602899
  22. Karta produktu Świat Supli Multivitamina Complex, 90 kapsułek, swiatsupli.pl, p13412 (2 kapsułki: cynk 15 mg w postaci tlenku, 150 procent RWS; selen 80 µg, 145,5 procent; witamina B6 6 mg; witamina D3 12 µg; witamina A 800 µg jako octan retinylu; żelazo 5 mg; 2 kapsułki dziennie; otoczka z żelatyny wołowej; może zawierać mleko, soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, sezam, zboża z glutenem, jaja, skorupiaki i ryby; nie stosować u kobiet w ciąży; odczyt 13.10.2026)
  23. Karta produktu Aliness Cynk Chelatowany 15 mg, 100 tabletek, swiatsupli.pl, p5678 (1 tabletka: 15 mg cynku jako diglicynian, 150 procent RWS; skład: fosforan wapnia, diglicynian cynku, dwutlenek krzemu; 1 tabletka dziennie w trakcie posiłku; bez składników pochodzenia zwierzęcego; nie stosować u kobiet w ciąży; odczyt 13.10.2026)
  24. Karta produktu Olimp Chela-Cynk, 30 kapsułek, swiatsupli.pl, p1106 (1 kapsułka: 15 mg cynku jako diglicynian, chelat aminokwasowy Albion; składniki: celuloza mikrokrystaliczna, maltodekstryna, diglicynian cynku, sole magnezowe kwasów tłuszczowych, kapsułka z żelatyny; 1 kapsułka raz dziennie po posiłku; karta nie podaje informacji o alergenach; nie stosować u kobiet w ciąży; odczyt 13.10.2026)
  25. EFSA, 2025, Overview on Tolerable Upper Intake Levels as derived by the Scientific Committee on Food and the EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens, wersja 11, sierpień 2025 (górne tolerowane poziomy spożycia dla dorosłych; zakres źródeł, które się sumuje, zależy od składnika: dla witaminy B6, cynku, witaminy D, retinolu i selenu łączne spożycie z diety i preparatów, dla magnezu 250 mg dziennie z suplementów, wody i żywności wzbogacanej, bez magnezu naturalnie obecnego w żywności; witamina B6 12 mg; cynk 25 mg; witamina D 100 µg; witamina A (retinol) 3000 µg; selen 255 µg; odczyt 13.10.2026): efsa.europa.eu
  26. Yang P., Niu Z., Guo J. i wsp., 2026, Effects of oral fenugreek-derived preparations on testosterone-related outcomes in adult men: a systematic review and meta-analysis of randomized placebo-controlled trials, Frontiers in Nutrition 13:1903508 (13 badań z placebo u dorosłych mężczyzn, wyszukiwanie do 11.05.2026; testosteron całkowity: 6 badań, standaryzowana różnica średnich 0,25, 95-procentowy przedział ufności 0,02 do 0,48, I2 0 procent; testosteron wolny: 5 badań, 0,08, przedział -0,48 do 0,63, I2 66,7 procent; żadne badanie bez zastrzeżeń co do ryzyka błędu, pewność dowodów bardzo niska; autorzy: dowody nie uzasadniają twierdzeń o podnoszeniu testosteronu; odczyt streszczenia PubMed 13.10.2026): doi.org
  27. Schoofs H., Schmit J., Rink L., 2024, Zinc Toxicity: Understanding the Limits, Molecules 29(13):3130 (przegląd: cynk przyjmowany doustnie razem z antybiotykami z grupy chinolonów lub tetracyklin może zmniejszać ich wchłanianie i działanie; długotrwały nadmiar cynku może prowadzić do niedoboru miedzi; nudności i skurcze brzucha przy dużych dawkach): doi.org
  28. Kaliounji A., Shadid G., Saba H., Ahlawat S., 2024, A Rare Case of Tongkat Ali-Induced Liver Injury: A Case Report, Cureus 16(3):e56639 (47-letni mężczyzna, żółtaczka i wzrost enzymów wątrobowych krótko po rozpoczęciu stosowania, hospitalizacja, poprawa po odstawieniu; opis jednego przypadku; odczyt streszczenia PubMed 13.10.2026): doi.org
  29. NCCIH (National Center for Complementary and Integrative Health), Fenugreek, aktualizacja 02.2025 (za mało dobrych badań, by ocenić skuteczność; działania niepożądane: biegunka, nudności i inne dolegliwości trawienne; duże dawki mogą powodować groźny spadek cukru we krwi; możliwe reakcje alergiczne, także ciężkie; w ciąży niebezpieczna w ilościach większych niż w żywności, powiązana z wadami wrodzonymi; mało danych o karmieniu piersią; przy lekach rozmowa z lekarzem; odczyt 13.10.2026): nccih.nih.gov
  30. NHS, Low sex drive (loss of libido), przegląd 26.05.2026 (przyczyny: problemy w związku, stres, lęk, depresja, zaburzenia seksualne, ciąża i opieka nad dzieckiem, niższe hormony z wiekiem, leki na nadciśnienie i przeciwdepresyjne, antykoncepcja hormonalna, alkohol, choroby przewlekłe; zgłoś się do lekarza, gdy cię to martwi albo podejrzewasz wpływ leku; odczyt 13.10.2026): nhs.uk
  31. NHS, Chest pain, przegląd 08.08.2023 (numer alarmowy przy nagłym bólu lub ucisku w klatce piersiowej, który nie mija, bólu promieniującym do ramienia, szyi, żuchwy, brzucha lub pleców albo bólu z potami, nudnościami, zawrotami głowy lub dusznością; odczyt 13.10.2026): nhs.uk
  32. Ministerstwo Zdrowia, Gdzie uzyskać pomoc psychologiczną i psychiatryczną, gov.pl (Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym: całodobowa, bezpłatna pomoc pod numerem 800 70 2222; w nagłym zagrożeniu życia lub zdrowia numer alarmowy 112; odczyt 13.10.2026): gov.pl
  33. NHS, Testicle pain, przegląd 26.06.2025 (natychmiast SOR albo numer alarmowy przy nagłym, silnym bólu jądra, bólu jądra z nudnościami, wymiotami lub bólem brzucha albo bólu trwającym ponad godzinę lub utrzymującym się w spoczynku; możliwy skręt jądra; nie prowadzić samemu samochodu; pilna wizyta u lekarza przy niepokojącym bólu, guzku, obrzęku lub zmianie kształtu jądra; odczyt 13.10.2026): nhs.uk
  34. NHS, Jaundice, przegląd 22.01.2024 (zażółcenie skóry lub białek oczu może oznaczać poważną chorobę, np. wątroby; potrzebna pilna pomoc lekarska tego samego dnia; mogą towarzyszyć świąd, ciemny mocz i jasny stolec; odczyt 13.10.2026): nhs.uk

Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.

Artykuł Tongkat ali czy fadogia agrestis: co pokazały badania i jakie są skutki uboczne? pochodzi z serwisu Blog Świat Supli.

]]>