{"id":20677,"date":"2025-03-19T09:24:24","date_gmt":"2025-03-19T08:24:24","guid":{"rendered":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/?p=20677"},"modified":"2026-10-03T14:58:56","modified_gmt":"2026-10-03T12:58:56","slug":"czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/","title":{"rendered":"Czy suplementy mog\u0105 mie\u0107 skutki uboczne? Objawy i jak reagowa\u0107"},"content":{"rendered":"<p><strong>Tak, suplementy diety mog\u0105 mie\u0107 skutki uboczne. Typowe s\u0105 dolegliwo\u015bci \u017co\u0142\u0105dkowe, na przyk\u0142ad po \u017celazie i magnezie, a rzadziej zdarzaj\u0105 si\u0119 powa\u017cne problemy: hiperkalcemia przy nadmiarze witaminy D, uszkodzenie nerw\u00f3w przy d\u0142ugim przyjmowaniu du\u017cych dawek witaminy B6 albo uszkodzenie w\u0105troby po niekt\u00f3rych ekstraktach ro\u015blinnych, takich jak ekstrakt z zielonej herbaty czy kurkuma [1] [2]. Ryzyko ro\u015bnie przy du\u017cych dawkach, kilku preparatach naraz i \u0142\u0105czeniu z lekami. Gdy pojawi\u0105 si\u0119 niepokoj\u0105ce objawy, odstaw preparat i skonsultuj si\u0119 z lekarzem lub farmaceut\u0105, przy nag\u0142ej duszno\u015bci, obrz\u0119ku gard\u0142a [3] albo uciskaj\u0105cym b\u00f3lu w klatce piersiowej [4] dzwo\u0144 pod 112, a dzia\u0142anie niepo\u017c\u0105dane suplementu zg\u0142o\u015b Pa\u0144stwowej Inspekcji Sanitarnej przez e-Sanepid [5].<\/strong><\/p>\n<p>Poni\u017cej znajdziesz skutki uboczne popularnych sk\u0142adnik\u00f3w, g\u00f3rne limity spo\u017cycia Europejskiego Urz\u0119du ds. Bezpiecze\u0144stwa \u017bywno\u015bci (EFSA), interakcje z lekami, objawy alarmowe i instrukcj\u0119 zg\u0142oszenia dzia\u0142ania niepo\u017c\u0105danego w Polsce.<\/p>\n\n<details class=\"toc\" open>\n<summary>Spis tre\u015bci<\/summary>\n<nav aria-label=\"Spis tre\u015bci\">\n<ul>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/#dlaczego\">1. Dlaczego suplementy daj\u0105 skutki uboczne<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/#objawy\">2. Jakie objawy daj\u0105 popularne suplementy<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/#watroba\">3. Ekstrakty ro\u015blinne a w\u0105troba<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/#limity\">4. G\u00f3rne limity EFSA: ile to za du\u017co<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/#leki\">5. Suplementy a leki: interakcje<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/#kto\">6. Kto powinien szczeg\u00f3lnie uwa\u017ca\u0107<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/#reakcja\">7. Jak reagowa\u0107 na niepokoj\u0105ce objawy<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/#zgloszenie\">8. Jak zg\u0142osi\u0107 skutki uboczne suplementu w Polsce<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/#ryzyko\">9. Jak zmniejszy\u0107 ryzyko<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/#faq\">10. Najcz\u0119stsze pytania<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/#podsumowanie\">11. Podsumowanie<\/a><\/li>\n<li class=\"\"><a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/#zrodla\">12. \u0179r\u00f3d\u0142a<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/nav>\n<\/details>\n<h2 id=\"dlaczego\">1. Dlaczego suplementy daj\u0105 skutki uboczne<\/h2>\n<p>Wiele suplement\u00f3w zawiera sk\u0142adniki o silnym dzia\u0142aniu na organizm. Wed\u0142ug NIH skutki uboczne pojawiaj\u0105 si\u0119 najcz\u0119\u015bciej, gdy suplementy s\u0105 przyjmowane w du\u017cych dawkach, zamiast przepisanych lek\u00f3w albo gdy kto\u015b bierze wiele r\u00f3\u017cnych preparat\u00f3w naraz [1]. Witaminy i minera\u0142y s\u0105 te\u017c dodawane do p\u0142atk\u00f3w czy napoj\u00f3w, wi\u0119c \u0142\u0105czne spo\u017cycie bywa wy\u017csze, ni\u017c si\u0119 wydaje [1].<\/p>\n<p>Wed\u0142ug analizy Geller i wsp. z 2015 r., opartej na danych z 63 szpitalnych oddzia\u0142\u00f3w ratunkowych w USA, w latach 2004\u20132013 z powodu dzia\u0142a\u0144 niepo\u017c\u0105danych suplement\u00f3w trafia\u0142o na nie szacunkowo 23 tysi\u0105ce os\u00f3b rocznie [6].<\/p>\n<p>W Polsce suplement diety jest \u017cywno\u015bci\u0105: przed pierwszym wprowadzeniem do sprzeda\u017cy firma powiadamia G\u0142\u00f3wnego Inspektora Sanitarnego [7], ale produkt nie przechodzi bada\u0144 skuteczno\u015bci i bezpiecze\u0144stwa takich jak lek. Dlatego sprawdzaj, ile sk\u0142adnika przyjmujesz \u0142\u0105cznie ze wszystkich produkt\u00f3w, tak\u017ce tych z kategorii <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/witaminy-i-zdrowie\/c124\">witaminy i zdrowie<\/a>.<\/p>\n<h2 id=\"objawy\">2. Jakie objawy daj\u0105 popularne suplementy<\/h2>\n<p>Du\u017ca dawka zwi\u0119ksza ryzyko cz\u0119\u015bci dzia\u0142a\u0144 niepo\u017c\u0105danych, ale reakcje mog\u0105 wyst\u0105pi\u0107 tak\u017ce przy dawce z etykiety, a g\u00f3rny limit spo\u017cycia nie jest progiem, od kt\u00f3rego pojawiaj\u0105 si\u0119 objawy. Na przyk\u0142ad w metaanalizie Tolkien i wsp. z 2015 r., obejmuj\u0105cej 43 badania z siarczanem \u017celaza, nie wykazano zale\u017cno\u015bci dolegliwo\u015bci \u017co\u0142\u0105dkowych od dawki [8].<\/p>\n<p class=\"tabela-podpowiedz\" style=\"font-size:13px;color:#6b7280;margin:0 0 4px\">Na telefonie przesu\u0144 tabel\u0119 w bok, aby zobaczy\u0107 wszystkie kolumny.<\/p>\n<div style=\"overflow-x:auto;max-width:100%;-webkit-overflow-scrolling:touch\">\n<table style=\"border-collapse:collapse;min-width:640px;width:auto\">\n<caption>Skutki uboczne wybranych sk\u0142adnik\u00f3w suplement\u00f3w wed\u0142ug \u017ar\u00f3de\u0142 naukowych<\/caption>\n<thead>\n<tr>\n<th scope=\"col\" style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Sk\u0142adnik<\/th>\n<th scope=\"col\" style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Mo\u017cliwe objawy<\/th>\n<th scope=\"col\" style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Czynniki ryzyka i sytuacje wymagaj\u0105ce ostro\u017cno\u015bci<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">\u017belazo<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">nudno\u015bci, b\u00f3le brzucha, zaparcia lub biegunka [8]; skrajnie du\u017ce dawki s\u0105 gro\u017ane dla \u017cycia [9]<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">dawki lecznicze; \u0142\u0105czny bezpieczny poziom dla doros\u0142ych to 40 mg dziennie [10]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Magnez<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">biegunka, nudno\u015bci, skurcze brzucha; przy bardzo du\u017cych dawkach spadek ci\u015bnienia i zaburzenia rytmu serca [11]<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">powy\u017cej 250 mg dziennie z suplement\u00f3w, wody i \u017cywno\u015bci wzbogacanej [10]; choroby nerek [11]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Witamina D<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">hiperkalcemia, czyli za du\u017co wapnia we krwi, i hiperkalciuria, czyli za du\u017co wapnia w moczu; w skrajnych przypadkach niewydolno\u015b\u0107 nerek i zaburzenia rytmu serca [12]<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">d\u0142ugo powy\u017cej 100 \u00b5g (4000 IU) dziennie u doros\u0142ych [13]; \u0142\u0105czenie z wapniem [12]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Witamina C<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">biegunka, nudno\u015bci, skurcze brzucha [14]<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">du\u017ce dawki; EFSA nie ustali\u0142a UL [10]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Niacyna jako kwas nikotynowy<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">przemijaj\u0105ce zaczerwienienie i pieczenie sk\u00f3ry twarzy i klatki piersiowej [15]<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">zwykle od 30\u201350 mg; bardzo du\u017ce dawki lecznicze mog\u0105 uszkadza\u0107 w\u0105trob\u0119 [15]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Melatonina<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">senno\u015b\u0107, b\u00f3l g\u0142owy, zawroty g\u0142owy, nudno\u015bci, zwykle \u0142agodne [16]<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">dzieci: ograniczone dane o d\u0142ugotrwa\u0142ym stosowaniu; ci\u0105\u017ca i karmienie: brak wystarczaj\u0105cych danych o bezpiecze\u0144stwie; padaczka i leki przeciwzakrzepowe: konsultacja z lekarzem [16]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Selen<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">wypadanie w\u0142os\u00f3w jako wczesny objaw nadmiaru [17]<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">regularne suplementy z du\u017c\u0105 dawk\u0105 lub regularne jedzenie orzech\u00f3w brazylijskich; UL 255 \u00b5g [17]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Witamina A (retinol)<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">b\u00f3le g\u0142owy, uszkodzenie w\u0105troby, os\u0142abienie ko\u015bci, wady wrodzone p\u0142odu [1]<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">powy\u017cej 3000 \u00b5g dziennie; ci\u0105\u017ca [18]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Witamina B6<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">dr\u0119twienie i mrowienie d\u0142oni i st\u00f3p (neuropatia), zmiany sk\u00f3rne, nadwra\u017cliwo\u015b\u0107 na \u015bwiat\u0142o [19]<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">regularne przyjmowanie du\u017cych dawek; UL dla doros\u0142ych to 12 mg dziennie [20]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Ekstrakty ro\u015blinne (zielona herbata, kurkuma, ashwagandha)<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">zm\u0119czenie, nudno\u015bci, ciemny mocz, \u017c\u00f3\u0142taczka, \u015bwi\u0105d jako objawy uszkodzenia w\u0105troby [21] [22]<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">ekstrakty skoncentrowane, postacie o zwi\u0119kszonej przyswajalno\u015bci, choroby w\u0105troby<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Preparaty na odchudzanie i energi\u0119<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">ko\u0142atanie serca, b\u00f3l w klatce piersiowej, przyspieszone t\u0119tno [6]<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">\u0142\u0105czenie kilku produkt\u00f3w na odchudzanie lub energi\u0119<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n<p>W tej metaanalizie, z udzia\u0142em 6831 doros\u0142ych, siarczan \u017celaza w dawkach leczniczych ponad dwukrotnie zwi\u0119ksza\u0142 szans\u0119 na dolegliwo\u015bci \u017co\u0142\u0105dkowe w por\u00f3wnaniu z placebo [8]; o objawach niedoboru i nadmiaru piszemy w przewodniku <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/zelazo-w-organizmie\/\">\u017celazo w organizmie<\/a>. W badaniu Geller i wsp. z 2015 r. znaczna cz\u0119\u015b\u0107 wizyt z objawami sercowymi po preparatach na odchudzanie i energi\u0119 dotyczy\u0142a os\u00f3b w wieku 20\u201334 lat [6]; to opis danych z USA, a nie dow\u00f3d, \u017ce ten wiek zwi\u0119ksza podatno\u015b\u0107. Ile magnezu zawieraj\u0105 popularne kapsu\u0142ki, sprawdzisz we wpisie o <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/cytrynian-magnezu\/\">cytrynianie magnezu<\/a>.<\/p>\n<p>Toksyczno\u015b\u0107 witaminy D prawie zawsze wynika z suplement\u00f3w [12], wi\u0119c wybieraj\u0105c preparat z kategorii <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/witamina-d\/c293\">witamina D<\/a>, por\u00f3wnaj jego dawk\u0119 z limitem EFSA 100 \u00b5g (4000 IU) dziennie dla doros\u0142ych [13] i z dawk\u0105 zalecon\u0105 przez lekarza.<\/p>\n<h2 id=\"watroba\">3. Ekstrakty ro\u015blinne a w\u0105troba<\/h2>\n<p>Uszkodzenie w\u0105troby po suplementach zdarza si\u0119 rzadko, ale bywa powa\u017cne. W ameryka\u0144skiej sieci badaj\u0105cej polekowe uszkodzenia w\u0105troby (DILIN) suplementy i zio\u0142a odpowiada\u0142y za 15,5% z 839 przypadk\u00f3w z lat 2004\u20132013 [23]. Wed\u0142ug LiverTox cz\u0119sto\u015b\u0107 jest prawdopodobnie bardzo niska, a cz\u0119\u015b\u0107 przypadk\u00f3w wynika z zanieczyszcze\u0144 [2].<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Ekstrakt z zielonej herbaty:<\/strong> opisano ponad 100 przypadk\u00f3w uszkodzenia w\u0105troby, zwykle po 1\u20136 miesi\u0105cach stosowania [24]. Tradycyjny napar pity w zwyczajowych ilo\u015bciach EFSA uznaje co do zasady za bezpieczny, cho\u0107 opisano rzadkie przypadki uszkodzenia w\u0105troby tak\u017ce po naparze [25]. EGCG, czyli galusan epigallokatechiny, to g\u0142\u00f3wna katechina zielonej herbaty; dawki od 800 mg EGCG dziennie w suplemencie zwi\u0119ksza\u0142y aktywno\u015b\u0107 enzym\u00f3w w\u0105trobowych, a EFSA nie zdo\u0142a\u0142a wskaza\u0107 dawki EGCG z ekstrakt\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna uzna\u0107 za bezpieczn\u0105 [25]. Od 2022 r. w UE dzienna porcja musi zawiera\u0107 mniej ni\u017c 800 mg EGCG, co nie oznacza potwierdzonego bezpiecze\u0144stwa ka\u017cdej ni\u017cszej dawki, a etykieta ostrzega, by nie przyjmowa\u0107 ekstraktu na czczo, nie \u0142\u0105czy\u0107 go tego samego dnia z innymi produktami z zielon\u0105 herbat\u0105 i nie podawa\u0107 go kobietom w ci\u0105\u017cy, karmi\u0105cym ani osobom poni\u017cej 18 lat [26].<\/li>\n<li><strong>Kurkuma i kurkumina:<\/strong> LiverTox opisuje kilkadziesi\u0105t przypadk\u00f3w ostrego uszkodzenia w\u0105troby, g\u0142\u00f3wnie po postaciach o zwi\u0119kszonej przyswajalno\u015bci, na przyk\u0142ad z piperyn\u0105; objawy pojawia\u0142y si\u0119 zwykle po 1\u20134 miesi\u0105cach [21]. Eksperci Farmakopei USA uznaj\u0105 te przypadki za rzadkie i zalecaj\u0105 odstawienie preparatu przy b\u00f3lu brzucha, ciemnym moczu lub \u017c\u00f3\u0142taczce [27].<\/li>\n<li><strong>Ashwagandha:<\/strong> w badaniach klinicznych nie obserwowano uszkodze\u0144 w\u0105troby, ale od 2017 r. opisywane s\u0105 przypadki \u017c\u00f3\u0142taczki i \u015bwi\u0105du po 2\u201312 tygodniach stosowania; osoby z marsko\u015bci\u0105 lub zaawansowan\u0105 chorob\u0105 w\u0105troby powinny jej unika\u0107 [22]. Wi\u0119cej o bezpiecze\u0144stwie tego adaptogenu piszemy w por\u00f3wnaniu <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/ashwagandha-vs-rhodiola-ktory-adaptogen-naprawde-obnizy-twoj-kortyzol-i-kiedy-jeden-moze-zaszkodzic\/\">ashwagandha czy r\u00f3\u017ceniec g\u00f3rski<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Uszkodzenie w\u0105troby zaczyna si\u0119 zwykle niespecyficznie: zm\u0119czeniem, nudno\u015bciami i brakiem apetytu, a potem pojawiaj\u0105 si\u0119 ciemny mocz i za\u017c\u00f3\u0142cenie sk\u00f3ry lub oczu [21]. Takie objawy wymagaj\u0105 pilnej wizyty u lekarza i badania enzym\u00f3w w\u0105trobowych. Oceny LiverTox od A do E opisuj\u0105, jak pewny jest zwi\u0105zek preparatu z uszkodzeniem w\u0105troby, a nie jak cz\u0119sto ono wyst\u0119puje ani jak jest ci\u0119\u017ckie [24].<\/p>\n<h2 id=\"limity\">4. G\u00f3rne limity EFSA: ile to za du\u017co<\/h2>\n<p>G\u00f3rny tolerowany poziom spo\u017cycia (UL) to najwi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 sk\u0142adnika przyjmowana codziennie przez d\u0142ugi czas, kt\u00f3ra wed\u0142ug EFSA nie powinna szkodzi\u0107 zdrowej osobie. Dla wi\u0119kszo\u015bci sk\u0142adnik\u00f3w zsumuj spo\u017cycie ze zwyk\u0142ej \u017cywno\u015bci, produkt\u00f3w wzbogacanych i wszystkich suplement\u00f3w [10]. Wyj\u0105tki, mi\u0119dzy innymi magnez i foliany, sprawd\u017a w kolumnie Uwagi. Przekroczenie limitu nie oznacza zatrucia, ale zwi\u0119ksza ryzyko nadmiaru. Limity dotycz\u0105 wy\u0142\u0105cznie ryzyka nadmiernego spo\u017cycia sk\u0142adnik\u00f3w, dla kt\u00f3rych je ustalono: zgodno\u015b\u0107 z etykiet\u0105 i UL nie wyklucza reakcji alergicznej, interakcji z lekami ani dzia\u0142a\u0144 niepo\u017c\u0105danych ekstrakt\u00f3w ro\u015blinnych.<\/p>\n<p class=\"tabela-podpowiedz\" style=\"font-size:13px;color:#6b7280;margin:0 0 4px\">Na telefonie przesu\u0144 tabel\u0119 w bok, aby zobaczy\u0107 wszystkie kolumny.<\/p>\n<div style=\"overflow-x:auto;max-width:100%;-webkit-overflow-scrolling:touch\">\n<table style=\"border-collapse:collapse;min-width:560px;width:auto\">\n<caption>G\u00f3rne tolerowane poziomy spo\u017cycia (UL) dla doros\u0142ych wed\u0142ug EFSA, stan na sierpie\u0144 2025<\/caption>\n<thead>\n<tr>\n<th scope=\"col\" style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Sk\u0142adnik<\/th>\n<th scope=\"col\" style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Limit dziennie dla doros\u0142ych<\/th>\n<th scope=\"col\" style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Uwagi<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Witamina D<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">100 \u00b5g (4000 IU)<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">dzieci 1\u201310 lat: 50 \u00b5g [13]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Witamina A (retinol i jego estry)<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">3000 \u00b5g<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">tak\u017ce w ci\u0105\u017cy [18]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Witamina B6<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">12 mg<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">limit obni\u017cony w 2023 r. [20]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Witamina E<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">300 mg<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">[10]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Kwas foliowy i metylofolian z suplement\u00f3w i \u017cywno\u015bci wzbogacanej<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">1000 \u00b5g<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">nie dotyczy folian\u00f3w z \u017cywno\u015bci [10]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Kwas nikotynowy (forma niacyny)<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">10 mg<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">nikotynamid: 900 mg; w ci\u0105\u017cy i podczas karmienia brak UL dla obu form [10]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Magnez z suplement\u00f3w, wody i \u017cywno\u015bci wzbogacanej<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">250 mg<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">okre\u015blone sole i tlenek magnezu; nie dotyczy magnezu naturalnie obecnego w \u017cywno\u015bci [10]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Cynk<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">25 mg<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">[10]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Selen<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">255 \u00b5g<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">[10]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Jod<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">600 \u00b5g<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">[10]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">Wap\u0144<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">2500 mg<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">[10]<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">\u017belazo<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">40 mg (bezpieczny poziom)<\/td>\n<td style=\"padding:6px 8px;vertical-align:top\">brak danych do ustalenia UL [10]<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n<p>Limity zale\u017c\u0105 od sk\u0142adnika i wieku; dla wielu sk\u0142adnik\u00f3w s\u0105 ni\u017csze ni\u017c u doros\u0142ych, a dla cz\u0119\u015bci grup nie zosta\u0142y ustalone [10]. Dla niekt\u00f3rych sk\u0142adnik\u00f3w, na przyk\u0142ad witaminy C, witaminy K czy biotyny, EFSA nie ustali\u0142a UL z braku danych, co nie oznacza, \u017ce ka\u017cda dawka jest bezpieczna.<\/p>\n<h2 id=\"leki\">5. Suplementy a leki: interakcje<\/h2>\n<p>Suplementy mog\u0105 os\u0142abia\u0107 albo nasila\u0107 dzia\u0142anie lek\u00f3w. Przyk\u0142ady wed\u0142ug NIH [1]:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Witamina K<\/strong> zmniejsza skuteczno\u015b\u0107 warfaryny, leku przeciwzakrzepowego.<\/li>\n<li><strong>Dziurawiec<\/strong> przyspiesza rozk\u0142ad wielu lek\u00f3w, mi\u0119dzy innymi cz\u0119\u015bci lek\u00f3w przeciwdepresyjnych, tabletek antykoncepcyjnych, lek\u00f3w na serce i lek\u00f3w po przeszczepach.<\/li>\n<li><strong>Antyoksydanty<\/strong>, takie jak witamina C i E, mog\u0105 zmniejsza\u0107 skuteczno\u015b\u0107 niekt\u00f3rych chemioterapii.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Magnez mo\u017ce wchodzi\u0107 w interakcje z bisfosfonianami stosowanymi w osteoporozie oraz z antybiotykami z grup tetracyklin i chinolon\u00f3w [11]. \u017belazo wp\u0142ywa na dzia\u0142anie lewodopy i lewotyroksyny, a leki zmniejszaj\u0105ce wydzielanie kwasu \u017co\u0142\u0105dkowego mog\u0105 pogarsza\u0107 jego wch\u0142anianie [9]. Na st\u0119\u017cenie witaminy D lub jej dzia\u0142anie wp\u0142ywaj\u0105 mi\u0119dzy innymi orlistat, statyny, kortykosteroidy i diuretyki tiazydowe [12]. Wymagany odst\u0119p mi\u0119dzy lekiem a suplementem podaje ulotka leku, a godziny przyjmowania popularnych sk\u0142adnik\u00f3w zebrali\u015bmy w tabeli <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/kiedy-brac-suplementy-tabela-harmonogramu-dla-25-skladnikow\/\">kiedy bra\u0107 suplementy<\/a>. Pary, kt\u00f3rych nie warto \u0142\u0105czy\u0107, opisujemy we wpisie <a href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/jakich-suplementow-nie-laczyc\/\">jakich suplement\u00f3w nie \u0142\u0105czy\u0107<\/a>. Przed zabiegiem powiedz lekarzowi o wszystkich preparatach, bo niekt\u00f3re zwi\u0119kszaj\u0105 ryzyko krwawienia [1].<\/p>\n<h2 id=\"kto\">6. Kto powinien szczeg\u00f3lnie uwa\u017ca\u0107<\/h2>\n<ul>\n<li><strong>Kobiety w ci\u0105\u017cy i karmi\u0105ce:<\/strong> wiele suplement\u00f3w nie zosta\u0142o dobrze przebadanych w tych grupach [1], dlatego sk\u0142ad i dawki ka\u017cdego preparatu, tak\u017ce prenatalnego i stosowanego w czasie karmienia, uzgodnij z lekarzem prowadz\u0105cym. Nadmiar witaminy A mo\u017ce uszkodzi\u0107 p\u0142\u00f3d [18], a ekstrakt\u00f3w z zielonej herbaty w ci\u0105\u017cy i podczas karmienia nie nale\u017cy stosowa\u0107 [26].<\/li>\n<li><strong>Dzieci i nastolatki:<\/strong> maj\u0105 ni\u017csze limity bezpiecze\u0144stwa [10], a suplementy podaje si\u0119 im tylko z zalecenia lekarza [1]. W USA 21% wizyt w szpitalu po suplementach dotyczy\u0142o dzieci bez nadzoru [6], a du\u017ce ilo\u015bci \u017celaza s\u0105 gro\u017ane dla \u017cycia [9], wi\u0119c trzymaj suplementy poza ich zasi\u0119giem.<\/li>\n<li><strong>Osoby z chorobami w\u0105troby:<\/strong> ci\u0119\u017ckie przypadki uszkodzenia w\u0105troby po ashwagandzie dotyczy\u0142y g\u0142\u00f3wnie os\u00f3b z chorob\u0105 w\u0105troby [22]; przed kurkum\u0105 czy ashwagandh\u0105 porozmawiaj z lekarzem [27].<\/li>\n<li><strong>Osoby z chorobami nerek:<\/strong> magnez i witamin\u0119 D uzgadniaj z lekarzem, bo nerki reguluj\u0105 gospodark\u0119 magnezem, a nadmiar witaminy D je obci\u0105\u017ca [11] [12].<\/li>\n<li><strong>Seniorzy:<\/strong> du\u017ce tabletki witaminowo-mineralne cz\u0119\u015bciej powoduj\u0105 zad\u0142awienia i trudno\u015bci w po\u0142ykaniu [6].<\/li>\n<\/ul>\n<h2 id=\"reakcja\">7. Jak reagowa\u0107 na niepokoj\u0105ce objawy<\/h2>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/jak-reagowac-na-skutki-uboczne-suplementow-9aa4abbb.webp\" alt=\"Jak reagowa\u0107 na skutki uboczne suplement\u00f3w: organizer na leki, buteleczki i szklanka wody na parapecie\" width=\"2732\" height=\"1536\" class=\"wp-image-26452\" loading=\"lazy\" style=\"max-width:100%;height:auto\"><\/figure>\n<p><strong>Dzwo\u0144 pod 112 przy podejrzeniu ci\u0119\u017ckiej reakcji alergicznej (anafilaksji):<\/strong> gdy nagle pojawi si\u0119 obrz\u0119k gard\u0142a lub j\u0119zyka, duszno\u015b\u0107 albo bardzo szybki oddech, trudno\u015bci w po\u0142ykaniu, \u015bwiszcz\u0105cy oddech, omdlenie lub nag\u0142e silne zawroty g\u0142owy, sina albo bardzo blada sk\u00f3ra lub usta [3]. Nie chodzi tu o \u0142agodne zawroty g\u0142owy, kt\u00f3re bywaj\u0105 dzia\u0142aniem niepo\u017c\u0105danym na przyk\u0142ad melatoniny [16].<\/p>\n<p><strong>Dzwo\u0144 pod 112 tak\u017ce przy b\u00f3lu w klatce piersiowej<\/strong> o charakterze ucisku lub \u015bciskania, zw\u0142aszcza promieniuj\u0105cym do ramienia, szyi lub \u017cuchwy, bo mo\u017ce to by\u0107 objaw zawa\u0142u serca [4].<\/p>\n<p><strong>Pilnie skontaktuj si\u0119 z lekarzem<\/strong>, gdy pojawi\u0105 si\u0119 ciemny mocz, za\u017c\u00f3\u0142cenie sk\u00f3ry lub oczu, b\u00f3l brzucha z nudno\u015bciami [27] albo dr\u0119twienie i mrowienie d\u0142oni lub st\u00f3p przy suplementach z witamin\u0105 B6 [19]. Przy \u0142agodnych dolegliwo\u015bciach, jak biegunka po magnezie, zapytaj farmaceut\u0119 o zmian\u0119 dawki lub formy.<\/p>\n<ol>\n<li><strong>Odstaw podejrzany preparat:<\/strong> objawy neuropatii po witaminie B6 czy uszkodzenia w\u0105troby po kurkumie zwykle ust\u0119puj\u0105 po szybkim odstawieniu [19] [27]. Lek\u00f3w nie odstawiaj bez konsultacji.<\/li>\n<li><strong>Zapisz szczeg\u00f3\u0142y:<\/strong> nazw\u0119 produktu, numer partii, dawk\u0119, inne preparaty i czas pojawienia si\u0119 objaw\u00f3w.<\/li>\n<li><strong>Zabierz opakowanie do lekarza<\/strong> i powiedz o wszystkich preparatach, bo pacjenci cz\u0119sto o nich nie wspominaj\u0105 [2].<\/li>\n<li><strong>Zg\u0142o\u015b dzia\u0142anie niepo\u017c\u0105dane<\/strong> zgodnie z instrukcj\u0105 w kolejnej sekcji i poinformuj producenta przez dane kontaktowe z etykiety [1].<\/li>\n<\/ol>\n<h2 id=\"zgloszenie\">8. Jak zg\u0142osi\u0107 skutki uboczne suplementu w Polsce<\/h2>\n<p>Suplementami zajmuje si\u0119 Pa\u0144stwowa Inspekcja Sanitarna, a lekami Urz\u0105d Rejestracji Produkt\u00f3w Leczniczych (URPL). Sprawd\u017a na opakowaniu, czy produkt jest suplementem, czy lekiem, bo na przyk\u0142ad witamina D bywa sprzedawana w obu formach.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Suplement diety:<\/strong> zg\u0142oszenie z\u0142o\u017cysz online na platformie e-Sanepid w zak\u0142adce Interwencje, wybieraj\u0105c kategori\u0119 produkt\u00f3w i suplementy diety, bez logowania; druga droga to us\u0142uga Zagro\u017cenie zdrowia publicznego w aplikacji mObywatel [5]. Pracownik Inspekcji mo\u017ce skontaktowa\u0107 si\u0119 z Tob\u0105, by uzupe\u0142ni\u0107 informacje [5].<\/li>\n<li><strong>Lek, tak\u017ce ro\u015blinny lub witaminowy:<\/strong> dzia\u0142anie niepo\u017c\u0105dane mo\u017ce zg\u0142osi\u0107 sam pacjent, jego opiekun albo osoba wykonuj\u0105ca zaw\u00f3d medyczny; URPL przyjmuje formularz elektroniczny, papierowy wys\u0142any poczt\u0105 lub e-mailem, a tak\u017ce zg\u0142oszenia przez podmiot odpowiedzialny podany w ulotce [28]. Wystarcz\u0105 nazwa leku, jeden objaw, podstawowe dane pacjenta i zg\u0142aszaj\u0105cego [28].<\/li>\n<\/ul>\n<h2 id=\"ryzyko\">9. Jak zmniejszy\u0107 ryzyko<\/h2>\n<ul>\n<li><strong>Policz \u0142\u0105czn\u0105 dawk\u0119:<\/strong> dla wi\u0119kszo\u015bci sk\u0142adnik\u00f3w zsumuj \u017cywno\u015b\u0107, produkty wzbogacane i wszystkie suplementy, a wyj\u0105tki, takie jak magnez i foliany, sprawd\u017a w tabeli limit\u00f3w EFSA [10].<\/li>\n<li><strong>Nie zast\u0119puj lek\u00f3w suplementami<\/strong> i nie \u0142\u0105cz ich z lekami bez zgody lekarza [1].<\/li>\n<li><strong>Obserwuj reakcj\u0119 organizmu<\/strong>, szczeg\u00f3lnie po rozpocz\u0119ciu nowego produktu [1]; \u0142atwiej j\u0105 oceni\u0107, gdy nowe preparaty wprowadzasz pojedynczo.<\/li>\n<li><strong>Czytaj sk\u0142ad i ostrze\u017cenia na etykiecie:<\/strong> na przyk\u0142ad przy ekstrakcie z zielonej herbaty producent musi poda\u0107 zawarto\u015b\u0107 EGCG w porcji i maksymaln\u0105 liczb\u0119 porcji dziennie [26].<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"faq-section\">\n<h2 id=\"faq\">10. Najcz\u0119stsze pytania<\/h2>\n<h3 id=\"faq-szkodza\">10.1. Czy suplementy diety mog\u0105 szkodzi\u0107?<\/h3>\n<p>Tak. Szkodz\u0105 najcz\u0119\u015bciej przy du\u017cych dawkach, \u0142\u0105czeniu wielu preparat\u00f3w i stosowaniu zamiast lek\u00f3w albo razem z nimi [1]. Trzymanie si\u0119 limit\u00f3w EFSA zmniejsza ryzyko nadmiaru sk\u0142adnik\u00f3w, dla kt\u00f3rych je ustalono [10], ale nie wyklucza alergii, interakcji z lekami ani dzia\u0142a\u0144 niepo\u017c\u0105danych ekstrakt\u00f3w.<\/p>\n<h3 id=\"faq-zdrowe\">10.2. Czy suplementy s\u0105 zdrowe?<\/h3>\n<p>Mog\u0105 pom\u00f3c uzupe\u0142ni\u0107 sk\u0142adniki, kt\u00f3rych brakuje w diecie, ale nie zast\u0119puj\u0105 zr\u00f3\u017cnicowanego jedzenia [1]. To, czy konkretny suplement jest dla Ciebie korzystny, zale\u017cy od sk\u0142adnika, dawki i stanu zdrowia.<\/p>\n<h3 id=\"faq-watroba\">10.3. Kt\u00f3re suplementy szkodz\u0105 w\u0105trobie?<\/h3>\n<p>Najlepiej opisane przypadki dotycz\u0105 ekstraktu z zielonej herbaty i kurkuminy o zwi\u0119kszonej przyswajalno\u015bci (ocena A w LiverTox) oraz ashwagandhy (ocena B); ocena m\u00f3wi o pewno\u015bci zwi\u0105zku przyczynowego, a nie o cz\u0119sto\u015bci [24] [21] [22]. Problemem bywaj\u0105 te\u017c preparaty wielosk\u0142adnikowe i zanieczyszczone [2].<\/p>\n<h3 id=\"faq-jak-dlugo\">10.4. Jak d\u0142ugo mo\u017cna bra\u0107 suplementy diety?<\/h3>\n<p>Nie ma jednego terminu. Limity EFSA opisuj\u0105 codzienne spo\u017cycie przez d\u0142ugi czas, ale dotycz\u0105 tylko ryzyka nadmiaru danego sk\u0142adnika [10]. Dla ekstrakt\u00f3w ro\u015blinnych nie ma wsp\u00f3lnego bezpiecznego czasu stosowania: potrzeb\u0119 i czas ocenia si\u0119 dla konkretnego preparatu i osoby, najlepiej z lekarzem lub farmaceut\u0105.<\/p>\n<h3 id=\"faq-zglos\">10.5. Gdzie zg\u0142osi\u0107 skutki uboczne suplementu?<\/h3>\n<p>Do Pa\u0144stwowej Inspekcji Sanitarnej przez e-Sanepid lub mObywatel [5]. Je\u015bli produkt jest lekiem, zg\u0142oszenie przyjmuje URPL [28].<\/p>\n<\/div>\n<h2 id=\"podsumowanie\">11. Podsumowanie<\/h2>\n<ul>\n<li>Typowe s\u0105 dolegliwo\u015bci \u017co\u0142\u0105dkowe po \u017celazie i magnezie, a powa\u017cne problemy dotycz\u0105 g\u0142\u00f3wnie nadmiaru witamin D, A i B6 oraz rzadkich uszkodze\u0144 w\u0105troby po ekstraktach ro\u015blinnych [8] [12] [2].<\/li>\n<li>Por\u00f3wnuj \u0142\u0105czn\u0105 dawk\u0119 z limitami EFSA, na przyk\u0142ad 100 \u00b5g witaminy D i 12 mg witaminy B6 dziennie dla doros\u0142ych; limit chroni przed nadmiarem, ale nie przed alergi\u0105 czy interakcj\u0105 [10].<\/li>\n<li>Przy objawach odstaw preparat i skontaktuj si\u0119 z lekarzem; przy nag\u0142ej duszno\u015bci lub obrz\u0119ku gard\u0142a [3] oraz przy uciskaj\u0105cym b\u00f3lu w klatce piersiowej [4] dzwo\u0144 pod 112.<\/li>\n<li>Artyku\u0142 ma charakter informacyjny i nie zast\u0119puje porady lekarskiej.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"article-sources\">\n<h2 id=\"zrodla\">12. \u0179r\u00f3d\u0142a<\/h2>\n<ol>\n<li id=\"zrodlo-1\">NIH Office of Dietary Supplements, 2023, Dietary Supplements: What You Need to Know, National Institutes of Health (skutki uboczne cz\u0119stsze przy du\u017cych dawkach, wielu preparatach naraz i stosowaniu zamiast lek\u00f3w; przyk\u0142ady interakcji: witamina K i warfaryna, dziurawiec, antyoksydanty a chemioterapia; ostro\u017cno\u015b\u0107 w ci\u0105\u017cy, przy karmieniu i u dzieci; nadmiar witaminy A i \u017celaza; naturalny nie znaczy bezpieczny; aktualizacja 4.01.2023): <a href=\"https:\/\/ods.od.nih.gov\/factsheets\/WYNTK-Consumer\/\" rel=\"nofollow\">ods.od.nih.gov<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-2\">LiverTox, 2025, Herbal and Dietary Supplements, National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, NCBI Bookshelf (brak wiarygodnych danych populacyjnych, rzeczywista cz\u0119sto\u015b\u0107 prawdopodobnie bardzo niska; zanieczyszczenia metalami ci\u0119\u017ckimi, lekami i pestycydami, fa\u0142szowanie i b\u0142\u0119dne etykiety; aktualizacja 1.07.2025): <a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/books\/NBK548441\/\" rel=\"nofollow\">ncbi.nlm.nih.gov<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-3\">NHS, 2023, Anaphylaxis, nhs.uk (objawy: obrz\u0119k gard\u0142a i j\u0119zyka, trudno\u015bci w oddychaniu lub szybki oddech, trudno\u015bci w po\u0142ykaniu, \u015bwiszcz\u0105cy oddech, uczucie omdlenia, sina lub blada sk\u00f3ra albo usta; to stan nag\u0142y wymagaj\u0105cy wezwania pogotowia; przegl\u0105d 21.06.2023): <a href=\"https:\/\/www.nhs.uk\/conditions\/anaphylaxis\/\" rel=\"nofollow\">nhs.uk<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-4\">NHS, 2026, Heart attack, nhs.uk (objaw: b\u00f3l w klatce piersiowej, uczucie ucisku lub \u015bciskania, mo\u017ce promieniowa\u0107 do ramienia, szyi i \u017cuchwy; przy b\u00f3lu w klatce piersiowej o charakterze ucisku nale\u017cy wezwa\u0107 pogotowie; przegl\u0105d 31.03.2026): <a href=\"https:\/\/www.nhs.uk\/conditions\/heart-attack\/\" rel=\"nofollow\">nhs.uk<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-5\">G\u0142\u00f3wny Inspektorat Sanitarny, 2026, Zg\u0142o\u015b interwencj\u0119 online, gov.pl (platforma e-Sanepid, zak\u0142adka Interwencje, kategoria produkt\u00f3w obejmuje suplementy diety; bez logowania, ca\u0142\u0105 dob\u0119; alternatywnie us\u0142uga Zagro\u017cenie zdrowia publicznego w aplikacji mObywatel; publikacja 30.06.2026): <a href=\"https:\/\/www.gov.pl\/web\/gis\/zglos-interwencje-online\" rel=\"nofollow\">gov.pl<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-6\">Geller A.I. i wsp., 2015, Emergency Department Visits for Adverse Events Related to Dietary Supplements, New England Journal of Medicine (dane z 63 szpitalnych oddzia\u0142\u00f3w ratunkowych w USA, 2004\u20132013, 3667 przypadk\u00f3w; szacunkowo 23 005 wizyt rocznie i 2154 hospitalizacje; preparaty na odchudzanie i energi\u0119 odpowiada\u0142y za 71,8% zdarze\u0144 z ko\u0142ataniem serca, b\u00f3lem w klatce lub tachykardi\u0105; u os\u00f3b od 65 lat 37,6% wizyt dotyczy\u0142o zad\u0142awienia lub trudno\u015bci w po\u0142ykaniu; ograniczenie: rynek USA, dane z nadzoru, a nie badanie przyczynowe): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1056\/NEJMsa1504267\" rel=\"nofollow\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-7\">G\u0142\u00f3wny Inspektorat Sanitarny, Elektroniczny system powiadomie\u0144: powiadomienie o wprowadzeniu po raz pierwszy do obrotu (suplementy diety, \u017cywno\u015b\u0107 wzbogacana, \u017cywno\u015b\u0107 dla okre\u015blonych grup), gov.pl (suplementy diety podlegaj\u0105 obowi\u0105zkowi powiadomienia GIS o pierwszym wprowadzeniu do obrotu; odczyt 3.10.2026): <a href=\"https:\/\/www.gov.pl\/web\/gis\/elektroniczny-system-powiadomien-powiadomienie-o-wprowadzeniu-po-raz-pierwszy-do-obrotu-suplementy-diety-zywnosc-wzbogacana-zywnosc-dla-okreslonych-grup\" rel=\"nofollow\">gov.pl<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-8\">Tolkien Z. i wsp., 2015, Ferrous sulfate supplementation causes significant gastrointestinal side-effects in adults: a systematic review and meta-analysis, PLoS One (43 badania z randomizacj\u0105, 6831 doros\u0142ych; siarczan \u017celaza wobec placebo zwi\u0119ksza\u0142 ryzyko dolegliwo\u015bci \u017co\u0142\u0105dkowo-jelitowych, iloraz szans 2,32; nie wykazano zale\u017cno\u015bci od dawki; ograniczenie: dawki lecznicze siarczanu \u017celaza, umiarkowana niejednorodno\u015b\u0107 bada\u0144): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1371\/journal.pone.0117383\" rel=\"nofollow\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-9\">NIH Office of Dietary Supplements, 2025, Iron: Fact Sheet for Health Professionals, National Institutes of Health (du\u017ce dawki \u017celaza powoduj\u0105 dolegliwo\u015bci \u017co\u0142\u0105dkowo-jelitowe, skrajnie du\u017ce mog\u0105 prowadzi\u0107 do martwicy jelita, niewydolno\u015bci wielonarz\u0105dowej i zgonu; interakcje z lewodop\u0105 i lewotyroksyn\u0105, inhibitory pompy protonowej zmniejszaj\u0105 wch\u0142anianie; aktualizacja 4.09.2025): <a href=\"https:\/\/ods.od.nih.gov\/factsheets\/Iron-HealthProfessional\/\" rel=\"nofollow\">ods.od.nih.gov<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-10\">EFSA, 2025, Overview on Tolerable Upper Intake Levels as derived by the Scientific Committee on Food and the EFSA NDA Panel, wersja 11 (sierpie\u0144 2025) (g\u00f3rne tolerowane poziomy spo\u017cycia dla doros\u0142ych: witamina D 100 \u00b5g, witamina A w postaci retinolu 3000 \u00b5g, witamina B6 12 mg, witamina E 300 mg, foliany dodawane do \u017cywno\u015bci i suplement\u00f3w 1000 \u00b5g, kwas nikotynowy 10 mg, nikotynamid 900 mg, magnez 250 mg z \u0142atwo dysocjuj\u0105cych soli i tlenku magnezu w suplementach, wodzie i \u017cywno\u015bci wzbogacanej, bez magnezu naturalnie obecnego w \u017cywno\u015bci, cynk 25 mg, selen 255 \u00b5g, jod 600 \u00b5g, wap\u0144 2500 mg; dla \u017celaza bezpieczny poziom 40 mg; dla kwasu nikotynowego i nikotynamidu w ci\u0105\u017cy i podczas karmienia brak danych do ustalenia UL; limity dla dzieci zale\u017c\u0105 od wieku, a dla cz\u0119\u015bci sk\u0142adnik\u00f3w UL nie ustalono): <a href=\"https:\/\/www.efsa.europa.eu\/sites\/default\/files\/2024-05\/ul-summary-report.pdf\" rel=\"nofollow\">efsa.europa.eu<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-11\">NIH Office of Dietary Supplements, 2026, Magnesium: Fact Sheet for Health Professionals, National Institutes of Health (du\u017ce dawki magnezu z suplement\u00f3w lub lek\u00f3w powoduj\u0105 biegunk\u0119, nudno\u015bci i skurcze brzucha; bardzo du\u017ce prowadz\u0105 do niedoci\u015bnienia, wymiot\u00f3w, zaburze\u0144 rytmu serca; gospodark\u0119 magnezem reguluj\u0105 g\u0142\u00f3wnie nerki; interakcje z bisfosfonianami, tetracyklinami i chinolonami; aktualizacja 6.01.2026): <a href=\"https:\/\/ods.od.nih.gov\/factsheets\/Magnesium-HealthProfessional\/\" rel=\"nofollow\">ods.od.nih.gov<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-12\">NIH Office of Dietary Supplements, 2025, Vitamin D: Fact Sheet for Health Professionals, National Institutes of Health (toksyczno\u015b\u0107 witaminy D prawie zawsze wynika z suplement\u00f3w; hiperkalcemia, hiperkalciuria, w skrajnych przypadkach niewydolno\u015b\u0107 nerek, zwapnienia tkanek mi\u0119kkich, zaburzenia rytmu serca; wap\u0144 razem z witamin\u0105 D mo\u017ce zwi\u0119ksza\u0107 ryzyko; interakcje z orlistatem, statynami, kortykosteroidami i diuretykami tiazydowymi; aktualizacja 27.06.2025): <a href=\"https:\/\/ods.od.nih.gov\/factsheets\/VitaminD-HealthProfessional\/\" rel=\"nofollow\">ods.od.nih.gov<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-13\">EFSA NDA Panel, 2023, Scientific opinion on the tolerable upper intake level for vitamin D, EFSA Journal (UL 100 \u00b5g dziennie dla doros\u0142ych, w tym w ci\u0105\u017cy i podczas karmienia, oraz m\u0142odzie\u017cy 11\u201317 lat, 50 \u00b5g dla dzieci 1\u201310 lat; punktem wyj\u015bcia by\u0142a utrzymuj\u0105ca si\u0119 hiperkalciuria przy 250 \u00b5g dziennie w dw\u00f3ch badaniach z randomizacj\u0105): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.2903\/j.efsa.2023.8145\" rel=\"nofollow\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-14\">NIH Office of Dietary Supplements, 2025, Vitamin C: Fact Sheet for Health Professionals, National Institutes of Health (niska toksyczno\u015b\u0107; du\u017ce dawki mog\u0105 powodowa\u0107 biegunk\u0119, nudno\u015bci, skurcze brzucha i inne dolegliwo\u015bci \u017co\u0142\u0105dkowo-jelitowe; aktualizacja 31.07.2025): <a href=\"https:\/\/ods.od.nih.gov\/factsheets\/VitaminC-HealthProfessional\/\" rel=\"nofollow\">ods.od.nih.gov<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-15\">NIH Office of Dietary Supplements, 2022, Niacin: Fact Sheet for Health Professionals, National Institutes of Health (niacyna z \u017cywno\u015bci bez dzia\u0142a\u0144 niepo\u017c\u0105danych; 30\u201350 mg kwasu nikotynowego lub wi\u0119cej zwykle powoduje zaczerwienienie sk\u00f3ry twarzy, ramion i klatki piersiowej z pieczeniem, mrowieniem i \u015bwi\u0105dem, zwykle przemijaj\u0105ce; dawki 1000\u20133000 mg dziennie mog\u0105 uszkadza\u0107 w\u0105trob\u0119; aktualizacja 18.11.2022): <a href=\"https:\/\/ods.od.nih.gov\/factsheets\/Niacin-HealthProfessional\/\" rel=\"nofollow\">ods.od.nih.gov<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-16\">NCCIH, 2024, Melatonin: What You Need To Know, National Institutes of Health (w kr\u00f3tkich badaniach u doros\u0142ych \u0142agodne dzia\u0142ania niepo\u017c\u0105dane: b\u00f3l g\u0142owy, zawroty g\u0142owy, nudno\u015bci, senno\u015b\u0107; u dzieci tak\u017ce senno\u015b\u0107 i nocne moczenie; ma\u0142o informacji o d\u0142ugotrwa\u0142ych skutkach u dzieci, rodzic powinien najpierw porozmawia\u0107 z lekarzem; brak bada\u0144 bezpiecze\u0144stwa w ci\u0105\u017cy i podczas karmienia, wtedy konsultacja z lekarzem przed przyj\u0119ciem; osoby z padaczk\u0105 i przyjmuj\u0105ce leki przeciwzakrzepowe pod kontrol\u0105 lekarza; aktualizacja maj 2024): <a href=\"https:\/\/www.nccih.nih.gov\/health\/melatonin-what-you-need-to-know\" rel=\"nofollow\">nccih.nih.gov<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-17\">EFSA NDA Panel, 2023, Scientific opinion on the tolerable upper intake level for selenium, EFSA Journal (krytycznym, wczesnym objawem nadmiaru selenu jest wypadanie w\u0142os\u00f3w; LOAEL 330 \u00b5g dziennie z badania SELECT; UL 255 \u00b5g dla doros\u0142ych; przekroczenie mo\u017cliwe g\u0142\u00f3wnie przy regularnych suplementach z du\u017c\u0105 dawk\u0105 selenu lub regularnym jedzeniu orzech\u00f3w brazylijskich): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.2903\/j.efsa.2023.7704\" rel=\"nofollow\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-18\">EFSA NDA Panel, 2024, Scientific opinion on the tolerable upper intake level for preformed vitamin A and \u03b2-carotene, EFSA Journal (UL 3000 \u00b5g RE dziennie dla doros\u0142ych, tak\u017ce kobiet w ci\u0105\u017cy i po menopauzie; skutek krytyczny: dzia\u0142anie teratogenne; kobiety planuj\u0105ce ci\u0105\u017c\u0119 i w ci\u0105\u017cy nie powinny je\u015b\u0107 produkt\u00f3w z w\u0105troby; palacze powinni unika\u0107 suplement\u00f3w z beta-karotenem): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.2903\/j.efsa.2024.8814\" rel=\"nofollow\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-19\">NIH Office of Dietary Supplements, 2023, Vitamin B6: Fact Sheet for Health Professionals, National Institutes of Health (1\u20136 g pirydoksyny dziennie przez 12\u201340 miesi\u0119cy mo\u017ce powodowa\u0107 ci\u0119\u017ck\u0105, post\u0119puj\u0105c\u0105 neuropati\u0119 czuciow\u0105; objawy zwykle ust\u0119puj\u0105 po szybkim odstawieniu; ponadto zmiany sk\u00f3rne, nadwra\u017cliwo\u015b\u0107 na \u015bwiat\u0142o, nudno\u015bci, zgaga; aktualizacja 16.06.2023): <a href=\"https:\/\/ods.od.nih.gov\/factsheets\/VitaminB6-HealthProfessional\/\" rel=\"nofollow\">ods.od.nih.gov<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-20\">EFSA NDA Panel, 2023, Scientific opinion on the tolerable upper intake level for vitamin B6, EFSA Journal (krytycznym skutkiem nadmiaru jest neuropatia obwodowa; punkt odniesienia 50 mg dziennie z badania kliniczno-kontrolnego i zg\u0142osze\u0144; UL 12 mg dziennie dla doros\u0142ych; przekroczenie UL mo\u017cliwe g\u0142\u00f3wnie u os\u00f3b regularnie przyjmuj\u0105cych suplementy z du\u017c\u0105 dawk\u0105 B6): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.2903\/j.efsa.2023.8006\" rel=\"nofollow\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-21\">LiverTox, 2025, Turmeric, NCBI Bookshelf (kilkadziesi\u0105t przypadk\u00f3w ostrego uszkodzenia w\u0105troby, g\u0142\u00f3wnie po postaciach kurkuminy o zwi\u0119kszonej przyswajalno\u015bci, na przyk\u0142ad z piperyn\u0105; zwykle po 1\u20134 miesi\u0105cach; pocz\u0105tek: zm\u0119czenie, nudno\u015bci, brak apetytu, potem ciemny mocz i \u017c\u00f3\u0142taczka; ocena A; aktualizacja 16.06.2025): <a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/books\/NBK548561\/\" rel=\"nofollow\">ncbi.nlm.nih.gov<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-22\">LiverTox, 2024, Ashwagandha, NCBI Bookshelf (w badaniach klinicznych bez uszkodze\u0144 w\u0105troby, ale od 2017 r. rosn\u0105ca liczba przypadk\u00f3w po preparatach z ashwagandh\u0105, zwykle po 2\u201312 tygodniach, z \u017c\u00f3\u0142taczk\u0105 i \u015bwi\u0105dem; rzadko zgon lub przeszczep, g\u0142\u00f3wnie przy chorobie w\u0105troby; unika\u0107 przy marsko\u015bci; ocena B; aktualizacja 3.12.2024): <a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/books\/NBK548536\/\" rel=\"nofollow\">ncbi.nlm.nih.gov<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-23\">Navarro V.J. i wsp., 2014, Liver injury from herbals and dietary supplements in the U.S. Drug-Induced Liver Injury Network, Hepatology (839 pacjent\u00f3w z polekowym uszkodzeniem w\u0105troby w 8 o\u015brodkach referencyjnych w USA, 2004\u20132013; 130 przypadk\u00f3w, czyli 15,5%, przypisano suplementom i preparatom zio\u0142owym; udzia\u0142 wzr\u00f3s\u0142 z 7% do 20%; zgon lub przeszczep w\u0105troby po preparatach innych ni\u017c do budowy masy mi\u0119\u015bniowej w 13% wobec 3% po lekach; ograniczenie: ocena przyczyny przez ekspert\u00f3w, o\u015brodki referencyjne): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1002\/hep.27317\" rel=\"nofollow\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-24\">LiverTox, 2020, Green Tea, NCBI Bookshelf (ponad 100 opisanych przypadk\u00f3w uszkodzenia w\u0105troby po ekstrakcie z zielonej herbaty, zwykle po 1\u20136 miesi\u0105cach; w du\u017cym badaniu u kobiet po menopauzie wzrost ALT u 6,7% wobec 0,7% w grupie kontrolnej; picie zielonej herbaty co do zasady nie wi\u0105\u017ce si\u0119 z uszkodzeniem w\u0105troby, ale opisano nieliczne podobne przypadki po naparach; ocena A, czyli dobrze ustalona przyczyna; skala A\u2013E opisuje pewno\u015b\u0107 zwi\u0105zku przyczynowego): <a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/books\/NBK547925\/\" rel=\"nofollow\">ncbi.nlm.nih.gov<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-25\">EFSA ANS Panel, 2018, Scientific opinion on the safety of green tea catechins, EFSA Journal (tradycyjny napar w ilo\u015bciach spo\u017cywanych w UE uznany co do zasady za bezpieczny, cho\u0107 opisano rzadkie przypadki uszkodzenia w\u0105troby po naparze; suplementy dostarczaj\u0105 5\u20131000 mg EGCG dziennie; dawki od 800 mg EGCG dziennie w suplemencie istotnie zwi\u0119ksza\u0142y aktywno\u015b\u0107 aminotransferaz; nie uda\u0142o si\u0119 wskaza\u0107 dawki EGCG z ekstrakt\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna uzna\u0107 za bezpieczn\u0105; w badaniach do 12 miesi\u0119cy brak dowod\u00f3w uszkodzenia w\u0105troby poni\u017cej 800 mg, ale opisano je dla jednego produktu przy 375 mg): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.2903\/j.efsa.2018.5239\" rel=\"nofollow\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-26\">Rozporz\u0105dzenie Komisji (UE) 2022\/2340, 2022, zmiana za\u0142\u0105cznika III do rozporz\u0105dzenia (WE) nr 1925\/2006 w odniesieniu do ekstrakt\u00f3w z zielonej herbaty zawieraj\u0105cych EGCG, Dziennik Urz\u0119dowy UE (dzienna porcja poni\u017cej 800 mg EGCG; na etykiecie: nie spo\u017cywa\u0107 na czczo, nie \u0142\u0105czy\u0107 tego samego dnia z innymi produktami z zielon\u0105 herbat\u0105, nie dla kobiet w ci\u0105\u017cy, karmi\u0105cych i os\u00f3b poni\u017cej 18 lat): <a href=\"https:\/\/eur-lex.europa.eu\/eli\/reg\/2022\/2340\/oj\" rel=\"nofollow\">eur-lex.europa.eu<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-27\">Akhtar N. i wsp., 2026, Rarely reported cases of hepatotoxicity associated with turmeric- and curcuminoid-containing dietary supplements: a comprehensive review by USP, Pharmaceutical Biology (przegl\u0105d komisji ekspert\u00f3w Farmakopei USA; badania kliniczne bez toksyczno\u015bci narz\u0105dowej, opisy przypadk\u00f3w cz\u0119sto z innymi lekami lub suplementami; uszkodzenie zwykle po 1\u20134 miesi\u0105cach i ust\u0119puje po odstawieniu; zalecane ostrze\u017cenie: odstaw przy b\u00f3lu brzucha, ciemnym moczu lub \u017c\u00f3\u0142taczce i skontaktuj si\u0119 z lekarzem): <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1080\/13880209.2026.2693375\" rel=\"nofollow\">doi.org<\/a><\/li>\n<li id=\"zrodlo-28\">Urz\u0105d Rejestracji Produkt\u00f3w Leczniczych, Wyrob\u00f3w Medycznych i Produkt\u00f3w Biob\u00f3jczych, Jak zg\u0142osi\u0107 dzia\u0142anie niepo\u017c\u0105dane, gov.pl (zg\u0142asza pacjent, jego przedstawiciel lub opiekun albo osoba wykonuj\u0105ca zaw\u00f3d medyczny; formularz elektroniczny lub papierowy, poczta, e-mail, ePUAP, tak\u017ce przez podmiot odpowiedzialny z ulotki albo lekarza lub farmaceut\u0119; minimum: nazwa leku, co najmniej jeden objaw, inicja\u0142y, p\u0142e\u0107, wiek lub masa cia\u0142a pacjenta, dane zg\u0142aszaj\u0105cego; odczyt 3.10.2026): <a href=\"https:\/\/www.gov.pl\/web\/urpl\/jak-zglosic-dzialanie-niepozadane2\" rel=\"nofollow\">gov.pl<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<p class=\"notka-ai\"><small>Ilustracje w tym artykule zosta\u0142y przygotowane z pomoc\u0105 sztucznej inteligencji (AI).<\/small><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tak, suplementy diety mog\u0105 mie\u0107 skutki uboczne. Typowe s\u0105 dolegliwo\u015bci \u017co\u0142\u0105dkowe, na przyk\u0142ad po \u017celazie i magnezie, a rzadziej zdarzaj\u0105 si\u0119 powa\u017cne problemy: hiperkalcemia przy nadmiarze witaminy D, uszkodzenie nerw\u00f3w przy d\u0142ugim przyjmowaniu du\u017cych dawek&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":26451,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_editorskit_title_hidden":false,"_editorskit_reading_time":0,"_editorskit_is_block_options_detached":false,"_editorskit_block_options_position":"{}","inline_featured_image":false,"rop_custom_images_group":[],"rop_custom_messages_group":[],"rop_publish_now":"initial","rop_publish_now_accounts":[],"rop_publish_now_history":[],"rop_publish_now_status":"pending","footnotes":""},"categories":[1378],"tags":[34,2925,74,42],"class_list":{"0":"post-20677","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-suplementacja","8":"tag-polecamy","9":"tag-skutki-uboczne","10":"tag-suplementy","11":"tag-zdrowie"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.2 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Skutki uboczne suplement\u00f3w: objawy, limity, co robi\u0107<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Czy suplementy maj\u0105 skutki uboczne? Objawy po \u017celazie, magnezie, witaminach D, A i B6, zio\u0142ach a w\u0105troba, limity EFSA, interakcje i gdzie to zg\u0142osi\u0107.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Skutki uboczne suplement\u00f3w: objawy, limity, co robi\u0107\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Czy suplementy maj\u0105 skutki uboczne? Objawy po \u017celazie, magnezie, witaminach D, A i B6, zio\u0142ach a w\u0105troba, limity EFSA, interakcje i gdzie to zg\u0142osi\u0107.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Blog \u015awiat Supli\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Swiat.Supli\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-03-19T08:24:24+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-10-03T12:58:56+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/skutki-uboczne-suplementow-51eaf4f2.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2732\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Pawe\u0142 Lisowski\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@SwiatSupli\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@SwiatSupli\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Pawe\u0142 Lisowski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"5 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Pawe\u0142 Lisowski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/b92e54cf03cf0b288057351cf090e58a\"},\"headline\":\"Czy suplementy mog\u0105 mie\u0107 skutki uboczne? Objawy i jak reagowa\u0107\",\"datePublished\":\"2025-03-19T08:24:24+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-03T12:58:56+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\\\/\"},\"wordCount\":4634,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/skutki-uboczne-suplementow-51eaf4f2.webp\",\"keywords\":[\"Polecamy\",\"skutki uboczne\",\"suplementy\",\"Zdrowie\"],\"articleSection\":[\"Suplementacja\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\\\/\",\"name\":\"Skutki uboczne suplement\u00f3w: objawy, limity, co robi\u0107\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/skutki-uboczne-suplementow-51eaf4f2.webp\",\"datePublished\":\"2025-03-19T08:24:24+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-03T12:58:56+00:00\",\"description\":\"Czy suplementy maj\u0105 skutki uboczne? Objawy po \u017celazie, magnezie, witaminach D, A i B6, zio\u0142ach a w\u0105troba, limity EFSA, interakcje i gdzie to zg\u0142osi\u0107.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/skutki-uboczne-suplementow-51eaf4f2.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/skutki-uboczne-suplementow-51eaf4f2.webp\",\"width\":2732,\"height\":1536,\"caption\":\"Skutki uboczne suplement\u00f3w: buteleczki bez etykiet, kapsu\u0142ki, notes i szklanka wody na stole\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Czy suplementy mog\u0105 mie\u0107 skutki uboczne? Objawy i jak reagowa\u0107\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/\",\"name\":\"Blog \u015awiat Supli\",\"description\":\"Wspieramy Tw\u00f3j styl \u017cycia\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#organization\",\"name\":\"\u015awiat Supli\",\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/10\\\/swiat-supli-logo-hex-color-bg-2-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/10\\\/swiat-supli-logo-hex-color-bg-2-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":680,\"caption\":\"\u015awiat Supli\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Swiat.Supli\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/SwiatSupli\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/swiatsupli_pl\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.youtube.com\\\/channel\\\/UCbrXSxhnVQmv08kapZgYW5Q\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/b92e54cf03cf0b288057351cf090e58a\",\"name\":\"Pawe\u0142 Lisowski\",\"description\":\"Pawe\u0142 Lisowski od ponad 20 lat \u0142\u0105czy do\u015bwiadczenie w sporcie, treningu i suplementacji z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 biznesow\u0105. Uko\u0144czy\u0142 zarz\u0105dzanie i marketing na Politechnice Bia\u0142ostockiej, a nast\u0119pnie studia MBA. Jest technologiem w dziedzinie suplementacji, a w \u015brodowisku sportowym od 25 lat nazywany jest Doktorem Liskiem. By\u0142 finalist\u0105 Mistrzostw Europy w kulturystyce, zdoby\u0142 z\u0142oty medal w zawodach federacji NPC na W\u0119grzech oraz zwyci\u0119\u017cy\u0142 w kategorii OPEN w zawodach w Sopocie. Przez lata pracowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c jako trener, wykorzystuj\u0105c wiedz\u0119 i w\u0142asne do\u015bwiadczenie startowe w pracy z podopiecznymi. Obecnie prowadzi \u015awiat Supli oraz Nauree Labs \u2014 zak\u0142ad produkcyjny suplement\u00f3w diety. W swoich publikacjach dzieli si\u0119 praktyczn\u0105 wiedz\u0105 dotycz\u0105c\u0105 suplementacji, treningu, \u017cywienia i \u015bwiadomego wyboru produkt\u00f3w. Jest zwolennikiem podej\u015bcia, w kt\u00f3rym dieta i suplementacja s\u0105 narz\u0119dziami, kt\u00f3rych dzia\u0142anie i zastosowanie warto przede wszystkim dobrze rozumie\u0107.\",\"sameAs\":[\"http:\\\/\\\/www.swiatsupli.pl\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatsupli.pl\\\/blog\\\/author\\\/lisek\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Skutki uboczne suplement\u00f3w: objawy, limity, co robi\u0107","description":"Czy suplementy maj\u0105 skutki uboczne? Objawy po \u017celazie, magnezie, witaminach D, A i B6, zio\u0142ach a w\u0105troba, limity EFSA, interakcje i gdzie to zg\u0142osi\u0107.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Skutki uboczne suplement\u00f3w: objawy, limity, co robi\u0107","og_description":"Czy suplementy maj\u0105 skutki uboczne? Objawy po \u017celazie, magnezie, witaminach D, A i B6, zio\u0142ach a w\u0105troba, limity EFSA, interakcje i gdzie to zg\u0142osi\u0107.","og_url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/","og_site_name":"Blog \u015awiat Supli","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Swiat.Supli","article_published_time":"2025-03-19T08:24:24+00:00","article_modified_time":"2026-10-03T12:58:56+00:00","og_image":[{"width":2732,"height":1536,"url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/skutki-uboczne-suplementow-51eaf4f2.webp","type":"image\/webp"}],"author":"Pawe\u0142 Lisowski","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@SwiatSupli","twitter_site":"@SwiatSupli","twitter_misc":{"Napisane przez":"Pawe\u0142 Lisowski","Szacowany czas czytania":"5 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/"},"author":{"name":"Pawe\u0142 Lisowski","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#\/schema\/person\/b92e54cf03cf0b288057351cf090e58a"},"headline":"Czy suplementy mog\u0105 mie\u0107 skutki uboczne? Objawy i jak reagowa\u0107","datePublished":"2025-03-19T08:24:24+00:00","dateModified":"2026-10-03T12:58:56+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/"},"wordCount":4634,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/skutki-uboczne-suplementow-51eaf4f2.webp","keywords":["Polecamy","skutki uboczne","suplementy","Zdrowie"],"articleSection":["Suplementacja"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/","url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/","name":"Skutki uboczne suplement\u00f3w: objawy, limity, co robi\u0107","isPartOf":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/skutki-uboczne-suplementow-51eaf4f2.webp","datePublished":"2025-03-19T08:24:24+00:00","dateModified":"2026-10-03T12:58:56+00:00","description":"Czy suplementy maj\u0105 skutki uboczne? Objawy po \u017celazie, magnezie, witaminach D, A i B6, zio\u0142ach a w\u0105troba, limity EFSA, interakcje i gdzie to zg\u0142osi\u0107.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/#primaryimage","url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/skutki-uboczne-suplementow-51eaf4f2.webp","contentUrl":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/skutki-uboczne-suplementow-51eaf4f2.webp","width":2732,"height":1536,"caption":"Skutki uboczne suplement\u00f3w: buteleczki bez etykiet, kapsu\u0142ki, notes i szklanka wody na stole"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/czy-suplementy-moga-miec-skutki-uboczne-jak-reagowac-na-niepokojace-objawy\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Czy suplementy mog\u0105 mie\u0107 skutki uboczne? Objawy i jak reagowa\u0107"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#website","url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/","name":"Blog \u015awiat Supli","description":"Wspieramy Tw\u00f3j styl \u017cycia","publisher":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#organization","name":"\u015awiat Supli","url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/swiat-supli-logo-hex-color-bg-2-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/swiat-supli-logo-hex-color-bg-2-scaled.jpg","width":2560,"height":680,"caption":"\u015awiat Supli"},"image":{"@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Swiat.Supli","https:\/\/x.com\/SwiatSupli","https:\/\/www.instagram.com\/swiatsupli_pl\/","https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCbrXSxhnVQmv08kapZgYW5Q"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/#\/schema\/person\/b92e54cf03cf0b288057351cf090e58a","name":"Pawe\u0142 Lisowski","description":"Pawe\u0142 Lisowski od ponad 20 lat \u0142\u0105czy do\u015bwiadczenie w sporcie, treningu i suplementacji z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 biznesow\u0105. Uko\u0144czy\u0142 zarz\u0105dzanie i marketing na Politechnice Bia\u0142ostockiej, a nast\u0119pnie studia MBA. Jest technologiem w dziedzinie suplementacji, a w \u015brodowisku sportowym od 25 lat nazywany jest Doktorem Liskiem. By\u0142 finalist\u0105 Mistrzostw Europy w kulturystyce, zdoby\u0142 z\u0142oty medal w zawodach federacji NPC na W\u0119grzech oraz zwyci\u0119\u017cy\u0142 w kategorii OPEN w zawodach w Sopocie. Przez lata pracowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c jako trener, wykorzystuj\u0105c wiedz\u0119 i w\u0142asne do\u015bwiadczenie startowe w pracy z podopiecznymi. Obecnie prowadzi \u015awiat Supli oraz Nauree Labs \u2014 zak\u0142ad produkcyjny suplement\u00f3w diety. W swoich publikacjach dzieli si\u0119 praktyczn\u0105 wiedz\u0105 dotycz\u0105c\u0105 suplementacji, treningu, \u017cywienia i \u015bwiadomego wyboru produkt\u00f3w. Jest zwolennikiem podej\u015bcia, w kt\u00f3rym dieta i suplementacja s\u0105 narz\u0119dziami, kt\u00f3rych dzia\u0142anie i zastosowanie warto przede wszystkim dobrze rozumie\u0107.","sameAs":["http:\/\/www.swiatsupli.pl"],"url":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/author\/lisek\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20677","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20677"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20677\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26464,"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20677\/revisions\/26464"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26451"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20677"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20677"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatsupli.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20677"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}