{"id":22061,"date":"2025-08-13T15:43:41","date_gmt":"2025-08-13T13:43:41","guid":{"rendered":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/?p=22061"},"modified":"2026-10-06T10:57:57","modified_gmt":"2026-10-06T08:57:57","slug":"szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/","title":{"rendered":"O\u0142\u00f3w w jedzeniu: sk\u0105d si\u0119 bierze i jak chroni\u0107 przed nim dzieci?"},"content":{"rendered":"<p><strong>O\u0142\u00f3w jest zanieczyszczeniem \u015brodowiska, kt\u00f3re przechodzi do \u017cywno\u015bci i wody, a wed\u0142ug najnowszej oceny EFSA doro\u015bli Europejczycy dostaj\u0105 go najwi\u0119cej z kie\u0142bas, mi\u0119sa dzikich zwierz\u0105t i pieczywa [1]. Najwy\u017csze nara\u017cenie w przeliczeniu na kilogram masy cia\u0142a maj\u0105 niemowl\u0119ta i ma\u0142e dzieci, kt\u00f3re z po\u0142kni\u0119tej dawki wch\u0142aniaj\u0105 do 4-5 razy wi\u0119cej o\u0142owiu ni\u017c doro\u015bli, a bezpiecznego progu spo\u017cycia nie ustalono [1] [2] [3]. Dziecko chronisz, nie podaj\u0105c mu dziczyzny upolowanej amunicj\u0105 o\u0142owian\u0105 (tego samego niemiecki instytut oceny ryzyka BfR zaleca kobietom w ci\u0105\u017cy i planuj\u0105cym ci\u0105\u017c\u0119) [4], unikaj\u0105c niesprawdzonej ceramiki, przypraw z niepewnego \u017ar\u00f3d\u0142a i wody ze starych rur, a przy podejrzeniu kontaktu z o\u0142owiem prosz\u0105c lekarza o badanie krwi, bo preparaty reklamowane jako detoks z metali ci\u0119\u017ckich nie s\u0105 leczeniem [5].<\/strong><\/p>\n<p class=\"aktualizacja\"><small>Aktualizacja 6.10.2026: nowy tekst: sk\u0105d o\u0142\u00f3w w jedzeniu, limity UE i dane EFSA, jak chroni\u0107 dzieci, kiedy do lekarza, nowe \u017ar\u00f3d\u0142a i zdj\u0119cia.<\/small><\/p>\n<p>Tabela zbiera liczby, do kt\u00f3rych odwo\u0142ujemy si\u0119 w dalszej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-table\" style=\"overflow-x:auto\">\n<table style=\"border-collapse:collapse;min-width:480px;width:auto\">\n<caption>O\u0142\u00f3w w diecie: najwa\u017cniejsze liczby z ocen EFSA i przepis\u00f3w UE<\/caption>\n<thead>\n<tr>\n<th scope=\"col\" style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Co<\/th>\n<th scope=\"col\" style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Warto\u015b\u0107<\/th>\n<th scope=\"col\" style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Co to znaczy<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Punkt odniesienia EFSA dla dzieci (BMDL01)<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">0,50 \u00b5g\/kg masy cia\u0142a dziennie<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">oszacowane spo\u017cycie odpowiadaj\u0105ce dolnej granicy dawki wi\u0105zanej z obni\u017ceniem ilorazu inteligencji (IQ) dziecka o 1 punkt; to nie jest bezpieczny limit spo\u017cycia [3] [6]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Najwy\u017csze \u015brednie nara\u017cenie (ma\u0142e dzieci)<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">1,80 \u00b5g\/kg dziennie<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">ostro\u017cne, g\u00f3rne oszacowanie EFSA z 2025 r. [1]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Doro\u015bli z Lubelszczyzny<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">1,02-1,12 \u00b5g\/kg dziennie<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">badanie 579 os\u00f3b, w tym 31 procent z wody i napoj\u00f3w [7]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Limit w suplementach diety<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">3,0 mg\/kg<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">najwy\u017cszy dopuszczalny poziom w UE [8]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Woda z kranu<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">10 \u00b5g\/l, od 2036 r. 5 \u00b5g\/l<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">warto\u015b\u0107 parametryczna dla wody pitnej w UE [9]<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/figure>\n\n<details class=\"toc\" open>\n<summary>Spis tre\u015bci<\/summary>\n<nav aria-label=\"Spis tre\u015bci\">\n<ul>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#efsa\">1. Ile o\u0142owiu jemy wed\u0142ug EFSA<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#skad-olow\">2. Sk\u0105d o\u0142\u00f3w w jedzeniu<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#skad-olow-mieso\">2.1. Mi\u0119so, kie\u0142basy i dziczyzna<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#skad-olow-napoje\">2.2. Zbo\u017ca, warzywa i napoje<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#skad-olow-przyprawy\">2.3. Przyprawy z niepewnego \u017ar\u00f3d\u0142a<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#polska\">3. O\u0142\u00f3w w Polsce: co m\u00f3wi\u0105 badania<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#limity\">4. Limity o\u0142owiu w \u017cywno\u015bci w UE<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#dom\">5. Woda, naczynia i inne \u017ar\u00f3d\u0142a w domu<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#kto\">6. Jak o\u0142\u00f3w szkodzi i kto jest najbardziej nara\u017cony<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#jak-ograniczyc\">7. Jak ograniczy\u0107 o\u0142\u00f3w w diecie i w domu<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#zelazo-wapn\">8. \u017belazo, wap\u0144 i suplementy: co maj\u0105 wsp\u00f3lnego z o\u0142owiem<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#badanie\">9. Badanie o\u0142owiu we krwi: kiedy i jak<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#lekarz\">10. Kiedy do lekarza, a kiedy dzwoni\u0107 pod 112<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#lekarz-112\">10.1. Dzwo\u0144 pod 112<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#lekarz-wizyta\">10.2. Um\u00f3w wizyt\u0119 u lekarza<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#lekarz-ciaza\">10.3. Ci\u0105\u017ca i karmienie piersi\u0105<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#lekarz-dzieci\">10.4. Dzieci<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#produkty\">11. \u017belazo i wap\u0144 przy niedoborze: jak wybra\u0107<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#faq\">12. Najcz\u0119stsze pytania<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#faq-usuwa\">12.1. Co najlepiej usuwa o\u0142\u00f3w z organizmu?<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#faq-czy-da-sie\">12.2. Czy o\u0142\u00f3w da si\u0119 usun\u0105\u0107 z organizmu?<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#faq-produkty\">12.3. W jakich produktach jest du\u017co o\u0142owiu?<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#faq-woda\">12.4. Czy w wodzie z kranu jest o\u0142\u00f3w?<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#faq-rak\">12.5. Czy o\u0142\u00f3w jest rakotw\u00f3rczy?<\/a><\/li>\n<li class=\"sub\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#faq-objawy\">12.6. Jakie s\u0105 objawy zatrucia o\u0142owiem (o\u0142owicy)?<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#podsumowanie\">13. Podsumowanie<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/nav>\n<\/details>\n<h2 id=\"efsa\">1. Ile o\u0142owiu jemy wed\u0142ug EFSA<\/h2>\n<p>Europejski Urz\u0105d ds. Bezpiecze\u0144stwa \u017bywno\u015bci (EFSA) oceni\u0142 o\u0142\u00f3w w \u017cywno\u015bci w 2010 roku. Panel do spraw zanieczyszcze\u0144 uzna\u0142, \u017ce wcze\u015bniejsza tymczasowa tolerowana dawka tygodniowa, 25 \u00b5g na kilogram masy cia\u0142a, nie jest ju\u017c w\u0142a\u015bciwa, bo nie ma dowod\u00f3w na pr\u00f3g, poni\u017cej kt\u00f3rego o\u0142\u00f3w nie szkodzi [3]. Zamiast limitu EFSA poda\u0142a punkty odniesienia BMDL, czyli dolne granice przedzia\u0142u ufno\u015bci dawki, przy kt\u00f3rej oczekuje si\u0119 okre\u015blonej niewielkiej zmiany. Ka\u017cdy z nich dotyczy innego punktu ko\u0144cowego. 0,50 \u00b5g\/kg dziennie odpowiada obni\u017ceniu ilorazu inteligencji (IQ) dziecka o 1 punkt. 1,50 \u00b5g\/kg odpowiada wzrostowi ci\u015bnienia skurczowego u doros\u0142ych o 1 procent, czyli o oko\u0142o 1,2 mmHg. 0,63 \u00b5g\/kg odpowiada wzrostowi cz\u0119sto\u015bci przewlek\u0142ej choroby nerek u doros\u0142ych o 10 procent [3] [6]. Nie s\u0105 to bezpieczne limity spo\u017cycia, tylko punkty odniesienia do oceny ryzyka, bo progu, poni\u017cej kt\u00f3rego o\u0142\u00f3w nie szkodzi, nie wykazano [3]. Wed\u0142ug tej opinii nie da si\u0119 wykluczy\u0107 skutk\u00f3w u cz\u0119\u015bci konsument\u00f3w, zw\u0142aszcza u dzieci w wieku 1-7 lat [3].<\/p>\n<p>W 2012 roku EFSA policzy\u0142a nara\u017cenie na podstawie ponad 144 tysi\u0119cy analiz \u017cywno\u015bci. \u015arednio w ca\u0142ym \u017cyciu wynosi\u0142o 0,68 \u00b5g\/kg dziennie, u ma\u0142ych dzieci 1,32 \u00b5g\/kg, a u doros\u0142ych 0,50 \u00b5g\/kg; zawarto\u015b\u0107 o\u0142owiu w \u017cywno\u015bci spad\u0142a w latach 2003-2010 o oko\u0142o 23 procent [10].<\/p>\n<p>Najnowszy raport z sierpnia 2025 roku aktualizuje tamte wyliczenia. Najwy\u017csze \u015brednie nara\u017cenie, w ostro\u017cnym g\u00f3rnym oszacowaniu, maj\u0105 ma\u0142e dzieci, 1,80 \u00b5g\/kg dziennie, a najwy\u017csze g\u00f3rne oszacowanie 95. centyla w analizowanych badaniach spo\u017cycia dotyczy\u0142o niemowl\u0105t i wynosi\u0142o 3,36 \u00b5g\/kg dziennie [1]. Centyl ten oznacza poziom, powy\u017cej kt\u00f3rego znajduje si\u0119 oko\u0142o 5 procent danej populacji. Ta druga liczba nie jest \u015bredni\u0105 dla wszystkich niemowl\u0105t i nie oznacza czterokrotnego wzrostu od 2012 roku: oba raporty liczono inn\u0105 metod\u0105, a zawarto\u015b\u0107 o\u0142owiu w wi\u0119kszo\u015bci grup \u017cywno\u015bci lekko spada\u0142a [1].<\/p>\n<h2 id=\"skad-olow\">2. Sk\u0105d o\u0142\u00f3w w jedzeniu<\/h2>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/olow-w-jedzeniu-ilustracja-232b49c6.webp\" alt=\"Dziczyzna, kie\u0142basa dojrzewaj\u0105ca, chleb, ziemniaki, szpinak, herbata, kurkuma i cynamon u\u0142o\u017cone na drewnianym blacie\" width=\"2752\" height=\"1536\" class=\"wp-image-26931\" loading=\"lazy\" style=\"max-width:100%;height:auto\"><\/figure>\n<p>O\u0142\u00f3w wyst\u0119puje w \u015brodowisku naturalnie, ale jego dawne u\u017cycie w rurach, farbach i benzynie zwi\u0119kszy\u0142o jego obecno\u015b\u0107; \u017cywno\u015b\u0107 jest g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em nara\u017cenia ludzi [10]. Komisja Europejska wymienia jako najwi\u0119ksze \u017ar\u00f3d\u0142a w diecie og\u00f3\u0142u Europejczyk\u00f3w produkty zbo\u017cowe, warzywa, zw\u0142aszcza ziemniaki i warzywa li\u015bciaste, oraz wod\u0119 z kranu [11]. Ile o\u0142owiu organizm wch\u0142onie, zale\u017cy te\u017c od diety: WHO podaje, \u017ce niedo\u017cywione dzieci wch\u0142aniaj\u0105 go wi\u0119cej, gdy brakuje im wapnia albo \u017celaza [2]. Przy potwierdzonym w badaniach niedoborze lekarz mo\u017ce zaleci\u0107 preparat z kategorii <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/zelazo\/c301\">\u017celazo<\/a>, ale suplement nie usuwa o\u0142owiu z organizmu i nie zast\u0119puje odci\u0119cia jego \u017ar\u00f3d\u0142a [12].<\/p>\n<h3 id=\"skad-olow-mieso\">2.1. Mi\u0119so, kie\u0142basy i dziczyzna<\/h3>\n<p>W raporcie z 2025 roku najwy\u017csz\u0105 \u015bredni\u0105 zawarto\u015b\u0107 o\u0142owiu mia\u0142a grupa mi\u0119sa i przetwor\u00f3w mi\u0119snych, g\u0142\u00f3wnie przez skrajnie wysokie st\u0119\u017cenia w mi\u0119sie dzikich ssak\u00f3w [1]. U doros\u0142ych najwi\u0119kszy udzia\u0142 w nara\u017ceniu mia\u0142y kie\u0142basy surowe dojrzewaj\u0105ce, inne kie\u0142basy, dziczyzna oraz pieczywo. Dla os\u00f3b jedz\u0105cych du\u017co dziczyzny EFSA policzy\u0142a dodatkowe scenariusze. Przy uwzgl\u0119dnieniu skrajnych st\u0119\u017ce\u0144 o\u0142owiu ich nara\u017cenie by\u0142o oko\u0142o sze\u015b\u0107 razy wi\u0119ksze ni\u017c w ca\u0142ej populacji, a po wy\u0142\u0105czeniu skrajnych wynik\u00f3w maksymalne dolne oszacowanie nara\u017cenia pozostawa\u0142o oko\u0142o 30 procent wy\u017csze [1]. Oba por\u00f3wnania s\u0105 orientacyjne, bo opieraj\u0105 si\u0119 na niewielkiej liczbie bada\u0144 spo\u017cycia i konsument\u00f3w dziczyzny [1]. Unijne limity obejmuj\u0105 mi\u0119so byd\u0142a, owiec, \u015bwi\u0144 i drobiu, a dla mi\u0119sa dzikich zwierz\u0105t osobnego limitu w wykazie nie ma [8].<\/p>\n<p>G\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em o\u0142owiu w dziczy\u017anie jest amunicja o\u0142owiana [13]. W projekcie koordynowanym przez BfR pobrano pr\u00f3bki od ponad 1000 saren i dzik\u00f3w; pierwsza analiza wykaza\u0142a, \u017ce mi\u0119so zwierz\u0105t upolowanych tak\u0105 amunicj\u0105 ma istotnie wi\u0119cej o\u0142owiu ni\u017c mi\u0119so zwierz\u0105t upolowanych amunicj\u0105 bezo\u0142owiow\u0105, i to nie tylko przy kanale postrza\u0142owym, ale tak\u017ce w odleg\u0142ych cz\u0119\u015bciach, takich jak comber i udziec [13]. Wed\u0142ug BfR pociski my\u015bliwskie s\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci o\u0142owiane, a pocisk o\u0142owiany przy trafieniu rozp\u0142aszcza si\u0119 i rozpada na drobne fragmenty, kt\u00f3re wnikaj\u0105 g\u0142\u0119boko w mi\u0119\u015bnie i s\u0105 trudne do wykrycia [4]. Dlatego BfR zaleca, by ma\u0142e dzieci, kobiety w ci\u0105\u017cy i kobiety planuj\u0105ce ci\u0105\u017c\u0119 nie jad\u0142y dziczyzny upolowanej amunicj\u0105 o\u0142owian\u0105 [4] [13]. Dla wi\u0119kszo\u015bci konsument\u00f3w, kt\u00f3rzy jedz\u0105 dziczyzn\u0119 okazjonalnie i w ma\u0142ych ilo\u015bciach, BfR ocenia dodatkowe ryzyko jako znikome [4].<\/p>\n<h3 id=\"skad-olow-napoje\">2.2. Zbo\u017ca, warzywa i napoje<\/h3>\n<p>Zbo\u017ca, ziemniaki i warzywa li\u015bciaste jemy codziennie, dlatego maj\u0105 du\u017cy udzia\u0142 w nara\u017ceniu og\u00f3\u0142u Europejczyk\u00f3w [11]. W modelu trend\u00f3w czasowych EFSA zawarto\u015b\u0107 o\u0142owiu w wi\u0119kszo\u015bci grup \u017cywno\u015bci lekko spada\u0142a, a dla trzech grup model wskazywa\u0142 mo\u017cliwy wzrost: kawa, kakao, herbata i napary (1,28 \u00b5g\/kg na miesi\u0105c), str\u0105czki, orzechy, nasiona oleiste i przyprawy (0,32 \u00b5g\/kg na miesi\u0105c) oraz warzywa (0,17 \u00b5g\/kg na miesi\u0105c) [1]. To oszacowania potencjalnych trend\u00f3w, a nie potwierdzony wzrost: wed\u0142ug EFSA warto\u015bci skrajne, niepewno\u015b\u0107 oszacowa\u0144 i s\u0142abe dopasowanie modeli nie pozwoli\u0142y tych trend\u00f3w w\u0142a\u015bciwie potwierdzi\u0107 [1]. Ryby i owoce morza te\u017c mog\u0105 zawiera\u0107 o\u0142\u00f3w, rt\u0119\u0107 i inne zanieczyszczenia; jak wybiera\u0107 ryby dla dziecka, opisujemy w poradniku <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/omega-3-dla-dzieci-korzysci-zdrowotne-i-rekomendacje\/\">omega-3 dla dzieci<\/a>. O o\u0142owiu w bulionach z ko\u015bci piszemy w tek\u015bcie <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/zelatyna-vs-kolagen-dlaczego-domowy-rosol-moze-byc-lepszy-niz-suplementy-kolagenu-za-150-zlotych\/\">czy \u017celatyna to kolagen<\/a>.<\/p>\n<h3 id=\"skad-olow-przyprawy\">2.3. Przyprawy z niepewnego \u017ar\u00f3d\u0142a<\/h3>\n<p>Przyprawy bywaj\u0105 celowo fa\u0142szowane. W Bangladeszu do kurkumy dodawano \u017c\u00f3\u0142ty barwnik z chromianem o\u0142owiu, by mia\u0142a intensywniejszy kolor; badacze znale\u017ali to w 7 z 9 g\u0142\u00f3wnych okr\u0119g\u00f3w uprawy, a kurkuma w proszku zawiera\u0142a do 1152 \u00b5g o\u0142owiu na gram [14]. W Stanach Zjednoczonych w latach 2023-2024 cynamon z o\u0142owiem w musie jab\u0142kowym w saszetkach wi\u0105zano z 566 przypadkami podwy\u017cszonego o\u0142owiu we krwi, w 55 procentach u dzieci poni\u017cej 2 lat [15]. W UE przyprawy suszone maj\u0105 limity od 0,60 do 2,0 mg\/kg, zale\u017cnie od cz\u0119\u015bci ro\u015bliny [8], wi\u0119c bezpieczniejsze s\u0105 przyprawy kupione w legalnej sprzeda\u017cy z oznaczonym producentem ni\u017c te przywiezione z podr\u00f3\u017cy albo z bazaru bez etykiety.<\/p>\n<h2 id=\"polska\">3. O\u0142\u00f3w w Polsce: co m\u00f3wi\u0105 badania<\/h2>\n<p>Polskie dane pochodz\u0105 z mniejszych bada\u0144 ni\u017c europejskie oceny EFSA. W badaniu 579 zdrowych m\u0142odych doros\u0142ych z Lubelszczyzny, regionu rolniczego bez ci\u0119\u017ckiego przemys\u0142u, spo\u017cycie o\u0142owiu wynosi\u0142o 1,12 \u00b5g\/kg dziennie u kobiet i 1,02 \u00b5g\/kg u m\u0119\u017cczyzn, a najwi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107, 31 procent, dostarcza\u0142y woda i napoje, w tym herbata [7]. To wi\u0119cej ni\u017c punkt odniesienia EFSA dla nerek (0,63 \u00b5g\/kg), ale mniej ni\u017c dla ci\u015bnienia krwi (1,50 \u00b5g\/kg); por\u00f3wnanie pokazuje rz\u0105d wielko\u015bci, a nie przekroczenie bezpiecznego limitu, bo takiego limitu EFSA nie ustali\u0142a [3].<\/p>\n<p>Historycznie najwi\u0119cej o\u0142owiu w organizmie mia\u0142y dzieci z okolic hut na \u015al\u0105sku i z Zag\u0142\u0119bia Miedziowego: w latach 80. \u015brednie st\u0119\u017cenia we krwi przekracza\u0142y tam 20 \u00b5g\/dl, a w latach 90. zacz\u0119\u0142y spada\u0107, tak\u017ce dzi\u0119ki ograniczaniu benzyny o\u0142owiowej [16]. W analizie opublikowanej w 2022 roku, wykorzystuj\u0105cej dane 244 dzieci w wieku 9-11 lat z Polkowic w Zag\u0142\u0119biu Miedziowym zebrane w 1996 roku, mediana st\u0119\u017cenia o\u0142owiu we krwi wynosi\u0142a 3,10 \u00b5g\/dl [17]. To pomiar sprzed 30 lat z jednego miasta przy przemy\u015ble miedziowym: nie opisuje obecnego nara\u017cenia ani \u015bredniej dla polskich dzieci.<\/p>\n<p>Pa\u0144stwowa Inspekcja Sanitarna kontroluje te\u017c naczynia. W czerwcu 2026 roku G\u0142\u00f3wny Inspektorat Sanitarny wyda\u0142 ostrze\u017cenie o migracji o\u0142owiu i kadmu z obrze\u017ca szklanek sprowadzanych z Chin; produkt wycofano, a GIS zaleci\u0142, by nie u\u017cywa\u0107 go do \u017cywno\u015bci [18]. Komunikaty i ostrze\u017cenia publiczne GIS s\u0105 publikowane na stronie gov.pl.<\/p>\n<h2 id=\"limity\">4. Limity o\u0142owiu w \u017cywno\u015bci w UE<\/h2>\n<p>Najwy\u017csze dopuszczalne poziomy o\u0142owiu w \u017cywno\u015bci okre\u015bla rozporz\u0105dzenie Komisji (UE) 2023\/915. Produktu przekraczaj\u0105cego limit nie wolno wprowadzi\u0107 do obrotu, a dla warzyw i owoc\u00f3w limit dotyczy cz\u0119\u015bci jadalnej po umyciu, dla ziemniak\u00f3w po obraniu [8]. Wybrane warto\u015bci:<\/p>\n<figure class=\"wp-block-table\" style=\"overflow-x:auto\">\n<table style=\"border-collapse:collapse;min-width:420px;width:auto\">\n<caption>Najwy\u017csze dopuszczalne poziomy o\u0142owiu wed\u0142ug rozporz\u0105dzenia (UE) 2023\/915<\/caption>\n<thead>\n<tr>\n<th scope=\"col\" style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">\u017bywno\u015b\u0107<\/th>\n<th scope=\"col\" style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Limit (mg\/kg)<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Mleko pocz\u0105tkowe i nast\u0119pne w proszku \/ w p\u0142ynie<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">0,020 \/ 0,010<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">\u017bywno\u015b\u0107 dla niemowl\u0105t i ma\u0142ych dzieci, w tym zbo\u017cowa<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">0,020<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Napoje dla niemowl\u0105t i ma\u0142ych dzieci do zaparzania lub gotowania (produkt suchy)<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">0,50<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Owoce, z wyj\u0105tkiem \u017curawiny, porzeczek, czarnego bzu i owoc\u00f3w chru\u015bciny jadalnej<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">0,10<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">\u017burawina, porzeczki, czarny bez, owoce chru\u015bciny jadalnej<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">0,20<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Warzywa korzeniowe i bulwiaste (ziemniaki po obraniu), z wyj\u0105tkiem \u015bwie\u017cego imbiru, \u015bwie\u017cej kurkumy i salsefii<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">0,10<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">\u015awie\u017cy imbir i \u015bwie\u017ca kurkuma \/ salsefia<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">0,80 \/ 0,30<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Warzywa li\u015bciaste (bez \u015bwie\u017cych zi\u00f3\u0142 i kwiat\u00f3w jadalnych)<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">0,30<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Zbo\u017ca i suche nasiona ro\u015blin str\u0105czkowych<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">0,20<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Mi\u0119so byd\u0142a, owiec, \u015bwi\u0144 i drobiu<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">0,10<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Mi\u0119\u015bnie ryb \/ ma\u0142\u017ce<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">0,30 \/ 1,50<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Grzyby dziko rosn\u0105ce<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">0,80<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Przyprawy suszone<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">0,60-2,0<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">S\u00f3l, z wyj\u0105tkiem soli nierafinowanych fleur de sel i szarej soli zbieranych r\u0119cznie<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">1,0<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Fleur de sel i szara s\u00f3l (nierafinowane, zbierane r\u0119cznie)<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">2,0<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Suplementy diety<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">3,0<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/figure>\n<p>Tabela pokazuje wybrane pozycje za\u0142\u0105cznika I wed\u0142ug wersji skonsolidowanej z 19 sierpnia 2026 roku; dla pozosta\u0142ych produkt\u00f3w, na przyk\u0142ad warzyw kapustnych, podrob\u00f3w, skorupiak\u00f3w, sok\u00f3w i wina, obowi\u0105zuj\u0105 osobne warto\u015bci [8].<\/p>\n<p>Suplementy diety podlegaj\u0105 wi\u0119c tym samym przepisom co \u017cywno\u015b\u0107. Limit 3,0 mg\/kg oznacza najwy\u017cej 3 \u00b5g o\u0142owiu w gramie produktu [8]. W ocenie z 2012 roku najwy\u017csz\u0105 \u015bredni\u0105 zawarto\u015b\u0107 o\u0142owiu ze wszystkich kategorii mia\u0142y produkty dietetyczne, 4300 \u00b5g\/kg [10], dlatego przy suplementach z surowc\u00f3w ro\u015blinnych i mineralnych liczy si\u0119 sprawdzony producent i legalna sprzeda\u017c w UE.<\/p>\n<h2 id=\"dom\">5. Woda, naczynia i inne \u017ar\u00f3d\u0142a w domu<\/h2>\n<p>O\u0142\u00f3w mo\u017ce przechodzi\u0107 do wody z kranu z rur, lut\u00f3w i z\u0142\u0105czek zawieraj\u0105cych ten metal [2]. Dyrektywa UE o wodzie pitnej dopuszcza obecnie 10 \u00b5g o\u0142owiu w litrze, a od 12 stycznia 2036 roku warto\u015b\u0107 spadnie do 5 \u00b5g\/l; o\u0142owiane rury w budynkach dyrektywa nazywa problemem, kt\u00f3rego nie da si\u0119 szybko usun\u0105\u0107 [9]. Je\u015bli mieszkasz w starym budynku i nie wiesz, z czego jest instalacja, zapytaj zarz\u0105dc\u0119, a przy w\u0105tpliwo\u015bciach zle\u0107 badanie wody z kranu w laboratorium.<\/p>\n<p>Drugie \u017ar\u00f3d\u0142o to naczynia. FDA wskazuje jako ryzykown\u0105 ceramik\u0119 r\u0119cznie robion\u0105 o nieregularnym kszta\u0142cie, antyczn\u0105, uszkodzon\u0105 lub mocno zu\u017cyt\u0105, kupion\u0105 na targu albo od ulicznych sprzedawc\u00f3w oraz jaskrawo zdobion\u0105 na pomara\u0144czowo, czerwono lub \u017c\u00f3\u0142to [19]. Takich naczy\u0144 nie u\u017cywaj do jedzenia, zw\u0142aszcza dla dzieci. WHO wymienia te\u017c kryszta\u0142 o\u0142owiowy, niekt\u00f3re tradycyjne kosmetyki i leki oraz py\u0142 z zeskrobywanych starych farb [2].<\/p>\n<h2 id=\"kto\">6. Jak o\u0142\u00f3w szkodzi i kto jest najbardziej nara\u017cony<\/h2>\n<p>O\u0142\u00f3w kr\u0105\u017cy we krwi przez kilka tygodni (okres p\u00f3\u0142trwania oko\u0142o 30 dni), ale odk\u0142ada si\u0119 w ko\u015bciach, gdzie pozostaje 10-30 lat [3]. EFSA uzna\u0142a za najwa\u017cniejsze skutki zaburzenia rozwoju uk\u0142adu nerwowego u ma\u0142ych dzieci oraz wp\u0142yw na ci\u015bnienie krwi i nerki u doros\u0142ych [3]. Wed\u0142ug WHO o\u0142\u00f3w mo\u017ce trwale obni\u017cy\u0107 iloraz inteligencji dziecka, skraca\u0107 koncentracj\u0119 uwagi i pogarsza\u0107 wyniki w nauce, a ju\u017c st\u0119\u017cenie we krwi 3,5 \u00b5g\/dl mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 z gorszym rozwojem intelektualnym [2].<\/p>\n<ul>\n<li>Niemowl\u0119ta i ma\u0142e dzieci: wch\u0142aniaj\u0105 z po\u0142kni\u0119tej dawki do 4-5 razy wi\u0119cej o\u0142owiu ni\u017c doro\u015bli i cz\u0119sto wk\u0142adaj\u0105 do ust r\u0119ce i przedmioty z py\u0142em [2].<\/li>\n<li>Kobiety w ci\u0105\u017cy: o\u0142\u00f3w zgromadzony w ko\u015bciach uwalnia si\u0119 do krwi i mo\u017ce przechodzi\u0107 do p\u0142odu [2].<\/li>\n<li>Osoby jedz\u0105ce dziczyzn\u0119 co tydzie\u0144, zw\u0142aszcza rodziny my\u015bliwych: wed\u0142ug BfR maj\u0105 zwi\u0119kszone ryzyko, bo mi\u0119so zwierz\u0105t upolowanych amunicj\u0105 o\u0142owian\u0105 zawiera wi\u0119cej o\u0142owiu [4] [13]. W orientacyjnych scenariuszach EFSA ich nara\u017cenie by\u0142o oko\u0142o sze\u015b\u0107 razy wi\u0119ksze przy skrajnych st\u0119\u017ceniach o\u0142owiu, a po wy\u0142\u0105czeniu skrajnych wynik\u00f3w oko\u0142o 30 procent wy\u017csze w maksymalnym dolnym oszacowaniu [1].<\/li>\n<li>Pracuj\u0105cy przy przetapianiu i recyklingu metali, akumulatorach albo zdzieraniu starych farb [2].<\/li>\n<\/ul>\n<p>Mi\u0119dzynarodowa Agencja Bada\u0144 nad Rakiem (IARC) oceni\u0142a zwi\u0105zki o\u0142owiu w monografii 87 [20]. Nieorganiczne zwi\u0105zki o\u0142owiu zaliczy\u0142a do grupy 2A, czyli prawdopodobnie rakotw\u00f3rczych dla ludzi, a o\u0142\u00f3w metaliczny do grupy 2B, czyli mo\u017cliwie rakotw\u00f3rczych dla ludzi [21].<\/p>\n<h2 id=\"jak-ograniczyc\">7. Jak ograniczy\u0107 o\u0142\u00f3w w diecie i w domu<\/h2>\n<p>O\u0142owiu nie da si\u0119 ca\u0142kowicie wyeliminowa\u0107 z diety, ale mo\u017cna ograniczy\u0107 jego najwi\u0119ksze \u017ar\u00f3d\u0142a. Poni\u017csze kroki wynikaj\u0105 z danych opisanych w sekcjach 2-6:<\/p>\n<ul>\n<li>Jedz urozmaicone posi\u0142ki: o\u0142\u00f3w jest w wielu produktach po trochu, wi\u0119c \u017caden pojedynczy produkt zbo\u017cowy czy warzywo nie powinien stanowi\u0107 wi\u0119kszo\u015bci diety [11].<\/li>\n<li>Nie podawaj ma\u0142ym dzieciom dziczyzny upolowanej amunicj\u0105 o\u0142owian\u0105 i nie jedz jej w ci\u0105\u017cy ani gdy planujesz ci\u0105\u017c\u0119; je\u015bli nie wiesz, jak\u0105 amunicj\u0105 upolowano zwierz\u0119, za\u0142\u00f3\u017c, \u017ce o\u0142owian\u0105, bo takie pociski przewa\u017caj\u0105 [4]. U pozosta\u0142ych os\u00f3b, kt\u00f3re jedz\u0105 dziczyzn\u0119 okazjonalnie i w ma\u0142ych ilo\u015bciach, BfR ocenia dodatkowe ryzyko jako znikome [4].<\/li>\n<li>Kie\u0142basy dojrzewaj\u0105ce traktuj jako dodatek, a nie podstaw\u0119 jad\u0142ospisu, bo u doros\u0142ych nale\u017c\u0105 do produkt\u00f3w o najwi\u0119kszym udziale w nara\u017ceniu na o\u0142\u00f3w [1].<\/li>\n<li>Kupuj przyprawy z oznaczonym producentem; nie podawaj dzieciom przypraw bez etykiety ani przywiezionych z bazaru [14] [15].<\/li>\n<li>Myj warzywa i owoce, szczeg\u00f3lnie li\u015bciaste: mycie usuwa osiad\u0142y na powierzchni o\u0142\u00f3w z ziemi i py\u0142u. W badaniu sa\u0142aty z miejskich ogr\u00f3dk\u00f3w mycie usun\u0119\u0142o 75-94 procent o\u0142owiu [22]. Nie usuwa jednak o\u0142owiu, kt\u00f3ry ro\u015blina pobra\u0142a korzeniami i kt\u00f3ry jest w jej tkankach [23].<\/li>\n<li>Nie podawaj jedzenia w naczyniach z grupy ryzyka i sprawdzaj ostrze\u017cenia GIS o wycofanych naczyniach [19] [18].<\/li>\n<li>W starym budynku sprawd\u017a instalacj\u0119 wodn\u0105 albo zbadaj wod\u0119 z kranu [9].<\/li>\n<li>Dbaj o \u017celazo i wap\u0144 w diecie dziecka, bo przy ich niedoborze dzieci wch\u0142aniaj\u0105 wi\u0119cej o\u0142owiu [2].<\/li>\n<\/ul>\n<h2 id=\"zelazo-wapn\">8. \u017belazo, wap\u0144 i suplementy: co maj\u0105 wsp\u00f3lnego z o\u0142owiem<\/h2>\n<p>WHO podaje, \u017ce niedo\u017cywione dzieci wch\u0142aniaj\u0105 wi\u0119cej o\u0142owiu, gdy brakuje im wapnia albo \u017celaza [2]. To argument za wyr\u00f3wnaniem niedoboru, a nie za suplementacj\u0105 jako sposobem na usuwanie o\u0142owiu. W badaniu Rosado i wsp. z 2006 roku 602 pierwszoklasist\u00f3w ze szk\u00f3\u0142 w pobli\u017cu huty w Meksyku dostawa\u0142o przez 6 miesi\u0119cy 30 mg \u017celaza, 30 mg cynku, oba sk\u0142adniki albo placebo; \u017celazo poprawi\u0142o zasoby \u017celaza, ale st\u0119\u017cenie o\u0142owiu we krwi nie spad\u0142o bardziej ni\u017c w grupie placebo [12].<\/p>\n<p>W badaniu Ettinger i wsp. z 2009 roku 670 kobiet w pierwszym trymestrze ci\u0105\u017cy w mie\u015bcie Meksyk przyjmowa\u0142o 1200 mg wapnia albo placebo. Po uwzgl\u0119dnieniu wyj\u015bciowych wynik\u00f3w st\u0119\u017cenie o\u0142owiu we krwi by\u0142o w grupie wapnia \u015brednio o 11 procent (0,4 \u00b5g\/dl) ni\u017csze ni\u017c w grupie placebo; w drugim trymestrze r\u00f3\u017cnica wynosi\u0142a 14 procent, a w trzecim 8 procent i nie by\u0142a istotna statystycznie [24]. Badanie dotyczy\u0142o kobiet w ci\u0105\u017cy w mie\u015bcie Meksyk, a cz\u0119\u015b\u0107 uczestniczek u\u017cywa\u0142a ceramiki z glazur\u0105 o\u0142owiow\u0105, wi\u0119c wynik nie przenosi si\u0119 wprost na inne grupy; w ci\u0105\u017cy wap\u0144 i jego dawk\u0119 dobiera lekarz.<\/p>\n<p>Leczenie zatrucia o\u0142owiem, w tym leki chelatuj\u0105ce, kt\u00f3re wi\u0105\u017c\u0105 metal, ustala lekarz wed\u0142ug wytycznych WHO [25]. FDA ostrzega, \u017ce nie ma zatwierdzonych preparat\u00f3w chelatuj\u0105cych bez recepty, i radzi unika\u0107 produkt\u00f3w sprzedawanych do chelatacji albo detoksykacji [5]. W unijnym wykazie o\u015bwiadcze\u0144 zdrowotnych nie ma o\u015bwiadczenia o usuwaniu metali ci\u0119\u017ckich z organizmu [26]. Je\u015bli badania wyka\u017c\u0105 niedob\u00f3r \u017celaza, opis jego objaw\u00f3w i uzupe\u0142niania znajdziesz w tek\u015bcie <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/zelazo-w-organizmie\/\">\u017celazo w organizmie<\/a>.<\/p>\n<h2 id=\"badanie\">9. Badanie o\u0142owiu we krwi: kiedy i jak<\/h2>\n<p>Nara\u017cenie na o\u0142\u00f3w ocenia si\u0119, mierz\u0105c jego st\u0119\u017cenie we krwi [2]. Przy ni\u017cszym nara\u017ceniu cz\u0119sto nie ma wyra\u017anych objaw\u00f3w, a dziecko z zatruciem o\u0142owiem mo\u017ce nie wygl\u0105da\u0107 na chore, dlatego objawy nie zast\u0105pi\u0105 badania [2] [19]. FDA radzi porozmawia\u0107 z lekarzem o badaniu krwi dziecka, kt\u00f3re jad\u0142o lub pi\u0142o z ceramiki z grupy ryzyka [19]. Badanie warto om\u00f3wi\u0107 z lekarzem rodzinnym albo pediatr\u0105 tak\u017ce po kontakcie z wycofanym produktem, przy remoncie ze zdzieraniem starych farb, przy pracy z o\u0142owiem i gdy dziecko mieszka przy zak\u0142adach przetwarzaj\u0105cych metale [2].<\/p>\n<p>Bezpiecznego st\u0119\u017cenia o\u0142owiu we krwi nie ustalono. WHO zaleca, by przy st\u0119\u017ceniu 5 \u00b5g\/dl lub wy\u017cszym ustali\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142o nara\u017cenia i je usun\u0105\u0107 [2]. Wynik interpretuje lekarz; on te\u017c decyduje o dalszym leczeniu [25]. Je\u015bli przy okazji wyjdzie niedokrwisto\u015b\u0107, jej przyczyny i badania opisujemy w poradniku o tym, czym jest <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/anemia-objawy-rodzaje-i-diagnostyka-oraz-jakie-suplementy-wspomagaja-leczenie\/\">anemia<\/a>.<\/p>\n<h2 id=\"lekarz\">10. Kiedy do lekarza, a kiedy dzwoni\u0107 pod 112<\/h2>\n<h3 id=\"lekarz-112\">10.1. Dzwo\u0144 pod 112<\/h3>\n<p>Bardzo du\u017ce nara\u017cenie na o\u0142\u00f3w mo\u017ce prowadzi\u0107 do uszkodzenia m\u00f3zgu z drgawkami i \u015bpi\u0105czk\u0105 [2]. Dzwo\u0144 pod 112, je\u015bli u dziecka albo doros\u0142ego wyst\u0105pi kt\u00f3rykolwiek z poni\u017cszych objaw\u00f3w, niezale\u017cnie od tego, czy wiesz o kontakcie z o\u0142owiem:<\/p>\n<ul>\n<li>drgawki;<\/li>\n<li>utrata przytomno\u015bci albo brak reakcji na g\u0142os i dotyk.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Sprawd\u017a, czy osoba, kt\u00f3ra nie reaguje, oddycha prawid\u0142owo. Je\u015bli nie oddycha albo oddycha nieprawid\u0142owo, rozpocznij resuscytacj\u0119 kr\u0105\u017ceniowo-oddechow\u0105 (RKO) wed\u0142ug wskaz\u00f3wek dyspozytora 112 i popro\u015b kogo\u015b o przyniesienie defibrylatora AED, je\u015bli jest w pobli\u017cu [27]. Je\u015bli oddycha prawid\u0142owo, u\u0142\u00f3\u017c j\u0105 na boku w pozycji bezpiecznej, zosta\u0144 z ni\u0105 i obserwuj oddech oraz reakcje do przyjazdu pomocy; gdy przestanie prawid\u0142owo oddycha\u0107, zacznij RKO [28] [27].<\/p>\n<p>W czasie drgawek nie przeno\u015b chorego, chyba \u017ce grozi mu niebezpiecze\u0144stwo, pod\u0142\u00f3\u017c mu co\u015b mi\u0119kkiego pod g\u0142ow\u0119 i poluzuj ciasne ubranie przy szyi; nie wk\u0142adaj mu niczego do ust, tak\u017ce palc\u00f3w. Po ust\u0105pieniu drgawek u\u0142\u00f3\u017c go na boku i zosta\u0144 z nim [29]. Osobie nieprzytomnej ani po drgawkach, zanim w pe\u0142ni dojdzie do siebie, nie podawaj nic do picia ani do jedzenia [29].<\/p>\n<h3 id=\"lekarz-wizyta\">10.2. Um\u00f3w wizyt\u0119 u lekarza<\/h3>\n<p>Skontaktuj si\u0119 z lekarzem rodzinnym albo pediatr\u0105, je\u015bli dziecko jad\u0142o lub pi\u0142o z ceramiki z grupy ryzyka albo z wycofanych naczy\u0144, jad\u0142o przypraw\u0119 lub produkt obj\u0119ty ostrze\u017ceniem, albo mieszkasz w budynku ze star\u0105 instalacj\u0105 wodn\u0105 i pijesz wod\u0119 z kranu [19] [18] [2]. Powiedz lekarzowi tak\u017ce o pracy z o\u0142owiem albo o remoncie ze starymi farbami [2].<\/p>\n<h3 id=\"lekarz-ciaza\">10.3. Ci\u0105\u017ca i karmienie piersi\u0105<\/h3>\n<p>W ci\u0105\u017cy o\u0142\u00f3w z ko\u015bci przechodzi do krwi i mo\u017ce dociera\u0107 do p\u0142odu [2]. Je\u015bli podejrzewasz nara\u017cenie, powiedz o tym lekarzowi prowadz\u0105cemu ci\u0105\u017c\u0119; on zdecyduje o badaniu i o ewentualnym wapniu lub \u017celazie. Przy podejrzeniu nara\u017cenia w okresie karmienia piersi\u0105 tak\u017ce skontaktuj si\u0119 z lekarzem; decyzj\u0119 o badaniach i dalszym post\u0119powaniu zostaw jemu.<\/p>\n<h3 id=\"lekarz-dzieci\">10.4. Dzieci<\/h3>\n<p>Dzieci wch\u0142aniaj\u0105 wi\u0119cej o\u0142owiu i s\u0105 wra\u017cliwsze na jego skutki ni\u017c doro\u015bli [2]. Nie podawaj dziecku \u017cadnych preparat\u00f3w na detoks z metali ci\u0119\u017ckich, a leczenie zostaw lekarzowi [5].<\/p>\n<h2 id=\"produkty\">11. \u017belazo i wap\u0144 przy niedoborze: jak wybra\u0107<\/h2>\n<p>Suplement nie jest sposobem na usuni\u0119cie o\u0142owiu z organizmu. Ma sens wtedy, gdy badania albo lekarz potwierdz\u0105 niedob\u00f3r \u017celaza lub gdy z diet\u0105 nie dostarczasz zalecanej ilo\u015bci wapnia [2] [12]. Wyniki bada\u0144 z sekcji 8 nie przenosz\u0105 si\u0119 na poni\u017csze produkty. Przed suplementacj\u0105 w ci\u0105\u017cy, w okresie karmienia piersi\u0105, u dzieci i nastolatk\u00f3w, przy chorobach przewlek\u0142ych i przy lekach przyjmowanych na sta\u0142e skonsultuj si\u0119 z lekarzem. \u017belazo i wap\u0144 przyjmuj z r\u00f3\u017cnymi posi\u0142kami; pary sk\u0142adnik\u00f3w, kt\u00f3rych lepiej nie \u0142\u0105czy\u0107, zebrali\u015bmy w tek\u015bcie <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/jakich-suplementow-nie-laczyc\/\">jakich suplement\u00f3w nie \u0142\u0105czy\u0107<\/a>, a por\u0119 przyjmowania \u017celaza omawia poradnik <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/kiedy-brac-zelazo\/\">kiedy bra\u0107 \u017celazo<\/a>. Ceny pochodz\u0105 z kart produkt\u00f3w w sklepie z 5.10.2026.<\/p>\n<section class=\"product-card\" id=\"produkt-swiat-supli-zelazo-chelat-forte\" style=\"display:flex;flex-wrap:wrap;gap:20px;padding:22px;margin:24px 0;border:1px solid #ddd;border-radius:14px;background:#fafafa\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/mineraly-zelazo-swiat-supli-zelazo-chelat-forte-60kaps\/p15085\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www2.swiatsupli.pl\/30963-large_default\/mineraly-zelazo-swiat-supli-zelazo-chelat-forte-60kaps.jpg\" alt=\"\u015awiat Supli \u017belazo Chelat Forte, opakowanie 60 kapsu\u0142ek z diglicynianem \u017celaza i witamin\u0105 C\" width=\"180\" height=\"180\" loading=\"lazy\" style=\"width:180px;max-width:100%;height:auto;object-fit:contain\"><\/a><\/p>\n<div style=\"flex:1 1 240px;min-width:0\">\n<p style=\"margin-top:0\"><strong><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/mineraly-zelazo-swiat-supli-zelazo-chelat-forte-60kaps\/p15085\">\u015awiat Supli \u017belazo Chelat Forte, 60 kapsu\u0142ek<\/a><\/strong><\/p>\n<p>Dla kogo: dla doros\u0142ych, u kt\u00f3rych morfologia i ferrytyna potwierdzi\u0142y niedob\u00f3r \u017celaza. Producent zaznacza, \u017ce przyjmowanie \u017celaza bez potwierdzonego niedoboru nie jest wskazane, a w nadmiarze mo\u017ce by\u0107 szkodliwe. W badaniu dzieci nara\u017conych na o\u0142\u00f3w \u017celazo nie obni\u017cy\u0142o jego st\u0119\u017cenia we krwi bardziej ni\u017c placebo [12].<\/p>\n<p>Wed\u0142ug karty produktu kapsu\u0142ka zawiera 20 mg \u017celaza z diglicynianu \u017celaza, 80 mg witaminy C, 400 \u00b5g folianu jako L-metylofolianu wapnia i 2,5 \u00b5g witaminy B12; zalecana porcja to 1 kapsu\u0142ka dziennie, najlepiej na czczo albo mi\u0119dzy posi\u0142kami, bez kawy, herbaty, mleka i nabia\u0142u w tym samym czasie. To po\u0142owa bezpiecznego poziomu spo\u017cycia \u017celaza wed\u0142ug EFSA, 40 mg dziennie \u0142\u0105cznie z diety i suplement\u00f3w [30]. \u017belazo pomaga w prawid\u0142owej produkcji czerwonych krwinek i hemoglobiny [26]. Otoczka kapsu\u0142ki jest ro\u015blinna. Cena na karcie 5.10.2026: 34,99 z\u0142 za 60 kapsu\u0142ek.<\/p>\n<p>Alergeny: producent nie deklaruje alergen\u00f3w w sk\u0142adzie; wed\u0142ug producenta mo\u017ce zawiera\u0107 mleko (w tym laktoz\u0119), soj\u0119, orzeszki ziemne, inne orzechy, sezam, owies, jaja i skorupiaki.<\/p>\n<p>Produkt jest przeznaczony wy\u0142\u0105cznie dla doros\u0142ych. Nie stosuj go przy hemochromatozie, talasemii, niedokrwisto\u015bci syderoblastycznej, cz\u0119stych transfuzjach i innych stanach nadmiaru \u017celaza; nie \u0142\u0105cz go z innymi preparatami \u017celaza, lekami zoboj\u0119tniaj\u0105cymi ani inhibitorami pompy protonowej bez porady lekarza. Przy chorobach w\u0105troby, nerek, jelit i przy lekach przyjmowanych na sta\u0142e producent wymaga konsultacji lekarskiej.<\/p>\n<p>Ci\u0105\u017ca i karmienie piersi\u0105: wed\u0142ug opisu producenta kobiety w ci\u0105\u017cy i karmi\u0105ce piersi\u0105 powinny ustali\u0107 dawkowanie z lekarzem. W ci\u0105\u017cy i podczas karmienia nie zaczynaj stosowania bez decyzji lekarza.<\/p>\n<p><a class=\"product-cta\" href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/mineraly-zelazo-swiat-supli-zelazo-chelat-forte-60kaps\/p15085\" style=\"display:inline-block;padding:12px 18px;background:#f38823;color:#000;font-weight:700;text-decoration:none;border-radius:8px\">Zobacz sk\u0142ad i etykiet\u0119<\/a><\/div>\n<\/section>\n<section class=\"product-card\" id=\"produkt-medverita-wapn-cytrynian\" style=\"display:flex;flex-wrap:wrap;gap:20px;padding:22px;margin:24px 0;border:1px solid #ddd;border-radius:14px;background:#fafafa\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/mineraly-kompleks-medverita-wapn-cytrynian-120kaps\/p9359\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www2.swiatsupli.pl\/20264-large_default\/mineraly-kompleks-medverita-wapn-cytrynian-120kaps.jpg\" alt=\"Medverita Wap\u0144 Cytrynian, opakowanie 120 kapsu\u0142ek z cytrynianem wapnia w \u017celatynowej otoczce\" width=\"180\" height=\"180\" loading=\"lazy\" style=\"width:180px;max-width:100%;height:auto;object-fit:contain\"><\/a><\/p>\n<div style=\"flex:1 1 240px;min-width:0\">\n<p style=\"margin-top:0\"><strong><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/mineraly-kompleks-medverita-wapn-cytrynian-120kaps\/p9359\">Medverita Wap\u0144 Cytrynian, 120 kapsu\u0142ek<\/a><\/strong><\/p>\n<p>Dla kogo: dla doros\u0142ych, kt\u00f3rzy z diet\u0105 nie dostarczaj\u0105 zalecanej ilo\u015bci wapnia, na przyk\u0142ad jedz\u0105 ma\u0142o nabia\u0142u. Wap\u0144 z suplementu nie zast\u0105pi usuni\u0119cia \u017ar\u00f3d\u0142a o\u0142owiu, a wyniku badania kobiet w ci\u0105\u017cy z sekcji 8 nie przenosimy na ten produkt [24].<\/p>\n<p>Wed\u0142ug karty produktu zalecana porcja to 3 kapsu\u0142ki dziennie w trakcie posi\u0142ku; dostarczaj\u0105 1500 mg cytrynianu wapnia, czyli 320 mg wapnia (40 procent referencyjnej warto\u015bci spo\u017cycia). Sk\u0142adniki: cytrynian wapnia i \u017celatyna (otoczka), wi\u0119c produkt nie jest dla wegan. Wap\u0144 jest potrzebny do utrzymania zdrowych ko\u015bci [26]. Wap\u0144 z suplementu licz razem z diet\u0105 do g\u00f3rnego limitu 2500 mg dziennie dla doros\u0142ych [31]. Cena na karcie 5.10.2026: 18,89 z\u0142 za 120 kapsu\u0142ek.<\/p>\n<p>Alergeny: producent nie deklaruje alergen\u00f3w na karcie produktu.<\/p>\n<p>Ci\u0105\u017ca i karmienie piersi\u0105: og\u00f3lna uwaga na karcie produktu odradza stosowanie u kobiet w ci\u0105\u017cy, a opis tego produktu nie podaje innego zalecenia. Nie stosuj go w ci\u0105\u017cy; w okresie karmienia piersi\u0105 zapytaj lekarza.<\/p>\n<p><a class=\"product-cta\" href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/mineraly-kompleks-medverita-wapn-cytrynian-120kaps\/p9359\" style=\"display:inline-block;padding:12px 18px;background:#f38823;color:#000;font-weight:700;text-decoration:none;border-radius:8px\">Zobacz sk\u0142ad i etykiet\u0119<\/a><\/div>\n<\/section>\n<div class=\"faq-section\">\n<h2 id=\"faq\">12. Najcz\u0119stsze pytania<\/h2>\n<h3 id=\"faq-usuwa\">12.1. Co najlepiej usuwa o\u0142\u00f3w z organizmu?<\/h3>\n<p>Najpierw trzeba znale\u017a\u0107 i usun\u0105\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142o nara\u017cenia; WHO zaleca to przy st\u0119\u017ceniu we krwi od 5 \u00b5g\/dl [2]. Leki chelatuj\u0105ce stosuje si\u0119 tylko z przepisu i pod nadzorem lekarza, a preparat\u00f3w chelatuj\u0105cych bez recepty FDA nie zatwierdzi\u0142a [5] [25].<\/p>\n<h3 id=\"faq-czy-da-sie\">12.2. Czy o\u0142\u00f3w da si\u0119 usun\u0105\u0107 z organizmu?<\/h3>\n<p>Cz\u0119\u015bciowo. O\u0142\u00f3w we krwi ma okres p\u00f3\u0142trwania oko\u0142o 30 dni, ale w ko\u015bciach zostaje 10-30 lat, wi\u0119c po odci\u0119ciu \u017ar\u00f3d\u0142a st\u0119\u017cenie we krwi spada stopniowo [3]. O leczeniu przy wysokim st\u0119\u017ceniu decyduje lekarz [25].<\/p>\n<h3 id=\"faq-produkty\">12.3. W jakich produktach jest du\u017co o\u0142owiu?<\/h3>\n<p>Najwy\u017csze \u015brednie st\u0119\u017cenia EFSA znalaz\u0142a w mi\u0119sie dzikich zwierz\u0105t, a u doros\u0142ych najwi\u0119kszy udzia\u0142 w nara\u017ceniu maj\u0105 kie\u0142basy dojrzewaj\u0105ce, dziczyzna i pieczywo [1]. O\u0142\u00f3w w dziczy\u017anie pochodzi g\u0142\u00f3wnie z amunicji o\u0142owianej [13]. Wysokie st\u0119\u017cenia zdarzaj\u0105 si\u0119 w przyprawach fa\u0142szowanych barwnikami z o\u0142owiem [14].<\/p>\n<h3 id=\"faq-woda\">12.4. Czy w wodzie z kranu jest o\u0142\u00f3w?<\/h3>\n<p>Mo\u017ce by\u0107, je\u015bli w budynku s\u0105 o\u0142owiane rury, luty albo z\u0142\u0105czki [2]. Dopuszczalna warto\u015b\u0107 w UE to 10 \u00b5g\/l, a od 2036 roku 5 \u00b5g\/l [9]. Pewno\u015b\u0107 daje tylko badanie wody z twojego kranu.<\/p>\n<h3 id=\"faq-rak\">12.5. Czy o\u0142\u00f3w jest rakotw\u00f3rczy?<\/h3>\n<p>IARC zalicza nieorganiczne zwi\u0105zki o\u0142owiu do grupy 2A, czyli prawdopodobnie rakotw\u00f3rczych dla ludzi, a o\u0142\u00f3w metaliczny do grupy 2B, czyli mo\u017cliwie rakotw\u00f3rczych [21] [20]. Lepiej udokumentowane s\u0105 skutki dla uk\u0142adu nerwowego, ci\u015bnienia krwi i nerek [3].<\/p>\n<h3 id=\"faq-objawy\">12.6. Jakie s\u0105 objawy zatrucia o\u0142owiem (o\u0142owicy)?<\/h3>\n<p>Przy niewielkim nara\u017ceniu cz\u0119sto nie ma wyra\u017anych objaw\u00f3w, a mimo to o\u0142\u00f3w mo\u017ce szkodzi\u0107 rozwojowi dziecka [2]. Bardzo wysokie nara\u017cenie mo\u017ce dawa\u0107 drgawki i \u015bpi\u0105czk\u0119 [2]. O\u0142\u00f3w mo\u017ce te\u017c powodowa\u0107 niedokrwisto\u015b\u0107 i nadci\u015bnienie [2]. Zatrucie potwierdza badanie krwi.<\/p>\n<\/div>\n<h2 id=\"podsumowanie\">13. Podsumowanie<\/h2>\n<ul>\n<li>Bezpiecznego progu spo\u017cycia o\u0142owiu nie ustalono; EFSA podaje punkty odniesienia do oceny ryzyka, dla dzieci 0,50 \u00b5g\/kg dziennie, odpowiadaj\u0105ce obni\u017ceniu IQ o 1 punkt [3] [6].<\/li>\n<li>Najbardziej nara\u017cone s\u0105 niemowl\u0119ta i ma\u0142e dzieci, a u doros\u0142ych g\u0142\u00f3wnymi \u017ar\u00f3d\u0142ami s\u0105 kie\u0142basy, dziczyzna i pieczywo [1].<\/li>\n<li>W polskim badaniu z Lubelszczyzny jedn\u0105 trzeci\u0105 o\u0142owiu dostarcza\u0142y woda i napoje [7].<\/li>\n<li>UE ogranicza o\u0142\u00f3w w \u017cywno\u015bci, w tym w suplementach diety (3,0 mg\/kg) i w \u017cywno\u015bci dla niemowl\u0105t [8].<\/li>\n<li>Ryzyko zmniejszysz, unikaj\u0105c ceramiki z grupy ryzyka, przypraw bez etykiety i wody ze starych rur [19] [9]. Ma\u0142e dzieci, kobiety w ci\u0105\u017cy i planuj\u0105ce ci\u0105\u017c\u0119 nie powinny je\u015b\u0107 dziczyzny upolowanej amunicj\u0105 o\u0142owian\u0105 [4].<\/li>\n<li>\u017belazo i wap\u0144 wyr\u00f3wnuj\u0105 niedobory, ale nie zast\u0119puj\u0105 usuni\u0119cia \u017ar\u00f3d\u0142a o\u0142owiu: \u017celazo nie obni\u017cy\u0142o go u dzieci, a wap\u0144 u kobiet w ci\u0105\u017cy obni\u017cy\u0142 go \u015brednio o 11 procent [12] [24]. Przy podejrzeniu nara\u017cenia zr\u00f3b badanie krwi z lekarzem [2].<\/li>\n<li>Artyku\u0142 ma charakter informacyjny i nie zast\u0119puje porady lekarskiej.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"article-sources\">\n<h2 id=\"zrodla\">14. \u0179r\u00f3d\u0142a<\/h2>\n<ol>\n<li id=\"zrodlo-1\">EFSA (Europejski Urz\u0105d ds. Bezpiecze\u0144stwa \u017bywno\u015bci), 2025, EFSA scientific report on dietary exposure to lead in the European population, EFSA Journal 23(8):9577 (aktualizacja oceny z 2012 r.; najwy\u017csza \u015brednia zawarto\u015b\u0107 o\u0142owiu w kategorii mi\u0119so i przetwory mi\u0119sne, z powodu skrajnych st\u0119\u017ce\u0144 w mi\u0119sie dzikich ssak\u00f3w; scenariusz A: najwy\u017csze \u015brednie nara\u017cenie u ma\u0142ych dzieci 1,80 \u00b5g\/kg masy cia\u0142a dziennie, najwy\u017cszy 95. centyl u niemowl\u0105t 3,36 \u00b5g\/kg dziennie, g\u00f3rne oszacowanie; u doros\u0142ych g\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142a: kie\u0142basy surowe dojrzewaj\u0105ce, inne kie\u0142basy, mi\u0119so dzikich ssak\u00f3w, pieczywo; dora\u017ane scenariusze dla os\u00f3b jedz\u0105cych du\u017co dziczyzny: ok. sze\u015bciokrotnie wy\u017csze nara\u017cenie przy skrajnych st\u0119\u017ceniach, po wy\u0142\u0105czeniu skrajnych wynik\u00f3w maksymalne dolne oszacowanie ok. 30 procent wy\u017csze, por\u00f3wnania orientacyjne z powodu ma\u0142ej liczby bada\u0144 spo\u017cycia i konsument\u00f3w, sekcja 3.2.3; liniowy model trendu czasowego: w wi\u0119kszo\u015bci grup lekki spadek, mo\u017cliwy wzrost dla str\u0105czk\u00f3w, orzech\u00f3w, nasion oleistych i przypraw +0,32 \u00b5g\/kg na miesi\u0105c, warzyw +0,17, kawy, kakao, herbaty i napar\u00f3w +1,28; trend\u00f3w nie potwierdzono z powodu warto\u015bci skrajnych, niepewno\u015bci i s\u0142abego dopasowania modeli, sekcja 4; odczyt 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.2903\/j.efsa.2025.9577\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-2\">\u015awiatowa Organizacja Zdrowia (WHO), Lead poisoning, fact sheet, 10.06.2026 (brak poziomu nara\u017cenia bez szkodliwych skutk\u00f3w; dzieci wch\u0142aniaj\u0105 do 4-5 razy wi\u0119cej o\u0142owiu z po\u0142kni\u0119tej dawki ni\u017c doro\u015bli; o\u0142\u00f3w z ko\u015bci uwalnia si\u0119 do krwi w ci\u0105\u017cy; niedo\u017cywione dzieci wch\u0142aniaj\u0105 wi\u0119cej przy niedoborze wapnia lub \u017celaza; \u017ar\u00f3d\u0142a: rury o\u0142owiane, glazury ceramiczne, kryszta\u0142 o\u0142owiowy, niekt\u00f3re tradycyjne kosmetyki i leki, przetapianie i recykling, zdzieranie farb o\u0142owiowych; bardzo wysokie nara\u017cenie: \u015bpi\u0105czka, drgawki; ni\u017csze cz\u0119sto bez wyra\u017anych objaw\u00f3w; st\u0119\u017cenie ju\u017c od 3,5 \u00b5g\/dl mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 z ni\u017csz\u0105 inteligencj\u0105; przy 5 \u00b5g\/dl lub wi\u0119cej nale\u017cy ustali\u0107 i usun\u0105\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142o; odczyt 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/www.who.int\/news-room\/fact-sheets\/detail\/lead-poisoning-and-health\">who.int<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-3\">EFSA Panel on Contaminants in the Food Chain (CONTAM), 2010, Scientific Opinion on Lead in Food, EFSA Journal 8(4):1570 (nara\u017cenie doros\u0142ych 0,36-1,24 \u00b5g\/kg masy cia\u0142a dziennie, do 2,43 u os\u00f3b jedz\u0105cych du\u017co; dzieci 0,80-3,10, do 5,51; skutki krytyczne: neurotoksyczno\u015b\u0107 rozwojowa u ma\u0142ych dzieci, ci\u015bnienie skurczowe i przewlek\u0142a choroba nerek u doros\u0142ych; punkty odniesienia wyra\u017cone jako spo\u017cycie: BMDL01 0,50 \u00b5g\/kg dziennie dla neurotoksyczno\u015bci rozwojowej, BMDL01 1,50 dla ci\u015bnienia skurczowego i BMDL10 0,63 dla cz\u0119sto\u015bci przewlek\u0142ej choroby nerek; dotychczasowa tymczasowa tolerowana dawka tygodniowa 25 \u00b5g\/kg nie jest ju\u017c w\u0142a\u015bciwa, brak dowod\u00f3w na pr\u00f3g; okres p\u00f3\u0142trwania we krwi ok. 30 dni, w ko\u015bciach 10-30 lat; najbardziej nara\u017cone dzieci w wieku 1-7 lat; streszczenie przez Crossref, odczyt 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.2903\/j.efsa.2010.1570\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-4\">Bundesinstitut f\u00fcr Risikobewertung (BfR, niemiecki Federalny Instytut Oceny Ryzyka), komunikat prasowy z 19.09.2011, Lead fragments in game meat can be an added health risk for certain consumer groups (pociski my\u015bliwskie zwykle o\u0142owiane, przy trafieniu rozpadaj\u0105 si\u0119 na fragmenty wnikaj\u0105ce g\u0142\u0119boko w mi\u0119\u015bnie i trudne do wykrycia; osoby jedz\u0105ce dziczyzn\u0119 co tydzie\u0144, zw\u0142aszcza rodziny my\u015bliwych, maj\u0105 zwi\u0119kszone ryzyko; ma\u0142e dzieci, kobiety w ci\u0105\u017cy i kobiety planuj\u0105ce dzieci powinny unika\u0107 dziczyzny upolowanej przez my\u015bliwych; dla wi\u0119kszo\u015bci konsument\u00f3w jedz\u0105cych dziczyzn\u0119 okazjonalnie i w ma\u0142ych ilo\u015bciach dodatkowe ryzyko znikome; odczyt 6.10.2026): <a href=\"https:\/\/www.bfr.bund.de\/en\/press-release\/lead-fragments-in-game-meat-can-be-an-added-health-risk-for-certain-consumer-groups\/\">bfr.bund.de<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-5\">FDA, 2014, FDA warns consumers about potential health risks from using Thorne Research Captomer products (nie ma zatwierdzonych przez FDA preparat\u00f3w chelatuj\u0105cych bez recepty; nale\u017cy unika\u0107 produkt\u00f3w sprzedawanych bez recepty do chelatacji lub detoksykacji; leczenie chelatuj\u0105ce tylko pod nadzorem lekarza; odczyt 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/www.fda.gov\/drugs\/drugsafety\/ucm400977.htm\">fda.gov<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-6\">EFSA Scientific Committee, 2024, Guidance on appraising and integrating evidence from epidemiological studies for use in EFSA scientific assessments, EFSA Journal 22(7):e8866 (dla o\u0142owiu w opinii z 2010 r. przyj\u0119to 1-procentow\u0105 zmian\u0119 odpowiedzi dla dw\u00f3ch wynik\u00f3w ci\u0105g\u0142ych: obni\u017cenia IQ, co odpowiada 1 punktowi IQ, i wzrostu ci\u015bnienia skurczowego, co odpowiada 1,2 mmHg, oraz 10-procentow\u0105 zmian\u0119 cz\u0119sto\u015bci przewlek\u0142ej choroby nerek; pe\u0142ny tekst PMC11224774, odczyt 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.2903\/j.efsa.2024.8866\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-7\">Koch W., Czop M., I\u0142owiecka K. i wsp., 2022, Dietary Intake of Toxic Heavy Metals with Major Groups of Food Products: Results of Analytical Determinations, Nutrients 14(8):1626 (579 zdrowych m\u0142odych doros\u0142ych z Lubelszczyzny, 2016-2018, wywiad 24-godzinny i analiza ICP-OES; spo\u017cycie o\u0142owiu 1,12 \u00b5g\/kg masy cia\u0142a dziennie u kobiet i 1,02 u m\u0119\u017cczyzn; woda i napoje, w tym herbata, 31 procent dziennego spo\u017cycia o\u0142owiu; pe\u0142ny tekst PMC, odczyt 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.3390\/nu14081626\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-8\">Rozporz\u0105dzenie Komisji (UE) 2023\/915 z 25 kwietnia 2023 r. w sprawie najwy\u017cszych dopuszczalnych poziom\u00f3w niekt\u00f3rych zanieczyszcze\u0144 w \u017cywno\u015bci, wersja skonsolidowana z 19.08.2026, za\u0142\u0105cznik I, pkt 3.1 O\u0142\u00f3w (m.in. owoce 0,10 mg\/kg, z wyj\u0105tkiem \u017curawiny, porzeczek, czarnego bzu i owoc\u00f3w chru\u015bciny jadalnej 0,20; warzywa korzeniowe i bulwiaste 0,10, z wyj\u0105tkiem \u015bwie\u017cego imbiru i \u015bwie\u017cej kurkumy 0,80 oraz salsefii 0,30; warzywa li\u015bciaste bez \u015bwie\u017cych zi\u00f3\u0142 i kwiat\u00f3w jadalnych 0,30; zbo\u017ca i suche str\u0105czki 0,20; mi\u0119so byd\u0142a, owiec, \u015bwi\u0144 i drobiu 0,10; mi\u0119\u015bnie ryb 0,30; ma\u0142\u017ce 1,50; grzyby dziko rosn\u0105ce 0,80; przyprawy suszone 0,60-2,0; s\u00f3l 1,0, nierafinowane fleur de sel i szara s\u00f3l zbierane r\u0119cznie 2,0; mi\u00f3d 0,10, preparaty dla niemowl\u0105t 0,010-0,020, napoje dla niemowl\u0105t do zaparzania 0,50, \u017cywno\u015b\u0107 dla niemowl\u0105t 0,020, suplementy diety 3,0 mg\/kg; limity dla warzyw i owoc\u00f3w po umyciu i oddzieleniu cz\u0119\u015bci jadalnej, dla ziemniak\u00f3w po obraniu; tekst ELI odczytany 4.10.2026, wersja skonsolidowana CELEX 02023R0915-20260819 odczytana 5.10.2026, pozycje dla o\u0142owiu bez zmian): <a href=\"https:\/\/eur-lex.europa.eu\/eli\/reg\/2023\/915\/oj\">eur-lex.europa.eu<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-9\">Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020\/2184 z 16 grudnia 2020 r. w sprawie jako\u015bci wody przeznaczonej do spo\u017cycia przez ludzi, za\u0142\u0105cznik I cz\u0119\u015b\u0107 B (o\u0142\u00f3w 10 \u00b5g\/l do 12 stycznia 2036 r., potem 5 \u00b5g\/l; o\u0142owiane rury w budynkach jako utrzymuj\u0105cy si\u0119 problem; tekst ELI, odczyt 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/eur-lex.europa.eu\/eli\/dir\/2020\/2184\/oj\">eur-lex.europa.eu<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-10\">EFSA, 2012, Lead dietary exposure in the European population, EFSA Journal 10(7):2831 (144 206 wynik\u00f3w analiz; \u015brednie nara\u017cenie w ca\u0142ym \u017cyciu 0,68 \u00b5g\/kg masy cia\u0142a dziennie; ma\u0142e dzieci 1,32, starsze dzieci 1,03, niemowl\u0119ta 0,83-0,91, doro\u015bli 0,50; \u015brednie zawarto\u015bci od 0,3 \u00b5g\/kg w mleku nast\u0119pnym do 4300 \u00b5g\/kg w produktach dietetycznych; spadek zawarto\u015bci w \u017cywno\u015bci o ok. 23 procent w latach 2003-2010; streszczenie PubMed, odczyt 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.2903\/j.efsa.2012.2831\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-11\">Komisja Europejska, DG SANTE, Lead, katalog zanieczyszcze\u0144 \u017cywno\u015bci (najwi\u0119kszy udzia\u0142 w nara\u017ceniu og\u00f3\u0142u Europejczyk\u00f3w: produkty zbo\u017cowe, warzywa, zw\u0142aszcza ziemniaki i warzywa li\u015bciaste, oraz woda z kranu; wy\u017csze nara\u017cenie u os\u00f3b jedz\u0105cych du\u017co dziczyzny i podrob\u00f3w dziczyzny; odczyt 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/food.ec.europa.eu\/food-safety\/chemical-safety\/contaminants\/catalogue\/lead_en\">food.ec.europa.eu<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-12\">Rosado J.L., L\u00f3pez P., Kordas K. i wsp., 2006, Iron and\/or zinc supplementation did not reduce blood lead concentrations in children in a randomized, placebo-controlled trial, Journal of Nutrition 136(9):2378-2383 (602 pierwszoklasist\u00f3w ze szk\u00f3\u0142 w promieniu 3,5 km od huty w Torre\u00f3n w Meksyku, 517 uko\u0144czy\u0142o; 30 mg \u017celaza, 30 mg cynku, oba albo placebo przez 6 miesi\u0119cy; \u017celazo poprawi\u0142o stan \u017celaza, ale nie obni\u017cy\u0142o st\u0119\u017cenia o\u0142owiu we krwi w por\u00f3wnaniu z placebo; streszczenie PubMed, odczyt 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1093\/jn\/136.9.2378\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-13\">Bundesinstitut f\u00fcr Risikobewertung (BfR), komunikat prasowy z 19.03.2013, Lead ammunition results in higher lead concentrations in game meat (projekt Food Safety of Game Obtained through Hunting: pr\u00f3bki od ponad 1000 saren i dzik\u00f3w z kilku land\u00f3w; pierwsza analiza: mi\u0119so zwierz\u0105t upolowanych amunicj\u0105 o\u0142owian\u0105 ma istotnie wi\u0119cej o\u0142owiu ni\u017c przy amunicji bezo\u0142owiowej, tak\u017ce w combrze i ud\u017acu, nie tylko przy kanale postrza\u0142owym; amunicja o\u0142owiana g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em o\u0142owiu w dziczy\u017anie; zalecenie dla dzieci i kobiet w wieku rozrodczym w domach z du\u017cym spo\u017cyciem dziczyzny: tylko mi\u0119so zwierz\u0105t upolowanych amunicj\u0105 bezo\u0142owiow\u0105; odczyt 6.10.2026): <a href=\"https:\/\/www.bfr.bund.de\/en\/press-release\/lead-ammunition-results-in-higher-lead-concentrations-in-game-meat\">bfr.bund.de<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-14\">Forsyth J.E., Nurunnahar S., Islam S.S. i wsp., 2019, Turmeric means yellow in Bengali: Lead chromate pigments added to turmeric threaten public health across Bangladesh, Environmental Research 179:108722 (dodawanie barwnika z chromianem o\u0142owiu do kurkumy w 7 z 9 g\u0142\u00f3wnych okr\u0119g\u00f3w uprawy; do 1152 \u00b5g o\u0142owiu na gram kurkumy w proszku; streszczenie PubMed, odczyt 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.envres.2019.108722\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-15\">Troeschel A.N., Buser M.C., Winquist A. i wsp., 2025, Investigation of Lead and Chromium Exposure After Consumption of Contaminated Cinnamon-Containing Applesauce: United States, November 2023 to April 2024, MMWR 74(14):239-244 (o\u0142\u00f3w w cynamonie w musie jab\u0142kowym w saszetkach; 566 przypadk\u00f3w ze st\u0119\u017ceniem co najmniej 3,5 \u00b5g\/dl, 55 procent u dzieci poni\u017cej 2 lat; mediana najwy\u017cszego st\u0119\u017cenia 7,2 \u00b5g\/dl; streszczenie PubMed, odczyt 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.15585\/mmwr.mm7414a2\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-16\">Jarosi\u0144ska D., Muszy\u0144ska-Graca M., D\u0105bkowska B. i wsp., 2003, Environmental lead exposure in Polish children: blood lead levels, major sources and principles of the lead poisoning prevention, Bioinorganic Chemistry and Applications 1(3-4):333-342 (g\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142a w Polsce: spalanie benzyny o\u0142owiowej i przemys\u0142 na \u015al\u0105sku i w Zag\u0142\u0119biu Miedziowym; \u015brednie st\u0119\u017cenia u dzieci przy hutach na \u015al\u0105sku w latach 80. powy\u017cej 20 \u00b5g\/dl, w latach 90. spadek; streszczenie PubMed, odczyt 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1155\/S1565363303000268\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-17\">Nowak-Szczepa\u0144ska N., Gomu\u0142a A., Sebastjan A. i wsp., 2022, Blood Lead Level and Handgrip Strength in Preadolescent Polish Schoolchildren, Toxics 10(11):646 (244 dzieci w wieku 9-11 lat z Polkowic w Zag\u0142\u0119biu Miedziowym Dolnego \u015al\u0105ska; pomiary z 1996 r.; mediana st\u0119\u017cenia o\u0142owiu we krwi 3,10 \u00b5g\/dl; wynik nie opisuje obecnego nara\u017cenia; pe\u0142ny tekst PMC9693293, odczyt 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.3390\/toxics10110646\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-18\">G\u0142\u00f3wny Inspektorat Sanitarny, ostrze\u017cenie publiczne z 2.06.2026: migracja o\u0142owiu i kadmu z obrze\u017ca szklanki (kontrola urz\u0119dowa Pa\u0144stwowej Inspekcji Sanitarnej, kraj pochodzenia Chiny, produkt wycofany; zalecenie: nie u\u017cywa\u0107 szklanek do \u017cywno\u015bci; przedruk komunikatu GIS w serwisie FoodFakty, odczyt 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/foodfakty.pl\/migracja-olowiu-i-kadmu-z-obrzeza-szklanki\">foodfakty.pl<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-19\">U.S. Food and Drug Administration (FDA), Questions and Answers on Lead-Glazed Traditional Pottery (ceramika r\u0119cznie robiona o nieregularnym kszta\u0142cie, antyczna, uszkodzona lub mocno zu\u017cyta, kupiona na targu albo od ulicznych sprzedawc\u00f3w, jaskrawo zdobiona na pomara\u0144czowo, czerwono lub \u017c\u00f3\u0142to; dziecko z zatruciem o\u0142owiem mo\u017ce nie wygl\u0105da\u0107 na chore; badanie krwi to prosty test; odczyt 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/www.fda.gov\/food\/environmental-contaminants-food\/questions-and-answers-lead-glazed-traditional-pottery\">fda.gov<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-20\">IARC (Mi\u0119dzynarodowa Agencja Bada\u0144 nad Rakiem), 2006, Inorganic and Organic Lead Compounds, IARC Monographs vol. 87 (ocena rakotw\u00f3rczo\u015bci zwi\u0105zk\u00f3w o\u0142owiu; odczyt strony 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/publications.iarc.who.int\/105\">publications.iarc.who.int<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-21\">IARC, Agents Classified by the IARC Monographs, Volumes 1-123, wykaz alfabetyczny (Lead: grupa 2B, tom 23, Sup 7, 1987; Lead compounds, inorganic: grupa 2A, Sup 7, tom 87, 2006; odczyt PDF 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/monographs.iarc.who.int\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/ClassificationsAlphaOrder.pdf\">monographs.iarc.who.int<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-22\">Egendorf S.P., Li E., He E. i wsp., 2022, Effectiveness of washing in reducing lead concentrations of lettuce grown in urban garden soils, Journal of Environmental Quality 51(4):755-764 (sa\u0142ata uprawiana w glebie miejskiej o wysokiej i niskiej zawarto\u015bci o\u0142owiu, Nowy Jork; mycie usun\u0119\u0142o 75-94 procent o\u0142owiu, ok. 97 procent o\u0142owiu z rozprysku gleby i 91 procent z opadu; wszystkie metody mycia skuteczne; streszczenie PubMed 35512790, odczyt 6.10.2026): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1002\/jeq2.20357\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-23\">American Society of Agronomy, komunikat prasowy z 24.08.2022 o badaniu Egendorf i wsp. (sa\u0142ata mo\u017ce by\u0107 zanieczyszczona o\u0142owiem przez pobieranie ma\u0142ych ilo\u015bci korzeniami, rozprysk gleby i opad z powietrza; mycie zmywa du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 o\u0142owiu z powierzchni; odczyt 6.10.2026): <a href=\"https:\/\/agronomy.org\/news\/media-releases\/releases\/2022\/0824\/1426\">agronomy.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-24\">Ettinger A.S., Lamadrid-Figueroa H., T\u00e9llez-Rojo M.M. i wsp., 2009, Effect of calcium supplementation on blood lead levels in pregnancy: a randomized placebo-controlled trial, Environmental Health Perspectives 117(1):26-31 (670 kobiet w I trymestrze ci\u0105\u017cy w mie\u015bcie Meksyk, 1200 mg wapnia albo placebo do ko\u0144ca ci\u0105\u017cy, analiza 557 kobiet; st\u0119\u017cenie o\u0142owiu we krwi \u015brednio o 11 procent, 0,4 \u00b5g\/dl, ni\u017csze ni\u017c przy placebo; w II trymestrze o 14 procent, w III o 8 procent bez istotno\u015bci statystycznej; streszczenie PubMed, odczyt 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1289\/ehp.11868\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-25\">WHO, 2021, WHO guideline for clinical management of exposure to lead (zalecenia dla lekarzy: interpretacja st\u0119\u017cenia o\u0142owiu we krwi, odka\u017canie przewodu pokarmowego, leczenie chelatuj\u0105ce, suplementy \u017cywieniowe; streszczenie PubMed 34787987, odczyt 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/www.who.int\/publications\/i\/item\/9789240037045\">who.int<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-26\">Komisja Europejska, 2012, Rozporz\u0105dzenie Komisji (UE) nr 432\/2012 ustanawiaj\u0105ce wykaz dopuszczonych o\u015bwiadcze\u0144 zdrowotnych dotycz\u0105cych \u017cywno\u015bci (\u017celazo pomaga w prawid\u0142owej produkcji czerwonych krwinek i hemoglobiny; wap\u0144 jest potrzebny do utrzymania zdrowych ko\u015bci; warunek: co najmniej \u017ar\u00f3d\u0142o sk\u0142adnika; w wykazie nie znaleziono o\u015bwiadcze\u0144 o usuwaniu metali ci\u0119\u017ckich z organizmu): <a href=\"https:\/\/eur-lex.europa.eu\/legal-content\/PL\/TXT\/?uri=CELEX:32012R0432\">eur-lex.europa.eu<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-27\">St John Ambulance, How to do CPR (sprawdzenie prawid\u0142owego oddechu do 10 sekund; gdy osoba nie oddycha prawid\u0142owo: wezwanie 999 lub 112, rozpocz\u0119cie RKO, poproszenie pomocnika o defibrylator, telefon na g\u0142o\u015bniku; dost\u0119p 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/www.sja.org.uk\/first-aid-advice\/cpr\/\">sja.org.uk<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-28\">St John Ambulance, How to put someone in the recovery position, weryfikacja kliniczna 28.04.2025 (osob\u0119, kt\u00f3ra nie reaguje, ale oddycha prawid\u0142owo, uk\u0142ada si\u0119 w pozycji bocznej ustalonej, \u017ceby drogi oddechowe by\u0142y dro\u017cne; wezwanie pomocy pod 999 lub 112 i obserwowanie reakcji do przyjazdu pomocy; dost\u0119p 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/www.sja.org.uk\/first-aid-advice\/recovery-position\/\">sja.org.uk<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-29\">NHS, What to do if someone has a seizure (fit) (przenosi\u0107 tylko przy zagro\u017ceniu, os\u0142oni\u0107 g\u0142ow\u0119, poluzowa\u0107 ubranie przy szyi, po ust\u0105pieniu drgawek u\u0142o\u017cy\u0107 na boku, zosta\u0107 z chorym, nic nie wk\u0142ada\u0107 do ust, tak\u017ce palc\u00f3w, bez jedzenia i picia do pe\u0142nego powrotu do siebie; dost\u0119p 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/www.nhs.uk\/symptoms\/what-to-do-if-someone-has-a-seizure-fit\/\">nhs.uk<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-30\">EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens, 2024, Scientific opinion on the tolerable upper intake level for iron, EFSA Journal (g\u00f3rnego limitu nie ustalono; bezpieczny poziom spo\u017cycia 40 mg \u017celaza dziennie dla doros\u0142ych \u0142\u0105cznie z diety i suplement\u00f3w, nie g\u00f3rny limit): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.2903\/j.efsa.2024.8819\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-31\">EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies, 2012, Scientific Opinion on the Tolerable Upper Intake Level of calcium, EFSA Journal 10(7):2814 (g\u00f3rny tolerowany poziom spo\u017cycia 2500 mg wapnia dziennie dla doros\u0142ych, tak\u017ce w ci\u0105\u017cy i w okresie karmienia, \u0142\u0105cznie z diety i suplement\u00f3w; dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy nie ustalono; streszczenie przez OpenAlex, odczyt 5.10.2026): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.2903\/j.efsa.2012.2814\">doi.org<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<p class=\"notka-ai\"><small>Ilustracje w tym artykule zosta\u0142y przygotowane z pomoc\u0105 sztucznej inteligencji (AI). Zdj\u0119cia produkt\u00f3w pochodz\u0105 ze sklepu \u015awiat Supli.<\/small><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Co m\u00f3wi\u0105 oceny EFSA o o\u0142owiu w diecie, kt\u00f3re produkty dostarczaj\u0105 go najwi\u0119cej, jakie limity obowi\u0105zuj\u0105 w UE, sk\u0105d o\u0142\u00f3w w wodzie, naczyniach i przyprawach, kiedy zrobi\u0107 badanie krwi i jak\u0105 rol\u0119 maj\u0105 \u017celazo i wap\u0144.<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":26930,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_editorskit_title_hidden":false,"_editorskit_reading_time":0,"_editorskit_is_block_options_detached":false,"_editorskit_block_options_position":"{}","inline_featured_image":false,"rop_custom_images_group":[],"rop_custom_messages_group":[],"rop_publish_now":"initial","rop_publish_now_accounts":[],"rop_publish_now_history":[],"rop_publish_now_status":"pending","footnotes":""},"categories":[1385],"tags":[2460,1679,3484,2301,3482,1888,3071,1992,3485],"class_list":{"0":"post-22061","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-dolegliwosci-i-choroby","8":"tag-2460","9":"tag-dzieci","10":"tag-jedzeniu","11":"tag-o","12":"tag-olowiu","13":"tag-prawda","14":"tag-szokujaca","15":"tag-w","16":"tag-zagrozone"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.2 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>O\u0142\u00f3w w jedzeniu: \u017ar\u00f3d\u0142a, limity UE i jak chroni\u0107 dzieci<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Dane EFSA o o\u0142owiu w diecie, limity UE dla \u017cywno\u015bci i suplement\u00f3w, woda z kranu, ceramika, przyprawy, badanie krwi oraz rola \u017celaza i wapnia.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"O\u0142\u00f3w w jedzeniu: \u017ar\u00f3d\u0142a, limity UE i jak chroni\u0107 dzieci\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dane EFSA o o\u0142owiu w diecie, limity UE dla \u017cywno\u015bci i suplement\u00f3w, woda z kranu, ceramika, przyprawy, badanie krwi oraz rola \u017celaza i wapnia.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Blog \u015awiat Supli\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Swiat.Supli\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-08-13T13:43:41+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-10-06T08:57:57+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/olow-w-jedzeniu-okladka-35fc6685.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2752\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Pawe\u0142 Supe\u0142ek\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@SwiatSupli\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@SwiatSupli\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Pawe\u0142 Supe\u0142ek\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"5 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Pawe\u0142 Supe\u0142ek\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/b0f37b0e0d211afc8a9eb2e96e7b3a8c\"},\"headline\":\"O\u0142\u00f3w w jedzeniu: sk\u0105d si\u0119 bierze i jak chroni\u0107 przed nim dzieci?\",\"datePublished\":\"2025-08-13T13:43:41+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-06T08:57:57+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\\\/\"},\"wordCount\":7108,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/olow-w-jedzeniu-okladka-35fc6685.webp\",\"keywords\":[\"2025\",\"dzieci\",\"Jedzeniu\",\"O\",\"O\u0142owiu\",\"Prawda\",\"Szokuj\u0105ca\",\"W\",\"Zagro\u017cone\"],\"articleSection\":[\"Dolegliwo\u015bci i choroby\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\\\/\",\"name\":\"O\u0142\u00f3w w jedzeniu: \u017ar\u00f3d\u0142a, limity UE i jak chroni\u0107 dzieci\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/olow-w-jedzeniu-okladka-35fc6685.webp\",\"datePublished\":\"2025-08-13T13:43:41+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-06T08:57:57+00:00\",\"description\":\"Dane EFSA o o\u0142owiu w diecie, limity UE dla \u017cywno\u015bci i suplement\u00f3w, woda z kranu, ceramika, przyprawy, badanie krwi oraz rola \u017celaza i wapnia.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/olow-w-jedzeniu-okladka-35fc6685.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/olow-w-jedzeniu-okladka-35fc6685.webp\",\"width\":2752,\"height\":1536,\"caption\":\"Mama nak\u0142ada dziecku obiad z kasz\u0105, warzywami i kurczakiem przy stole z wod\u0105 i przyprawami w szklanych s\u0142oikach\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"O\u0142\u00f3w w jedzeniu: sk\u0105d si\u0119 bierze i jak chroni\u0107 przed nim dzieci?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/\",\"name\":\"Blog \u015awiat Supli\",\"description\":\"Wspieramy Tw\u00f3j styl \u017cycia\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#organization\",\"name\":\"\u015awiat Supli\",\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/10\\\/swiat-supli-logo-hex-color-bg-2-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/10\\\/swiat-supli-logo-hex-color-bg-2-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":680,\"caption\":\"\u015awiat Supli\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Swiat.Supli\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/SwiatSupli\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/swiatsupli_pl\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.youtube.com\\\/channel\\\/UCbrXSxhnVQmv08kapZgYW5Q\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/b0f37b0e0d211afc8a9eb2e96e7b3a8c\",\"name\":\"Pawe\u0142 Supe\u0142ek\",\"description\":\"Trener personalny z wykszta\u0142cenia dietetyk, kt\u00f3ry od wielu lat pomaga budowa\u0107 zdrowe, silne i sprawne cia\u0142o. Specjalizuje si\u0119 w kszta\u0142towaniu sylwetki oraz \u015bwiadomej suplementacji, b\u0119d\u0105cej jedn\u0105 z jego najwi\u0119kszych pasji. Wierzy, \u017ce d\u0142ugie i pe\u0142ne energii \u017cycie zaczyna si\u0119 na talerzu, dlatego stawia na edukacj\u0119, zdrowe nawyki i indywidualne podej\u015bcie do ka\u017cdego. Pokazuje, \u017ce trwa\u0142e efekty nie s\u0105 dzie\u0142em przypadku, lecz po\u0142\u0105czeniem odpowiedniego treningu, od\u017cywiania i konsekwencji.\",\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/author\\\/swiat-supli\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"O\u0142\u00f3w w jedzeniu: \u017ar\u00f3d\u0142a, limity UE i jak chroni\u0107 dzieci","description":"Dane EFSA o o\u0142owiu w diecie, limity UE dla \u017cywno\u015bci i suplement\u00f3w, woda z kranu, ceramika, przyprawy, badanie krwi oraz rola \u017celaza i wapnia.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"O\u0142\u00f3w w jedzeniu: \u017ar\u00f3d\u0142a, limity UE i jak chroni\u0107 dzieci","og_description":"Dane EFSA o o\u0142owiu w diecie, limity UE dla \u017cywno\u015bci i suplement\u00f3w, woda z kranu, ceramika, przyprawy, badanie krwi oraz rola \u017celaza i wapnia.","og_url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/","og_site_name":"Blog \u015awiat Supli","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Swiat.Supli","article_published_time":"2025-08-13T13:43:41+00:00","article_modified_time":"2026-10-06T08:57:57+00:00","og_image":[{"width":2752,"height":1536,"url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/olow-w-jedzeniu-okladka-35fc6685.webp","type":"image\/webp"}],"author":"Pawe\u0142 Supe\u0142ek","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@SwiatSupli","twitter_site":"@SwiatSupli","twitter_misc":{"Napisane przez":"Pawe\u0142 Supe\u0142ek","Szacowany czas czytania":"5 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/"},"author":{"name":"Pawe\u0142 Supe\u0142ek","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#\/schema\/person\/b0f37b0e0d211afc8a9eb2e96e7b3a8c"},"headline":"O\u0142\u00f3w w jedzeniu: sk\u0105d si\u0119 bierze i jak chroni\u0107 przed nim dzieci?","datePublished":"2025-08-13T13:43:41+00:00","dateModified":"2026-10-06T08:57:57+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/"},"wordCount":7108,"publisher":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/olow-w-jedzeniu-okladka-35fc6685.webp","keywords":["2025","dzieci","Jedzeniu","O","O\u0142owiu","Prawda","Szokuj\u0105ca","W","Zagro\u017cone"],"articleSection":["Dolegliwo\u015bci i choroby"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/","url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/","name":"O\u0142\u00f3w w jedzeniu: \u017ar\u00f3d\u0142a, limity UE i jak chroni\u0107 dzieci","isPartOf":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/olow-w-jedzeniu-okladka-35fc6685.webp","datePublished":"2025-08-13T13:43:41+00:00","dateModified":"2026-10-06T08:57:57+00:00","description":"Dane EFSA o o\u0142owiu w diecie, limity UE dla \u017cywno\u015bci i suplement\u00f3w, woda z kranu, ceramika, przyprawy, badanie krwi oraz rola \u017celaza i wapnia.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#primaryimage","url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/olow-w-jedzeniu-okladka-35fc6685.webp","contentUrl":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/olow-w-jedzeniu-okladka-35fc6685.webp","width":2752,"height":1536,"caption":"Mama nak\u0142ada dziecku obiad z kasz\u0105, warzywami i kurczakiem przy stole z wod\u0105 i przyprawami w szklanych s\u0142oikach"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/szokujaca-prawda-o-olowiu-w-polskim-jedzeniu-dzieci-najbardziej-zagrozone-raport-efsa-2025\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"O\u0142\u00f3w w jedzeniu: sk\u0105d si\u0119 bierze i jak chroni\u0107 przed nim dzieci?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#website","url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/","name":"Blog \u015awiat Supli","description":"Wspieramy Tw\u00f3j styl \u017cycia","publisher":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#organization","name":"\u015awiat Supli","url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/swiat-supli-logo-hex-color-bg-2-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/swiat-supli-logo-hex-color-bg-2-scaled.jpg","width":2560,"height":680,"caption":"\u015awiat Supli"},"image":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Swiat.Supli","https:\/\/x.com\/SwiatSupli","https:\/\/www.instagram.com\/swiatsupli_pl\/","https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCbrXSxhnVQmv08kapZgYW5Q"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#\/schema\/person\/b0f37b0e0d211afc8a9eb2e96e7b3a8c","name":"Pawe\u0142 Supe\u0142ek","description":"Trener personalny z wykszta\u0142cenia dietetyk, kt\u00f3ry od wielu lat pomaga budowa\u0107 zdrowe, silne i sprawne cia\u0142o. Specjalizuje si\u0119 w kszta\u0142towaniu sylwetki oraz \u015bwiadomej suplementacji, b\u0119d\u0105cej jedn\u0105 z jego najwi\u0119kszych pasji. Wierzy, \u017ce d\u0142ugie i pe\u0142ne energii \u017cycie zaczyna si\u0119 na talerzu, dlatego stawia na edukacj\u0119, zdrowe nawyki i indywidualne podej\u015bcie do ka\u017cdego. Pokazuje, \u017ce trwa\u0142e efekty nie s\u0105 dzie\u0142em przypadku, lecz po\u0142\u0105czeniem odpowiedniego treningu, od\u017cywiania i konsekwencji.","url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/author\/swiat-supli\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22061","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22061"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22061\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26974,"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22061\/revisions\/26974"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26930"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22061"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22061"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22061"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}