koenzyn q10 - Blog Świat Supli https://swiatsupli.pl/blog/tag/koenzyn-q10/ Wspieramy Twój styl życia Thu, 15 Oct 2026 17:56:18 +0000 pl-PL hourly 1 https://wordpress.org/?v=6.8.11 https://swiatsupli.pl/blog/wp-content/uploads/2020/10/cropped-swiat-supli-sygnet-hex-color-32x32.png koenzyn q10 - Blog Świat Supli https://swiatsupli.pl/blog/tag/koenzyn-q10/ 32 32 Przewlekłe zmęczenie a mitochondria: czy koenzym Q10, PQQ i karnityna pomagają? https://swiatsupli.pl/blog/przewlekle-zmeczenie-a-mitochondria-jak-koenzym-q10-pqq-i-karnityna-wspieraja-produkcje-energii-komorkowej/ Fri, 24 Apr 2026 09:11:45 +0000 https://swiatsupli.pl/blog/?p=24430 Przewlekłe zmęczenie ma wiele przyczyn, a przy ME/CFS suplementy nie są leczeniem. Opisujemy badania koenzymu Q10, PQQ i L-karnityny, różnicę między zmęczeniem a ME/CFS, bezpieczeństwo i to, kiedy iść do lekarza.

Artykuł Przewlekłe zmęczenie a mitochondria: czy koenzym Q10, PQQ i karnityna pomagają? pochodzi z serwisu Blog Świat Supli.

]]> Przewlekłe zmęczenie ma wiele możliwych przyczyn, od braku snu i stresu po niedokrwistość, cukrzycę czy chorobę tarczycy, więc najpierw trzeba ją ustalić z lekarzem [1]. W metaanalizie 13 badań koenzym Q10 zmniejszał zmęczenie w porównaniu z placebo, ale objęła ona bardzo różne grupy osób, a przy zespole przewlekłego zmęczenia (ME/CFS) NICE nie zaleca oferowania suplementów jako sposobu wyleczenia tej choroby [2] [3]. Dla L-karnityny są nieliczne małe badania, a dla PQQ w opisanym wyszukiwaniu nie znaleźliśmy badania z randomizacją, w którym głównym wynikiem było zmęczenie u ludzi po samym PQQ [4] [5] [6].

Aktualizacja 15.10.2026: Wyjaśniliśmy, czym przewlekłe zmęczenie różni się od zespołu przewlekłego zmęczenia, co badania mówią o koenzymie Q10, PQQ i L-karnitynie oraz kiedy ze zmęczeniem iść do lekarza.

Produkty omawiane w artykule

Opakowanie Świat Supli Koenzym Q10 200 mg, kapsułki z ubichinonem do codziennej suplementacji
Koenzym Q10, marka własnaNa zdjęciu: Świat Supli Koenzym Q10 200 mg, 60 kaps.Według karty 200 mg ubichinonu w kapsułce roślinnejSprawdź cenę
Opakowanie Świat Supli L-Karnityna 1000 mg, 60 kapsułek z winianem L-karnityny
Winian L-karnityny, marka własnaNa zdjęciu: Świat Supli L-Karnityna 1000 mg, 60 kaps.Według karty 680 mg L-karnityny w 1 kapsułceSprawdź cenę
Opakowanie Swanson Acetyl L-Carnitine 500 mg, 100 kapsułek z acetylo-L-karnityną
Acetylo-L-karnitynaNa zdjęciu: Swanson Acetyl L-Carnitine 500 mg, 100 kaps.Według karty 500 mg acetylo-L-karnityny w kapsułceSprawdź cenę
Spis treści

1. Przewlekłe zmęczenie czy zespół przewlekłego zmęczenia?

Zmęczenie bywa normalne, ale jeśli trwa długo i nie wiadomo dlaczego, może być objawem choroby. NHS wymienia jako częste przyczyny za mało snu, bezsenność, stres, depresję, zmiany hormonalne, przebyte infekcje, np. COVID-19, i niektóre leki. Zmęczenie towarzyszy też bezdechowi sennemu, niedokrwistości z niedoboru żelaza, cukrzycy i nadczynności tarczycy [1]. Jeśli zmęczenie pojawiło się po COVID-19, przeczytaj tekst zmęczenie po COVID: kiedy to długi COVID.

Zespół przewlekłego zmęczenia, w skrócie ME/CFS, to osobna choroba. Według wytycznych NICE z 2021 roku podejrzewa się go, gdy u dorosłego od co najmniej 6 tygodni występują jednocześnie wszystkie te objawy: bardzo osłabiające zmęczenie, które nasila się przy aktywności i nie mija po odpoczynku, pogorszenie po wysiłku, często opóźnione o godziny lub dni, sen, który nie daje wypoczynku, oraz trudności z myśleniem i pamięcią. Codzienna aktywność musi być przy tym wyraźnie ograniczona, a objawów nie może wyjaśniać inna choroba. Rozpoznanie potwierdza się po 3 miesiącach, po badaniach wykluczających inne przyczyny, m.in. morfologii, ferrytyny, hormonów tarczycy i HbA1c [3].

To rozróżnienie zmienia postępowanie. Przy zwykłym zmęczeniu NHS radzi zdrową dietę, regularny ruch i stałe pory snu [1]. Przy ME/CFS NICE odradza programy stopniowego zwiększania ćwiczeń i zaleca, by nie przekraczać dostępnej energii [3]. Przy fibromialgii, w której zmęczenie też jest częste, zasady są inne, o czym piszemy w tekście fibromialgia a suplementacja.

2. Mitochondria a zmęczenie: co mają do tego koenzym Q10, PQQ i karnityna?

Tablet z ilustracją komórki i mitochondriów na biurku, czyli miejsc, w których komórka wytwarza energię

Mitochondria to struktury w komórkach, które przekształcają energię z pożywienia w postać użyteczną dla komórki. Wytwarzają ATP, główne źródło energii komórki, w procesie zwanym fosforylacją oksydacyjną [7]. Koenzym Q10 jest składnikiem łańcucha oddechowego, czyli ciągu reakcji wytwarzających energię w mitochondriach [2]. Długołańcuchowe kwasy tłuszczowe mogą wejść do wnętrza mitochondriów, gdzie są spalane, dopiero po połączeniu z L-karnityną [8]. PQQ, czyli pirolochinolinochinon, w badaniu na ludziach podnosił poziom białka PGC-1alfa, które uczestniczy w tworzeniu nowych mitochondriów [9].

Z tych mechanizmów nie wynika jednak, że suplement usunie zmęczenie. Dla ME/CFS nie istnieje test diagnostyczny, a rozpoznanie stawia się na podstawie objawów i wykluczenia innych chorób [3]. Dlatego niżej oceniamy każdy składnik po wynikach badań u ludzi, a nie po samym mechanizmie. Preparaty z koenzymem Q10 znajdziesz w kategorii serce i układ krążenia w sklepie Świat Supli.

3. Koenzym Q10 a zmęczenie: co pokazały badania?

Łączny wynik badań z placebo wskazuje na mniejsze zmęczenie po koenzymie Q10, ale nie ustalono, kto na nim zyskuje. Tsai i współpracownicy (2022) połączyli 13 badań z randomizacją z udziałem 1126 osób zdrowych i chorych. W porównaniu z placebo zmęczenie było mniejsze, a miara wielkości efektu, g Hedgesa, wyniosła -0,40, z przedziałem ufności od -0,64 do -0,16. Efekt był istotny w badaniach samego koenzymu Q10, a nieistotny w badaniach preparatów złożonych [2]. Ponieważ metaanaliza łączy różne grupy, dawki i postaci, jej wynik nie jest prognozą działania konkretnej kapsułki. W innej metaanalizie, u osób z depresją, zmęczenie oceniono tylko w 2 badaniach i nie wykazano istotnej korzyści [10].

W samym ME/CFS badania są nieliczne. Castro-Marrero i współpracownicy (2021) podawali 207 chorym w Hiszpanii przez 8 tygodni 200 mg koenzymu Q10 z 20 mg NADH albo placebo, a całe badanie z 4-tygodniową obserwacją po odstawieniu trwało 12 tygodni. W grupie suplementu zmniejszyło się zmęczenie poznawcze i poprawiła jakość życia w porównaniu ze stanem wyjściowym, ale streszczenie nie opisuje różnic wobec placebo, a badanie sfinansował producent preparatu [11]. Fukuda i współpracownicy (2016) w Japonii podawali 150 mg ubichinolu dziennie przez 12 tygodni: z 43 chorych przydzielonych losowo badanie ukończyło 31, a autorzy opisali poprawę części objawów [12]. Przegląd 14 badań suplementów w ME/CFS ocenił ryzyko błędu jako wysokie i uznał, że wyniki nie pozwalają na pewne wnioski [13].

Według NCCIH poważnych działań niepożądanych koenzymu Q10 nie opisano, a łagodne to bezsenność i dolegliwości trawienne. Koenzym Q10 może wchodzić w interakcje z warfaryną i insuliną. NCCIH podaje też, że dane nie potwierdzają łagodzenia bólów mięśni po statynach [14]; więcej o tym w tekście koenzym Q10 przy statynach. Czym różnią się ubichinon i ubichinol, wyjaśniamy w tekście ubichinon czy ubichinol.

4. PQQ: co to jest i co wiadomo o działaniu?

Nie ustalono, czy PQQ zmniejsza zmęczenie. W naszym wyszukiwaniu z 15.10.2026 PubMed zwrócił 3 rekordy, a Europe PMC 76 rekordów, których tytuły przejrzeliśmy; żaden nie był badaniem z randomizacją, w którym głównym wynikiem było zmęczenie u ludzi po samym PQQ. Pełne zapytania podajemy w źródłach [6].

Badania PQQ dotyczyły innych wyników. Hwang i współpracownicy (2020) podawali 23 niewytrenowanym mężczyznom 20 mg PQQ albo placebo przez 6 tygodni treningu wytrzymałościowego: wydolność tlenowa nie różniła się między grupami, choć w grupie PQQ wzrosło białko PGC-1alfa [9]. W badaniu Tamakoshi i współpracowników (2023) dorośli w wieku 20-65 lat przyjmowali 20 mg soli disodowej PQQ dziennie przez 12 tygodni i poprawili wyniki części testów pamięci; autorzy pracują u producenta surowca [15]. Marker tworzenia mitochondriów i testy pamięci to nie to samo co mniejsze zmęczenie.

EFSA uznała sól disodową PQQ za bezpieczną w suplementach dla zdrowych dorosłych do 20 mg dziennie, z wyłączeniem kobiet w ciąży i karmiących piersią. To co najmniej 250 razy więcej, niż dostarcza żywność, a dane o wchłanianiu u ludzi są ograniczone [16]. Opisane wyszukiwanie nie dotyczyło połączenia PQQ z koenzymem Q10, więc nie rozstrzyga ani skuteczności, ani bezpieczeństwa takiego zestawu; wniosek o tej kombinacji wymagałby osobnej oceny badań nad nią. Dlatego takiego zestawu nie polecamy [6].

5. L-karnityna i acetylo-L-karnityna przy zmęczeniu

Nie ustalono, czy L-karnityna zmniejsza przewlekłe zmęczenie, bo badania są małe i dotyczą wąskich grup. Vermeulen i Scholte (2004) przydzielili losowo 90 chorych na ME/CFS do trzech grup po 30 osób, bez placebo i bez zaślepienia. Przez 24 tygodnie przyjmowali 2 g acetylo-L-karnityny, 2 g propionylo-L-karnityny albo obie. Wyraźną poprawę w ogólnej ocenie klinicznej odnotowano u 59, 63 i 37 procent chorych, acetylo-L-karnityna zmniejszała głównie zmęczenie psychiczne, a 2 tygodnie po odstawieniu zmęczenie nasiliło się odpowiednio u 52, 50 i 37 procent chorych [4].

Malaguarnera i współpracownicy (2007) objęli badaniem 66 stulatków, u których zmęczenie pojawiało się już po niewielkim wysiłku. Grupa 32 osób przyjmowała 2 g L-karnityny raz dziennie, a 34 osoby placebo. W porównaniu z placebo zmniejszyło się zmęczenie fizyczne i psychiczne, a poprawił wynik testu funkcji poznawczych [5]. To wynik dla bardzo starych osób, a nie dla wszystkich zmęczonych dorosłych. W metaanalizie 3 badań z placebo u osób po leczeniu nowotworów ani L-karnityna, ani acetylo-L-karnityna nie zmniejszały zmęczenia [8].

L-karnityna jest dobrze tolerowana, ale może wywołać nudności, wymioty, skurcze brzucha lub biegunkę, a ponad 3 g dziennie rybi zapach ciała. Acetylo-L-karnityna u części osób z chorobą Alzheimera nasilała pobudzenie [8]. Różnice między winianem, acetylo-L-karnityną i innymi postaciami opisujemy w tekście jak działa L-karnityna i jaką formę wybrać, a porównanie produktów w tekście L-karnityna: ranking suplementów.

6. Które składniki mają dopuszczone oświadczenia o zmęczeniu?

Koenzym Q10, L-karnityna i PQQ nie mają w UE dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych. Oświadczenie, że składnik przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia, przysługuje magnezowi, żelazu, witaminie C, ryboflawinie, niacynie, kwasowi pantotenowemu, witaminie B6, folianom i witaminie B12, jeśli porcja jest co najmniej źródłem danego składnika [17]. Te oświadczenia nie oznaczają leczenia ME/CFS. Przydają się, gdy badania krwi lub ocena diety pokażą niedobór, np. żelaza, który według NHS sam bywa przyczyną zmęczenia [1]. Przy ME/CFS NICE radzi omówić z lekarzem działania niepożądane dawek powyżej zalecanego spożycia, jeśli ktoś przyjmuje witaminy lub minerały [3].

7. Jak porównać preparaty z koenzymem Q10 i karnityną?

Przywołane badania nie potwierdzają skuteczności konkretnych produktów, a porcje w sklepie różnią się od dawek z badań. Przy wyborze porównuj postać składnika, porcję dzienną i ostrzeżenia z etykiety. Świat Supli Koenzym Q10 200 mg daje według karty 200 mg ubichinonu w 1 kapsułce z otoczką roślinną [18]. Świat Supli L-Karnityna 1000 mg to 680 mg L-karnityny z winianu w kapsułce, mniej niż 2 g w badaniu u stulatków [19] [5]. Swanson Acetyl L-Carnitine to 500 mg acetylo-L-karnityny w kapsułce, a producent zaleca 1-2 kapsułki dziennie, mniej niż w badaniu Vermeulena [20] [4]. Jeśli lekarz wykluczył inne przyczyny i chcesz spróbować koenzymu Q10 w kapsułkach odpowiednich dla wegan, wybierz Świat Supli Koenzym Q10 200 mg.

Opisane produkty są przeznaczone dla dorosłych i nie stosuj ich w ciąży, bo wykluczają to ich karty. Świat Supli L-Karnityna według karty nie jest też przeznaczona dla kobiet karmiących piersią [19]. Jeśli karmisz piersią i rozważasz pozostałe produkty, przed suplementacją skonsultuj się z lekarzem, bo brakuje danych o ich bezpieczeństwie w tym okresie. U osoby niepełnoletniej potrzebę suplementacji i odpowiedni preparat ustala lekarz.

Opakowanie Świat Supli Koenzym Q10 200 mg, kapsułki z ubichinonem do codziennej suplementacji

Świat Supli Koenzym Q10 200 mg, 60 kaps.

Według karty każda kapsułka to 200 mg ubichinonu, a producent zaleca jedną dziennie, z posiłkiem zawierającym tłuszcz i dużą ilością wody [18].

Dla kogo: dla dorosłego, u którego lekarz wykluczył inne przyczyny zmęczenia i który chce wypróbować sam koenzym Q10, bez innych składników aktywnych. Otoczka z HPMC pasuje do diety wegańskiej.

Według karty nie stosuje się go w ciąży, a przy warfarynie, acenokumarolu lub lekach na nadciśnienie trzeba najpierw porozmawiać z lekarzem. Karta ostrzega, że produkt może zawierać mleko, soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, sezam, owies, jaja i skorupiaki [18].

Sprawdź skład i cenę

Opakowanie Świat Supli L-Karnityna 1000 mg, 60 kapsułek z winianem L-karnityny

Świat Supli L-Karnityna 1000 mg, 60 kaps.

Jedna kapsułka dostarcza według karty 1000 mg winianu L-karnityny, czyli 680 mg L-karnityny; producent zaleca 1 kapsułkę dziennie, popijaną dużą ilością wody [19].

Dla kogo: dla dorosłego, który woli L-karnitynę w jednej kapsułce dziennie. Porcja jest mniejsza niż 2 g w badaniu u stulatków, więc jego wyników nie przenoś na ten produkt [5].

Karta wyklucza stosowanie przez dzieci, kobiety w ciąży i karmiące piersią. Otoczka jest z żelatyny wołowej, a produkt wyprodukowano w zakładzie, który przetwarza mleko, soję, jaja i orzechy [19].

Sprawdź skład i cenę

Opakowanie Swanson Acetyl L-Carnitine 500 mg, 100 kapsułek z acetylo-L-karnityną

Swanson Acetyl L-Carnitine 500 mg, 100 kaps.

W kapsułce jest według karty 500 mg acetylo-L-karnityny, a producent zaleca 1 kapsułkę 1-2 razy dziennie [20].

Dla kogo: dla dorosłego, który po rozmowie z lekarzem chce wybrać postać badaną w ME/CFS. W tamtym badaniu stosowano 2 g dziennie, bez placebo, więc wynik nie mówi, jak zadziała ta porcja [4].

Karta wyklucza stosowanie w ciąży. Producent nie deklaruje na karcie alergenów ani pełnego składu, więc przy alergii sprawdź etykietę [20].

Sprawdź skład i cenę

Produkty z tekstu w sklepie Świat Supli

Suplementy opisane w sekcji 7. Przy przewlekłym zmęczeniu najpierw ustal przyczynę z lekarzem.

8. Bezpieczeństwo i kiedy iść do lekarza

Według NHS idź do lekarza, jeśli zmęczenie trwa kilka tygodni i nie wiesz dlaczego, jeśli utrudnia codzienne życie albo jeśli towarzyszą mu inne objawy, np. utrata masy ciała, zmiany nastroju lub głośne chrapanie z przerwami w oddychaniu podczas snu [1]. Lekarz może zlecić badania krwi, które pomagają wykluczyć niedokrwistość, cukrzycę i choroby tarczycy [1] [3]. Jeśli podejrzewa ME/CFS, według NICE kieruje dorosłego do zespołu specjalistów, który potwierdza rozpoznanie i układa plan opieki. Do tego czasu NICE radzi nie zużywać więcej energii, niż się ma, odpoczywać w miarę potrzeby, jeść zbilansowane posiłki i pić odpowiednią ilość płynów [3].

Zanim zaczniesz suplement, powiedz lekarzowi o lekach, które przyjmujesz na stałe, zwłaszcza o warfarynie i insulinie przy koenzymie Q10 [14]. Podczas karmienia piersią nie stosuj Świat Supli L-Karnityna, bo wyklucza to jej karta [19]. Przy pozostałych produktach przed rozpoczęciem suplementacji skonsultuj się z lekarzem: wyniki badań u dorosłych nie potwierdzają bezpieczeństwa suplementacji podczas karmienia, a dla acetylo-L-karnityny brakuje długotrwałych danych o bezpieczeństwie w tym okresie [8].

9. Najczęściej zadawane pytania

9.1. Czy koenzym Q10 pomaga na zmęczenie?

W metaanalizie 13 badań z placebo zmęczenie było mniejsze po koenzymie Q10, ale badania obejmowały różne grupy osób, a w ME/CFS danych jest mało [2] [13]. Przyczynę zmęczenia najpierw ustal z lekarzem.

9.2. Czy można łączyć PQQ z koenzymem Q10?

W opisanym wyszukiwaniu nie znaleźliśmy badania z randomizacją, w którym głównym wynikiem było zmęczenie u ludzi po samym PQQ. To wyszukiwanie nie rozstrzyga ani skuteczności, ani bezpieczeństwa połączenia PQQ z koenzymem Q10; wniosek o kombinacji wymaga osobnej oceny badań tej kombinacji, dlatego jej nie polecamy [6]. EFSA dopuszcza PQQ do 20 mg dziennie u zdrowych dorosłych poza ciążą i karmieniem piersią [16].

9.3. Jaka karnityna przy zmęczeniu?

W ME/CFS badano acetylo-L-karnitynę i propionylo-L-karnitynę po 2 g dziennie w badaniu bez placebo, a L-karnitynę 2 g dziennie u stulatków [4] [5]. Żadne z tych badań nie ustala postaci ani dawki dla wszystkich.

9.4. Jak długo przyjmować koenzym Q10?

W badaniach ME/CFS koenzym Q10 z NADH przyjmowano przez 8 tygodni, a ubichinol przez 12 tygodni, ale to czas badań, a nie zalecenie [11] [12]. Porcję stosuj zgodnie z etykietą, a czas suplementacji omów z lekarzem.

9.5. Jak odbudować mitochondria?

Przywołane źródła nie opisują potwierdzonej metody odbudowy mitochondriów. Przy zwykłym zmęczeniu NHS radzi zdrową dietę, regularny ruch, stałe pory snu i 6-9 godzin snu [1], a przy ME/CFS NICE radzi nie zużywać więcej energii, niż się ma, i odpoczywać w miarę potrzeby [3].

10. Najważniejsze w skrócie

  • Przewlekłe zmęczenie wymaga ustalenia przyczyny, bo stoją za nim m.in. niedokrwistość, cukrzyca i choroby tarczycy [1].
  • Koenzym Q10 w metaanalizie zmniejszał zmęczenie w porównaniu z placebo, ale w ME/CFS dane są skąpe [2] [13].
  • Dla PQQ w opisanym wyszukiwaniu nie znaleźliśmy badania z randomizacją, w którym głównym wynikiem było zmęczenie u ludzi po samym PQQ [6].
  • L-karnitynę badano w małych grupach, u stulatków i chorych na ME/CFS [5] [4].
  • Opisanych produktów nie stosuj w ciąży. Świat Supli L-Karnityna nie jest przeznaczona dla karmiących piersią, a przy pozostałych w tym okresie skonsultuj suplementację z lekarzem [18] [19] [20].

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

11. Źródła

  1. NHS, Tiredness and fatigue, strona przejrzana 02.06.2023 (częste przyczyny: za mało snu lub bezsenność, niezdrowy styl życia, stres, depresja, zmiany hormonalne, choroby takie jak mononukleoza i COVID-19, leczenie, np. chemioterapia; zmęczenie może wynikać z bezdechu sennego, niedokrwistości z niedoboru żelaza, cukrzycy, nadczynności tarczycy lub ME/CFS; pomagają zdrowa dieta, regularny ruch, stałe pory snu i 6-9 godzin snu; do lekarza, gdy zmęczenie trwa kilka tygodni bez jasnej przyczyny, utrudnia codzienne życie albo towarzyszy mu np. utrata masy ciała, zmiany nastroju lub chrapanie z bezdechami; leczenie zależy od przyczyny; odczyt 15.10.2026): nhs.uk
  2. Tsai I.C., Hsu C.W., Chang C.H. i wsp., 2022, Effectiveness of coenzyme Q10 supplementation for reducing fatigue: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials, Frontiers in Pharmacology 13:883251 (13 badań z randomizacją, 1126 uczestników zdrowych i chorych; wobec placebo mniejsze zmęczenie, wielkość efektu g Hedgesa -0,398, 95-procentowy przedział ufności od -0,641 do -0,155; efekt istotny w badaniach samego koenzymu Q10, nieistotny w badaniach preparatów złożonych; w metaregresji większa dawka i dłuższy czas wiązały się z większym zmniejszeniem zmęczenia; jedno zdarzenie niepożądane ze strony przewodu pokarmowego wśród 602 osób przyjmujących koenzym Q10; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
  3. NICE, Myalgic encephalomyelitis (or encephalopathy)/chronic fatigue syndrome: diagnosis and management, wytyczne NG206, 2021 (podejrzenie ME/CFS, gdy u dorosłego od co najmniej 6 tygodni występują wszystkie objawy: bardzo osłabiające zmęczenie nasilane przez aktywność i nieustępujące po odpoczynku, nasilenie objawów po wysiłku, często opóźnione o godziny lub dni i nieproporcjonalne do wysiłku, sen nieprzynoszący wypoczynku oraz trudności poznawcze, a aktywność jest wyraźnie ograniczona i objawów nie wyjaśnia inna choroba; rozpoznanie po 3 miesiącach; badania wykluczające inne przyczyny, m.in. morfologia, ferrytyna, czynność tarczycy, HbA1c, badania przesiewowe w kierunku celiakii; nie oferować leków ani suplementów w celu wyleczenia ME/CFS; za mało dowodów, by rutynowo zalecać witaminy i minerały jako leczenie lub łagodzenie objawów, a przy samodzielnym stosowaniu omówić działania niepożądane dawek powyżej zalecanego spożycia; dorosłych z podejrzeniem kieruje się do zespołu specjalistów ME/CFS, który potwierdza rozpoznanie i układa plan opieki; do czasu rozpoznania radzi się nie zużywać więcej energii, niż się ma, odpoczywać w miarę potrzeby, jeść zbilansowane posiłki i pić odpowiednią ilość płynów; nie oferować stopniowo zwiększanego programu ćwiczeń; nie przekraczać dostępnej energii; odczyt 15.10.2026): nice.org.uk
  4. Vermeulen R.C., Scholte H.R., 2004, Exploratory open label, randomized study of acetyl- and propionylcarnitine in chronic fatigue syndrome, Psychosomatic Medicine 66(2):276-282 (Holandia; badanie otwarte z randomizacją, bez placebo; 3 grupy po 30 chorych przez 24 tygodnie: acetylo-L-karnityna 2 g dziennie, propionylo-L-karnityna 2 g dziennie albo obie; wyraźna poprawa w ogólnej ocenie klinicznej u 59 procent w grupie acetylo-L-karnityny, 63 procent w grupie propionylo-L-karnityny i 37 procent przy połączeniu; acetylo-L-karnityna zmniejszała zmęczenie psychiczne; ból się nie zmniejszył; 2 tygodnie po zakończeniu zmęczenie nasiliło się u 52, 50 i 37 procent; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
  5. Malaguarnera M., Cammalleri L., Gargante M.P. i wsp., 2007, L-Carnitine treatment reduces severity of physical and mental fatigue and increases cognitive functions in centenarians: a randomized and controlled clinical trial, American Journal of Clinical Nutrition 86(6):1738-1744 (Włochy; 66 stulatków ze zmęczeniem po niewielkim wysiłku; 2 g lewokarnityny raz dziennie, n = 32, albo placebo, n = 34; badanie podwójnie zaślepione; wobec placebo mniejsze zmęczenie fizyczne, -4,10 wobec -1,10 punktu, i psychiczne, -2,70 wobec 0,30, oraz lepszy wynik MMSE; streszczenie nie podaje czasu trwania badania; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
  6. Wyszukiwanie redakcji 15.10.2026: PubMed, zapytanie (pyrroloquinoline quinone OR PQQ) AND (fatigue OR chronic fatigue syndrome OR myalgic encephalomyelitis), 3 rekordy: przegląd narracyjny, badanie na zwierzętach i badanie na myszach; Europe PMC, zapytanie (pyrroloquinoline quinone OR PQQ) AND (fatigue OR chronic fatigue syndrome OR myalgic encephalomyelitis) AND (randomized OR randomised OR placebo), 76 rekordów, przejrzane wszystkie tytuły; nie znaleziono badania z randomizacją, w którym zmęczenie u ludzi było głównym wynikiem po samym PQQ: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov, europepmc.org
  7. MedlinePlus Genetics (National Library of Medicine), Mitochondrial DNA, aktualizacja 01.06.2018 (mitochondria to struktury w komórkach, które przekształcają energię z pożywienia w postać użyteczną dla komórki; fosforylacja oksydacyjna wytwarza ATP, główne źródło energii komórki; odczyt 15.10.2026): medlineplus.gov
  8. Linus Pauling Institute, Oregon State University, Micronutrient Information Center: L-Carnitine (aktualizacja 07.2019, przegląd 12.2019; L-karnityna jest dobrze tolerowana; długołańcuchowe kwasy tłuszczowe muszą zostać połączone z L-karnityną, aby wejść do wnętrza mitochondriów, gdzie zachodzi ich beta-oksydacja; możliwe nudności, wymioty, skurcze brzucha i biegunka; ponad 3 g dziennie może dawać rybi zapach ciała; acetylo-L-karnityna nasilała pobudzenie u części chorych z chorobą Alzheimera; brak długotrwałych badań bezpieczeństwa acetylo-L-karnityny w ciąży i podczas karmienia; w metaanalizie 3 badań z placebo L-karnityna 0,25-4 g dziennie ani acetylo-L-karnityna 3 g dziennie nie zmniejszały zmęczenia związanego z nowotworem; odczyt 15.10.2026): lpi.oregonstate.edu
  9. Hwang P.S., Machek S.B., Cardaci T.D. i wsp., 2020, Effects of pyrroloquinoline quinone (PQQ) supplementation on aerobic exercise performance and indices of mitochondrial biogenesis in untrained men, Journal of the American College of Nutrition 39(6):547-556 (USA; 23 niewytrenowanych mężczyzn, 20 mg PQQ dziennie albo placebo przez 6 tygodni treningu wytrzymałościowego; wydolność tlenowa nie różniła się między grupami; w grupie PQQ wzrosło białko PGC-1alfa, marker tworzenia mitochondriów; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
  10. Magalhães P.L.M., da Silva A.M.P., Maximiano M.L.B. i wsp., 2026, Effects of coenzyme Q10 supplementation on depressive symptoms and fatigue: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials, Journal of Clinical Psychopharmacology 46(1):93-100 (5 badań z randomizacją, 474 osoby z depresją; zmęczenie oceniono tylko w 2 badaniach i nie wykazano istotnej korzyści: standaryzowana różnica średnich -0,33, 95-procentowy przedział ufności od -1,38 do 0,72, niejednorodność I2 89 procent; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
  11. Castro-Marrero J., Segundo M.J., Lacasa M. i wsp., 2021, Effect of dietary coenzyme Q10 plus NADH supplementation on fatigue perception and health-related quality of life in individuals with myalgic encephalomyelitis/chronic fatigue syndrome: a prospective, randomized, double-blind, placebo-controlled trial, Nutrients 13(8):2658 (Hiszpania; 207 chorych na ME/CFS; 200 mg koenzymu Q10 i 20 mg NADH raz dziennie, n = 104, albo placebo, n = 103; suplementacja przez 8 tygodni z oceną po 4 i 8 tygodniach oraz 4 tygodnie po zakończeniu, łącznie 12 tygodni badania; w grupie suplementu zmniejszenie zmęczenia poznawczego i łącznego wyniku FIS-40 oraz poprawa jakości życia w porównaniu ze stanem wyjściowym; streszczenie opisuje zmiany w grupie suplementu, a nie różnice wobec placebo; badanie finansowane przez producenta preparatu; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
  12. Fukuda S., Nojima J., Kajimoto O. i wsp., 2016, Ubiquinol-10 supplementation improves autonomic nervous function and cognitive function in chronic fatigue syndrome, BioFactors 42(4):431-440 (Japonia; część otwarta: 20 chorych, 150 mg ubichinolu dziennie przez 8 tygodni; część z randomizacją i placebo: 43 chorych, 150 mg dziennie przez 12 tygodni, ukończyło 31, 17 w grupie ubichinolu i 14 w grupie placebo; autorzy piszą, że suplementacja poprawiała część objawów; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
  13. Dorczok M.C., Mittmann G., Mossaheb N. i wsp., 2025, Dietary supplementation for fatigue symptoms in myalgic encephalomyelitis/chronic fatigue syndrome (ME/CFS) – a systematic review, Nutrients 17(3):475 (14 badań o różnych schematach, 809 uczestników, wysokie ryzyko błędu, głównie przez braki danych i dobór uczestników; zmniejszenie zmęczenia opisano m.in. po L-karnitynie z kwasem guanidynooctowym, szczawiooctanie, koenzymie Q10 z selenem, NADH i NADH z koenzymem Q10, ale małe próby i braki danych nie pozwalają na pewne wnioski; działania niepożądane, np. nudności i bezsenność, w 6 badaniach; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
  14. NCCIH (National Center for Complementary and Integrative Health), Coenzyme Q10 (poważnych działań niepożądanych nie opisano; możliwe łagodne, np. bezsenność i dolegliwości trawienne; koenzym Q10 może wchodzić w interakcje z warfaryną i insuliną oraz może nie być zgodny z niektórymi metodami leczenia nowotworów; dane nie potwierdzają, że łagodzi bóle mięśni wywołane statynami; wyniki w niewydolności serca są niejednoznaczne; odczyt 15.10.2026): nccih.nih.gov
  15. Tamakoshi M., Suzuki T., Nishihara E. i wsp., 2023, Pyrroloquinoline quinone disodium salt improves brain function in both younger and older adults, Food & Function 14(5):2496-2501 (badanie podwójnie zaślepione z placebo u dorosłych w wieku 20-65 lat; 20 mg soli disodowej PQQ dziennie przez 12 tygodni; poprawa wybranych testów pamięci; autorzy są pracownikami producenta surowca; streszczenie nie podaje liczby uczestników; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
  16. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA), 2017, Safety of pyrroloquinoline quinone disodium salt as a novel food pursuant to Regulation (EC) No 258/97, EFSA Journal 15(11):e05058 (sól disodowa PQQ jako nowa żywność w suplementach dla zdrowych dorosłych z wyłączeniem kobiet w ciąży i karmiących, maksymalnie 20 mg dziennie; to co najmniej 250 razy więcej niż szacowane spożycie PQQ z żywności; dane o wchłanianiu i metabolizmie u ludzi są ograniczone; panel uznał produkt za bezpieczny w tych warunkach; streszczenie PubMed, odczyt 15.10.2026): doi.org, PubMed
  17. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności (do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia przyczyniają się: magnez, żelazo, witamina C, ryboflawina, niacyna, kwas pantotenowy, witamina B6, foliany i witamina B12, pod warunkiem że żywność jest co najmniej źródłem danego składnika; wykaz nie zawiera oświadczeń dla koenzymu Q10, L-karnityny ani PQQ; tekst rozporządzenia, odczyt 03.10.2026): eur-lex.europa.eu
  18. Karta produktu Świat Supli Koenzym Q10 200 mg, 60 kapsułek, swiatsupli.pl, p14991 (1 kapsułka: 200 mg koenzymu Q10 w postaci ubichinonu; 1 kapsułka dziennie w trakcie posiłku z tłuszczem, popijając dużą ilością wody; otoczka z HPMC, odpowiednia dla wegan; produkt może zawierać mleko, soję, orzeszki ziemne, inne orzechy, sezam, owies, jaja i skorupiaki; osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe, np. warfarynę i acenokumarol, oraz leki na nadciśnienie powinny skonsultować stosowanie z lekarzem; uwagi: nie stosować u kobiet w ciąży; odczyt 15.10.2026)
  19. Karta produktu Świat Supli L-Karnityna 1000 mg, 60 kapsułek, swiatsupli.pl, p13419 (1 kapsułka: 1000 mg winianu L-karnityny, w tym 680 mg L-karnityny; 1 kapsułka dziennie, popijając dużą ilością wody; składniki: winian L-karnityny, dwutlenek krzemu, celuloza mikrokrystaliczna, otoczka z żelatyny wołowej; wyprodukowano w zakładzie wykorzystującym mleko, soję, jaja oraz orzechy; produktu nie powinny stosować dzieci, kobiety w ciąży oraz w trakcie laktacji; nieodpowiedni dla wegan; odczyt 15.10.2026)
  20. Karta produktu Swanson Acetyl L-Carnitine 500 mg, 100 kapsułek, swiatsupli.pl, p4317 (1 kapsułka: 500 mg acetylo-L-karnityny; 1 kapsułka 1-2 razy dziennie; karta nie podaje pełnego składu ani informacji o alergenach; uwagi: nie stosować u kobiet w ciąży; odczyt 15.10.2026)

Ilustracje w tym artykule zostały przygotowane z pomocą sztucznej inteligencji (AI). Zdjęcia produktów pochodzą ze sklepu Świat Supli.

Artykuł Przewlekłe zmęczenie a mitochondria: czy koenzym Q10, PQQ i karnityna pomagają? pochodzi z serwisu Blog Świat Supli.

]]>